Skip to main content

Full text of "Sancti Aurelii Augustini Hipponensis episcopi Opera omnia : post Lovaniensium theologorum recensionem castigata denuo ad manuscriptos codices Gallicanos, Vaticanos, Belgicos etc. necnon ad editiones antiquiores et castigatiores"

See other formats 


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 


Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 


Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 


* Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


* Maintain attribution The Google watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. com/] 


“ΠΣ 


Va 


f']igne, Vacquei Ta.U! 


PATROLOGIL/E 


CURSUS COMPLETUS, 


BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, , ' UNIFORMIS ; COMMODA, OECONOMICA 


OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM, SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM, 


SIVE LATINORUM, 8IVE GRJECORUM, 


QUI AB. SVO APOSTOLICO AD AETATEM INNOCENTII IIT (ANN. 1216) PRO- LATINIS 
ET AD PHOTIlI TEMPORA (ANN. 805) PRO GILECIS FLORUERUNT : 


REGUSIO CHRONOLOGICA 


OMNIUM QU/E EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICAE TRADITIONIS PER DUODECIM PRJORA 
ECCLESLE SAECULA ET AMPLIUS, 


JUXTA EDITIONES. ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIDUS MANUSCRIPTIS COLLATAS,. 
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA ; 
DISSERTATIONIRUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; 
OMNIBUS OPERIDUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUJ£ TRIBUS NOVISSIMIS S.ECULIS DEBENTUR ARSOLUTAS 
DETECTIS AUCTA ; 
INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI 
SUBSEQUENTIBUS, DONATA ; 
CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RIT& DISPOSITIS, NEGNOX ET TITULIS SINGULARUM. PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM 
DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFACANTIBUS, ADORNATA ; 
OPERIBUS CUM DUBIIS$, TUM. APOCRYPIIIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM 
ECCLESIASTICAM: POLLENTIBUS, AMPLIPICATA ; 
PUCENTIS ET AMPLIUS INDICIBUS LOCUPLETATA; SED PRAESERTIM DUOBUS IMMENSIS ET  GENERALIDUS, ALTERO 
sciLiceT RERUM, Quo CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE 
PATRUM, ARSQUE ULLA EXCEPTIONE, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; 
ALTERO SCRIPTURE SACIUE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET 
IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURA VERSUS, 
A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS,' COMMENTATI SINT. 
EDITIO ACCURATISSHMA, CAETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, $1 PERPENDANTUR CIAARACTERUM NITIDITAS, 
CHARTJE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS 
TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONSTANTER 
$IMILIS, PRETI! EXIGUITAS, PR/ESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METIIODICA ET CHRONOLOGICA, 
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE IACTENUS. IlIC ILLIC SPARSORUM , 
PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNESJETATES, 
LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. 


SERIES LATINA, 


IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTOBES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINO 
A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM 1L. 


AGCURANTE J.-P. MIGNE, 


Bibilothecee Clert universe, 
SIVE 
CURSUUM COMPLETORNRUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE. 


PATROLOGIA, AD INSTAR IPSIUS ECGLESIA, 1IN.DUAS PARTES DIVIDITUR, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GRECO-LA'TTHNA,. 
LATINA, JAM PENITUS EXARATA, VIGINTI-QUINQUE ET. DUCENTIS VOLUMINIBUS MOLE SUA STAT, AC QUINQUE— 
VIGINTI-CENTUM ET MILLE FRANCIS VENIT. GR/ECA DUPLICI EDITIONE TYPIS8 MANDATA EST. PRiOM GRJECUM. 
TENTUM UNA CUM VERSIONE LATINA LATERALI AMPLECTITUR, ET FORSAN CENTUM VOLUMINUM EXCEDET NU- 
MERUM. POSTERIOR AUTEM HANC VERSIONEM TANTUM EXHPHBET, IDEOQUE INTRA QUINQUAGINTA CIRCITER VOLU- 
MINA RETINEBITER. UNUMQUODQUE VOLUMEN GRA&CO-LATINUM OCTO, UNUMQUODQUE MERE LATINUM QUINQUS: 
FRANCIS SOLUMMODO KMITUR : UTROBIQUE VERO, UT PRETII HUJUS BENEFICIO FRUATUR EMPTOR, COLLECTIONEM. 


JNTEGRAM SIVE GRACAM SIVE LATINAM COMPARET. NECESSE ERIT; SECUS ENIM CUMUSQUE, VOLUMINIS, ἌΡΤΟΣ 
BINEM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRETIA AKQUABUNT. j LE EE E 
— “ὁ. πος γ΄ Ὁ 22 
PATROLOGIA; LATIN.E TOMUS LXVI | 1 
JOANNES H. rapi, AGAPETUS 1 rapA, SYLVERIUS. PAP, 3. LAURENTIUS- ΟΝ, 
NOYARIENSIS, S.. P. BENEDICTUS. 


νϑθϑον 


EXCUDEBATUR ET Vk&ENiT APUD J.-P. MIGNE. EDITOREM, 
IN VIA DICTA D'AMBOISE, PROPE PORTAM LUTETULE PAHISIORUM YULGO D'ENF EI NOMINATAM 
SEU PETIT-MONTROUGE. 


1539. 


SANCTI 


BENEDICTI 


MONACHORUM OGGIDENTALIUM PATAIS 


OPERA OMNIA, 


EX MEMORATISSIMIS RDITIONIBUS MABTENB, QUI SANCTI! ABBATIS REGULAM 
ERUDITISSIMB COMMENTAYIT, MARGARINI DE LA BIGNB, LUCA HOLSTENI), CARDINALIS MAI, 
MADILLONII ACCURATISSIME EXPRESSA, MULTIS MENDJS PUBGATA, 

NOTIS QUOTIES OPUS FUIT ILLUSTRATA, 


PRJECEDENTE 


SANCT! BENEDICTI VITA EX LIBRO I5 DIALOGORUM SANCTI GREGORDI MAGNI EXCERPTA, CUM CRJECO TEXTU 
MAXIMA CURA EMENDATO ET ANNOTATO. 


SIMUL EXCUSA SUNT 


JOANNIS H, ACAPETI 1 ET. SYLVERIT 


SUMMORUM PONTIFICUM 
NECNON 


SANCTI LAURENTII- 


NOVARIENSIS EPISCOPI 


SCRIPTA UNIVERSA. 


ἘΣ COLLECTIONIBUS MANS! ET MARGARINI DE LA BIGNE MUTUATA. 


AGCURANTE J.-P.. MIGNE, 


BIBLIOTHEC/E CLERI UNIVERSE, 
BIVE 
CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICUE RAMOS EDITORE. 


"——— epe» 0o0000cmEm 


TOMUS UNICUS. 


VENIT ὃ FRANCIS GALLICIS... 


EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM , 


AN VIA DICTA D'AMBOISE, PROPEPORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGO D'ENFER NOMINATAM, 
SEU PETIT-MONTROUGE. 


1859 


EE ccm -— co ————ÀMm ὦ. ——— HÀ —  — — S 
᾿ 


ELENCHUS OPERUM 


QUJE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


Lad 


JOANNES PAPA II. 
Epistole,. . . . . . . . «. «. «9. . . e e s. onm sS n. on n 5. . .Col.9 
AGAPETDS PAPA I. 
Épistolz . e e e Φ . e e * 4 L e . Φ Φ e e e . e. δ e e. . e. . 91 
SYLVERIUS PAPA 
Epstolgg . . . . . . τῳ « «4 c.c or nh o nh nl on nr nr nr n, nr n 9 S. "9 
S. LAURENTIUS 'NOVARIENSIS 
Homilie . . . . TION " 
Liber de muliere Chananza. ON 16 
S. PATER BENEDICTUS. 
Vita S. Benedicti greco-latinescripla. . . . . . «. . . . . . . . .. . 125 
legula commentala . . . . . . e. c c or or on on s 0... 915 
Opuscula genuina et soppositilia. . . . ejos es or sS nS 0n. SÉ. 0983 
Monumenta S. Benedicti operibus annecienda. 0S om or n. n n n. n. s. s. 5. 5. OM. 


—— ——— d ÓÓÉÉ 


ERRATA. 


58 media, lege EPISTOLA olim IV. — Col. 43 desinente, lege EPISTOLA olim 1T. — Pax. 4 46, lege EPIS- 
TOLA olim 111, EPIST OLA olim YI, EPISTOLA olim VH.— Col. 71 summa, lege EPISTOLA olim V. 


———— án ll m aÓ— MM — € 
Imrimerie MIGNE, au l'etit-Montrouge. 


| 
— 


a n ACIES: 2C. REEE-A, Ἐπ πο 


JOANNIS PAPE II 
EPISTOLAE. 


(Ex Mansi Collect. concil.) 


£PISTOLA ATHALARICI REGIS 
AD JOANNEM. 


Continet. confirmationem senatusconsulti adversus 
Simoniacos editi. 


Joanni papz Athalaricus rex. 


Si antiquis principibus studium fuit leges exquirere, 
ut subjecti populi delectabili tranquillitate frueren- 
tur, inulto przstantic3 est talia decernere qux pos- 
sizt sacris regulis convenire. Absint enim a nostro 
szxculo damnosa compendia. lllud tantum possumus 
verum lucrum dicere, quod constat divina judicia 
non punire, Nuper siquidem ad nos defensor Eccle- 
sig Roman: flebili allegatione pervenit, cum apo- 
sto'icz* sedi peteretur antistes, quosdam nefaria ma- 
chinatione necessitatem temporis aucupatos , ita fa- 
eultates pauperom extortis promissionibus ingravas- 
se, ut (quod dictu nefas est) etiam sacra vasa em- 
ptioni publice viderentur exposita. Hoc quantum fuit 
crudele committi, tantum religiosum est adhibita pie- 
tate resecare. Atque ideo sanetltas vestra statuisse 
nos praesenti definitione cognoscat, quod etiam ad 
univer-os patriarchas atque metropo 'itanas ecelesias 
volumus pertinere, ut a tempore sanctissimi pape 
Donifacii, cum de talibus prohibendis suffragiis Pa- 
tres conscripti senatusconsultum nobilitatis suz me- 
mores condiderunt. 

Quicunque in episcopatu obtinendo , sive per se, 
sive per aliam quamcunque personam , aliquid pro- 
misisse declaratur, ut exsecrabilis contractus cun- 
ctis viribus exue:etur [efferretur, al. efficeretur]. Si 
quis autem in boc scelere deprehenditur fuisse ver- 
satis, nullam relinquimus vocem: verum etiam si 
aut repetendum, aut. quod acceptum est, non red- 
dendum esse crediderit, sacrilegii reus protinus ha- 
beatur, accepta restitueus compulsione judicis com- 
petentis. 

Justissimz quidem leges ut bonis aperiunt, ita clau- 
dunt malis inoribus actionem : propterea quidquid in 
illo senatus decretum est consulto, pracipimus in 
eos modis omnibus custodiri, qui se quoquomodo 
per interpositas quascunque personas scelestis eontra- 
etibus miscuerunt. 

Et quia omnia deeet sub ratione inoderari, nec 
possunt dici justa 40 nimia sunt : cum de apostolici 
consecratione pontificis intentio fortasse preveuerit 
[pervenerit], et ad palatium nostrum producta fue- 
vit altercatio populorum, suggerentes nobi: iutra tria 
millia solidorum cum collectione cliartarum cense- 
mus accipere, a quibus tameu oinnes inidoneos [ido- 
neos] rei ipsius consideratione removemus : quia de 
ecclesiastico munere pauperibus est potius consulen- 


Α dum. Alios vero patriarchas, quando in comitatu 


nostro de eorum ordinatione tractatur, in supradi? 
€tis. conditionibus atque personis intra dao millia 
solidorum jubemus expendere : in civitatibus autem 
guis tenuissima» plebi non amplius quam quingentos 
solidos se distributuros esse eognoseant. Reliquos 
accipientes et edicti presentis et senatusconsulti nu- 
per liabiti poena constringat, et dantes canonum se- 
veritas persequatur. 

Vos autem, qui patriarcharum honore reliquis 
presidetis Ecc'esiis, quoniam constitutio nostra ah 
illieita promissione liberavit, restat ut Dona imi- 
lantes exempla, sine aliquo Ecclesiarum dispendio 
dignos majestate pontifices offeratis. Iniquum est 
enim ut locim apud vos habeat amb:tus, quem nos 


B loicis divina consideratione praeclusimus. Quapropter 


parentes nobis [nos] servientium quascunque perso- 
nas aliqua. suffragii crediderit ambitione promoven- 
dum, et ipsum reddere accepta definimus, et quod 
est coinonihus statutum, euim modis omnibus esse 
passueum. Si quis vero qu» dederit aut promiserit, . 
eodem superstite, timuerit publicare, ab li:eredibus 
vel prohzredibus ejus Ecc'esia repetat, cujus suffragio 
antistes deprehenditur ordinatus : nota infamis nihilo- 
minus superstites inurente, reliquos quoque ordines 
sub eadem fleri distinctione [districtione] prxecipimus. 

Quod si forsitan dolosae machinationis invento, 
Sacramentis persona intercedentibus fuerit obl:gata, 
ut salvo statu animae commissam iniquitatem neque 
approbare possit, neque audeat accusare : damus li- 


C centiam quibuslibet honestis personis in singulis qui- 


busque civitatibus apud judices cempetentes hoc cri- 
men deferre, et quidquid ex ea potuerit reprobatione 
colligi, ut approbationem [approbatione] insequentes 
animemus : tertiam partem judicas rei ille percipiat, 
«qui (116 facinus voluerit publicare; reliqua vero ipsis 
ecclesiis proficiant quse videntur extorta, aut in fa- 
brica earum, aut in ministerio nihilominus profutura. 
Decet enim ad usus bonos convertere, qu» voluit 
perversitas inimice fraudare. Quiescat igitur mali- 
gnantium prava cupiditas. Quo tendunt qui a fonte 
praclusi sunt ? Recolatur et timeatur Simonis justa 
damuatio, qui emendum credidit totius largitatis au- 
ctorem. 

Orate igitur pro nobis, edicta nostra custodierntes, 


p quia divinis noscitur convenire mysteriis. Sed quo 


facilius principis votum universorum mentibus inno- 
tescat, loc senatui, hoc populis per praefectum urbis 
pracipimus intimari, ut generalitas agnoscat nos illos 
prosequi qui majestati divin:e potius viderentur ad- 
versi. Vos quoque hoc universis, quos Deo propitio 
regitis, episcopis iutimate; neque sit alienus ἃ culpa 
qui p -tuit cognoscere constitula. 


15 JOANNIS PAPE ll EPISTOLAE. 4 


EP:STOLA CASSIODORI 
AD JOANNEM PAPAM. 


Cum a rege pra[ectus praetorii constitutus esset, pro 
bono regimine preces pontificis al Deum implorat. 


Supplicandum vobis est, beatissime pater , ut l:e- 
titiam quar per vos, Deo largiente, percepimus, cu- 
stodiri nobis vestris orationibus sentiamus. Quis enim 
dubitet prosperitatem nostram vestris meritis appli- 
candam, quando honorem adipiscimur, qui a Domino 
diligi non meremur; et permutatione efficaci bona 
recipimus, duin 1alia non agamus? Ecclesiasticis si- 
quidem jejuniis fames est exclusa popularis, decoris 
lacrymis tristitia feeda discessit; et per sanctos viros 
acceleratum est , ne traheretur diutius quod grava- 
bat. Et ideo salutans officiositate qua dignum est, 
precor vivacius oretis pro salute regnantium : qtia- 
tenus eorum vitam colestis princeps faciat esse lon- 
gevam, Homanz reipublicz? hostes imminuat , tem- 
pora tranquilla concedat ; deinde quod ornat pacem, 
necessariam nobis copiam de abundanti» sux hor- 
reis largiatur; mibique filio vestro intelligenti:e sen- 
sus aperiat, ut 40} vere sunt utilia sequar, qus νἱ- 
tanda refugiam ; vigor ille rationabilis anim«e nobis 
consilium prastet; facies veritatis albescat, ne men- 
tem nostram innubilet caligo corporea : sequamur 
quod intus est, ne foris a nobis simus; instruat quod 
de vera sapientia sapit, illuminet quod coelesti clari- 
taie resplendet : talem denique judicem excipiat pu- 
blicus actus, qualem filium catholica mittit Ecclesia. 
In suis nos etiam muneribus virtus sancta custodiat : 


.quia graviores insidias antiqui adversari tunc sub- (c 


imus, quando ejus dona suscipimus. 

Nolite in me tantum rejicere civitatis illius curam, 
-qua potius vestra laude secura est. Vos enim spe- 
culatores Christiano populo prasidetis , vos patris 
nomine universa diligitis. Securitas ergo plebis ad 
vestram respicit famam , cui divinitus est comivissa 
custodia. Quapropter nos deect custodire aliqua, scd 
non omnia. Ü'a-citis quidem spiritualiter commissum 
vobis gregem ; tamen nec ista potestis negligere, quas 
corporis videntur substantiam continere : nam sicut 


4 [janc Joànnis yapx et przcedentem Justiniani 
imperatoris epistolam , Hothomannus jurisconsultus 
libro primo capite primo Respous. amicabilium , et 
cum eo plures alii novatores leguleii hzretici ger- 
manas esse impie et imperite negaut, De liac eniin 
epistola Joannes scribens illustribus viris Avieno, 
Senatori, Liberio, etc. : Justinianus, inquit, impera- 
lor, ut ex epistola ejus tenore cognotistis, de his tribus 
questionibus eria certamina fuisse signavit. Utrum unus 
ez trinitate Christus et Deus noster dici possit, etc. Quae 
$i leguleio novatori innotuissent, erubuisset, credo, 
aliter lóqui vel sentire. Doctissimus jurisconsultus 
Cujacius secundam epistolam Joannis, quam infra 
subjungo, adeptus, ex eadem cognovit, dictas Justi- 
niani et .Joannis epistolas genuinas esse, vereque 
gerwanas, secutus hac in re sententiam disertissimi 
Alciati, qui de his libro primo Parergon cap. 35, 
h:rc scribit : Sunt.et qui suspectam. hubent Joannis 
po^tificis epistolam quae sub titulo de Trinitate in Jus- 
tiniani codice sita es, dicuntque in antiquis codicibus 
non inveniri : quod , ut arbitror, ideo faciunt, ut. illos 
adjuvent qui pontificis f'omani auctoritatem deprimunt : 
que nomine alios quoque auctores ab iis depravatos de- 
prehendi, ut Othonis. Frisingensis chronica, et Ligurini 


A homo constat ex dualitate, ita boni patris est utraque 


refovere. Primum penuriam quidem temporis, quam 
delicta promerentur , orationibus sanctis amovere. 
Si quid tamen (quod absit) acciderit, tune bene nee 
eessitas excluditur, quando contra eam sub ubertate 
tractatur. 

Monete me quz sunt gerenda sollicite; bene agere 
vel correptus exopto : quia difficilius errat ovis qux» 
voces desiderat audire pastoris, nec facile efficitur 
vitiosus cui admonitor insistit assiduus. Sum quidem 
judex palatinus, sed vester non desinam esse disci- 
pulus : ram tunc ista recte gerimus, si ἃ vestris 
regulis minime discedamus. Sed cum me a vobis 
desiderem et moneri consiliis, et orationibus adju- 
vari, jam vobis est applicandum, si in me fuerit ali- 


B ter quam optabatur inventum. Sedes illa toto orbe 


mirabilis proprios tegat affectione cultores, que licet 
generalis mundo sit prestita, nobis [vobis] etiam 
cognoscitur et localiter attributa. 

Tenemus aliquid sanctorum apostolorum pro- 
prium, si peccatis dividentibus nou reddatur alie- 
num , quaudo confessiones illas quas videre univer- 
sitas appetit, Roma feliciter in suis finibus habe e 
promeruit. Nibil ergo !imemus, talibus patronis, s. 
oratio non desistat antistitis. Arduum quidem est 
multorum desideriis satisfacere; sed novit Divinitas 
magna praxstare : ipsa retundat invidos; ipsa uobis 
faciat eives celesti aspiratione gratissimos, et sup- 
plieationibus vestris tempora tribuat, quibus superna 
gratia prdicetur indulta, 


EPISTOLA * JUSTINIANI IMPERATORIR 
AD JOANNEM  PAPAM, 


Quam Il ypatius. et Demetrius. episcopi legatione impe- 
ratoria fungentes [ltomam attuleruuj. 


Victor Justinianus, pius, felix, inclytus, triumpba- 
lor, semper Augustus , Joanni sanctissimo archiepi- 
scopo aim: urbis Rom: et patriarchze, ' 

Reddentes honorem apostolicze sedi et vestras san- 
clitati, quod semper nobis iu voto fuit et est (ut ' 


poete carmina quedam. Ego in antiquis plurimis eam 
exstare: scio, nec ulla suspicione convelli posse. Quod 
si uutts aut. alter codex non habeat, id scriptorum in- 
curie tribuendum, qui eam quandoque omiserint, quod 
non multum ad legalis scientie materiam pertineret, 
non tamen ideo hasitandum est, quin genuinus qerma- 
nusque Joannis sit. (erus. SEv. BiNivs. 

Epistola Justiniani ad pontificem scripta est anno 
Domini 525, sub te. tio consulatu ejusdem Ju-tiniani, 
quando ab eodem imperatore imnissa est Romam le- 
gatio, de qua infra in netis concilii Romani. Etiamsi 
enim hic sine die et consule epistola Joannis intexta 
reperiatur, tamen infra in quadam epistola impera- 
toris ad Agapetum expressa habetur data sub tert:o 
consulatu Justiniani. Accedit quod ejusdem epistola 
mentionem fecerit imperator jn constitutione quam 
scripsit ad Epiphanium Constantinopolitauut sub 
consulatu suo tertio, vri calendas Aprilis przdicti 
anui 535. Epistola autem Joannis pape redita e«t 
ad ipsum imperatorem sub consulatu Paulini, annue 
Christi 554, quando legati Justiniani Roma dimissi 


! Ex v. c. corrige sublata parenthegi : ut et decat 
patrem, honorantes vestram beatitudinem. 


ἐδ JOANNIS PAPAE Il. 16 


iecet pairem), honorantes vestram beátitudinem , A apostolica vestre sanetitatis sede !, nihil peuitus im- 


Ομ} qui? ad ecclesiarum statum pertinent, festina- 
viinus [festinamus] ad notitiam deferre vestrze san- 
etitais : quoniam semper nobis fuit magnum stu- 
dium, unitatem vestra? apostolice sedis et statum 
sanctarum Dei Ecclesiarum custodire; qua [qui] 
hactenus obtinet, et incommote permanet, nulla in- 
tercedente conirarietate. [taque omnes sacerdotes 
universi or:entalis tractus et subjicere et unire sedi 
vestr:e sanctitatis properavimus. 1n prasenti ergo 
quie [hic] commota sunt, quamvis manifesta et indu- 
bii2la sint, et secundum apostolicae vestrz:» sedis do- 
einam ab oinnibus semper sacerdotibus firme [fer- 
jne| custodita et preedicata , necessarium duximus ut 
ad notitiam vestra sanctitatis perveniant. Nec enim 
patimur quidquam quod ad Ecclesiarum statui per- 
1inet , quamvis manifestum et indubitatum sit, quod 
Juovetur, ul uon etiam vestraz innotescat sanctitali, 
quae [quia] caput est omniumsanctarum Ecclesiarum. 
Per otnnia enim (ut dictum est) properamus honorem 
eiauctoritatem crescere vesirz/ sedis. Manifestum 
iyitur facinus vestra sanctitati, quod pauci quidam 
infideles et alieui sanct: Dei [sedi] catholice auque 
apostolic:: Ecclesize contradicere Judaice a!que apo- 
statice ausi [visi] sunt adversus e. qux» ab omnibus 
&acerdolibus secundum vestram doctrinam recte te- 
nentur, et glorificantur, atque przedicantur ; dene- 
gantes Dominum nostrum Jesum Christum unigeni- 
tum Filium Dei et Domiuum nostrum incarnatum de 
sancto Spiritu, et ex sancta atque gloriosissima sem- 
per Virgine Dei Genitrice Maria hominem factura 
atque crucifixuin , unum esse sancta et consubstan- 
tialis Trinitatis, et coadoranduim et conglorificandum 
Patri et Spiritui sancto, consubstantialem Patri se- 
cunduin divinitatem, et consubstantialem nobis eum- 
dem ipsum secundum humanitatem, passibilem carne, 
£umdemque ipsum impassibilem deitate. Recusantes 
uin Dominum nestrum Jesum Christum unigenitum 
Filium Dei et Dominum nostrum fateri unum esse 
Jauct;e el consul stantialis Trinitatis, videutur Nestorii 
inalam sequi doctrinam , secundum gratiain. dicentis 
unum Filium Dei, et alium dicentis Dei Verbum, et 
alium Christum. Omnes vero sacerdotes sancte ca- 
tholic:e atque apostolice Ecclesiz , et reverendissimi 
archimandrite sanctorum monasteriorum sequentes 
&anctitatem vestram , et custodieutes statum et unita- 
tem sanctarum Dei Ecclesiarum, quam habent ab 


mutantes de ecclesiastico statu, qui hactenus obu- 
nuit atque obtinet, uno consensu confitentur et 
glorificant, predicantes Dominum nostrum Jesum 
Christum unigenitum Filium et Verbum Dei et Do- 
minum nostrum ante «acula et sine tempore dc Pa- 
tre natum , in ultimis diebus descendisse de colis, 
et incarnatum de Spiritu sancto, et ex sancta atque 
gloriosa Virgine Dei Geniwice Maria natum, et ho. 
minem factum, et crucifizum, unum esse sancte et 
consubstantialis Trinitatis, ei coadorandum et glori- 
ficandum Pairi et sancto Spiritui. Nec enim alium 
Dei Verbum et alium Christum cognoscimus ; se 
unum atque eumdem ipsum consubstantialem Patri 
secundum divinitatem, et consubstantialem nobis 


p eumdem ipsum secundum humanitatem ,  passibilem 


carne, eumdem ipsum impassibilem deitate. Ut enim 
est in divinitate perfeetus , ita idem ipse et humaui- 
tate perfectus est : in una enim substantia deitatem 
suscipimus et confitemur, quod Grxci dicunt ὁμοού- 
ctov *. Et quoniam unigenitus F.lius, et Verbum Dei 
ante $zcula et sine tempore de Patre natus, | idem 
ipse et iu ultimis diebus descendens de coelis incar- 
natus de Spiritu sancto, et ex sancta atque gloriosa 
semper Virgine et Dei Geuitrice Maria , homo factus 
Dominus noster Jesus Christus proprie et vere Deus 
est; ideo et sanctam atque gloriosam Virginem Ma- 
riam proprie et vere Dei Matrem esse dicimus; non 
quia Deus Verbum principium ex ipsa sumpserit, 
sed quia in ultimis diebus descendit de ccelis, et ex 
ipsa incarnatus, et liomo factus , et natus est, quem 
confiiemur et credimus (sicut dictum est ) cousub- 
stiantialem esse Patri secundum deitatein, et consub- 
stantialem nobis eumdem ipsum secuudum humaui- 
tatem ; ejusdem miracula et passiones, quas sponte: 
in carne sustinuit *, agnoscentes. Suscipimus autein 
sancta quatuor concilia, id est trecentorum decem 6: 
octo sanciorum Patrum qui in Nicz:ena urbe congre- 
gati sunt; et centum quinquaginta sanctorum Patrum 
(qui in liac. regia urbe convenerunt ; et. sanctorum 
Patrum *) qui in Epheso primo congregati sunt ; et 
sanctorum Patrum qui in Chalcedone convenerunt, 
sicut vestra apostolica sedes docet atque praedicat. 
Omnes ergo [(uamque] sacerdotes sequentes doctri- 
nam aposioulic2 sedis γ6 ἐγ ita credunt et confiten- 
tur et priedicant, unie properavii:us lioc ad notitiam 
deferre. vestrae sanctitatis per Hypatium | et Deme- 


fuerunt . acceptamque ante saeraim in codice Jusii- D) rographo proprio ad sedem apostolicam per episcopos 


niaueo libro septimo sub titulo De summa Trinitate 
e! fide catbolica fortasse iutexuit. Uude quain inepte 
Hothomaunus objectam $n tempore discrepantiam 
prateudat , atque ex ea utramque epistolaz supposi- 
titiam esse colligat, nemo non intelligit. Quod ait 
p'reter morem et stylum Justiniani imperatoris esse, 
]Winanam Ecclesiam sedem apostolicam nominare, 
mendacium esse patet ex epistolis Justiniani , qu:s 
scripsit ad (lormisdam et Agapetum poutilices. Nihil 
j;itnr protendere potest inipostor hgereticus , quod 
auctoritatem harun episto'arum diminuat atque ob- 
scuret. Professio fidei quie continetur in epistola 
Justniani ad pontificem scripta ila est de qua an- 
etr. Pontificalis ait : Misit fidem suam. sec ptum chi- 


H .putium et. Demetriu:n. Unde falsum esse constat 
quod edictum Justiniani adversus tria capitula. teui- 
pore Viyilii papz:e couscriptum. 2d. Joannem. (prout 
n antiquioribus editionibus meudosa in-cripiio eidei 
praefixa habet) trausmis-um fuerit. Vide quie disi 
supra in notis ad Vitam Joannis. verbis : Misit fidem 
suam, etc.; item quie infra notavimus sub Vigilio. 
δεν. BixiUS. 

! Ad apostolicam vestir: sanctitatis sedem. 

* Ko" ὑπόστασιν 040)00216y. 

! Suscepit, cogioscente-. 


— * Ausulis iuclusa in. Labbeo omissa suppleta suut 
ex Roin, edit. 


W EPISTULAE. (ἃ 


τὴ ἢ beatis }Π|05 ep'scopos , ut nec vest'am sancti- À religio : n»m cum auctorem vite vel luminis utraque 


item lateant, quae ἃ quibusdam paucis monachis 
male et Judaice secundum Nestorii perfidiam dene- 
gita sunt. Petimus ergo vestrum paternum affectum, 
ut vestris ad nos destinatis litteris, et ad sanetissi- 
mur epi-copum hujus almz urbis, et patriarcham 
fratrem vestrum (quoniam et ipse per eosdem scri- 
psit ad vestram sanctitatem , festinans in. omnibus 
sequi sedem apostolicah beatitudinis vestrx» ), mani- 
festum nobis faciatis, quod omnes qui przedicta recte 
cenfitentur suscipit vestra sanctitas, et eorum qui 
Judaice ausi sunt rectam denegare fidei condemnat 
perfidiam : plus enim ita et circa vos oinnium amor 
el vestra sedis crescet auctoritas : et qux? ad vos est 
unias sanctarum Ecclesiarum inturbata servabitur , 


respiciant, recte et tenebras respuunt, et nesciuut 
subjacere defectii. Quamobrem , gloriosis ime prin- 
cipum, votis omnibus exorabitur divina potentia, tt 
pieiatem vestram in hoc ardore fidei, in bac devo- 
tione mentis, in hoc integr:ze religionis studio sine 
defectu sui in longiura tempora conservet. lloc enim 
et sanctis credimus Ecclesiis expedire; scriptum est 
euim : Labiis regit rex ( Prov. xvi ); et iterum : 
Cor regis in manu. Dei est, et ubi voluerit inclinabit il- 
lud (Prov. xxi): lioc est enim quod vestrum firmat 
imperium, i&oc quod vestra regna conservat. Nam 
pax Eeclesi:e, religionis unitas, auctoreim facti in *u- 
blime provectum grata sibi tranquillitate custodit. 
Neque enim parva ei vicissitudo a potentia divina 


quando per vos didicerint omnes beatissimi episcopi D tribuitur, per quem nullis rugis Ecc'esia divisa se- 


eorum quz ad vos relata sunt sinceram vestra san- 
cti:atis doctrinam. Petimus autem vestram beatitudi- 
nem orare rro robis, et Dei nobis acquirere provi- 
dentiam. /tem subscriptio *. Deitas te conservet per 
multos anuos, sancte ac religiosissime pater *. 


EPISTOLA (olim 1) JOANNIS PAPE Il 
AD JUSTINIANUM. 


Laudat catholici imperatoris egregiam pietatem debi- 
Iuinque ipsius religionis, quo sedem apostolicam, a 
qua requirebat evangelicam veritatem, prosequebatur. 
Rogat Augustum, ut quos a recto fidei catholice iti- 
nere aberrare scire , omni studio adhibito revocarel, 
εἰ inter ulios ipsos legatos a monachis Acemetis Ro- 
mam misse 8. 


Gloriosissimo et clementissimo filio Justiniano Au- 
ἄπει, Joannes episcopus urbis Rom: salutem do- 
nat ὃ. 


Inter claras sapienti: ae mansuetudinis vestrae 
laudes, Christianissime principum, puriore luce tan- 
quam aiiquod sidus irradiat , quod amore fidei, quod 
charitatis studio , edocti ecclesiastice s disciplinis, 
Romanz sedis reverentiam conservatis, et ei cuacta 
subjicitis, et ad ejus deducitis unitatem, ad cujus 
auctorem, boc est apostolorum primum, Dornino lo- 
quente praeceptum est : Pasce oves meas (Joan. xxi), 
quam esse omuium vere Ecclesiarum caput et Pa- 
trum regule et principum statuta declarant, et pie- 
tatis vestr:». reverendissimi testantur affatns.. Patet 


cernitur, nullis insertis maculis variatur : scriptum 
est enim quia, cum rez justus sederit super sedem, non 
adversabitur ei quidquam malignum (Prov. xx). Pro- 
inde serenitatis vestrze apices per Hypatium atque 
Demetrium sanctissimos viros, fratres el cocp'sco- 
pos meos, reverentia consueta suscepimus : quorum 
etiam relatione comperimus , quod fidelibus populis 
proposuistis edictum * amore lidei, pro submovenda 
hzreticorum intentione, secundum apostolic:in. do- 
ctrinam, fratrum el coepiscoporum nostrorum inter- 
veniente consensu P : quod quia apostolicz dociri- 
na convenit, nostra auctoritate confirmainus. 
Textus autem. epistole tol.s est : R«ddentes hono- 
rem apostolice sedi. ut supra precedenti epistola. 


C Liquet igitur, imperstor gloriosissime, ut lectionis 


tenor et legatorum vestrorum relatio patefecit [pate 
facis], vos apostolicis eruditionibus studere, cum 
de religionis catholice fide ea sap tis, ea scripsistis 
[scribitis et publicatis], ea pro ulistis, ea populis fi- 
delibus publicastis, qux: (sicut diximus) et sedisapo- 
stolicz * doctrina, et sanctorum Patrum veneranda 
decernit auctoritas, et nos confirmamus in otmni- 
bus. Opporiunum est ergo voce proclamare prophe- 
tica : T.bi abundet celum desuper , et effundant mon- 
tes jucunditatem, εἰ colles letitia (etabuntur. (Psal. 
xcv). Dic igitur in tabulis cordis (iJeliter scribe- 
re, hzc ut pupillas oculorum convenit observare ; 
neque enim quisquam est in quo Christi char.tas 
fervet, qui tam rect:e, tam ver: confessionis vesirae 


igitur in vobis impletum fore quod Scriptur:e loquun- D fiJei refragator exisiat : cum evidenter impietatetu 


wur : Per me reges regnant ,. et potentes scribunt ju- 
atitiam (Prov. νη). Nihil est enim quod lumine cla- 
riore przefulgeat, quam recta fides in principe ; nihil 
est quod ita nequeat occasui subjacere, quam vera 


^ Inte 'ligit illud apud Contium exstans edictum, 
quo Eutychetem , Nestorinm, eorumque sectarios 
condemuat ea intentione ut omnem caluinniandi oc- 
casionem i[:is adimat, ne, si Nestorium condemnaret, 
ἃ Nestorianis (ut plerumque fiebat) Eutychianus vel 
Apollina ista nominaretur; contra vero, si Eutyche- 
tem condemnaret, ab ejusdem sectatoribus Nestoria- 
nus appellaretur. Sev. Bisivs. 

* [ioc loco intelligis Justinianum imperatorem ex 
sententia episcoporum cuneta de fide edicta sta- 
tuisse et yromulgasse, ipsumque λοι: Eccles*a: 


Nestorii Eutychetisque et omnium hzreticorum da- 
mnantes, unam veram catholicam fidem Domini et 
Dei nostri Salvatoris Jesu Christi magisterio insiitu- 
tam, el propheticis apostelicisque prazdicationibus 


episcopum velut primarium catholic: Ecclesi: »nti- 
stitem consuluisse, num omuia pie, saucte et ortlio- 
dox:e lidei convenienter. constituta fuissent. Skv, 
Bisics. 

! Et alia manu, Divinitas te serve!. 

* Datum virt id. Junii. 

8 [n v. 6. titulus hisce verbis coucipitur : Conatan- 
tino Justiniano P. F. Augusto 11 consuli Joannes epi^ 
scopus. 

* Sedes apostolica docet. 


"n JOANNIS PXP.E 1l 90: 
ubique diffusam, et sanctorum per totum orbem A Spiritus sit semper vobiscum, piissime fili. Amen, 


confessionibus roboratam, Patrum atque doctorum 
sententiis adunatam, et nostrz? doctrin:s consenta- 
n$&m inconcusse alque inviolabiliter devota Deo et 
yia mente servatis. Soli etenim professionibus no- 
stris adversantur , de quibus divina Scriptura loqui- 
| tur, dicens: Posuerunt mendacium spem suam, et men- 
dacio operiri speraverunt (1sa. xxvii) ; et iterum, qui 


secundum prophetau: dicunt Domino : /lecede a nobis, 


vias (uas. scire nolumus ( Job. xx ). Propter quod 
Salomon dicit : Per semitas proprie culture errave- 
runt, colligunt autem manibus in[ructuosa (Pros. v). 
Ikec est igitur vera vestra fides, h:xc certa religio : 
hoc beate recordatiouis (ut diximus) Patres omne; 
presulesque Romanz Ecclesie, quos in omnibus se- 
quimur, hoc sedes apostolica. przdicavit hactenus, 
et inconcusse custodivit : huic confessioni, huic fidei 
quisquis contradictor exstiterit, alienum seipsum 8 
saucia communione, alienum ab Ecclesia judicabit esse 
catholica. Nos enim Cyrum cum sequacibus suis in 
ltomana invenimus civitate, qui de Cumitensi [Acce- 
metensi] monasterio fuit : quos apostolicis suasioni- 
bus ad rectam fidem, et velut oves qua perierant 
errantes ad ovile contendimus revocare dominicum, 
"Lagnoscant secundum prophetam lingus balbutien- 
fes luqui qux ad pacem sunt. Ad nou credentes au- 
tem per nos primus apostolorum ]saie propheta 
[ Isaias propheta] verbum dicit : Pergite in. lumine 
ignis vestri, et flamme quam accendistis (1sa. 1). Sed 
obduratum est cor eorum (ut scriptum est) ut uon 
intelligerent : et pastoris vocem oves, quz mezx non 
eraut, audire minime voluerunt. In quibus observan- 
tes ea quas ab ipsorum sunt statuta pontifice, eos mi- 
nime in nostra com:nunione recepimus, et ab omni 
Ecclesia catholica esse jussimus alienos; nisi errore 
damnato, doctrinam nostram quantocius sequi habita 
fegulari professione signaverint. ZEquum quippe est 
ut qui nostris minime obedientiam accommodant sta- 
11:18, ab Ecclesiis habeantur extorres. Sed quia gre- 
mium suum nunquam redeuntibus claudit Eeclesia, 
obsecro clementiam vestram ut si, proprio deposito 
errore, et prava intentione depulsa, ad unitatem Ec- 
clesi» reverti voluerint, in. vestra communione re- 
ceptis indignationis vestrz? removeatis aculeos, et 
nobis intercedentibus benigni animi gratiam condo- 
netiis. Deum autem et Salvatorem nostrum Jesum 
Christum exoramus, quatenus longzvis et pacificig 
vos dignetur custodire temporibus in bac vera reli- 
gione et unitate et veneratione apostolice: sedis ; 
cujus principatum, ut Christianissimi et pii, conser- 
vatis in omnibus. Przterea, serenissime principum, 
laudamus legatorum vestrorum personas Hypatii et 
Demetrii fratrum et coepiscoporum nostrorum, quos 
clementia vestra gratos lore ipsa manifestavit electio. 
Nam tantz causz pondus non nisi perfectis in Chri- 
sto potuisset injungi ; tantzx» vero pietatis, tantze re- 
verentize pleuos affatus, nisi per amantes miniwe di- 
gnarenmini destinare. Grztia Doniini nostri Jesu Chri- 
sli, et charitas Dei Patris, et communicatio sancti 


Jtem subscriptio : Omnipotens Deus regnum vestrum 
et salutem vestram perpetua protectione custodiat, 
glorio-issime et clementissime fili imperator Augu- 
ste. Data Romz vni kalendas Aprilis, domino nostro 
Justiniano P. P. Augusto iv et Paulino viris claris- 
simis consulibus [Anno Christi 534]. 


EPISTOLA (olim 1H) JOANNIS PAP/E 
AD SENATORES. 
Fidem de Christi divinitate et incarnatione confirmat z 


Acemetas monachos Nestorii seciatores vitandos esse 
monet. 


Joannes episcopus Romanus, illustribus ac magni- 
ficis viris Avieno, Senatori, Liberio, Severino, Fi- 
deli, Avito, Opilioni, Joanni, Silverio, Clementiano, 


Be Ampelio. 


Olim quidem, illus&res et magnifici filii, ad hoc 
sententiz: mex summa constiterat, ut ante jussionem 
vestram, postquam epistola vel dogmatis ienorem 
cuncta Ecclesia, hoc est sacerdotum senatus, et po- 
puli probavit assensus, sub peginali alloquio vestris 
etiam sensibus intimanda dirigerem; sed consilii 
ordinem illa res vertit, quia et dogmati per dies 
singulos divinz: Scripture subduntur, et impe! fecta 
destinari nou poterant, et ea quie per legatos directa 
sunt, prius: non poterant in exemplaribus scripta 
transmitti. Novimus etenim quod, Domino doceute, 
preceptum est, qued pastor diligens gregem salu- 
bria ultro non desistat ingerere : quia res qui ad 
salutem animz pertinet, omnibus necesse est sensi- 
bus intimari. Proinde, illustres et magnifici filii, 
quia festinatio non pertulit portitores, ut ea scribi et 
dirigi potuissent, ineontiuenti tamen, si diclus divi- 
nus favor arriserit, tam epistola quam dogmatis 
exemplaria destinabimus. Nunc tamen, ne quid de 
vestris sensibus relinquatur ambiguum, quid epistole 
tenor habeat, quod textus dogmatis contineat, bre- 
viter insinuare curavi. Justinianus siquidem impe- 
rator filius noster, ut ejus epistolze tenore cognovi- 
stis, de his tribus quzstionibus orta certamina fuisse 
signavit, utrum unus ex Trinitate Christus et Deus 
noster dici possit : hoc est una de tribus personis 
sanct Trinitatis sancta persona. An Deus Christus 
earne pertulerit impassibili deitate. Àn proprie et 
veraciter Mater Domini Dei nostri Christi Maria sem- 
per virgo debeat appellari. Probavimus in his catbo- 
lieam imperatoris fidem, et ita esse propheticis et 
apostolicis vel Patrum exemplis evidenter ostendi- 


mus : unum enim ex sancta Trinitate Christum esse, 


hoc est unam de tribus sanctz Triuitatis personis 
sanctam esse personam, sive subsistentiam, quain 
Graci ὑπόστασιν dicunt, in his exemplis evidenter 
ostendimus. 

In libro Genesis per Mosen Trinitas ipsa sic dicit 
Ecce Adam fa«tus est tanquam unus ez nobis (Genes. v). 
Et item Vas electionis Paulus ad Corinthios ita 
evidenter expressit : Unus Deus Pater, ex quo omnia, 
el nos in ipso; et unus Doinus noster Jesus Christus, 
per quem omnia, εἰ noc per ipsum (1 Cer. vin). 


?1 EPISTOL.£. φι 
Et in synibolo synodi Niczena : Credimus in unum A Εσ libro Exodi per Moysen Dominus locntus est : 


Deum Patrem omnipotentem, ei in unum Dominum 
nostrum Jes: m Christum unigenitum. 

ltem sanctus Augustinus, cujus doctrinam, secun- 
dum pr:ecessorum meorum statuta, Romana sequi- 
tur et servat Ecclesia, in libro unde: imo de Civitate 
Dei dicit : Credimus et tenemus, et fideliter praedicamus, 
quod Pater genuerit Verbum, hoc est Sapientiam, per 
quam facia sunt omnia, unus unum, elernus coeternum, 
summus bonus cqualiter bonum ; et quod Spiritus san- 
ctus simul et Patris el Filii εἰς Spiritus, et ipse consub- 
slantialis, et comlernus ambobus, atque hoc lotum trini- 
tas sit propter proprietatem personarum, et unus Deus 
propter inseparabil.m unitatem, sicut unus omnipotens 
propler iuseparabi!'em omnipotentiam : ila lamen, ut 


Εἰ videbitis vitam vestram in ligno pendeutem ( Deut. 
xxvit).Deuin. antem. esse vitam Dominus noster ia 
Evangelio Joanuis przdicat dicens : Ego sum via, 
veritas, et vita (Joan. xiv). 

ltem propheta dicit : Si affigit homo Deum suum , 
quia vos affizistis me (Malach. in). 

Princeps quoque apostolorum beatus Petrus in 
Actibus ita dicit, dum impietates Jadaorum argwe- 
ret : Vos autem virum homicidam p.tistis dimitti vobis, 
auctorem vero vitae peremistis (Act. 111). 

ltem Vas electionis et Doctor genium δίς przdi- 
cat : Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloria 
crucifizissent (1 Cor.11). Dominus autem glorise est 
Deus. Sic Psalmographus ante przdixit : Quis est iste 


cum de singulis queritur, unusquisque eorum el Deus et B rex glorie (Psal. xxu)? 


omnipotens esse respondeatur. 

Ejusdem in libro secundo contra Maximinum : £t 
Pater Deus est, et Filius Deus est, et Spiritus sanctus 
Deus est, et hí simul tres unus Deus est, nec hujus tri- 
ni'atis tertia pars est unus, nec major pars duo quam 
unus est, 

In libro sancti Augustini decimo quinto de Trini- 
tate : flatione etiam reddita. intelligentibus palam est 
substantia veritatis, non solum Patrem Filio non esse 
majorem, nec ambos simul aliquid esse majus quam 
Spiritum sanctum, aul quoslibet duos in eadem trinitate 
majus esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres 
majus aliquid esse quam singulos. 

Gregorius Nazianzenus ex sermone de Epiphania 


Domiui : Cum omnino uno lumine illustramur, simul (ἃ 


et tribus; tribus quidem secundum uniuscujusque pro- 
prietates, sive substantias, sicut placet aliquibus dicere, 
sive personas : nihil enim pro vocabulorum diversitate 
dissidendum est, cum αὐ eumdem sensum nominum 
dicereitas provocet et intellectum. Unum autem secun- 
dum substanliam vel deitatis ratione : dividitur ergo, 
wi. i.a dicam, indivisibiliter, conjungitur divisibiliter, 
una est in tribus deitas. 

lem ex epistola Gregorii Nysseni ad Ablavium : 
JEstimet hec opera utrum uni assignentur. persone 
eorum, quam [Forte qui| in sancta Trinitate creduntur, 
an per tres eat virtutis effectus. 

ltem ex epistola Procli ad Occidentales : Super 
hec etian confitemur unum ez Trinita'e increata atque 
ineffabili Deum Verbum factum hominem. 


Ejusdem ; Quid enim nos sapimus atque sentimus, 
quia in ipsa divina natura, qua conjunctus el unitus est 
F.lius Patri sanctoque Spiritui, non dicimus eum dei- 
tate passum (uisse, sed carne, quam pro nobis assum- 
psit ex nobis. Unus igilur ex Trinitate crucifixus est 
carne qua facius esi ; non tamen deitate, qug unitus est 
Patri. et Spiritui sancto, perpessus est, ne et illos cru- 
cifizos pariter asseramus. 

Il:zc igitur ex plurimis pauca digessimus. 

Deum vero carne passum bic nihilominus robore- 
mus exemplis. 


liem in Actibus apostolorum : Attendite. vobis. et 
universo gregi, in quo vos Spiritus sanctus constituit 
episcopos regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sau- 
«guine suo (Act. xx). 

Cyprianus episcopus et martyr in epistola de pa- 
tientia : Judicatur judica urus, et Dei sermo ad victi- 
mam (acens ducitur. 

Gregorius Nazianzenus : Et indiguimus Deo incar- 
nalo et morlifica 0, ut nos vivamus. 

Ex libro sancti Augustini de Charitate : //le enim 
qui venil per crucis irrisiones carnis perimere corru- 
ptionem, el vetustatem vinculi mortis nostre sug mor- 
lis novilate dissolvere, mandato novo fecit. hominem 
novum : res enim vetus erat, ut homo morereiur, qucd 
ne semper valeret in homine, res nova (acta est, ut Deus 
moreretur : sed quia in carne mortuus est, non in di- 
vinitate. 

Cyrillus capitulo xit : Si quis non confitetur Verbum 
passum carne (et crucifixum carne *), et mortem carne 
gustasse, factumque primogenitum ex mortuis, secun- 
dum quod vita εἰ vivificans est et Deus, anathema sit. 

In epistola Leonis ad Juvenalem : Veram igitur 
generationem crux vera con(irmat, quoniam in carne 
noslra nascitur, qui in nosira carne crucifigitur. 

Ejusdem ex epistola ad Flavianum : Impassibilis 
Deus non dedignatus est homo esse passibilis, et im- 
morlalis mortis legibus subjacere. Ex hac quoque 
parte plura ex dogmatis lectionum poteritis agno- 
scere. 


D  Gloriosam vero sanctam semper Virginem Mariaim 


proprie et veraciter Dei Genitricem, Matremque Dei 
Verbi ex ea incarnati, ab hominibus catholicis con- 
flleri recte esse docemus proprie et veraciter; et 
idem ipse ultimis temporibus incarnatus, ex sancta 
et gloriosa Virgine matre nasci dignatus est. 
Propterea ergo, quia proprie et veraciter Dei 
Filius ex ea incarnatus est, ideo proprie et veraci- 
ter Matrem Dei ex 68 incarnati et nati esse copfiie- 
mur; ei ne Dominus Jesus per honori(icentiam vel 
gratiam Dei nomen accepisse credatur, sicut Nesto- 
rius sentit insulaus : veraciter autem ideo ne phan- 


* Ansulis iuclusa suppleta sunt ex editione Romana, ut pote in Labbeo oscitanter omissa. 


41 JOANNIS PAPE il 924 
tzsma, aut aliquo modo non veram sumpsisse carnem À esse commune. Quod ideo facio, ne reus silenüi in- 


eredatur ex Virgine, sieut asseruit impius Eutyches. 
Cni rei probamenta ex Patrum traditionibus conse- 
quenter sanctus Augustinus in libro primo (cap. 45) 
Pr:edestinationis : Predestinatus est ergo Jesus, ut fu- 
turus secundum carnem filius David esset, in virtute 
antem Filius Dei simul et filius hominis propter susce- 
ptum hominem, et Filius Dei propter susciptentem uni- 
genitum Domini proprie et veraciter diceretur. 

Leporius in epistola quam Aurelius episcopus Car- 
thaginensis, et beatus Augustinus, et synod"s Afri- 
cana firmavit : Nascitur ergo nobis proprie de Spiritu 
sancto εἰ Maria semper virgine Deus homo Jesus Filius 
Dei. 

Gelasius ex libro adversus Nestorium et Euty- 
ehem : « Propterea quod ex te nascitur sanctum, vo- 
cabitur Filius Dei ( Luc. n). » Ex te nascitur, ait, ut 
proprietatem de matre sumendam nostre conditionis 
exprimeret. His igitur evidenter ostensum est, illu- 
sires et magnifici filii, quid speraverit imperator, 
quid Romana sequatur et colat Ecclesia. Atque igi- 
tur Christum Dominum nostrum unum esse, ut spe 
diximus, sanctze Trinitatis ex duabus naturis cogno- 
scendum, hoc est in deitate et humanitate perfecium, 
non antea existente carne, et postea unita Verbo, 
sed in ipso Deo Verbo initium ut esset accipiens : 
inde enimvero ex materno corpore caro sumpsit 
initium, salva proprietate vel veritate utriusque na- 
turae, hoc est divinitatis atque humanitatis, Dei Fi- 
limen Dominum nostrum Jesum Christum catholici 
confitemur, omni posthac commutationis confusione 
submota. Neque enim naturas in eo aliter agnosci- 
inus, nisi differentiam intelligentes et confitentes 
divinitatis atque humanitatis, Sed nec duas personas 
in Cbristo intelligimus per id quod dicimus duas na- 
turas, ut adunationis divisionem facere videamur; 
et sit, quod ahsit, quaternuitas, non trinitas, sicut 
Nestorius sentit insanus; nec confundimus easdem 
unitas naturas, cum unam personam Christi confite- 
mur, ut Eutyches impius credit. Tomum vero pap 
Leonis, omnesque epistolas, nec non et quatuor 8γ- 
nodos, Nicznam, et Constantinopolitanam, et Ephe- 
sinam primam, et Chalcedonensem, sicut Romana 
hactenus suscepit et veneratur Ecclesia, sequimur, 
amplectimur atque servamus. Hoc est enim nostre 
fidei firmamentum, hzc fidei nostre petra (irmis- 
sima. Hec autem, illustres et magni filii, agens 
gratias sollieitudini vesti:ge intimare curavimus : 
plenius tamen directis exemplaribus poteritis agno- 
scere. Accemetas vero, qui se monachos dicunt, qui 
Nestoriani evidenter apparuerunt, Romana etiam eos 
damnat Ecclesia; a quibus vos propter canonem qui 
cum exeommunicatis Christianum nec loqui nec 
communicare permittit, diligentia pastorali admo- 
nere non desino, ut eorum etiam simplicem collo- 
eütionem vitetis, nihilque vobis cum eis zstimetis 


* Hujus epistole in codice Lirinensi hujusmodi 
est inscriptio : Preceptum Joannis pape ad presby- 
teros, diaconos , et cunctum clerum livgensis Ecclesia. 


veniar, si h:ec ad. vesiram minime, Christiauissimi 
filii, notitiam pertulissem. Incolumem magnitudi- 
nem vestram Deus noster custodiat, domini fiii, 
merito illustres atque magnifici. 


EPISTOLA (olim IV) JOANNIS PAT/E 
An EPISCOPOS GALLI 


Contumeliosum Gallie episcopum episcopatu privatum 
in monasterium. redegit ad. poenitentium : Ecclesiam 
ejus sancto Casario Arelatensi episcopo commendavit. 
Dilectissimis fratribus universis episcopis per 

Gallias constitutis Joannes 
[nnotuit nobis ἃ fraternitate vestra missa relatio, 

in qua Contemeliosus multis legitur criminibus invo- 

lutus. Et quia hujusmodi persona sacris non potest 
inhzrere mysteriis , ab hodierno vel officio eum 
nostra censet removere auctoritas , ut in monasterio 
constitutus delicti veniam a Domino petere non 
omittat. Nihil est enim impossibile ejus clementiz 
qui potest cuncta relaxare qua facta sunt. Sed ne 
ejus Ecclesia destituta videatur, in ejus loco visita- 
torem dari prasenti auctoritate decernimus , qui a 
se ita noverit omnia exhibenda, ut nihil de ordinibus 
clericorum, nibil de ecclesiastica facultate presumat, 
sed ea quie ad sacrosancta mysteria pertinent exse- 
quatur. Przdictum autem Contumeliosum, ut babeat 
penitendi licentiam, petitorium dare vobis cense- 
mus, ubi errorem suum evidenter allegans sub die 
profiteatur et consule. Dominus vos incolumes custo- 
diat, fratres carissimi. Data vii idus Aprilis, Flavio 
Paulino juniore viro clarissimo consule [Anno Christi 
554) 


EPISTOLA (olim V) JOANNIS PAPAE 
AD PRESDYTEROS ET DIiCONOS CONTUMPLIOSI EPIFCOPI. 


Joanues presbyteris, diaconibus et cuncto clero 
Ecclesix in qua fuit Contumeliosus episcopus. 


Pervenit * ad nos a fratribus et coepiscopis nostris 
missa relatio ubi Contumeliosus de criminibus suis 
confessus legitur atque convictus. Et quia hujusmodi 
sceleribus implicatus sacerdotii non potest ministeria 
jam tractare , necessaria vobis solatia credimus visi . 
tatoris adjungere; et ideo in Ecclesia ejus visitato- 
rem dari nostra decrevit auctoritas, ut Ecclesia suo 
privata presule summi nequeat pontificis solatiis 
jndigere : cui vos in onibus parere decernimus, ad 
ea tantummodo quz sacris sunt gerenda mysteriis, 
ita tamen ut nihil de ecclesiastica facultate pr:zesu- 
mat, et clerus in eo quo nune est ordine constitutus 
nullis gradibus promoyeatur, donec proprium sa- 
cerdotem possit habere. Omnem vero hanc sollicitu- 
dinem Casario fratri et coepiscopo nostro injungi- 
mus, ad eujus curam cuncta que necesse sint 
pertinere censuimus. Dominus vos incolumes custo- 
diat, dilectissimi filii. Data vi1 idus. Aprilis , Paulino 
juniore viro clarissimo consule [Anno Christi 554]. 


Quo indicio didicimus quo in loco episcopus fuerit 
Contumeliosus. Jac. SImMONDUS 


25 El'ISTOL E, | 95 


EPISTOLA (olim Vl) JOANNIS PAPAE 
AD CASARIUM ARELATENSEM, 


Cum esubjectis canonibus ab eo missis od examinandam 
causam Contumeliosi episcopi. 


Dilectissimo fratri Caesario Joannes. 


Charitatis tuz litteras animo lihenti suscepimus, 
in quibus corporeas necessitates allegans, etiam 
quz sacrius * ille qui lapsus est fecerit, indicasti. 
Dolemus de amissione pontificis, rigorem tamen ca- 
nonum servare necesse e«t. Atque ideo predicium ab 
episcopatus ordine nostra suspendit auctoritas. Ne- 
que enim fas est. pollutum criminibus saeris mini- 
steriis deservire. Sed te ordinante in monasterio 
dirigatur , ubi delictorum memor in penitentia la- 


A enim lxtiim spiritualis unus fuit affectus, agere 


gratias omnipotenti Deo, cujus gratia peccatoribus 
siue meritis operum datur, et antidotum fidei salutae 
ris nuper reconcilistis luereticis obtinetur. 
Deflnitionibus autem  Niczni concilii publica le- 
ctione transcursis, inter alia de quibus nancisci de- 
buit, disputatione requiri jam ceperat quomodo 
Arianorum sacerdotes ad catholicam fidem suscipi 
oporteat , utrumne in suis honoribus, an in laica 
commun:one, sic omuibus nobis unanimiter subito 
placuit sciscitari primirus beatitudinis vestrze senten- 
tiam, Potest enim sedes apostolica, quantum spera- 
mus, iale nolis interrogantibus dare responsum, 
quale nos approbare concorditer explorata veritas 
faciat. Ex omnium quidem collegarum tacitis motibus 


erymas effundere non omittat, ut ab eo qui omnibus p nemini placere sensimus ut in. suis honoribus Ariaui 


miseretur Domino nostro Jesu Christo misericordiam 
valeat promereri. In cujus locum visitalorem coisti- 
tuite, donec proprium Ecclesia quz evacuata est 
ejus sacerdotio merere valeat sacerdotem. Commu- 
nibus tamen precibus exorare Deum nostrum debe- 
mus, ut puros cunctos praestet antistites. Si qui 
tamen pont ficatus immemores criminibus se fortassis 
involverint, el eorum personas vulgus eognoscat : 
facilius enim a delictis cavent, si non. videant etiam 
hominibus secreta esse quz fecerint. Quz vero de 
his canones praecipiunt, subter adjecimus, ut. quz 
facienda sunt possitis agnoscer.. Deus te incolumem 
custodiat, frater carissime [Anuo Christi 534]. 


EPISTOLA AFRICANORUM EPISCOPORUM 
AD JOANNEM DATA, SED AB AGAPETO EJUS SUCCESSORE 
ACCEPTA. 
Pontificem de dubiis quibusdam consuluut. 


Domino beaissimo et honorabili sancto fratri et 
eonsacerdoti Joanni, Reparatus, Fioreniinianus, 
Datianus, et cxieri 217 episcopi, qui in universis 
conciliis apud Justinianam Cartbaginensem [Cartha- 
ginem] fuimus. 

Optimam consuetudinem przteriti temporis, quam 
violenta captivitas per annos centum, dolentibus 
cunetis, abstulerat, iterum servare cupientes, ad 
universalem totius Afric:e synodum fidei devotione 
convenimus, in illa Justinianz Carthaginensis [Car- 
thaginis] basilica congregationis nostre primitias 
Domino consecrantes, unde nostros patres tyrannus 
Hunericus expulerat. Hzc basilica Fausti apud nos 
dicitur, multis martyrum corporibus insignita, quo- 
rum Deus exaudivit orationes , ut daret hujus rei fi- 
duciam sacerdotibus. Ibi igitur quantum singuli la- 
crymantibus gaudiis flere potuerint , cogitandum 
potius beatitudini vestrze dimittimus : in. omnibus 


! Hoc est, exsecratius. Hanb. 

* Citautur. ista. in v. c. ex epistola 217 l'airum 
svnodi Carthaginensis anno 534. 

* Sancto Spiritu fervens. 


suscipiantur. Verumtamen convenire charitati credi- 
dimus, ut quid liabeat sensus noster in publicam πὸ- 
titiam nemo perduceret , nisi prius vel consuetudo 
nobis , vel diffinitio Romane Ecclesiz proderetur. 
Hac igitur nostrae salutationis epistola per fratres 
consacerdotes nostros Caium el Petrum, et per filium 
nostrum Liberatum diaconum continuo destinavie 
mus, et * auctoritatem vestra beatitudinis et gratiam 
debitis obsequiis lion« rantes : talis quippe es, qualem 
sancta sedes Petri merebatur habere pontilicem , 
dignus vene:atione, plenus dilectione , loquens veri- 
tatem siue mendacio, nihil faciens arroganter. Unde 
etiam libera charitas univers fraternitatis requiren- 
dum putavit consilium tuum. Respondet, obsecro, 
mens illa sancto Spiritui * serviens affabiliter et 
veraciter *. Non solum enim de sacerdo:ibus, sed de 
ipsis quoque parvulis apud eos baptizalis, utrum 
soleant vel debeant ad clericatum, si petierint, ape 
plicari consulimus. Multis enim facere istas frequen- 
ter petitiones concedimus , nec negamus , donec ha- 
bito vobiscum diligentiore tractatu, legatio nostra 
revertatur. Illud etiam beatitudini tu:& credimus in- 
timandum , fratres aliquantos ex nostro collegio , 
relictis sine causa plebibus suis, ad transinarinas na« 
vigare szpius regiones. Hos diutius Ecclesia tolera- 
vit, accusantes [excusantes] eos violentiam tempo- 
ris mali. Petimus nunc ut quicunque forsitan episco- 
pus, aut presbyter, sive diaconus, aut cujuslibet 
inferioris ordinis clericus sine nostra epistola vene- 


p rit, et non approbaverit se pro utilitate sanctarum 


Ecclesiarum fuisse directum, similis hzeretico judi- 
cetur: neque vestra communione diguu:s existat, ut 
in omnibus et per omnia beatitudinis vestrze disci- 
pliaa laudetur. Et «lia manu : Vegetem [Vegetum] 
te, nostrique memorem praestet omnipotens Deus, 
domine frater. 


* [n illo v. c. bxc inseruntur : Potest. enim. sedes 
apostolica quantum speramus tale. nobis interroganli- 
bus dare responsum, etc. ut supra. 


21 


LLTLTTAAALLLLLLLLLLL—ÉÉLAL— 


An SCRIPTA JOANNIS. PAPZE ἢ 


APPENDIX 
AD SCRIPTA JOANNIS PAPE II. 


EPISTOLA ' (olim 1) JOANNIS PAPAE 1l 
AD VALERIUM EPISCOPUM. 


Decet Christum Dominum, secundum deitatis naturam, 
Patri &equalem, secundum vero humanam naturam, 
minorem esse. 


Reverendissimo fratri Valerio episcopo Joannes. 


Scripta tuze sanctitatis suscipiens, plena ea fidei 
regen qua plurimum polles, inveni, et Deo gratias 

uli quod anima et corpore te bene vigere didici. 
Sane ea αὐ significasti quosdam «dicere quod non 
sit Filius z»qualis Patri, et quod in Evangelio scri- 
ptum sit : Pater major me est (Joan. xiv) , scias non 
reete inielligere tales fidei regulas, nec rectam fidem 
penes se habere. Paulus apostolus * non secundum 
deitatis naturam Christum creatum insinuat, sed se- 
cundum human: naturz substantiam eumdem crea- 
tum affirmat, ipso Ephesiis conscribente : Renova- 
mini, inquit spiritu. mentis vestre , et induile novum 


hominem, qui »ecundum Deum creatus est in justitia et B 


sanctitate veritatis (Ephes. 1v). Et ad llebrzos: In eo 
enim in quo passus esl ille et tentatus, etiam potest his 
qui tentantur auziliari (Hebr. 11). Unde, fratres sancti, 
vocationis ccelestis participes, considerate apostolum 
et pontificein cen essionis nostrze Jesum, fidelem exi- 
2:eutem ei qui creavit eum. Et ad Colossenses : Nurc 
autem. deponite et vos universa, iram, indignationem, 
malitiam, blasphemiam, turpiaque ex ore vestro non 
procedant. Nolite mentiri invicem, exspoliantesvos vete- 
rem hominem cum actibus suis, et induentes novum, eum 
qui renovatur in ajnilionem secundum im«giuem cjus 
qui creavit eum (Coloss. 1). Nunquid qui universam 
creaturam, visibilia, propria potestatis virtute pro- 
creavit ac fecit, seipsum antea vel postmodum (quod 
dicere nefas) creavit, vel facere potuit? Filius miuor 
3 est Patre in assumpti hominis forma, :qualis vero 
Patri est in deitatis naturze substantia, eodem prote- 
stante : Ego et Pater unum sumus (Joan. x). Et ite- 
rum : Qui me videt, videt et Patrem (Joan, xiv). Et 
iterum : Qui me odit, odit et Patrem. (Joan. xv). Et 
iterum : Ut sint in nobis unum, sicut et nos sumus 
unum (Joan, xvii). Et iterum ; Tu in me, et ego in eis 
(Ibid). Et iterum : Omnia tua mea sunt (Ibid). Et ite- 
rum: Ego in Patre,et Pater in ne(Joan.xww). Et terum; 
Pater in me manens facit opera hec (Ibid). Et Joannes 
evangelista ait : In principio erat Verbum, et Verbum 
erat dpud Deum, et Deus erat Verbum (Joan, 1) ; et 
iterum ipse ad Parthos : Tres sunt, inquit, qui testi- 
monium perhibent in terra, spiritus, aqua, et sanguis: 
et (re& unum sunt, Et tres sunt qui testimonium perhi- 
bent in celo, Pater, Verbum, εἰ Spiritus : et hi tres 
manum sunt (1 Joan. v). Nos itaque in uatura deiia- 
41$, quia unum sunt Pater et Filius, nec Patrem cre- 
Jimwvs aliquo tempore precessisse, ne major sit Filio; 
nec ΕΝ θη postea natum esse, ut deitate Patris mi- 
noreiur. Si zqualis * Patri Filius uou est, cur ita de 
illo Joannes evangelista testatus est : Propterea, 1n- 
quit, persequebantur Judei Jesum el querebant eum 


Occidere, quia non solum solrebat sabbatum, sed ei ἢ 


Patrem suum dicebat Deum, aequalem. se faciens. Deo 
(Joan. v). Et Paulus apostolus : Hoc sentite in vobis, 


* Qu:ze de lac causa. subjiciuntur, non omnia ex 
uno, sed ex diversis codicibus deprompta sunt : ex 
Lorbeiensi mmirum, Pithoeanis duobus, Lirinensi 
et aliis; sed potissimum ex Hhemensi, qui plura 
exleris contiuebat. Jac. Sinuoxpus, 

ὁ Manc adulterinain. muita probant. 

* |thacius adv. Variimadum seu Marivaduin cap. 4. 

? |dein. libacius cap. 5. 


A quod et in Christo Jesu, quicum in [orma Dei esset con- 


stitutus, non rapinam arbitratus est esse se qualem 
Deo, sed semetipsum exinanivit, (ormam servi accipiens 
(Phil: Et in Salomone:Qui genuit me requievit in ta- 

ernaculo meo (Eccli, xxi). Et Ecclesiastico : Sicut 
est ab initio, ita usque in seculum ; neque adjectum 
est ei, neque minuetur illi. Ipse est enim dominus 
crealur& sue, qui nihil eguit ab aliquo  ( Ibid. ). 
Et in psalmo Lxxii : Quid enim mihi est in celo ? et a 
te quid volui super terram ? Hxc omnia Filium non 
inferiorem natura demonstrant, sed et. a-qualitatem 
deitatis annuntiant : quoniam qui utraque locutus est, 
verum d;xit, quia Veritas mentiri non potuit. Taliter, 
δ frater carissime, semper age, cxterosque omnes 
agere mone, ut abolito hoc qui natus videbatur ec- 
rore, in laudem et gloriam Dei per totuin mundum 
una fides sit, et una eademque confessio ; ut in no- 
mine Jesu omne genu [lectatur celestium, (crrestrium 
et ἐπίεγπογιπι. et omnis lingna confiteatur quia Domi- 
nus Jesus Christus in gloria est Dei Patris (Philip. v). 
Data nonis * Augusti, Jusuuiano et Athalarico ' viris 
clarissimis consulibus *. 


CANONES JOANNI ASCRIPTI. 


Hi tituli canonum * quos nobis suprascriptus. sanctus 
et domnus meus Jounnes papa sedis apostoli-& cum 
pre(uta auctoritate direxit. 


Ex epistola Siricii pape urbis Rome Emerio 
[ Himerio] episcopo Tarraconensi inter c:xetera ad 
ocum, Capitulo vii. Et quia. alquanti, de quibus 
loquimur, el tua sanctitas retulit , ignoratione !apsos 
esse &e de[lent , id est, ut ad uxores proprias redierint, 
his ea conditione misericordiam dicimus non neqgundam, 
ut sine ullo honoris augmento, in hoc quo detecti sunt, 

uandiu advirerint, officio perseverent , si tamen post 

cec continentes se studuerint. exhibere. li ve*o. qui 
illiciti privilegii excusatione nituntur ul. sibi asserant 
veteri hoc lege concessum , noverint se ab omni eccle- 
siastico honore, quo indigni sunt, apostolice sedis 
auctoritate dejectos ; nec unquam posse veneranda at- 
trectare mysteria, quibus se ipsi, dum obscenis cupid.ta- 
tibus. inhiant, privaverunt. Et quia exempla praterita 
cavere nos pramonent in. futuro, quilibet episcopus, 
presbyter atque diaconus, quod non optamus , dein- 
ceps [uerit talis inventus, jam nunc sibi omnem per nos 
indulgeniie aditum | intelligat obseratum. Quia. ferro 
necesse est. excidantur vulnera qu& fomeniorum non 
senserint medicinam. 

Ex canonibus Apostolorum cap. xxv. — (* Quod 
episcopus, aut presbyter, aut diaconus, si pro crimi- 
nibus damnati fuerint, minime communione priven- 
tur.) — Episcopus, presbyter aut diaconus, qui in for- 
nicalione aut perjurio capltts est, deponatur , non 
tamen communione privetur; dicit enim Scriptura : Non 
vindicabit Dominus bis in idipsum (Nahum 1). 

Ex canonibus suprascriptis cap. xxix. — Quod of- 
ficium pristinum damnati pro criminibus usurpare 
non debeant. — Si quis episcopus, presbyter aut dia- 
conus, depositus juste super certis criminibus, ausus 
[uerit attrectare ministerium dudum sibi commissum, 
hic αὖ Ecclesia sibi abscindatur. 


* Idem cap. 6. 

* S. Leo epist. 15. 

* Pridie nonas. 

? Falsa consulum adnotatio. 
* Anno Chürisu 555. 


* Ànsulis inclusa, quie deerant in Labbeo, suppleta 
sunt ex cud. 571 l'alat. Vatic. 


32 APPENDIX. 30. 
* Ex canonihus Neoc:esariensibus xcv. — De A ststuerunt, sententias reprehendere vel damnare, 


presbyteris qui fornicati sunt, — Presbyter, si forni- 
catus (uerit , aut adulierium perpetraveru. amplius , 
pelli debet et ad poenitentiam redigi. 

Ex canonibus Antiochenis capitulo 1v. — De idam- 
natis et ministrare tentantibus. — Si quis episcopus 
damnatus a. synodo , vel presbyter aut diaconus a suo 
ejiscopo, ausi. fueiint aliquid de ministerio sacro con- 
tingere , sive episcopus juxia precedentem. consuctudi- 
nem, sive presbyter aut diaconus, nullo modo liceat. ei 
mec in. alia synodo restitutionis spem aut locum habere 
satisfactionis. Sed el communicantes ei omnes abjici de 
Ecclesia, maxime si posteaquam didicerunt adversum 
memoratos prolatam fuisse sententiam, eisdem commu- 
nicare Leniaverint , 

Ex canonibus suprascriptis capitulo xv. — De 
episcopis ab ejusdem provincizx episcopis consonauter 
exclusis. — Si quis episcopus de certis criminibus ac- 
ceusatus. condemnatur ab omnibus episcopis ejusdem 
provincie , cunctique consonanter eamdem coutra eum 
formam decreti protulerint, hunc apud alios nullo modo 
judicari, sed firmam concordantium episcoporum pro- 
vincta? manere sententiam. 


Tituli infra scripti ad hoc de canonibus excerpti sunt, 
wt unusquisque breviter possit agnoscere quod  cle- 
rici post. crimina capitalia non possint ad honorem 
pristinum revocari. 


Ad locum , de synodo Niczna (Can. 1x), id est 
$18 episcoporum. Si qui forte indiscrete ad sacerdo- 
tium provecti , posimodum vel ipsi aiiquid de se. crimi - 
nosum professi sunt, vel «b aliis revicti, abjicianiur. 


Incipiunt tituli canonum Gullicani. : 


De synodo Valentin civitatis episcoporum 18 , 1v 
idus Julias, Gratiano m et Equitio consulibus (Can. iv). 
Nec illud, fratres, scribere alienum ab Ecclesie utili- 
late censuimus , ul. sciretis quicunque sub ordinatione 
wel diaconatus, vel p'esbyterii, vel episcopatus, mortali 


Sed forte major in illis est pietas quam in supradi- 
ctia trecentis decem et octo episcopis: m»jor in illig 
misericordia quam in sancto Joanue apostolico papa ; 
major charitas quam in reliquis sanctis sacerdoti- 
bus qui hoc. pro exemplo vel. remedio Ecclesiarum 
suis definitionibus deliberaverunt. Et ideo aut plena 
[prona] voluntate prxceptis illorum consentiant ; 
aul si non fecerint, omnibus se contrarius et inimi- 
cos esse cognoscant. (Quo est ista justiti:e inimica 
benignitas, palpare criminosos, et vulnera eorun 
usque ad diem judicii incurata servare? Quod sí 
etiam durissimam eos poenitentiam per plures annos 
agere videremus, sic nos ipsi et saluti eorum consu- 
lere, et canouum deberemus statuta. servare. Cum 
vero in aliquibus nec cempunctionis liumilitas, nee 
instantia orandi ve! plangendi appareat, nec B. Da- 
vid imitentur, qui dixit : Lavabo per sinqu!as noctes 
lectum meum, lacrym's. meis stratum. meum rigabo 
(Psal, v1); et illud . Cinerem. sicut panem manduca- 
bain, et potum. meum cum fletu miscebam (Psal. ci), 
nec eos jejuniis vel lectioni vacare videamus ; pos- 
sumus. coguoscere, si ad honorem pristinum redie- 
rint, cum quanta negligentia et cum qnanto tempore 
et inimica auim:z securitate permaneant, credentes 
quod sic eis non acia digne poenitentia dimiserit 
Deus, quomodo sacerdotes indulsis-e videntur. Vere 
dico quia illi [ipsi] quibus cum periculosa et falsa 
misericordia iudulgere videmur, cum ἀν 6 tribunal 
Christi pro tantis peccstis. damn»ndi advenerint, 
contra nos ipsos causas dicturi sunt, dicentes : 
Quod dum aut asperit:tem. lingue eorum expavi- 
mus, aut falsa blandimenta et periculosas adulatio- 
nes ipsorum libenter accepimus, nos eos, dum illis 
inutiliter indulgemus, in peccatis permanere. aut 
ipsa peccata etjam sugere permiserimus, non recor- 
dantes illud quod ia Veteri Testamento scriptum 
est, quia uno peccante contra omnes Dei ira desoiit 
(Num. xvi). O pietas! o misericordia ! uni parcere, 


crimine dixerint se esse pollutos, a supradictis ordina» C et omnes per exemplum malum in discrimen addu- 


tionibus submovendos, reos scilicet vel veri con(essione, 
sel mendacio falsitatis. Neque enim solvi ab his po- 
lest, si in ipsos se dixerint, quod dictum in alios puni- 
relur, cum omnis qui sibi (uerit mortis causa homicida 
sit. Divina vos pielas in eternum protegat, f:atres di- 
leciissimi. 

ltem. ad locum de synodo Aurelianensi episcopo- 
rum 30. Si diaconus aut presbyter. crimen. capitale 
commiserint, simul ab officio εἰ communione pellan- 
(ur. 

ltem ad locum de synodo Justinianensi *. Si quis 
diaconus aut presbyler, post acceptam benedictionem 
leviticam, cum uxore sua incontinens imwenitur, αὖ o[- 
ficio abjiciatur. 

ltem de synodo Epaonensi episcoporum 34. Si 
quis diaconus aut presbyter crimen capitale commiserit, 
ab officii honore deposivus in monasterium detrudatur, 
ibi tantummodo quandiu. vixerit communione  su- 
menda, 

Ecce manifestissime b constat, quia secundum 
quod et tituli anti juorum Patrum a sancto Joanne 
papa transmissi, οἱ trecentorum decem et octo epi. 
scoporuui sententia, sed et canones Gallicani conti- 
nere videntur, clerici in. adulterio depreliensi, aut 
ipsi confessi, aut ab aliis revicti, ad honorem redire 
non possunt. Et quia forte non deerunt, quibus pro 
nimia pietate suprascripta sanctorum Patrum seve- 
ritas uinime placeat, sciant 86 et trecentorura δούσηρ 
el octo episcoporum praecepta, etsancii pap: auztAsi- 
tateni , et illorum pontificum qui ordinantibus tre- 


cere! Non ita suadet sauctus ac beatissimus Cvpria- 
nus martyr dicens (Libro de Lapsis): Qui peccantem 
verbis adulantibus palpat, peccandi fomitem subministrat, 
nec reprimit delicia illius, sed fovet ; et iteruw : Imperi- 
lus est medicus, qui tumentes. vulnerum sinus. manu 
parcente contrectat, et absconditum in pro[undis recessi- 
bus virus dum servat exaggerat. Ünde et sanctus Joannes. 
Coustantitiopolitanus episcopus arguit diceus : Zm- 
peritus est medicus qui ante digestam putredinem super- 
inducit vulneri cicatricem. Éi ideo diligentius per- 
peudite, si aut potest, aut debet fieri, ut, tantorum 
ac talum quos supra memoravimus sacerdotum 
canoues contemnentes, aliter quam illi statuerunt 
observare vel agere priesumamus : pracipue cum 
si illorum trecentorum decem et octo episcoporum, 
qui per omnes Ecclesias concilia fieri praéceperunt, 
tàm sancta decreta negligimus, non jllos solos dispi- 
ciemus, sed, sicut supra jam dictum est, et Alricauos 
pontifices, et omnes reliquos, qui ipsis ordinantibus 
per totum mundum pro ecclesiastica disciplina ali- 
quid statuerunt, cum peccato anima nostra contem- 
nemus. Ego me in hoc pericu!o mittere omnino nou 
audeo, quia nec talia sunt. merita mea, ut aliorum 
peccata in me excipere przesumam ; uec tantam clo-« 
quentiam habeo, ut ante tribunal Christi contra 181}. 
Los ac tam sanctos sacerdotes qui canones slatué- 
runt, caysas dicere pessim. Videat unusquisque quà 
alite* ehtire vo! -ábsóryare disponit, qual.ter pussit 
in. die jéd:cii- Pedderc - rationem, Ego, in. quautuin 
Deus vires dare dignatur, studere volo eorum pri- 


cents decem el octo episcopis reliquos .canones. - -ccpuenibus cbedire, quie «un. illis non rixam, sed 


^» sy 98 $295 


* Sic appellat, ut ante monui, eoncilidi. péirhunt? ^ ir ον ἐάν" "Cüjiénaüt veró sit auctori« veteres 


Arausicanum ἃ loco ubi celebratum est. Jac. Sin- 
MONDUS. 

* Citatur initium hujus tractatus a Gratiano decr. 
50, cup. 23: Si quis diaconus; et perperam twibui- 


libri non indicant. Casarii fortasse non immerito vi- 
deri possit. Jac. SinuoxpUs. — 

* Hic totus cano suppletus est ex eod. Vatic. 
cod. 


4 


El 


AGAPETUS PAPA I. 523 


paeem et qualemcunque partem habere desidero. À etiam nunc per mortem corporum sacerdotes Domini 


Et hoc diligenter attendendum est, quod si, secundum 
quod supra scriptum est, illi clerici qui ad uxores 
propr as redeunt, ad integrum ab officio suspendun- 
tur, et si etiam digami, aut. in'ernuptarum mariti, 
qui utique rem licitim. (ciunt, clerici. tamen orii- 
nari non pss-unt, aut si ordiuati fuerint, dejiciuntur, 
* de quibus et Faustus episcopus sauctus in epistola 
$ua dixit : Perdit gratiam consecrati, qui adhuc offi- 
cium vult exercere mariti; cum hzc it. *int, qua 
conscientia quisquam dicere poterit, quod 1:16 «ni 
adulterium. commiserit iterum ad honorem redire 
possit? Hoc loco si aliquis fuerit qui dicat : Ergo 
negas misericordiam Dei qui dixit: Volo mortem 
peccatoris, sed wu convertatur et vivat (Ezech. xxxau)? 
et illud : Nunquid qui cadit non adjiciel ut resurgat 
(Psal. xv)? et illud : Peccator in quac"nque die con. 
versus fuerit, omnes iniquitates illius oblivioni traden- 
tur (Ezech. xxxin). Ad hzc libera voce respondereet 
possumus et debemus : Absit a nohis ut de istis sen- 
tentiis videamur vel leviter du'itare. Delinitissime 
enim credimus quod qui usque ad (inem vitae su:ze 
poenitentiam egerit, non soium indulgentiam acci- 
piat, sed etiam ad prz:mmia zterna pervewat. Pr.pter 
regula. lamen ecc'esiasticam, et proyter antiqu rui 
Patrum statita, quie absit à nobis ut reprehendere 
aut discutere audleamus, eum quem credimus ad vi- 
'àm zleruam post aciam poenitentiam venire, ad 
honorem clericatus secundum — autorum. Patruin 
priecepta novimus non debere reverti. lii tantum ut 
in canonibus scriptum sit: Ne ullus unquam. poni- 
tens clericus ordinetur. Et si ille qui ultro petit paeni- 
teutiam, quamvis perfecte agat, uon polest aut epi- 
scopus, aut pre-hyter ordinari, ita ut, etiamsi per 
ignorantisu ordinatus fuerit, et postea. convincitur 
pyoniieniiam accepisse, dejiciatur : ille qui invitus 
ad pcenitentiam agendam in monasterium mittitur, et 
utique qui aliud quam paenitens dicendus es!, qua 
conscientia ad sacerdotium redire permittitur ? Nemo 
mihi alia quelibet contra auctoritatem sedis aposto- 
lice, aut contra trecentorum decem et octo episco- 
porum prxepta, vel reliquorum canonum statuta 
objicit, quia qu dquid contra illorum detinitionem, 
tn quibus Spiritum sanctum locutum esse credimus, 
diclum fuerit, recipere non solum temerarium, sed 
etiam periculosum esse non dubito. Valde enim me- 
μι0 οἱ contremisco iilam damnationem quam lleli 
sacerdos propter stuliain indu:geutiam accipere me- 
ruit (|! Heg. 1v). Qui pro eo quod filios suos negli- 
gen:er castigavit, uL eos nec cedere, nec excommm- 
nicare voluerit, ipsi filii una die occisi sunt, et tri- 
ginta miliia de populo interfecta suut, et arca testa- 
ment; in captivitate ducta est, et ipse retro cadeus 
fraciis cervicibus mortuus est, et nomen ipsius de 
libro vite deletum est. Ft econtra Phinees, qui pro 
eo quod zelo Dei commotus duos adulteros pariter 


' jnterfecit, totum populum de Dei iracundia liberave- 


rit (Num. xxv). Nec hoc ideo dico, ut sicut iile fecit, 


* Codex Corbeiensis, quibus et domnus Faustus in 
epistola. Pitheeanus alter [nec non c. ἢ], de quibus 
et sanctus Faustus in epistola. Floriaceusis, de qui- 
bus et sanctus Faustus episcopus in epistola. ὅλα. Sin- 
MONDUS. 


C 


D 


debeant vindicare; sed quia melius est. ut. unus- 
quisque parvo tempore, donec vivit in hoe mundo, 
verecundiam vei con'usionem sustineat, quam postea 
ad -upplicia zterua perveniat ; et. multo ei utilius 
est propter aliorum exemplum, quandiu vivit, remo- 
tus ab honore peenitentiam agat, et remedium sibi in 
die necessitatis acquirat. Quicunque parvitati. mem 
i» hac causa voluerit. onerosus existere, aliud ei 
responsum dare non delibero, uisi quod suprascripti 
canones continere videntur. b lloc ideo dico, quia 
dum cito crimina capitalia committentibus indulge- 
mus, plurimi, qui nec Deum metuunt, ncc sensus 
disciplinz ecclesiastic:e expavescunt, sine ullo pu- 
dore ac reverentia, per indiguas familiaritates extra- 
nearum mulierum, et seipsos decipiunt, el. famam 
Ghristianz religionis blasphemari etiam ab extrane;e 
religionis howinibus faciunt. Et ideo justum est, ut 
dum eis secundum omnium canonum statuta re- 
deuundi ad honorem aditus clauditur, tandein. ali- 
quando tam | gravi malo finis. congruus imponatur. 
Quia quaudo, diabolo persuadente, aliqui clericoruin 
in aliquod peccatum, et precipue in adulterium, 
lapsi fuerint, * quam expedit de animabus statuta 
canonum cogitant, per falsam pietatem ita totis viri- 
bus elaborant, ut aut nec mittantur in mouasteriis. 
Si autem, certe post non longum tempus. importuni- 
late nitnia, et discipline ecclesiastice inimica, ex- 
torquere conantur ut redeant ad honorein ; qui char- 
tulain is'am cum suprascriptis titulis canonum non 
faerit aspernatus, nec eam pro rusticitate sermonis 
despexerit, contra inunicos ecclesiastice regulas 
multum eum poterit adjuvare, ut libera fronte uicat, 
Sicut jam suprascriptum est, se contra tam sanctas 
antiquorum Patrum constitutiones venire nullatenus 
posse. Ego h:ec cum omni lu vilitate suggerens, ab- 
so'vo apud Deum conscientiam meam. Quicunque 
autem aut importunitate, aut adulatione, aut falsis 
blandimentis inclinatus fuerit, ut censuram eccle- 
siastic:e disciplina non teneat, videat qualiter se 
ante tribunal Christi expediat, ubi contra eutn omnes 
411} canones statuerunt causas sunt sine ulla dubi- 
tatione dicturi. In quorum domnorum meorum 58 - 
cerdotum manibus chariula ista pervenerit, 5i ein 
alis sacerdotibus non solum ad legendum voff.rre, 
sed eiiam insgerere transcribendam noluerint, ti- 
meant ne inde reddant in die judicii rationem. Nec 
illud crelimus omittendum, ut iis qui pro scelere 
8u0 ἃ przsidibus seu a recto:ibus populi fuerint in- 
terempti, et sepulturam in caemeterio Christianorum 
habere, et offerentium pro ip*is oblationis juxta ca- 
nonum indicamus licentiam non negari. Violatores 
vero sepulcri licet Augustorum principum capitaliter 
damnet seutentia, tamen si. qui in. hoc facinore fue- 
rint reperti superstites, ab ecclesiastica cominunione 
priventur : quia nefas est ut eis Clristianorum non 
obseretur consortium, qui temeritatis ausu humato- 
rum cineres reddere przsumpserunt inquietos. 


b Hucusque codex Corbeiensis, et Pirheeani ambo 
[cum c. ἢ] : cziera ex unico sunt Rhemensi. 


* Locus in ms. corruptus. 


ANNO DOMINI] DXXXVI. 


AGAPE: 


ceo 


νυ- LÀ . 


Agapetus ^ natione Homauus , ex paire Gordiano 


* Anno Cliristi 555, ipsa hieme, Agapetus arclii- 
diaconus apprime eruditus iu locum Joannis pape 


.. -NiUtia δὰ libro -Pénlificali.- 


PAPA I. 


2 


^"^ 


presbytero, cleiicus ad sanctos Joannem et Paulum, 


subrogatus fuit, ut constat ex epistolis Agapeti ad 
Just niauum imperatorem et Reparatum Carthoginen- 


o3 


NOTITIA. 


9s 


sedit menses 11 dies 18 *. ITic in ortu. episcopatus A tinianum Augustum in legationem , quia eodcm tem- 


sui b lib«llus anathematis, quos invidiz dolo extor- 
serat Douifacius presbyt ris et episcopis contra ca- 
pones et contra Dioscorum, ia medio ecclesi: con- 
gregatis omnibus incendio consumpsit, et absolvit 
totam Ecclesiam ab invidia perfidorum. lie missus 
est a Theodato *, rege Gothorum, ad dominuin Jus- 


sem episcopum, hoc anno rescriptis. Novella con- 
stitutio nona, qux est Justiniani imperatoris hoc 
anno sub consulatu. Belisarii δὰ Jeaunem poniifi- 
cem, sexto calendas Maii data quidem legitur, sed 
mendose , ut infra copiosius ostendemus. Justinia- 
nus imperator, cognita Ágapeti ordinatione, more 
antecessorum suorum fldei catholice professionem 
transmisit. Ab Africana Ecclesias per legationem ad 
Joacnem przdecessorem hujus destinatam consul- 
tus, qua ratione Ariani ad Ecclesiam redire volen- 
tes. recipiendi forent, respondit, non aliter quam 


secundum canones et ecclesiasticas constitutiones B 


antiquitus observatis, ad poenitentiam etl commu- 
nionem admittendos esse, prout videre est ex epi- 
stolis Ag»peti ad conc.lium Carthaginense, Repara- 
Uim episcopum et Justinianum im, eratorem hac de 
re trausmissis. Hujus temporibus, calli.lo occulto- 
que cousilio impiissimze femina Theodor: Auguste 
Justiniani conjugis, Authimus episcopus Trapezun- 
tinus, Eutvchianaz lizjreseos occultus sectator, mon- 
sui horrendum, post obitum Eviphlanii orthodoxi 
przsulis, iu sedem Constantinopolitanam intruditur, 
Alexandri. vero defuseto Timotieo, favore ej''sdem 
femine, Tlicodosius suhrogatur. | 


Qus cum Severus ille perditissimus h:vresiarcha, 
teinpore Justini sede et urbe Antiochena  cxpulsus, 
su: farinz: homines esse cognosceret , seque ejus- 
dem Theodora potentia Antiochenz Ecclesie resti- 
tuendum fore speraret, egressus e latebris ad ipsam 
Theodoram , et Anthimum patriarcham, in hieresi 
propaganda collega, convolavit, Anthimum ibideui 
in haeresi et impictate Eutychiana contirmavit. Quod 
cuin per ruinorem Justiniano imperatori innotuisset, 
coram ipso se expurgaus disertis verbis professus 
est se in omnibus assensurum iis qua apostolica 
sedes sentienda prascriberet; signilicans puilun 
evidentius catholice et orthodoxa fidei signum edi 
posse, quai si se crediurum et facturum pollicere- 
tur quidquid Romara Ecclesia credendum propo- 
neret, Scholam sacra theologie Romse erexisset , 
teste Cassiodoro in prazfat. iib. Div. Lect., nisi bel- 
lico. tuinultu impeditus fuisset. Justinianus indigna 
nece Amalasuut:e, quam Theodatus rex ingratissi- 
mus strangulando vel obtruncando occiderat , pro- 
vocatus, bellum Gothicum jam ante cogitatum, duce 
Belisario, inchoavit, Romanoque imperio Siciliam 
suljugavit. Quare Theodatus tanto terrore percul- 
sus est, ut ad pacem obtinendain universam Sici- 
liam, vl, 3i aliter fieri non posset, totius liali:e re- 
gnum imperatori per Petrum. Justiniani. legatum 
offerret. Quae deinceps acciderint infra dicemus. 

ΦΕΥ͂, Βινιυύ. 


^ Βιγυηί Agapetum plus uno integro anno se- 
disse probat ex epistulis ad eum scripts , et ab eo- 
dein iescripLs. δὲν. DiNius. 


b Vide notas in vitam Bonifacii, et concilium lto- 
manuui ii, sub eodem Bouifacio secundo celebratum, 
supra. SEV. DBisivs, 

€ Cum Theodatus rex barharus passus esset dis- 
pendium in Dalinatia et Sicilia, timereujue futurum 
ut trauslata hieme Belis.rius, qui in Sicilia lema- 
bat, ltaiiam. invaderet, ad imminens vite sus peri- 
culum anievertendum , per Petrum Justiniani lega- 
tum egit, ut imperator Siciliam umiversaun, et, 8i ea 
conteutus non forei, touus Lalig reguu:n acciperet, 
eb vitae utrinque. regis et iege. jaceret. Dunisso 


C 


pore imperator dominus Justinianus Augustus indi- 
gnatus est Theodato rezi, eo quod occidisset regi- 
nam Ámalasuptau: 4, filiam Theodorici regis, commen- 
datam sibi, que eum regem fecerat. Qui Agapetus 
pergens Constantinopolim, x calendas Maii (a) in- 
gressus , susceptus est cum gloria. Et primum coepit 


legato, rex ad pugnandum ineptissimus, senatoribus 
et Agapeto pontifici , teste Liberato in Breviario cap. 
2, gravi.er interminatus est, se eos , nxores corum 
fies et filias inierempturum, nisi egis-ent spud 
imperatorem, ut destina!um exercitum suum ab 
"1812 amovere. Hac aliaque quadam de caus: , uvi- 
versam Ecclesiau concernente, pontifex legationem 
sus: ipiens, Constantinopolim proficiscitur. Cui eum 
itineris expeus:e dees-enut, vasa sacr» arcario regio 
oppignorare debuit, qux eadem opera Cassiodori 
receyit. In itinere positus mutum simul ei claudum 
magn4 astan ium. admiratione in paribus Gr:ecia 
curavit. Gregor. ὅ dial., cap. 3 : Ingressus Constan- 
tinopolim primum honoripce suscipiens, nquit Li; e- 
ratus, directos sibi ab imperatore , sprevit. Anthimi 
pro'sentiam, eumque ad sateutandum . suscipere noluit. 
Deinde viso principe causam agebat suscepta legatio- 
nis. lmperator autem yro multis fisci expensis ab Italia 
destinatum. exercitum. avertere nolens (ideo [fortas.e 
quod victoria quadam per Gothos in Dalmatia contra 
Imperatorem parta, Theodatus elatior factus, obla- 
lain. prefmissionem revocavit), supplicatio: es papa 
noluit aud. re: sed potius Beiisario jam in Siciliam 
tajiceré. parato, coeptam expediiionem | perficere 
priecepit. Qui improviso agmine pervenieus in Cum- 
paniam, meapolin, te-te Procopi», valde munitam 
obsedit. Ilis ita peractis, pontifex. legationem iilam, 
cujus causa ἃ Deo missus fuerat, exsequitur : prin- 
cipio ab imperatore, qui propter Anthimi h:eretici 
ordinationeus suspicionem  bxereseos | incurrerat , 
secundam fidei professionem iníra inter epistolas 
exstautem extorsit. Deinde vocatos in judicium Ace- 
phalorum principes Anthimum, Severum, Petrum 
et Zoaram, quos episcopi οἱ archimandrite ortho- 
doxi oblatis libellis de liaeresi accusaveran!, con- 
demnavit : ΘᾺ conditione addita, ut si Anthimus, 
previa fidel. confessione, erroris abjuratone, et 
delicti commissi puuiteutia ad Ecclesiam redire 
vellet, episcop «tus pristinus Trapezuntiuze Ecclesi: 
illi integre servaretur, Quod cum hortatu severi 
Acephalorum capitis Anthimus praestare recusaret, 
poniifex eum simpliciter ab episcopatü deposuit, et 
in locum. ejusdem Mennam magui non;inis orthodo- 
xum, genere Alexandrinum, xenodochi majoris 
pripositum , concilii Chatcedonensis professorem 
subrogavit. Quz ut. universis episcopis innotesce- 
rent, eucyciicas litteras de An.himi depositione et 
Mennz substitutioue ad orieniales episco;os scripsit. 
His peractis, inquit Libera:us. in. Brev.ario, Ομ" ὁ 
23, ronstituens papa apud imperatorem apocrisiarium 
Ecclesie sue Pelagium diaconum suum, dum in Ita- 
liam. reverii disponit, Constantinopoli obiit; atque ὁ 
przelio ad corun.m vocatus, eonsecutus est praemium 
eierne vila, pro quo obiinendo, brevi temporis 
spatio Ecclesixe praesideus plurima beueticia contu 
lit. Unde quie hoc loco scribit Anasiasius de Antli- 
mo in judiciu;n vocato, viso et audito, deque eodem 
post factam discussionem condemnaio, erronea esse 
videntur, ideo quod prxter. Nicephorum acta syno- 
dalia concilii Coustautinopolitani intra subse-quentia 
testantur, tpsum neque. citatum, neque visum , ab 
Agapeto penitus rejectum et. condemnatum fuisse. 
Hec ex Liberato , Cassiod., Niceph. et aciis synod. 
Baron. auno 336, n. 1 et «equenubus..— Sv. BiNIUS. 
d Cod. Luc. Amalaiuentam. 
(a) Anuo 556 deíunctum esse onmes fatentur. Sed 
cum xit Ceudas. Octobzis ejus memoria celebrewur 


δό 


ἌΟΘΛΡΕΤΙ PAPE 


36 


liabere altereatianem eum  piisstmo ' principe impe- A naturas in Doniino Jesu Christo. Ouem cum vicis- 


ratore domino Justiniano Augusto de religione. Cui 
beatissimus Ázapetus episcopus constantissime fidci 
spostolic:e responsum reddidit de domino Jesu 
Chrísto, Deo et homine, hoc est, de duabus naturis 
in Christo, Et duin contentio versaretur, ita Dominus 
adfuit, ut episcopum Constantiuopolitanutn nomire 
Anthimum, inveniret Agapetus papa lixreticum. 
Cumque contentio verteretur cum Augusto et Aga- 
peto papa, dixit ei imperator Justinianus: Aut con- 
senti nobis, aut exsilio deportari te laciam. Tunc 
beatissimus papa Agapetus respondit cum gaudio , 
dicens ad imperatorem: Ego quidem peccator ad 
Justinianum imperatorem  Christiavissimum venire 
desideravi, nunc autem Diocletianum inveni. Qui 


sel sanctus papa Agapetis, glorificatus est ab om- 
: hibus Christus (a). Tunc pii-simus Augustus Justinia- 
.pus gaudio repletus humiliavit se sedi apostolicze, 
et adoravit beatissimum Agapelum papain. Eodem 
tempore ejecit Anthimum a cummunione, et expu- 
lit in exsilium. Tunc piissimus Augustus Justinianus 
rogavit beatissimum papam Agapetum , ut in locum 
Antbimi episcopum catholicum cousecraret nomine 
'Meoniam, Qui Agapetus papa omnia obtinuit pro 
quibus missus fuerat. Post dies vero aliquantos :rgri- 
tidime correptus, defunctus. est. Constantinopoli. 
Cujus corpus iu leculo plumbeo translatum est Ro- 
nain, usque iu. basilicam Beati Petri apostoli , uUi 
et sepultus est xii. calendas Octol.ris. Ilic fecit ordi- 


tamen minas tuas non pertinesco. Et dixit ei iterutu «p nationem in. urbe Roma, diacones 4, episcopos per 


Agspetus venerabilis papa: Tamen, ut scias tu eum 
idoneum non esse religioni Christian:e,  eyiscopus 
tuus confiteatur duas naturas in Christo. Tuuc ac- 
 Cersito e« priecepto Augusti episcopo Constantino- 
volitano nomine Authimo, et discussione facta, nun- 
quam. voluit confiteri in doctrina catliolic:e. respon- 
sionis ad interrogationem beati pap:ie Agapeti duas 
jn Ecclesia, quod hic de tempore obitus et fedis va- 
[ 


cantis refert Anastasius fide caret. Quai historiaw 
de Agapeto refert Sophron. iu. Prato spirituali cap. 


'YViversa. loca. numero 11. Et cessavit episcopatus 
mensem unum dies viginti octo. 
Ex Gratiani decreto desumptum, 

Ag'petus papa, vas catholicum, evangelii tuba, 
praeco justiti, sacra. altaris sedisque velamina, sa- 
crilégis Anthimi infecta fabulis, suis catholicis pre- 
cibus delevit. 


150, apud Daron. invenies anno przdicto, n. 60 et 
seuq. Sev. Divis. 
(a) ldem cod., Christianis. 


AGAPETI PAPJE I 
EPISTOLAE. 


EPISTOLA JUSTINIANI 
AD AGAPETUM. 


More m:jorum. suorum apud. pontificem. Romanum ,. 


recens electum fidei suce professionem edit, eamdem 

quum supra ad Joanneu papam 1] miserat. 

ln nomine Domini nesiri Jesu Christi Dei impe- 

rator Casar Flavius Just nianus, Alemanicus, Go- 
'thicus, Francicus , Germanicu-, Anieus, Alauicus , 
Vandalicus , Africanus, Pius, Felix, Inclytus, Vic- 
ΟΡ, ac Triumphator semyer. Augustus, Agapeto 
sanetissimo archiepisoopo alui: urbis Roma et .pa- 
A riarche, 

Ante tempus in lac regia urbe nostra quorum - 
-dam de causa fidei exstitit morbosa contentio; quam 
-no$ congrue respuentes interposito edicto repressi- 
amus. kt quia studii nostri est emergentes bujus- 
«nodi causas ad apestolicze sedis vestro referre ju- 
«dicium, ejusdem fidei quam sequendam duximus, 
tenorem epi-tole nostra insertum, ad beatze memo- 
Mi» prsedecessorem vestruni Joannem per. Hypaiium 
“οἱ Demetrium venerabiles episcopos míssa legatione 
«direximus. Quai pro integritote fidei memoratus 
spriedecessor vester libenti gratulatione suscipiens, 


Reddentes honorein. apostolicas. sedi οἱ vestr:e 
sanctitati, quod semper nobis in voto fuit, el est, ut 
decet patrem, honcerantes ve.tram.— beatitudinem, 
omnia, qux ad Ecclesiarum statum pertinent, festi- 
:namus ad notitiam deferre vestr:e sanctitatis : quo- 
uiam semper magnum aobis fuit studium unitatem 
vestra apostolic:e sedis, et statum sanctarum Dei 
Ecclesiarum custodire, quz» hactenus obtinet, et in- 
-commote permanet, nulla intercedente contrarie- 
tate. Petimus ergo vestrum paternum affectum , ut 
vestris ad nos. destinatis litteris, et ad sanctissimum 
episcopum hujus alin: urbis et patriarcham vestrum 
fratrem, quoniam et ipse per eosdem scripsit ad 
vestram sanctitatem , festinans iu oinnibus consequi 
sedem apostolicam beatitudinis vestrz:, manitestum 
nobis faciatis, quod omnes qui pzzedietam fidem recte 
coufitentur suscipit vestra sanctitas, eorum qui Ju- 
daice ausi sunt rectam deuegare fidem , coudeunat 
perfidiam. Plus eniin ita et circa vos omnium amor, 
et vestrae sedis crescit auctoritas, et αυ ad vos est 
uuitas »anciarum Ecclesiarum inturbata &ervabitur : 
quoniam per vos didicerint omnes beatissimi epi- 
scopi horum 4ι ad vos relata sunt sinceram vestr:e 


sanctitati doctrinam. Petimus autem vestram. beaii- 
tudineimn orare pro uobis, et Dei nobis acquirere 
providentiam. Exemplar subscriptionis. Diviuiias te 
servet per multos annos, sancte. ac religiosissime 
pater. Data vin iduum Jun arum, Constantiuopoli . 


suo ac totius Ecclesie Roananz firmavit. assensu. 
*Cnjus epistole nos rz ten φῦ hujusmodi est: 
Victor Justinianus, Ρ΄ τα Ἐπ, Felix, Inclytus, Trium- 
vilrator, semper Augustus, — Joanni sanctissimo archi- 
sepiszopo alm urbis [lorscw, -o et patriarcha. 


δὲ 


EPIS: OLJE. 


29 


domino nostro Justiniano perpetuo Augusto ni con- À ctrinam apostolicam fuerint. consecuti, nullatenus. 


sule *. 


EPISTOLA PRIMA AGAPETI PAP/E 1 
AD JUSTINIANUM. 
Justiniani fidei libellum , quatenus conformis est 
sacris canonibus , confirmat. 

Agapetus episcopus Justiniano Augusto. 

Gratulimur, venerabilis imperator , quod tanto 
eatholicze fidei ardore succenderis, ut omnibus piis- 
sime vite vestre temporibus piam sollicitudinem 
eirea servandam augendamque Ecclesiarum concor- 
diam clementer exhibeas, et unam fidem, suaque per 
omnia firmitate consimilem omnibus populis Chri- 
stianis cupias przedicari. Nec mirum in ejusmodi cle- 
mentíam vestam placita Deo cogitatione persistere, 
cum uon alius imperii vestri beat or sit provectus, 
quam religionis augmentum. Quapropter libeuti hoc 
et prophetica voce cantabo : Flepletum est gaudie os 
nostrum, el [-mgua nostra exsultatione (Psal. cxxv), 
quod florentissimum principatum vestrum divinis 
quotidie inspicimus beneficiis adornari. Cupis enim , 
venerabilis imperator , ut tux» pietatis epistolam de 
fldei vestr:£. expos'tione nuper ad beat:s meinorize 
predecessorem nostrum Joannem Romawn:e sedis an- 
tisitem , per Hlypatium atque Demetrium episcopos 
destinatam, et ἃ przfato prassule roboratam. nostra 
quoque auctoritate firmemus : laudamus, ainplecti- 
mur: non quia laicis auctoritatem przdicationis ad- 
mittimus, sed quia studium fidei vestre patrum no- 
strorum regulisconveniens confirmamus atque robo- 


ramus. Per quod jam et unitas provenit Ecclesiz , et € 


reliqua catholice membra Ecclesie ad ejus compa- 
gem Christianitatis constantia reditura confidimus. 
Cujus professionis vel epistol:e vestrae tenorem infe- 
rius annvetentes, studium, quod circa Deum integre 
geritis, nostra auctoritate firmamus, przedicantes 
hujusmodi fidem omnibus patrum nos:rorum regulis 
eonvenire, et apostolice sedis concordare dogmaii- 
bus : constituentes ut si quis nostrz catholic fidei 
contraire tentaverit, quam pro submovenda hzreti- 
eorum suspicione paternis regulis consonantem prae- 
senti delinitione firmamus , sancte. communionis 
efficiatur extraneus. Unde et Cyrum, ejusque sequa- 
ces, jam ante pro hac insania ab Ecclesia catbolicze 
communione suspensos, et in sua hactenus perfidia 


patimur eos sacrie commuuioni restitui: sed etiam 
ut liereticos anathemati: suhjicimus, ut qui nostris 
constitutionibus parere contempserit, ecclesiasti- 
cum statum puritatemque non maculet. 

Textus autem epistola hic est : In nomine Domini 
noslri Jesu, etc., ut supra col. . 5-55. (*) Quamob- 
rem perimus saucLtateimn. vestram, ut iemoratm 
epistolam ves'ra auctoritate firmetis, et Cyrum 
vel sequaces ejus a communione habeatis alienos, 
doiec statutis sanctitatis vestre obremperent. Exem- 
plar subscriptionis. Divinitas te servet per multos 


annos, sancte ac religiosissime pater. Data pridie 


iduum Martiarum Constantinopoli Flavio Belisario 
viro clarissimo consule (5). Js fuit annus Christi 535. 

Huic igitur, ut przedictum est, confessioni, et huie 
fidei quisquis contradicere pr»zsump-erit, a catholica 
communione se noverit alienum. D «um xv calend:s 
Aprilis, Constantinopoli Flavio Belisario viro cla- 
rissimo consule [An. Chr. 555] (*). 

Consti:utiones de fide a Justino imperatore san- 
cit:e, pontificis auctoritate confirmantur ill:? quae 
sacris canonilhus innituntur, Unde sicubi aliquid de 
rebus eccelesiastieis et causa fidei constituisse legitur, 
id instinctu. Epiphanii Constantinopolitani episcopi 
et Romanorum pontificum fecisse credi debet. SEv. 
BiNiUs. 


EPISTOLA IV, 
AD JUSTINIANUM, 

Justiniano gratias agit, quod sibi de electioue in pon- 
tificem fuerit. gratulatus ; illius fidem laudans, ad 
catholicam fidem tuendam hortatur ; lapsos episcopos 
cum honoribus recipi non posse respondet. 
Agapetus episcopus Justiniano Augusto. 

Licet de sacerdotii mei primitiis, piet:tis divinse 
wuneribus ad referendas essem gratias multiplicitef 
obligatus, susceptis tareen, venerabilis imperator, 
per lleracliun venerabilem presbyterum filium no- 
strum vestra serenitatis affatibus, quos :etezni fru- 
ctus ubertate plenissimos destinastis, votorum meo- 
rum sunt in Domino gaudia geminata, quod adunatis 
felicitaiis vestrae provectibus, tali mentis glorios:e 
proposito terrena vobis regna subjicitis, ut. simul 
celestia conquiratis. Cujus rei non sunt ambigua 
documenta, quando ita vestris, quz direxistis ora- 
culis, catholice professionis lumen irradiat. et etiam 
beatis operibus enitescat. Siquidem illa est in Deo 


permsnentes, nisi sub satisfactione canonica do- D nostro plena et firma credulitas, quam spiritualium 


! At i*ta non coherent, ut dicimus in notis. 

(8) Inclusa parentesi reliqua suut epistolm Justi- 
niani ad Agapetum. 

(Ὁ) Reponendum, post consulatum Belisarii V. C., 
nempe anno ὅδ, ut legitur in ms. Vaticano, teste 
Em. Norisio in Dissert. de Uuo ex Trinitate carne 
passo, loco, ΕἸ. Belisario V. C. consule, id est 555, 
ut hic legitur. Hoc enim anno mense Martio Ágape- 
tus nondum erat pontifex, et ejus ordinostio, quem- 
admodum card. Norisius recte disserit, in Januarium 
e: euntem retrahenda foret, ut iinperator ex Thracia 
8d eumdem sciibere potuisset : cun tamen Agspetus 

rima? ad *e a Justiniano misse eypistol:e responderit 
ibus Octobris anni Curisti 535, ut patet ex epistola 
4 ejusdem sub exordio : Licet de sacerdotii mei p:i- 


tmi'iis, etc.; perperam hic in ti'ulo hujus epistol:e 
dicitur : Epistola missa ab imp. Justiniano more majo- 
rum ad pontificem Rom. recens elecium, cum pro[es- 
sione fidei : siquidem jam ante annum Roni Agape- 
tus sederat pontifex, aliasque ad eumdeu litteras 
impera:or miserat. Pagius ad an. Chr. 555, n. 5. 

(*) Post consulatum Belisarii V. C. Hoc charactere 
consulari in laudato codice Vaticano a card. Norisio 
lecto des gnatur annis 536. ln editionibus Concilio- 
rum gravi allucinatione scriptum est, Constantinopoli 
F!. Belisario V. C. consule, cum collecteres non 
observa-sent die 18 Martii currentis anni quo Beli- 
sarius consulatum gessit, neutiquam fuisse Constan- 
tinopoli, qua in urbe diserte signatur hiec epistola 
Agapeti. Pag. ad dictum ann., n. 7. 


- AGAPETI PAP/E 1 40 
simul fructuum commeudat irbertas, sieut Vas electio- A possidere, quos se dubitare jam non debet culpabi- 


nis annuntiat diceus : Ju Christo Jesu neque c.rcum- 
. cisio aliquid valet, neque preputium, sed fides. que 
per dilectionem operatur (Galat. v). Qiiod enim majus 
fidei vestre poterit opus existere, quatn quod tantis 
apostolicam sedem charitatis et munificenti:z: titulis 
elevastis, ut ipsa etium desideria sperantium trans- 
ieritis? Et quidein hoc in vobis olim, sicut ego quo- 
que probavi, per Dei gratiam seimnyer floruit institu 
tum, ut possibilitatis vestre meritum quanttas osten- 
deret praestitorum, et ad hos provectus indeptai» mo- 
suenta potentiz? trenderetis, ut ben gnitas vobis inge- 
til: vola poscentium 3ut przveniret, aut vinceret. 
llinc est, quad usque ad principalis coron fastigia, 
et ulira nunc usque prosperis vestrá tranquiHitas 
sSuecessibus gloria'ur, neque unquam coelestibus 
fiaudabitur adjumentis; quia scriptum est : Diligen- 
tibus Deum omnia cooperantur in bonum ( hom. vin ). 
Unde ego quoque piissima vesirz liberalitatis elo- 
quia, cum devotione gratulantis Ecclesize, sicut prze- 
cepislis, divinis scripta feci mysteriis adharere, ut 
superna majestatis obtutibus indefessis «emper pre- 
cibus ingerantur, et ad impetranda vobis retribu- 
tionis vesir:e praemia sit commemoratio sempiterna. 
Atque ideo, domine clementissime fili, obsequium 
$ilutationis uberrima reverenter exsolvens, speria- 
lis vos sinibus charitatis amplector, sperans ut de 
inea devotione, quantum in me est, ip iis qua? pro 
ecclesiastic:e pacis unitate przcipilis, vos vobis po- 
sius 4015 sunt. catholica promittatis, juxta hoc quod 
dicit Apostolus : Ita quod. in. me cst, promptum est ei 
vobis (liom. 1). Necin sliquo eorum in quibus liciie 
possumus obedire, mansuetudinis vestrae nos adhor- 
tationibus credatis absistere, quia, sicut. gentium 
Doctor asseruit : Spem habeo. cresceute fide vestru, 
et in. vobis magni[icari, secundum regulam nostram 
(11 Cor. x); 6: ideo. immensas Deo. nogtro. gratias 
exhibeo, quod pro populi multiplicatione catholiei 
tanto. charitatis ardore fervetis, ut ubicunque ves- 
irum propagatur imperium, regnum mox iucipiat 
prolicere sempiternum, Cujus studii benevolentie 
vehementius insistentes, etiam nos in acquirendis 
eis, quos Arianau significatis vitare velle perfidiam, 
paternze traditionis existimatis declinare posse cen- 
suram, scilicet ut et in his honoribus, in quibus 
fuerunt apud hzereticos, perseverent et promovean- 
«ur ad alies. Quapropter bonum hoc equidem, et 
δυιϊ ἃ laude pracipuunm, quod omnes ovili domi- 
nico per veram fidem cupius aggregare : sed non 
oportet nobis eos qui uon rccte ingredi moliuntur 
excipere, bea:0. Paulo apostolo eommonente : Ne- 
mini dantes. ullam. offensionem, ut non. vituperetur 
miuisterium. nostrum. (1I Cor. vi). Quautain autem 
paternarum constitutionum, si sic recipiantur (quod 
absit), incurrant offensionem, ue quid pietateni ve- 
stram latere contingeret, ipsas quoque regulas cre- 
didi subnectendas, qus specialiter. censucrant, ue 
quis talium  reconciliatus, aut. eccle-iastci. ordinis 
grovectibus augeatur, ut desideret honores ulierius 


liter amisisse : ex quibus pietas vestra melius pote- 
rit :estimare, si quo modo tam aperta et synodalia 
sedis apostolice licet infringe:e constituta, cum 
sententia clamet Apostoli : Si tamen que destruxi 
ea iterum recdifico, pr&varicutorem me ipse constituo 
(Galat. i1). Et ileo securus cum ipsius apostoli voce 
profiteor quia confido in vobis, et in. Domino, quod 
nihil aliud sentiatis (Gulat. v). Etenim, sicut idem 
doctior asseruit : Certus sum et ege de vobis, quod 
pleni estis bonitate, repleti omni scientia, ut possitis in- 
eicem monere ( Rom. xv). Si igitur lii de quibus indi- 
castis ad fidem rectam legitime venire festinaut, no- 
sire lidei regulas sequi non abnuant, dicente Do- 
mino : Si quis vult post me venire, abnegel semetipsum, 


B et sequatur me (Matth. xvi). Quod si adliuc vituperaudi 


[recuperandi] honoris ambitionibus excitantur, et 
pro lucro saucte fidei humans glorie pati damna 
formidant, ipsi pronuntiant necdum se a vitiis ct 
errore discedere, et nos magis velle suis excessibus 
implicare. De talibus ergo dicit Apostolus : 4mulan- 
tur autem vos ncn. bene, sed excludere vos volunt ul 
eos qmulemini (Galat. 1v). Οἱ cum ita sint, sancto 
Biudio vestro, quod Ecclesiam catholicam cupitis 
ampliari, nibil ex hoc, si tales in clero non recipian- 
tur, credatis innninui, Apostolo prazzmonente : Quid 
enim si quidam eorum non crediderunt ? Nunquid in- 
credulitas eorum fidem Dei evacuavit ? Absit (Rom.). 
Nam licet simili studio charitatis pro multiplicatioue 
fidelium ile beatus Petrus celestis regni jauitor 
waheretur, qui ut Judxorum plures acquireret a 
doctiina et tramite regulari in non. respuendo omni 
Juda:s$mo descenderat, huic tamen ille junior vinctus 
in Domino Paulus se retulit obviasse dicens: Sed. 
cum vidissem quod non recte ingrederentur ad veritatem 
Evangelii, dizi Petro coram omnibus : Si tu, cum si» 
Judecus, gentiliter vivis, quomodo gentes cogis judaizare 
(Galat. 1)? Maec ergo. per omnia Deo cordi vesiro 
ass dente pensanies, aynoscere poteritis, nou occa- 
sionem nos excusationis inquirere , sed ea quz» pie 
oflicii nosiri ratione trauscendere non possumus, 
vobis humiliter intimare, dicente Apostolo: Non enim 
possumus aliquid contra veritatem, sed pro veritate 
(41 Cor. xin ). Unde et de Stephani episcoyi persona 
simul et causa non credatis alicujus nos studio de- 
fensionis inpelli. Absit a quorumlibet mentibus 
Christianis, αἱ in. quacunque persona, aut innocen- 
tiam redarguant, aut crimen absolvant, Sed universa 
quie apostalicze sedis nuper hac sunt parie dis, osita, 
illo semper studio manaverunt, qui principatui 
heati Petri vos quoque cupitis per emnia reservari , 
scilicet ne in his qui sedis ejus audientiam postulas- 
sent, sperata ipsius reverentia alterius sententia pro- 
veniret. Et ideo quia clementia vestra. salubriter 
offerre dignata est, ut a lega.is Bostris omne nego- 
tium tractaretur , hanc operam his quos incontinenti 
dirigimus Deo auctore mandamus , ità tamen. ut 
jam uunc conimunione n. Sira vir reliziosus Achilles 
pro »e4r: jussione de*eat gréulari, AL vero 6 sa- 


44 NOTITIA, 4 
cerdotio períruendo, eum ad nos unrtérsa. qui le- A Libelli versibus recitatis, addit elc., ut supra post 


gati nostri cognoverint plenissima eorum fuerint 
relatione perlata, consideratis sanctorum canonum 
regulis, quas servari precipitis, sequenda firmius 
eensebuntur. Quod autem clementia vestra fratris 
et eoepiscopi nostri Epiphanii dignata est excusare 
personam, quia in przdicti Acbillis consecratione 
vestra potius jussio quam illius ordinatio prevenis- 
sei; credimus quod et ipse cognoverit jure culpa- 
tum, qui przter alia quee deliquit, hoc certe excu- 
sare vix poterit, quod tam piissimo et cleme.tissimo 
principi, beati quoque Petri privilegia defeusanti, 
non vel opportune vel importune suggesserit quid 
in hac parie sedis apostolice reverentiz deberetur. 
De quo s:mul negotio, sed et de Justiniana civitate, 


gloriosi natalis. vestri couscia, nec non de nosira B 


sedis vicibus injungendis, quid, servato beati Petri 
quem diligitis principatu, et vestrae pieta!is affectu, 
plenius deliberari contigerit, per eos quos ad vos 
dirigimus legatos ( Deo propitio) celeriter intima- 
mus. Superest ut, sicut a beato Petro indesinenter 
exposciuus, de salute et prosperitate vestri semper 
imperii gratulemur. Datum idibus Octobris [ anno 
Domini 531 ]. 

PRIMUM EXEMPLAR PRECUM 
JUSTINIANI HMPERATORIS AD AGAPETUM PAPAN. 
Catholicam fidem apud pontificem profitetur. 

Prima salus est, recte [rectse] fidei regulam custo- 
dire, et a constitutis Patrum nullatenus deviare : et 
quia non potest Domini nostri Jesu Christi przter- 
mitti sententia, dicentis : Tw ἐς Peirus et super hanc 
peiram cdificabe Ecclesiam meam (Matth. xvi). Et 
lec qui dicta sunt rerom probantur effectibus , 
quia in sede apostolica extra maculam semper est 
catholica servata religio. De qua spe et fide minime 
separari cupientes, et Patrum sequentes constituta, 
anathemaiizamus omnes qui contra sanctam Roma- 
nam et apostolicam Ecclesiam, etc., st supra post 
epistolam Bonifacii papam 11, tom. LXV, col. 45. 

Imperator ex praecedentis epistole pontificis 
censura prudentior factus, non amplius privatam a 
se editam fldei professionem, sed publicam misit 
illaan, quam olim Hormisda pontifex miserat per 
legatos Constantinopolim subscribendam ab iis qui 
catholicze et apostoliez Écclesiz: communionem eon- 
sequi vellent. Sgv. BiNics. 

OBSERVATIO P. ANTONII PAGI, 
ad ann. Christi 535, n. 6. 

, Justinianus tertio a memorata epistola die, profes- 
sionem fidei ἃ se signatam, ad Agapetum destinavit, 
Cardinalis Norisius observat in lauda'o codice Va- 
ticano pag. 45, grandioribus litteris lcgi : Exemplar 
piissimi domini nostri Justiniani imperatoris, quem dedit 


Agepeto Constantinopoli de Fide, et incipere : Prima 
salus recie fidei, etc. Labbeus undecim prioribus 


* Post obitum Epiphanii episcopi Constantinopali- 
tani, studio et favore Theodorz Auguste Anthimus 
haereticus, et Eutychianus occultus in locum defuncti 
subroga!us fuit. Cui ordivaüoni cum imperator, h:- 
reseos illius adhue ignarus, consensisset, susyicio- 
nem haeresis apud Ecclesiam incurrit, Dum ergo pon- 
fex ordi»atione Dei hac Je causa Constantinopolim 


PATROL. LXVI. 


epistolam Bonifacii 11, pag. 155 , 156, quo loco ait a 
callido veteratore eum libellum confictum. DBarouius 
vero num. 35 dicit eam professionem fidei esse illam 
ipsam quam Hormisdas per legatos Constantinopolith 
missos, tradidit i:$ qui communionem cum apostolica. 
sede expetebant. llunc errorem cortigit cardinal, 
Norisius ex laudato ms$., in quo libellus ibidem reci- 
tatus idem omnino est cum relato a Lahbeo p. 8357, 
858. "Professio fidei ab tlormisda impetrata legitur 
annexa epistole 51 Hormisdz ad episcopos Hispa. 
nix, et antea epistol:e 9 ad Joannem Nicopolitanum. 
Hzc autem prioribus quidem verbis similis est lihelló 
8 Jusiiniano oblato, sed pusiea hec ipso est brevior, 
ac tota in anathematizandis hzretici8 , eorumque 
fautoribus consis:it; cum tamen in libello Justiniani 
catholica doctrina contra Nestorium ét Eutycheu 
lene exponatur. Hic libellus Justiniani iu codite 
aticano signatur : dat. xvi. calend. Aprilium P. C, 
(id est post consulatum) Belisarii V. C. In prio ibus 
editionibus legebatur : Fl. Belisario V. C. consule 
quem errorem Binius ac Labbeus e»puuxerunt, apud 
quos pro xviit calend.. reponendam xvu cal. Aprilis, 
anno Christi 55b. | 
SECUNDA * FIDEI CONFESSIO 
QUAM JUSTINIANUS OBTULIT PONTIF.C] AGAPETO CONSTAN- 
TINOPOLI, DUM ΡΕΒ APPROBATIONEM ORDINATIONIS AN4 
THIMI IN SUSPICIONEM HAERESEOS VENERAT. 
Exemplar libelli piissimi domini Justiniani impeta- 
toris, quem dedit Agapeto pape ad' Constantinopo- 
- lim de fide. — Fsdemca.holicam profitetur , et hieré- 
' ticos anathematiaat. | 


- 1n nomine Domini Deinostri Jesu Cliristi imperator 
Cesar Flavius Justiuianus, Alemanicus, Gotliicris, 
Francicus, Germanicus, Ánticus, Alanicus, Vandali- 
cus, Africanus, Pius, Felix, luctytus, Victor, δῷ 
Triumphator, semper Augustus, Agapeto sanclissi- 
mo ae beatissimo archiepiscopo alma urbis Rome ef 
patriarchae. 

Prima salus est recte dei regulam custodire, et a 
Patrum traditione nullatenus deviare ; quia non po- 
test Domini nostri Jesu Christi pretermitti sententa 
d cen:is : Tu es Petrus, et super hanc petram edificabo 
Ecclesiam meam (Matth, xvi). Haec qua: dicta sunt Γι - 
rum probantur effectibus, quia in sede apostolica 
inviolabilis semper «atholica custoditur religio. Da 
hac igitur fide non cadere cupientes, et Patrum se- 
quentes in omnibus constituta, id est trecentorum 
decen et octo sanctorum Patrum qui in. Nicza sunt 
congregati et sanctum anathema, sive symbolum fidei 
exposuerunt, et centum quinquaginta sanctorum Pa- 
trum qui in Constantinopolitana civitate convenerunt, 
et idipsum sanctum anatliema dilucidaverunt, atque 
manifestaverunt , et sabctorum Patrum qui in Ephe- 
Sina prima synodo congregati sunt, et sanctorum 
Patrum qui in. Chaleedone convenerunt, οἱ qux in 
unaquaque ipsorum de fide conünentur sequentes 
doginata, per qu: omnis aufertur heresis impugnans 


venisset, post causam Tlieodati regis propositam, 
hanc fidei professionem ab imperatore exegit, Nota 
consulari: in fine addita mendosa est, sicque corri- 
genda : Data xvii. calendas Aprilis, Constantinopoli, 
post consulatum Belisarii viri clarissimi. Skv. Bi- 
NIU£. ; 


à 


$5 


AGAPETI PAP.E 1 


4 


ga»cram et. apostolicafa Ecclesiam, et probanies pet A tiano, eL czteris episcopis [er Africam cons'i- 


ΦΙΡΆΪΆ, s0416 amplectentes epistolas beate mernarise 
T.eonis omnes quas de fide Christiana couscrip-it, 
δὶ confitentes unum eumdemque Christum Dominum 
Filium unigenitum in dusbus naturis, id est, in divi- 
siltite et humanitate, inconfuse, incommutabiliter. in- 
separabiliteragnoscendum, nusquam sublata differeue 
iia naturarum propter wnitiorem, magisque salva 
proprietats utriusque natur.c et in unam personain 
bique substantiam concurre.ites, et nonin duas perso- 
nas partium atque divisum, sed unum eumdemque 
Filium unigenitum Dern Veibum Dominum Jesum 
Christuin, sicut ante prophet: de eo, et ipse nos Je- 
sus Christus erudivit et saueiorum — Patrum mobis 
symbolum tradidit : ones haereiicos anatliematiza- 


Uis. 

Jamdudum quidem , fratres. amantissimi, de pro- 
Speritatibus vestris repletum est qaudio os nostrum, 
et lingua nostra exsultatione (Psal. cxxv). Sed et 
nune eum litteras charitatis vesirz ad pradecesso- 
rem uostrum datas accepimus ; pridem gaedia con- 
cepta renovamus, benedicentes Dominum sempi- 
ternum, qui liberavit nos αὖ inimicis nostris, et de 
sana omeium qui mos oderunt (Luc. i. Vobiscum 
enim recte nos dicimus, eum quibas et tribulati su- 
mus. Nam cum unuin corpus ubique sit Ecclesia , et 
apud nos qucque principalia compatiebantur et mem- 
bra. Vester enim maeror nostra fuit semper alflietio, 
ete vestrorum ompium gemitu, imperaute charitate 


1hus, qui przeter hc qua dicta. sunt sapuerunt atque p viscerilius, frequentabamus s:epe singultus. Qux cum 


bapiunt, et przcipue Nestorium hxreticum Constan- 
tinepuditanse civitatis quondam episcopum damnatom 
insynodo Ephesina a beate ineinorie Coelestino 
papa urbis Roms et sancto Cyrilo Alexandrinz ci- 
vitstis antistite; eLeum eo anathematizamus Euty- 
chen et Dioscorum Alexandria quondam civitatis 
episcopum, damnatum a synodo Chalcedonensi, 
quam amplecteutes sequimur. His conjungentes Timo« 
theum parricidam, AElurum cognominatum, ejusque 
discipulum et sequacem in omnibus Petrum Alexan- 
drinum similiter condemnatos. Adversamur autem 
et Ac.cium quondam Constautinopolitanz civitatis 
episcopum colxreticum, et sequacem horum fa- 
ctum, nec hon et participatorem. Quorum enim quis 
commuuidnem amplectitur, eorum et. sim:lem sen- 
tentum in cohdemnatione consequitur : simili mode 
et Pettum Autlochenum condemnamus c.m sequaci- 
bus süís, et omnibus suprascripiis. Quapropter, sic- 
ut prafati sumus, sequentes in omnibus sedem 
apostolicam, quz ab ea statuta. sunt prodicamus, 
It profitemur ista inconcusse servari, et compellere 
ut juxta tenorem libel] istius omnes faciant episcopi, 
ut sanctissimi quidem patrisrcbz ad vestram faciant 
sanctit»tem. Metropolitani vero patriarchis, et alii 
ut suis Taciaut. metropolitahis, quatenus per omuia 
sancta catholicà nostra Ecrlesia suam habeat firmita- 
tem. Alia manu * D.vinitas teservet per. multos an- 
nos, sancte ac religiose pater. Datum decimo octavo 
enlendas Aprilis, Constantinopoli, Flavio, Belisario (a) 
viro caris.imo cunsae ! , 


EPISTOLA 1l. 
AD EPISCOPUS AFKJCANOS. 
Gratulatur quod. ab. hereticorum. manibus. evaserint 


, iucolumes, ei ad ea de quibus Joanuti 0onsuluerant 
respondet. 


- Agapelus episcopus Reparato , Floreutin:ano, Da- 


(a) Legendum xwi. cal. Apr., C. P., post cons. 


Beiis., uam mensis Aprilis non. plus quam dies 17 
δῖε ealenuas habet. Pogius adan. Chr. 556, n. 4. 
Pagi emendstiohem vindicat vetuscullectio Avellaua 
Iu «od. Vatic, 48:8 Ra par.ter legit, ut hic Pagius, 


Vide Ballerinos in dissert. prvia. ad tom. lll. ope- 


- 


C 


D 


ita sint, redeuntibus Caio et Petro fratribus et eoepi- 
scopis nostris, atque Liberato diacono * filio nostro 
proferimus sincerissimam consilii vestri charitatem : 
quoniam sicut et sapientes facere decebat et doctos, 
et immemores principatus apostolici non fuistis : sed 
qua»iouis illam volentes vincula dissolvere, ab 
ejus sede requisivistis (sicut decebat ) aditum, cui 
potestas est indulta claustrerum. Unde nos ea que 
ἀν ejusmodi negotio in penetralibus Patrum consti- 
t'ta. posuerunt libenter aperimus, et presentibus 
alloquiis translata subnectimus, ul sine dubitatioue 
possitis agnoscere, transcendi positos jamduduui 
terminos non licere. Haque si vitare volumus offen- 
diculum, quod a senioribus annuntiatum est, heq 
sequamur. Carent enim excusatione quos premorni- 
tos contingit excedere, et acerbitatem camulat exces- 
suum, quos ignorantia non tuetur. Hinc est ut quia 
in tantum Deus omnipotens eresit cornu salutis nobis 
in dome David pueri sui (Luc. 1), ut de omnibus quo- 
rum iniquitati subjacuimus reconciliatione tracte- 
uius, ita sollicite remedia debeamus adhibere, ne 
incolumitatis nostrz sit incommodum quod curantur, 
aut medicina. subeat. maeulam de vulnere, cui. tri- 
buere vult salutem. Sed ejusmodi (sicut et nobis 
cautíssime visum est) prastemus officium in obser- 
valione pastorum, ne cum perdita volumus congre- 
gare, pereamus, et cam sub nimia relaxatione absol- 
vimus, obnoxii (quod avertat Dominus) cadamus in 
culpam : maxime cum priorem nostrorum sententia, 
redeuntes ad nos ex Arianis, quolibet modo, in 
qualibet :etate illius pestilenti labe pollutos, tanta 
charitate in fide complexa est ejusmodi justitia, et 
$ub dilecii.ne redarguii, tanta ratiocinatione de . 
aubbitu honoris exolusi, ut erubescerent aliud magis 
quaerere quam redire. De eo vero quod piissima 
compunctione requisistis, ut: um ad officium suum 
debent suscipi, aut eos non:oporiet omnino promo- 
veri, au alimoniorum saltim utilitatibus adjuventur, 


rmn S. Leonis Magni, psg. ΟἿ ΧΗ. 


! Anno Che. 556, quis nullus hoc anno novus creatus. 
fuit consul. 

* Prioris Roroa. profectionis meminit Liberatus, 
capite 2U Drev arii. 


4S EPSTOLJAE. I8 
laudamus hortamur, amplectimur, ut. reveia eju$ Α Tania est, Den propitio, et ad ea libentissime een- 


promotionem uj oflicium in quo fuerint abuegantes, 
cauoBum vos reverentia judicep£ omnes appetere 
potius quam gerere cupiditatis ardorem, Venientes 
igifur ad fidem sincerissunam , nutriat bumanitas , 
consoletur, promptia sit omnibus misericordias, ie 
eujus remuneratione dictum egt : Degti misericordes, 
quia ipsi misericordiam consequentur (Mauh. v). Mud 
quoque quod catholicos, qui prasunt aut militant 
Ecclesie, sipe sacerdotum suorum litteris suscipi ἃ 
nobis minime. debere mandatis, et canonibus est 
congruuo, et disciplinis prodesse judicamus, ac fidei, 
«ui permanendo in Ecclesiis ip quibus militant, et 
ministerii sui poterunt assiduitate in Dei Salvatoris 
Rostri amore fervescere, et qua in pervagatione ne» 


cedends quie aliqoniis proficiunt pauperum, et eire 
ca tus fraternitatisaffeetum, nostra dewotijo, ut one» 
rosum nobis nullatenus esse judicemus, quod annui 
vestris desideriis postulatis. Sed revocant nes vene; 
randa Paurum manifesitissima constituta, quibus probi- 
bemur przdia jure Ecelesiss, eui nos omnipotens Do» 
minus przeesse constituit, quolibet titulo ad aliena jurà 
transferre. Qua in re vestrae quoque sapienti: cre- 
dimus esse gratissimum , quod in nulle contra priecas 
delinitionis constituta vel regulas, proqualihet occae 
sione, vel sub cujuscunque person:e respectu, venire 
prosumimus. Nec tenacitatis studio, aut szcularis uti- 
litatis causa hoc facere nos eredatis, sed divini com 
sideratione judicii necesse nobis est quidquid sanetá 


reprehensibilia sunt, vitare. (a) Data y idus Sep- B synodalis decrevit auctoritas inviolabiliter custodire. 


tembris. 

EPISTOLA 1]. 
AD REPARATUM. 

Gratias agit, quod sibi de electione in pontificem fuerit 
litteris gratulatus, simul significans se ejus consul- 
tationibus respondisse, idemque per legatos presti- 
tarum. Interea. hortatur, ut que pro Ade catholicg 
scripsit dieulgari curet. 

Agapetus Reparato episcopo Cartbaginensi. 

Fraternitatis tuse litteris indicasti post epistolam 
decessori meo dirigendam, inter navigii suscipiendi 
moras, quas hiemis continuatsee generabat asperitas, 
ecdinationem nostram tibi omnipotentis Dei beneficio 
muntiatam, et gratulatum 1e fraternitatis affecuu, 
quia pontüücatus mihi divinitas indulsit officium, 
φορὰ de siaceritate tna. non. sumus admirati, Sic 
enim te nobis alloqui directi preesentavit affectio, 
€t eum dilectissimas tuas litteras legerem, 1e vide- 
rim. Quapropter ipsa te, quam vidi, mente comple- 

Ciens, postulo misericordiam divipitatis, ut et in 

vobis quietis reparata gratia fructificet, et Deus ome 

nipotens, qui mihi sacerdotis dedit donum, concedat 
et meritum. Preterea ad ea 41:8 Caius atque Petrus 
fratres et coepiscopi nostri, sed et Liberatus diaconus 

Alius noster, ut apud nos agerent verbo a (raternitate 

tua sibi injuncta direxerunt,.congruum putavimus 

verbo dare respousum, quod per legatos nostro 

(si Domino placuerit) reddere non. moramur. Unir 

versa preterea, qui inimicorum perversitas invas 

Serat, charitati tux metropolitana jura reparantes, 

hortamur, ut ea quae tuo vel aliorum noinine rescei. 

psimus, universis debeas innotescere, metropolitani 
quippe auctoritate suffultum :,ne quis se exeusabilie 

Wer asserat ignorare quod.sedis apostolice principa- 

litas canonum consideratione perscmpsit. Data x 

idus Septembris post consulatum Paulini viri claris- 

simL 
EPISTOLA VI. 
AD C KSARIUM EPI COPUM ARELATEN-EM. 
Qwed praedia jwis Ecclesia &iwllo titulo alienari de- 
, eant. ᾿ 
Dilectissimo fratri Casario Agapetus. 


Quod ut charitati tux indubitanter elucescat, ad locum 
de hoc articulo, ex constitutis Patrum fecinus reye- 
lari, quae cum prasentibus pariter affatibus vobjs cree 


dimus dirigenda. Deus te incolumem cusiodiat, fra. 


ter charissime. Data gv calendas Apgustas post consu- 
latum Paulini junioris viri clarissimi [Anno Chris 
535]. 


EPISTOLA VII. 


AD CASARIUM EPISCOPUM ARELATENSEM. 
D)e Contumelioso, cum rs sedem apostolicam Apptla 
Jasset. " 


Dilectissimo fratri C:esario Agspetus. 


Optaveramus,frater amantissime, ut episcopi Conte» 
meliosi opinione integra permanente, nec tibi dudum 
lieret necessitas judicii, nec nobis causa censendi : ma- 
Ximequia io aupra scripti viri aecusatione communi 
bonoris reverentia quodammodo videtur incursate (in 
cusata]. Undequatenus presumptione, sicut asserit ;in- 
Dhocentie ad appellationis voluit auxiliun convolare, 
orationibus assiduis hoc innitamur, ut eum cognitionis 
iteratze beneficium gratulationi omnium restituat ab» 
solutum. Delegaturi enim, Deo nostro adjuvante, sud 
mus egamen, ut. secuudum cauopum venerabiiunà 
constituta, sub consideratione justiti;y, omnia que 
apud fraternitatem 1uaw de hujusmodi negotio acta 
gestave sunt, diligentissima vestigatione flagitentur: 
Neque.epim praxietum virum convenit eventu prius 
habits cognitionis urgeri, quippe cum et. ipse judi» 


D cium petierit. Nen avertatur voluntas animi a preci 


bus iy&irmorum, cum iu necessitate fuerint , ne. noe 
bis, quod avertat Dominus, ea quie leguntur in Pro- 
verbiis, dici possint : Qui oblurut. aurem. a«ari, δὲ 
non audiet infirmum, el. ipse iuyocebit Dominum, et 
Mon erii qui exaudiet eum (Prov. xxi). Quid est enim 
infirmius episcopo Contumeli«so, qui in tribulation? 
positus et de prasteriti judicii pudore con:unditur, et 
cognitjouis quz futura est exspectatione turbotor? 
quia quemlibet ei, quod optandum est, puritas forte 
suffragetur iumocentia, non pores! judicii sellieitudi- 
ueiB Bon :habore. Et nes. quidem, quamvis culpais 


(Qu bac ac sequenti epist, Quinio idus. N. vemhris legendum contendit Pagius ad ann. Chr. 535, 


41 


AGAPETI FAPJE 1 


ἐξ 


nobis Emeritus deferisor memoratum episcopum À potuit secudum canones expetere  secessiónem, 


reversum ad Ecclesiam suam cliaritatis tuze voluntate 
ficmaverit,usque ad exitum judicii quod delegaverimus, 
episcopum Contumeliosum, reddita sibi modo pro- 
pria substantia, suspensum interim volumus ab ad« 
ministratione patrimonii ecclesiastici, et celebratione 
3nissarum : quia id qued sibi videratjudicio fuisse sub- 
latum, gloriosius, si ei veritas suffragatur, judicio 
receperit, quaw usurpationibus occuparit. Melius aus 
tem fecerat fraternitas tua, si posteaquam sedis apo« 
stolic:e appellatione interposita desideravit examen; 
£irca personam ejus a tempore scutentise nihil permi« 
sisset inminui ; ut essel integrum negotium, quod inter- 
posita provocatione quiereretur. Namsiin exsecutionem 
auittitür prima sententia, secunda non habet cognitio 


quam severitatem religionis excipere. (a) Suspensus 
igitur, sicut prasíati sumus, episcopus Contumelfosus 
bsbeat tantum, quam pr:esumpsisse dicitur, celebra» 
tionem missarum, et patrimonio ecclesise in guberaa- 
tione archidiacóni ejusdem ecclesise constituto, ita dt 
alimonia sufficieuter episcopo non negentur, visita- 
toriam in ejus loco pra:cipimus ordinari personam, 
ét patienter exspectare judices, quos inspirante ho- 
bis Domino constituerimus audire. Przterea, ne quid 
esset quod charitati taz videatur incognitum, studio 
dilectionis constitutorum fecimus capitula subter ad- 
necti, ut scientia communicemur canonum, sicut par- 
ticipamuraffectu. Deus te incolumem custodiat, fra- 
ter charissime. Data decimo quinto calendas Angusti 


qued requirat. Addendum, quia etsi non esset predi- B post. consulatam Paulini junioris viri clarissimi [An- 


etus episcopus judicationi refragatus, privatam magis 


' (a) Hzc cum alieno sensu legantur, sic emenda-. 
yuusez Keg. cod. ms. : Suspenso igitur, sicut prc [ati 


no Chr. 555]. 


sumus, episcopo Contumelio o ab ea tantum, quam pre- 
sumpsisse dicuur, celebrutione Missarum, etc. liARDb. ) 


EPMHNEIA TH: ΣΥΝΟΔΙΚΗ͂Ξ ἘΠΙΣΤΟΛΗ͂Σ, 
Vig διὰ Ῥωμαϊχῶν γραφείσης γραμμότων, ἅ τινα παρί- 
θησαν, διὰ τὴν ἀπειοίαν αὐτῶν. ᾿ 

Τῷ ἀγαπητῷ ἀδελρῷ Πέτρ,» ᾿Αγαπητός. 

Ἡδουλόμεθα μὲν, ἀγαπητοὶ ἀδελφοὶ, διὰ τὴν τῆς ἡμετέ- 
ρας ἀγάπης συνάφειαν, πάντας τοὺς τοῦ Κυρίου ἱερεῖς 
πατὰ τὴν ἀποστολιχὴν παράδοσιν ἀνεπιλήπτους εὑρίδσχεσ' 
θαι, καὶ μηδένα ἡ διὰ χάριν, ἢ διὰ φόβον, τῶν ἐχχλη- 


INTERPRETATIO EPISTOLAE SYNODALIS, . 
sciipta per literas. Latinas |e Greco] que, quod i igual 
ἐς ἐπὶ, omissc sunt. 

Dilecto fratri Petro Agapitus. 

' Voluissemus quidem , fratres dilecti , propter con- 
junctionem nostre charitatis, omnes Domini aa- 
eerdotes , juxta apostolicam traditionem (7 Tim. qn), 
irreprehensibiles invenisse ; et neminem aut per gra- 


σιαστιχῶν κανόνων ἐκχκλένειν " ἀλλ᾽ ἐπεὶ mo) πολλάς — Mam, aut per metum ab ecclesiasticis canonibus de- 
x4 mupaxolovÜti , & τινα μεταμέλειαν τίχτειν δύνα- C. elinare. Sed quoniam mulla multoties subsequuntur 
και. καὶ νικᾷ τὰ πλημμελήματα τῶν ἁμαρτανόντων — qus poenitudinem parere possuut, et Dei misericor- 


τὸ ἔλεος τοῦ OtoU, xai διὰ vo0;0 ὑπερτίθεται ἡ τιμω» 
gie. ὡς ἂν τόπον εὑρεῖν ἡ διόρθωσις δυνηθείη, πα- 
φανίσαι ἀναγκαῖον ἐκρίναμεν, ἵνα τὰ παραληγθένταν 
κὰν τὸ λοιπὸν, ἀπαράβατα φυλαχθείη " ἐχρῆν μὲν 
γὰρ τὴν ὑμετέραν ἀγάπην, μεμνημένην τῶν ποτριχδὺ 
παραδόσεων, μηδένα συγχωρεῖν τὰ χενωλυμένα ποιεῖν; 
ἀλλὰ καὶ εἴ τις τολμηρὸς φανείη, πάση δυνάμει ἐναντιοῦ- 
σϑαι. Παραγενόμενοι τοιγαροῦν εἰς τὸ χομιτάτον τοῦ 
δαλωηνοτάτου ἡμῶν βασιλέως, τοῦ ἡμετέρον νἱοῦ, εὕρομεὺ 
σὴν χαθέδραν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἐχχλησίας, παρὰ 
εοὺς θεσμοὺς τῶν κανόνων, ὑπὸ ᾿Ανθίμον τοῦ τῆς Tpe- 
πεζουντίων ᾿Εχχλησίας ἐπισχύπου οὐ προσηκόντως ὑφαρ- 
«ασθεῖσαν, οὗτινος τὴν ψυχὴν, οὐ κατὰ τοῦτο μόνον τὸ 


dia delicta peccatorum vincit; et idcirco differtur 
poena, ut reformatio[emendatio] locum invenire possit; 
monere necessarium judicavimus, et ut assumpta de 6:8. 
tero imprzvaricata custodiantur. Oportebat en'm, ve- 
Btram charitatem, memorem paternarum traditionum, 
heminem permittere prohibita facere; sed si qnis 
audax appareret , tota virtute resistere. Cum itaque 
pervenimus ad comitatum serenissimi nostri impe- 
ratoris filii nostri, invenimus sedem Constantinopo- 
litanze Ecclesi, contra omnem canonum  bonesta- 
tem, ab Anthimo Ecclesi: Trapezuntiorum episcopo 
inconvenieuter usurpatam, cujus animam non solui 
secundum istam partem, seid, quod majus est, in 


μέρος, ἀλλ᾽ ὅπερ καὶ μεῖζόν ἐστιν, ἐν τῇ τῆς ἀληθοῦς πί- D confessione vers fidel a perditione reducere deside- 


στεως ὁμολογίᾳ ἐπεθυμήσαμεν x τῆς ἀπωλείας ἐπαναγα- 
γεῖν, ἀλλὰ τῇ Εὐτυχέως ἐνιστάμενος πλάνη, εἰς τὴν τῆς 
ἀληθείας ὁδὸν ἐπανελθεῖν χατεφρόνησιν. Ὅθιν, ἐπειδή χατὰ 
«τὴν ἀποστολικὴν ἀγάπην, τὴν ἐν τῇ πίστει αὐτοῦ μεταμὲ- 
λειαν ἀναμένομεν, ἐν τῷ μεταξὺ οὐδὲ καθολιχοῦ, οὐδὲ ἱε οίως 
ὀνόματος ἄξιον εἶναε ψηφίζομεν, μέχρις ἄν πάντα τὰ παρὰ 
τῶν πατέρων παραδοθέντα, V ὧν ἀληθῶς τῆς θρησκείας ἡ 
«iacu, χαὶ ἐπιστήμη φυλάττεται, κατὰ τὴν προσήχουσαν 
φτληροφορίαν δέξηται. Τοὺς δ᾽ ἑτέρους ὁμοίως τὴς αὐτοῦ 
ἀπονοίας τοὺς τῇ ψέφῳ τῆς ἀποστολικῆς καθέδρας γατα» 
κριθέντας, παραπλησίως ἡ ὑμετέρα ἀγάπη ἀποστραφήτω, 
ὧν αὐτὸ; ἑαντὸν μέταχον ἐποίρσεν. Τῆς δὲ ἐν Κωνσταν- 
τινονπόλει καθέδοας τὴν ὕδριν βοηθοῦντες τοῦ Θεοῦ τῇ ἀπο- 
erolaxi αὐθεντία, xal τῶν πιστοτάτων βασιλέων τῇ βοη- 


ravimus ; sed Eutychis errori insistens ad viam ve- 
ritatis venire contempsit. Unde cum ipsius in fide 
pienitentiam isto modo exspectemus, neque catho- 
lico, neque :saero nomine dignum esse sententiavi- 
mus, donec omnia a Patribus tradita, per qua ver:e 
religionis fides et disciplina custoditur, secundum 
congruentem satisf.ctionem suscipiat. C:eteros vero 
similis contumacix ipsius , et. sententia apostolic:e 
sedis condemnatos similiter charita» ve-tra averse- 
tur, quorum ipse seip-um participem fecit. Constan- 
tinopolitanz vero sedis injuriam, apostolica aucto- 
ritate adjuvante, et adjutorio tidelissimorum impera- 
torum emendabimus, Et modum quemdam adniirati 
sumus, quod istud opus ita aperte conuiarium de- 


4^ EPISTOLAE. : 96 
ete. διωρθώσαμεν. Καὶ τρόπον τινὰ τεαυμάχαμεν, ὅτι À cretis Patrum vestra fraternitas non solum ad neti- 


φοῦτο τὸ ἔργον οὕτω φανερῶς τοῖς πατριχοῖς ψηφίσμασιν 
ἐναντίον ἡ ὑμετέρα ἀδιλφότως , οὐ μόνον εἰς γνῶσιν ἡυε- 
τέραν ἐνεγκεῖν ἠμέλησεν, ἀλλὰ χαὲ ἐπιληψίμω ἐδεθαίωσε 
συναινίσει. Εὐχαριστοῦμεν δὲ τῷ Θεῷ, οὕτονος τῷ πνεύ- 
ps τὰ καχὰ πρὸς τὸ βῶτιον ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τρέπεται, 
xui ei μιχρσὶ παραδάσεις, εἰς ὄφελος, καὶ ἀφορμὴν με- 
“άλης γένονται χαρᾶς. Τοῦτο δὲ, ὑπὲρ τοῦ διεγεῖραε τῆς 
ὑμετέρας ὁμοψυχίας τὴν ἀγαλλίασιν σημαίνω, ὅτι Μηνᾶν 
τὸν ἀδελφὸν, x«l συνεπίσχοπον ἡμῶν, ἄνδρα πολλοῖς 
ὁπκαίνων τρόποις κεχοσμημένον, ἡ ῥηθεῖσα Κωνσταντινου- 
πόλεως Ἐχκλησία, ἐπίσκοπον ἐδέξατο, ᾧ τοι εἰ xal παρὰ 
«οὺς λοιποὺς, ἡ τῶν γαληνοτάτων ἐπεγέλασε βασιλέων 
, &ederyà, ὅμως τοσαύτη παντός τε τοῦ κχλήρου, xal τοῦ 
τ δήμον συναίνεσις προσγέγονεν, ὥστε παρ᾽ ἑκάστου καὶ 


tiam nostram adducere neglexit, sed οἷ reprehensi- 
bili consensu confirmavit. Sed regratiamur Deo, eis- 
jus spiritu mala ad melius ut plurimum-vertuntur, et 
parva tran-gressiones ad utilitatem οἱ occasionem 


- magni fuerint gaudii. Hoc sutem pro excitanda ve- 


sire conspiritualitatis lztitia significo, quod Men- 


nam fratrem et coepiscopum nostrum, virum multís. 


laudum modis ornatum , praedicta Constantinopoli- 
tana Ecclesia episcopum suscepit : cui licet przten 
ezteros serenissimorum imperatorum electio arri-.' 
serit, similiter tamen ot totius cleri ac populi con-. 
sensus accessit, ut a singulis eligi crederetur. Ete-. 
Dim alicui neque scientia, neque vita fuit ignotus, sed. 
et fidei integritate, et sacrarum Scripturarum siue 


ἐπδεγῆναι πιστεύεσθατ᾽ καὶ γὰρ οὔτε τῇ εἰδήσει, οὔτε τῇ B dio, atque etiam pix admini-trationis officio si praec 


Qo, τινὲ ἦν ἄγνωστος, ἀλλὰ val τῇ ἀχεραιότητι τῆς 
πίστεως, καὶ τῶν ἱερῶν Γραφῶν τῇ σπουδῇ, οὐ μὴν ἀλλὰ 
παὶ τῆρ εὐσεθοῦς διοικήσεως τῇ ὑπηρεσίᾳ, οὕτω τοῦ προ- 
λεχϑίντος ἀνδρὸς ἡ δόξα διέλαμπεν, ὥστε αὐτῷ βραδύ- 
τερον δοχεῖν παραγεγονέναι οὗπερ ἠξίωται. Καὶ τοῦτο 
“δὲ πιστεύοιεν τῇ αὐτοῦ ἀξίᾳ προστεθῆναι, ὅπερ ix τῶν 
"χρόνων τοῦ ἀποστόλον Πέτρου, οὐδένα ἄλλον οἱαδήποτε 
ἀνατολικὴ ἐκυλησία ἐδέξατο ἐπίσκοπον ταῖς χερσὲν τῆς 
«ἡπετέρας καθέδρας χειροτονηθέντα, xxi τυχὸν ἢ εἰς &ro- 
Snc ἐπαίνου αὐτοῦ, ἢ εἰς κατάλυσιν τῶν ἐχθρῶν τῆς; 
ἐνστάσεως εἰς τοσοῦτον πρᾶγμα mpoíón, ὥστε ἐκείνοις 
αὐτὸν εἶναε δοκεῖν ὅμοιον, οὺς ἐν τούτοις ποτὲ τοῖς μέρε- 
Φιν αὐτοῦ τῶν ἀποστόλων τοῦ πρώτου ἐχειροτόνησεν ἡ 
ἐπκιλογή. Κοινὸν τοιγαροῦν, ἀδελφοὶ, χαρὰν εὐσεξεῖ ἀγαλ- 


dieta viri opinio resplenduit, ut ipsi tardius venire. 
videretur quo dignus habitus erat. Et hoc d.gnitati 
&uz. additum esse credimus, quod, a temporibus Pe-. 
tri apostoli, nullum alium unquam Orientalis Eecle-. 
sia suscepit episcopum msnibus nostra sedis ordj-. 
natum. Et forsitan vel ad demonstrationem laudjs , 
ipsius, vel ad destructione m inimicorum iustans res 
tanta pervenit, ut illis ipse similis esse videatur, 
quos in his quandoque partibus ipsius apostolorum 
primi electio ordinavit. Commune itaque gaudium , 
(ratres , pia exsultatione suscipite, et quantum ves 
apostolice sedis nosirze judicium comprobotis, con- 
sueta rescriptione signi(icate; habenles duplicem ex- 
sultationis causam, et quod mala sine mora corri- 


λιάσοε ὑποδέξασθε, καὶ ὁπόσον ὑμεῖς τῆς ἀποστολικῆς C gantur, et quod pro his optata subsecuta fuerint : de 


ὑμῶν καθέδρα: ἀποδέχεσθε τὴν χρίσιν, τῇ συνήθεε ση- 
uva: € ἀντιγραφῇ, ἔχοντες διπλῆν εὐφροσύνης αἰτίαν, ὅτι 
τὸ xpi τὰ φαῦλα διωρθώθη ἄνευ παρολχῆς, καὶ ἀντὲ τούτων 
τὰ εὐχταῖα παρηχολούθησε,τοῦ λοιποῦ προφυλαττόμενοι, 
ἕνα μὲ αὖθις τοῖς κανονικοῖς θεσπίσμασιν ἐναντίον τι δι᾿ 
ὑμῶν, ὅπερ ἀπέστω, γένηται, ἢ τῇ ὑμετέρα στερχθεΐη 
συναινέσει. Ἐπειδὴ καθάπερ συγγνώμης ἀξία ἑστὲν ἡ 
πλάνη τοῦ ἅπαξ ἁμαρτάνειν, οὕτως ἡ συχνὴ παράβασις, 
πένηστ) αὐστηρίας ἀπαιτεῖ. | 

Ὃ Θιὸς ἐῤῥωμένον σε φυλάξει | AL. διαφυλάττοι]͵ ἀδελφὲ 
«εμιώτατε. 

AIBDEAAOZ ΤῊΝ ΜΟΝΑΧΩΝ 
Κατὰ ᾿Ανθίμον xal Σεβήρου. 

Te δεσπότῃ ἡμῶν τῷ ἁγιωτάτῳ » xai μαχαριωτάτῳ 
ἀρχιπισχόπῳ τῆς πρεσθντέρας Ῥώμης, xxl οἰχουμε- 
νιχῷ πατριάρχῃ "Ayamutà, παρὰ Μαριανοῦ πρεσθυτέ- 
pov, καὶ ἐξάρχου τῶν μοναστηρίων τῆς βασιλίδος, x«i 
"λοιπῶν ἀρχιμανδριτῶν τῆς αὐτῆς, χαὶ παρὰ τῶν ἐνδη- 
μούντων ἐν αὐτῇ Ἱεροσολυμιτῶν καὶ ἀνατολιχῶν ἀρχε- 
μανδριτῶν, xal μοναχῶν. 
᾿ Τὰσσυνέχοντα τὰς ἁγίας ταῦ Θεοῦ ἐκκλησίας κατανοοῦν- 
τε; καὶ τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ ἐναύρυνομένους χατὰ 
ταύτης ὁσημέραι δρῶντες, τὸν τοῦ Θείου Γρηγορίου ἐπὶ 
τοῖς τοιούτοις ὀδυρμὸν εὐχαίρως προοιμιαζομεθα, «ρὸς 
τὴν ὑμετέραν μακαριότητα λέγοντες" 

"EGxt τὴν παροῦσαν ζωὴν ἐπιλελοιπέναι χαθόλου ἡ τοῦ 
Qu κηδεμονία, καὶ ἐκ τοῖς πρὸ ἡμῶν χράνοις τὰς ἐκχλη- 


Ca-lero praecaventes, ne rursus canonicis sanctionj- 
bus quid contrarium per vos (quod absit) — fs, 
vestro aecedente consensu , quandequidem sicut er- 
ror ejus qui semel peccavit, venia dignus est, sic 
frequens transgressio motum austeritatiy deposcit, 


Deus in Lona convalescentia te custodiat, frater 
honorand.ssime. 


LIBELLUS MONACIIORUM 
AGAPETO OBLATUS CONTRA ANTHIMUM, SEYERUM, δίς. 
Dowino nostro sanctissimo et beatissimo archi- 
episcopo antiquze Rom;r, et cecumenico, patriarchas 
Agayito, Marianus presbyter e! primas monaehorupi 


D regu? civitatis, et czeteri archimandritae ejusdem, ef. 


archimandriiz e£ monachi Hierosolymorum, ac orjeg- 
tales in eadem (a) synodo co: gregati.. 


Ea qu:e sanctas Dei Ecclesias opprimunt cousidc- 
rantes, et iniwicus Dei quotidie a.versus eam inso- 
lescere conspicienles, lamentatienem divi Gregorii 
in his procmium facimus, opportune ad vestram 
 hea'itudinem dicentes : 

Visa est cura Dei penitus dereliquisse praesentem 
vitam, quz temporibus ante nos Ecclesias custodie 


(e) Mcl'us cicitate, 


oM 


vint φνλάττονσα. 

ψνχὴ ὑπὸ wépdepGy.,; ὥστε τὰ μὲν τα τῆς ζωῆς ἡμῶν 
Auto κηδὲ ὃν xamü divit λογίξεσθας, τοσαῦτα xkl 
ἐφοιέῦτα ὄντα; πρὸ μόνα δὲ βλέκειν τὰ χοενὰ τῶν ἐχκλη- 
ι φιῶν κάθη; ὧν οἱ μὴ γένοιτό τις ἐν τῷ παρόντι καιρῷ 
«Φπουδὲ ἐρὸς διόρθωσιν; κρὸς Καντελῇ ἀνελπιστίαν κατὰ 
: ἐεεδίρὴὺ προελεύδεται: Πολντῥόπως μὲν οὖν ἤδη ταῦτα 
! ἐκϑυγγησάμεύοι, οὖν ἧττον δὲ xod νῦν τὰς μεγάλαφ. καὶ 
- ἀνυκοίστους iriOevakc, τὰς κατὰ τὰς ἁγίας τοῦ Θεό 
᾿βαχληδίας ἐξκπλώσομεν, Οἱ ἀπὸ τῆς μανίας Διοσχόρου, 
- tal. Εὐτοχέως καταωγόμενοι ἀποῦχίσται. καὶ ἀνέφαλοι, 
-οὐκ οἴδαυεν tivo? ἀὐτοὺς παραχινήσαντος εἰς krüvours, 
-ὥιπερ τὸς παῤῥησῦχο ἐπεημμένοι, τῇ νόσῳ ἑαντῶν 
ἐδ μπομκεθουσιν παβμασυνάγοντές, χαὶ παραβακτίσμανα 
“μαφοτομοῦντες, ὡς ἐξ ἐπιτροπῆς τοῦτο ποιοῦντες, καὶ 


ΑΘΑΡΕΤΙ PAPJE 1 59 
καὶ δὴ τοσοῦτον βεήκπτισται d ἑκάστου À bot. kt jam tantum cujuslibet anima immersa cst a 


calamitatibus, ut ne quidem proprii dolores vitse 


nostra inter mala éese putetur : tot εἰ tanta suut 


eommuhia mala Eeclesiárutn, ad singula respiciendo; 
quornn nisi aliqua in. presenti tempore fieret dili- 
gentia ad reformationem, ad emnintodam desperatio- 


. Ris confusionein psuldiim pervenirewr. Cum multe 


itaque modis jam liec enarraverimus, non. minue 


. VerO el nunc magnas et incredibiles insidias adver- 
. $us Dei Ecclesiam factas. exponemus. Sohismatici et 
. Acepliali, qui a férore Dioscori οὐ Eutychis descen- 


derunt (nescimus quis eos ad amentiat moverit), 


, veluti quadam audacia [reti , suo proprio morbo 
Wwiumpbant synagogas facientes et parabaptismata , 
' innovautes, et t:nquam ex eversione hoc facientes, 


-ἔφομα ἐκισιδπων ἑαυτὰς ἐπκαρημίζοντες, τοῖς x40 ἡμᾶς By e! nomen episcoporum sibi ipsis in locis nostris d.[- ^ 


'4gKolc, φανεῤῶς ὀπιπυλάξειν. ἀδεῶς κάντα τολμῶντερ, 
εὖ wt ἐχαλησιῶν. μόνον. οὐ κατὰ τῶν τῆς ἐχκλητίας τρο- 
-φίμων, ἀλλ᾽ ὅϑη καὶ xat" αὐτοῦ τοῦ εὐσεδεστάτου ὑμῶν 
“βασιλέως, ταὶ τῆς ὑμετέρας τεμίαρ κεφαλῆς; ὡς πεφανέ- 
τβωται τῇ ὑμετέρα μακαριότητε, τοσαύτη τῶν εἐρημένων 
7$) μωνία. Ἐὐρόντες γὰρ κατά ἐινὰ οἶκον σχῆμα ἔχοντα 
ἐφθκεηρίον, ἐν ᾧ μοναχοί τινες oixbUdt τῶν τῆς ἐκείνων 
«ἀβειέτον συμαορίας, τὴν εἰχόνα τοῦ φιλοθέου ἡμῶν βα- 
Lee, τῇ μανία τυφλώττοντες; τὸ τοῦ πατρὸρ αὐτῶν 
.«οῦ διαδολου πεπράχασιν, ὃς μὴ δννάμενος τῷ κτίστη, 
.Serk τοῦ πλάσματοην τὴν αὐτοῦ ἐπιδείχνυται μανίαν " 
- ὁρμήσάς γὰρ εἷς ἐξ αὐτῶν, ὃ περίφημος ἐν χακοῖς "Icaá- 
Aog ὁ Πέρσης, ὁ μω γανείᾳ τινὲ χρώμενος, καὶ ἐξαπατῶν 
. φὰς χαρδίας τῶν ἐθελόντων παρ᾽ αὐτοῦ ἐξαπατᾶσθαι, 


. fammantes, aperte ingruescunt, et licenter oninia au- 
; dent; non contra Eeclesias solas, non contra alum- 


nos Ecclesie, sed etiam contra ipsum piissimum 
imperatorem nostrum, e$ vestrum bonorabile caput, 
sicut taata predictorum insania vestrz beatitudini 


manifesta fuit, Nam venientes ad quamdam domum. 


figuram oratorii habentem, in qua monachi quidam 
de iniquo contubernio illorum habitant, imaginem 
piissimi imperatoris, furore excazcati, illud paris 
eorum diabali fecerunt, qui cum non possit contra 


creatorem, adversns figmentum euam ostendit fue 


riam. Irruit enim unus ex eis, qui in malis excellent 
est, lsaacius Persus (a), qui magia quadam utens 
seduxit corda voientium ab eo decipi, (b) et in urendo 


* ipai. ἐγναιόμενος (€) sic τὰ Βηρίνης érl πεντήχοντα ἡμέ- (1 χαντωρεχὸς (c) vsque Veronam ad quinquaginta dies 


ges, ὡς οἱ τούτον συμμύσται καὶ ταῦτα ποιεῖν ei αὐτὸν 
πὐϑιρασπινάζοντες πρὸ διαφθορὰν καὶ ἐξαπάτην τῶν 
- ἀκλουστέρων διαφημίζονσιν, ἔτυκτε C658 » χατὰ τῆς κε΄ 
; ψαλῆρ τὴν εἰκόνα, ἐπιφθεγγάμενός ttv κατὰ τοῦ ἀῤθοδόξου 
βασιλέωρ ἡμῶν, μᾶλλον δὲ χατὰ τοῦ Θεοῦ, CC ὧν xxl τὴν 
εἰκόνα ἔτυπτε, τὰ μήτε ἀχοῇ χωρητὰ μήτε διαναίκ 
δεχτὰ. χαὶ χλασθείσης ἐν τῷ τύπτειν τῆς ἑάθδον, ὥσπερ 
ἐξ, πορούμενος τί ἕτερον πεάξει εἰς τὴν τοῦ ἀνθρώπον τοῦ 
Θεοῦ tixoy2, ἐπελθὼν ἀτιμότερον, διεσπάραξε τὴν γεγραμ- 
᾿ μένην σινδόνα, καὶ τὸ παρ᾽ αὐτοῦ διαῤῥαγὲν ἐκ ταύτης 
πυρὶ παραδίέδωχε, Τί τοίνυν οὐχ ἄν ἔπραξε χατὰ τοῦ 
ὀρθοδύξου βασιλέως, εἰ τοῦτον μετ᾽ ἐξουσίας ἐν χερσὶν 
εἶχεν ὁ βίαιος οὗτος καὶ ἀλόγιστος ἀνὴρ, ὅπουγε τῆς ἐν 
σινδόνι 1 γφαφῆς ἁψύχου οὐχ ἐφείσατο; καὶ δὴ τὸ τοῦ προ- 


(quia consccrali istius, qui hortantur ipsum faeere 
πο, ad corruptionem et deceptionem simpliciorum 
difíaman!:); percuss:t virg? imaginem, dicens qus- 


, dam contra caput veri et orthodoxi imperatoris no- 


stri (imo vero contra Deum, propter quem imaginem 


percussi), quas nec aure perceptibilia, nec mente 


susceptibilia sunt; οἱ virga inibi verberando coníra- 
cta est, et tanquam exaífluens aliquid aliud inhono- 
ratius facere volens in imaginem veri Dei, d lacera- 


vit tunicam inscriptam ; et quod ex ipsa ab eo dila- 


ceratum fuit, igni tradidit. Quid igitur non saltem 
fecisset contra orthodoxum imperatorem, si hunc 
cum potestale liabuisset in manibus iste violentus et 
irrationabilís vir, ubi nec tunicz scriptae inanimat:ze 


φήτου πρὸς τὸν θεὸν καὶ πρὸς ὑμᾶς, καὶ πρὸς τὸν εὖσε- [) l'epercit? Jam illud prophete ad Deum et ad vos, ac 


᾿Βίστατον βασιλέα ἡμῶν ἀπολεγομένους. ἁρμόδιον λέγειν, 
4 Ἕως τίνος χεκραξόμεθα, καὶ οὐ μὴ εἰσακούσητε; ; βοηθη- 
ἐσόμεθα πρὸς ὑμᾶς ἀδικούμενοι, καὶ οὐ σώσητε! ν El γὰρ 
᾿ξαῦτα φρονοῦντες, xxi ποιοῦντες, ὁμοτίμως συνδιάγειν 
Wuiy κατὰ πάντα χαιρὸν χαὶ τρόπον ἐξκιτρέπονται. 0*0- 
πεῖτε, μαχαριώτατοι, ὅτι μὴ συμδαινόντων ἡμῶν οἷς Exti- 
vài φρονοῦσι μηδὲ ἀναστελλομένῃς τῆς τούτων παροινίας, 
᾿ἀὸ λαδεῖν αὐτοὺς ἐξουσίαν συνάξεως, ἡ τὸ συγχωρηθῆναι 
αὐτοὺς τοιαῦτα τολμᾶν οὐδὲν É ἔἕτερὸν ἔστιν, ἣ ἀλᾳθεστέρους 

&oU γαδ᾽ ἡμᾶς δόγμάτος γομισθῆναι, xai ἀδιξωτέρους, 
xul βιαιοτέρους ἀπεργασθῆναι καθ᾽ ὁμῶν. El γὰρ ὡς ev 


** da) ΑἹ. Per:n. 


(8) Locus obscurus. Verti oportuit ; e emcaustica, 


ad plissimum imperatorem nostrum dicere convenit : 

Usquequo clamabimus; e! nan exasdielia? Injuria affe- 
cti clamabimus ad. vos, et non salvabitis(flabac.1) 1 Si 
enim qui h:c sapiuut et faciunt, simul nobiscum 
oarni tempore ac modo degere permittuntur, consi- 
derate, beatissimi, quod nobis non occurren!ibus 
lis quz illi «eatiunt, neque istorum ebrietate dimi- 
puta, ipsos accipere potestatem congregandi, aut 
ipsos permittere talía audere, nihil aliud est quam 
veriores putare, quam dogma nostrum, et iniquiore« 
ac violentiores efüicere éoutra nos. Si enim illi, tan- 


arie inurebat in edi*us. Verime per quinquaginte dies, 
(r) Vetus interpres legit χαυτηριχὸς. HAnptiNcs. 


53 EPISTOt EK. δὲ 
σεθοῦντες ἐχεῖνοι διδάσχειν ὡς φρονοῦσι, xai χηρύττειν À quam pie sapientes decere: sic sentiunt, el priedi- 


ἐν παῤέησία τὸ καθ᾽ ἑαυτοὺς ἐπκετρέπονται δόγμα , δῆλον 
ὅτι κατέγνωσται ὁ τῆς ἐχκλησίας λόγος, ὡς τῆφ ἀληθείας 
παρ᾽ αὐτοῖς οὔσης. Δύο γὰρ ἐναντίους λόγους, ἀληθεῖς 
εἶναι περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος, φύσιν οὐχ ἔχει, φησὶν 
ὁ μέγας Γρηγόριος. Ἐπειδὰ ovv ix ταύτης τῆς αἰτίας, εἰς 


πολλοὺς oixove τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων εἰσξύνοντες, ἀτοτά ᾿ 


τίνει διαπράττονται, αἰχμαλωτίζοντες γννκιχάριά τινὰ 
Φεσωρευμένα ἁμαρτίαις, ἀη μενα ἐπιθυμίαις ποιχίλαις, 
φάντοτε μανθάνοντα, καὶ μηδέποτε εἰς ἐπίγνωσιν ἀλῃ- 
θείας ὥλθεῖν' δυνάμενα, ἀλλὰ μὴν καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς ἐδιωτι- 
* κοῖς οἴχοις, χαὲ ἐν προαστείοις θυσικστήριοι, καὶ βαπτι- 
etüpur ἀντεγείροντες τῷ ἀληθενῷ θυσιαστηρίῳ καὶ τῇ 
- ἁγίᾳ χολυμδήθρᾳ, κάντων ὁμοῦ κατεφρόνησαν δεὰ τὴν 
ἀπονεμομένην αὐτοῖς κροστασέλν, παρὰ τῶν ἔν τι τῷ 
δεσποτικῷ οἴχῳ, zxl τῶν ἄλλῳ τράπῳ τινὲ δυνχστενόντων, 
px ὑπομεένσητε, μαχαριώτατοι, μὴ χρήσασθαι τῇ σννήθει 
παῤῥησίᾳ εἰς διόρθωσιν τοῦ τοσούτον xaxov, ἀλλ᾽ ὥσπερ 
τὸ πρότερον ἐπὶ ᾿Ανθίμῳ δεανάστητε, καὶ τὸν διὰ δορᾶς 
προθάτον περεκούύψαι τὸν λύχνον ἐπιχειρήσαντα, καὶ 
. ὑπερθᾶνα. τὸν θύραν τῶν ἐκχλησιαστιχῶν θεσμῶν. καὶ 
. πανόμων, xui λῃστρικῶς ἐπιβάντα τῆς τῶν προβάτων 
μάνδρας ἀπογυμνώσαντες τὸς δορᾶς ἐφ᾽ ἑαυτὸν ἐπεδεί- 
ξατε, πόῤῥω πον τῆς μάνδρας ἀπελάσαντες " οὕτω καὶ 
νῦν ἐπαγρνπνήσατε, χαὶ διδάξατε τὸν εὐσεθέστακτον ἡμῶν 
βασώλέα, ὅτι οὐδὲν κέρδος αὐτῷ, x&'k φησιν ὁ θεῖος ᾿ρη- 
' ψόριος, τῆς λοιπῆς αὐτοῦ περὶ τὰς ἐχκλησίας σπονδῆς, εἰ 
. τὸ τοιοῦτον καχὸν ἐπὶ καθαιρέσει τῆς ὑγιαινούσης πίστεως, 
, διὰ τῆς παῤῥησίας αὐτῶν χατισχύσοι, xal σνυγχωρηθεῖεν 
ὅτι οὗτοι πρὸς διαφθορὰν τῆς ἐχχλησίας. ἐμφωλεύειν τοῖς 
δεσποτιχοῖς καὶ ἰδιωτικοῖς οἴχοις, xxi τὰ ἄθεσμα ἐν τού- 
τοῖς πράττειν. Kal ταῦτα μὲν τέως φέρομεν, καίπερ ὑπὸ 
- δῶν δεινῶν καταχαμπτόμενγοι, εἰ xal ἀνύποιστα, ἐλπίδας 
, ἔχοντες εἰς τὸν φιλάνθρωπον Θεὸν τὸν χαιρῷ εὐθέτω τὴν 
ὑμοτέραν παρουσὲνν ἡμῖν» ἀναδείξαντα, ὅτι ὥσπερ Πέτρον 
, τὰν μῖγαν, τὸν τῶν ᾿Αποστόλων χορνφαῖον, τοῖς ἐν Ῥώμη 
. dmi καθαιρέσει τῆς Σίμωνος γοητείας ἐξχπέστειλιν, οὕτω 
mel ὑμᾶς ἐξαποστείλας ἐπὶ χαθαιρίσει καὶ ἀποδιώξει τῆς 
. Σενύρον, xai Πέτρου. καὶ Ζωόρα, καὶ τὰ ὅμοια αὐτοῖς 
φρονούντων, καὶ παντοίαις περιθαλπόντων τιμαῖς πρὸς 
ἀτιμίαν Θεοῦ, βλασφημίας τε καὶ ὑπερηφανίας, δύναμιν 
ὑμὲν ἐπιχορηγήσιε, σνυνεπισχύοντος ὑμῖν xxl τοῦ πιστο- 
«άτου, καὶ θεοφυλάκτου ἡμῶν βασιλίως, τούτους ἐξελάσαι 
πάσος ἔξω ἐκχλησίας, καὶ πόλεως, ὡς ἐπιβούλους, x«l 
λνωεῶνας οὐ μόνον τῶν ἁγιωτάτων ἐκχλησιῶν, ἀλλὰ χαὶ 
τῆς πολιτείας ταύτης. Πρὸς γὰρ τὴν αὐτοῦ κακίαν ἐπιτή- 
tux ὄργανα εὑρὼν τούτους ὁ μισόχαλος, πᾶσαν ἀνάστατον 
πεποίηχε τὴν οἰχουμένην, xai αἵμασιν ἁγίων τὴν γῆν χατ΄ 
ἐμόλωνε. καὶ πόλεις σφαγαῖς, καὶ θορύζοις συνετάραξεν. 
"Eit)ucatt οὖν τούτους, εὖ ἴσμεν, εἰ τὸν εὐσεδέστατον 
ὑμῶν ze€ 04x, καὶ τοὺς τούτον φιλοχρίστους ἄρχοντας 
διδάξητε. ὡς χοινωνοῦσι τῷ ἀναθέματι ἐν νέσω ἔχοντες 
τὸ ἀνάθιμα, ὥσπερ ἀπέδειξεν ὑμῖν ἡ παλαιὰ γραφὴ ἐπὶ 
"Ax &py xol Ἰωνάθαν, τοὺς ἐν γνώσει, καὶ ἀγνωσίᾳ ὑπο- 
πεσόντας τῷ ἀναθέματι, χαὶ ταῦτα τῶν χινδυνευσάντωγ 
συναπολέσθαι τούτοις, ἀγνοούντων ὁτι ἐν μέσῳ αὐτῶν 
x» τὸ ἀνάθεμα. 'γπομνύσητε τὸ φιλόθεον αὐτοῦ χράτο;, 
προσαγαγεῖν τῷ Θεῷ, καὶ τοὺς παρ᾽ αὐτῶν τῆς ὀρθῆς 
ἀπαχθίγτας zioiwg, n τοῦτο μὴ ἀνεχομένους, τοὺ; χατὰ 


eare cum lidueia dogma suum pereitumtar, viati- 
festum est quod reprehensa est Ecclesi ratio, cwm 
spud eos veritas sit. Nara duas contrarias oreuenes 
veras esse de eadem re natura non habet, ut iaquit 
magnus Gregorius. Quoniem igilur ez hae causa «n 
multas domus eorum qui in excelleniia sunt. intrant, 
et indecentis faciunt, captivantes mulierculas quas- 
dam peccatis coscervalis, quas variis ducontar desi- 
deriis, et semper addiscunt, et nunquam ad eogui- 
tionem veritatis venire possuat : verum eiipm it 
propriis domilus et suburbiis altaria e$ baptieteria 
erigunt in oppositum veri altaris et saneti fontis, et 
omnia simul contempserunt propter attpibetem eis 
patrocinium ab his qui in demo Domini et aquo 


B alio modo petentes sunt ; nolite pati, beatissimi, non 


uti solita fiducia ad reformandum tantum malum : 
sed sieut prius contra Anthimum Ínsorrexistis, et 
lupam qui conabatur cooperit per pellem evis, et 
transeendere ostium ecelesiasticorum erdinum, san- 
etionum et canonum, et qui latroeinanter mandsem. 


. ovium tranecenderat, pelle denudestie, et ipsaummet 


demonsirestis, ae proeul a mardre expulistis : eic eà 
nung iterum vigilate, et ostendite piissimo imperatori 


- nostro quod nullum lucrum ei eiit (ut inquit divinus. 


Gregorius) studio reliquo suo eirca. Ecclesias, si tale 
malum iu desuuctionem sanz (dei per ipsorum 
6duciam prevalebit, et permittentur adliuc ἰδὲ ad 
corruptionem Ecelesise nidilieare in domibus domi- 
norum, et in propriis, et iniqua in ipsis faeere. Hec 


C qoidem duntaxet portamus, licet incredibilia, οἱ a 


diris doloribus ineurvati, spem habentes ad elemen- 
tissimum Deum, qui in tempore oppor:uno vestrum 
adventum nobis estendit, quod sicut Petrum magnam. 
spostolorum principem his qui Romse erant in depo- 
sitionem prsestigiarem Simonis Goetiei misit : sie et 
vos misit in depositionem et expnisionem Severi, 
Petri, et Zoarz, et eorum qui similla eis sapiunt, et. 
qui emnigenis bonoribus circeumfoventur ad inhono- 
ritiouem Dei, blasphemiasque ae elationes; dabit 
vobis potestatem, coopitulante vobis piissimo ot Deo. 
custodito im, erat re nostro, istos expellere de omi. 
Ecclesia tanquam insidiotores et violatores men so- 
lum sanctissimarum Eccles arum, ced et politize istius. 
Nam cum hos ad sux m:litiam eonvenientia organa, 


D issidiator boni invenisset, totum orbem terrarum, 


commotum fecit, et saneterumn sanguine terram con- 
taminavit, et civitates jugulntionibus et tumultibus 
conturbavit. Expellit& igitur istos. Seimus bene, si. 
pissimum imperatorem nostrum et ipsius Christo 
amabiles principes informaetis, quod communicant 
anaibhemati, in qedio habentes anathema : sicut 
oslendit »obis autiqua Berijiura in Achar et Jone- 
than (Josue vn; 1 Reg. xw), qui scienter et ignorau- 
Ler inciderunt in anathema : et hzc ignorando in. 
periculo fuerunt perire cum eis, quouiam in medio 
eorum fuit anathema, Et si commemorastis a 900 
Deo amato atque dilecto imperio adducere Deo eos 
qui ab ipsis a rccta fide abducti sunt: aut si hoc nos 


3. 


AGAPETI PAP.E 1 56 


ellc ἐχκλησίας ἐπιδούλους, ἀπώσασθαι. Ὡς γὰρ οὐ διέ- A valeat facere, insidiatores Ecclesi: repellantur. Non 


λαθε τὴν σὴν μαγαριότητα, καίπερ τοῦ εὐσιύεστάτον ' 


. ἡμῶν βασιλέως κελεύσαντος, μήτε παρασυνάξαι, μήτε 
: φοαραθδαπτίσσε, Ζωόροις ὅωυς γοῦν τῆς τοιαύτης κατα- 
φρονήσας κελεύσεως χατεδάπτισεν ἐν τῇ τοῦ πάσχα ἡμέρᾳ 
οὐκ ültyovc, ἐν οἷς ἦσαν καὶ παῖδες τῶν τῷ δεσποτικῷ 
. «-αραμενόντων oo, ὡς κατέθετο ὁ ἀπ᾿ αὐτῶν δυνηθεὶς 


Θεοῦ χάριτι ἐκσπασθῆναι, καὶ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ ἐχκλησίαν ᾿ 
- ἐπαναδραμεῖν, καὶ ἐν ἄλλοις δὲ τόποες, καὶ οἴχοις τῶν ἐν. 
ὑπεροχῇ ὄντων τὰ αὐτὰ τούτοις πέπρσχται. "AX εἰ οὗτοι - 
. Seinper isti soli Dei Ecclesiam perturbaverunt et cotn- 


. μόνοι τὴν τοῦ Θεοῦ ἐχχλησίαν διατάραττον, καὶ παρελύ- 


-Tev», ἐστήσαμεν ἄν μέχρε τούτων τὸν ὀδυρμόν᾽ ἀλλ᾽. 


. ἐπειδὴ καὶ ὑπὸ τῶν δοχούντων ἐντὸς ταύτης εἶναι, xai εἰς 
« ἀρχιερέων τάξιν τελεῖν, παντοίως ἐχπορθεῖται, καιρὸς τὸ 
. τοῦ ψαλμοῦ περὲ αὐτῶν tinsiv, € Εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, 


enim latuit tuam beatitudinem, quod quanquam piis- 
simus imperator noster mandaverit nou reconventi- 


. eulare neque rebaptizare, Zoaras tamen tale praece- 


ptum despexit, et parabaptizavit in die Paschas non 
paucos : inter quos eraut pueri eorum qui permanent 
in domo herili, sicut deposuit ille qui ab ipsis graiia 
Dei potuit evadere et aufugere, et ad D.i Ecclesi«m 
refugere : in aliisque locis et domibus in excelleplia 
ex stentium, hzc et similia istis facta fuerunt. Verum 


tristaverunt; et nos usque ad istos fletum utique 
continuimus. Sed quoniam et ab his qui intus ean 
esse videntur, ac in ordine pontificum existere, om- 
nino expugnatur, tempus est dicere de eis illud 


, ὑπήνεγκα ὄν, καὶ εἰ ὁ μισῶν με ἐπ᾽ ἐμὲ ἐμεγαλοῤῥημόνην B psalmi : Si inimicus maledizisset mihi, sustinuissem 


Giv, ἐχρύδην &v ἀπ᾿ αὐτοῦ" σὺ δὲ ἄνθρωπε ἐσόψνχε, 
ἡγεμὼν μου x«i γνωστέ μον, ὡς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐγλύχανάς μοι 
, ἐδέσματα, ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ ἐπορεύθημεν dv ὁμονοία. » 
Τοιοῦτοι πεφήνασιν ἔνιοι τῶν ἐνδιατριδόντων κατὰ τὴν 
. μδγάλην. καὶ βασιλίδα, xai πρώτην τῶν πόλεων, ὄνομα 
μὲν ποιμένων ἐπιφερόμενοι, τὸ δὲ ὅλον, λύχοε ἅρπαγες, 
"ὧν μάλιστα ὑπάρχει Γλνθιμος ὁ Τραπεζοῦντος, καὶ ἄλλοι 
VÀ πόλεων. Οὗτος γὰρ καὶ oi ὅμοιοε τούτῳ ἐξ αἕρετι- 
. wv ᾿Αχεφάλων ὄντες πρὸς μιπρὸν ὑποχρινάμενοε τὴν ὁρ- 
- θοδοξίαν ταῖς ἐκκλησίαις εἰσίφρησαν, ὥσπερ τινὲς Αἱγυ- 
srruxol μάστιγες. οἵ Tote , μηδαμῶς ταῖς ἰδίαις ἐχκλη- 
σίαις ἐθέλοντες σχολάζειν, τοῦτο μόνον καλῶς φρονοῦντες, 
- ἵνα μὴ τὰς καταχριθείσας αὐτοῖς λυμαίνωνται, τὸ ἕτερον 
. πιοιῶς ἐφρόνησαν ἐν πλήθει διάγειν τοσούτω ἐν τῇ βασι- 


stique; et si qui me odit, magnificasset, abscondissem 
me ulique ab eo : tu autem. homo «qualiter animate, 
dux meus et cognitor meus, qui in idipsum dulcerasti 
mihi eseam, in domo Dei ambulavimus cum consensu 
(Psal. tiv, 13, 14). Tales fuerunt nonnulli commo- 
rantium in magna et regia urbe prima civitatum, 
nomen quidem pastorum portantes, totaliter autem 
sicut lupi rapaces : quorum maxime existit Anthimus 
*Trapezuntinus, et alii aliarum civitatum. Iste enim 
et similes huic ex hzreticis Acephalis existentes, ac 


. pau'ulum religionis pietatem simulantes, in Ecclesias 


se intruseruut, tanquam qu:edam ZEgyptiaca flagella, 
qui nullo modo propriis Ecclesiis vacare voluerunt, 
et hoc solum bene sapientes, ut non devastent sibi 


* Ἀφυούση, ἵνα πολλοὺς συγκατασπάσωσι τῷ idus βαράθρῳ. (7 adjudicatas, aliad male sapuerunt degere in tanta 


ἱκξασχήσας γὰρ ὁ εἰρημένος ἤλνθιμος οὐ τὴν εὐαγγελικὸν, 
| Φ(ᾳλὰ τὴν πεπλασμένην ζωὴν, ὡς τὸ τέλος ἔδειξεν, ἀπο- 
τα δεκὼν τὸν ἐμπιστενθεῖσαν ἐχχλησίαν αὐτῷ τῶν Τραπε- 
. ζούντων ἐπέδη τῆσδε τῆς πόλεως, πρὸ τούτων φανερῶν 
| ἀνιοιυτῶν ἐχπομπιύων τὴν ἐσχηματισμένην τῆς οἰχείας 
, πολιτείας ἐγχράτειαν, χαὶ πορισμὸν ἐκ τούτου ποιούμενος 
: τὴν εὐσέδειαν. Συναρπάσας οὖν διὰ ταύτης, ἠδυνήθη xai 
. ποῖς βασιλείοις εἰσδῦναι, ὥσπερ ἐπαύξειν προσδοχῶν τὴν 


: ὕπουλον ὑπόληψιν τῆς οἰχείας Lene, xoi συνδιαιτηθ:ὶς ἐπὶ 


« πολλοὺς χράνυυς, xai τοῖς ἐμφωλεύουσιν ἐνταῦθα alp:tt- 


' oic , xal τὰ ἐχείνοις χιχαρισμένα πράττων, xai λέγων, - 


- οἷα νοσῶν τὴν ὁμοίαν αὐτοῖς αἱρετικὴν μανίαν, ἐπτιδὴ τὸν 
. τὸς ὑσίας μνήμης Ἐπιφάνιον, ἐν ἐσχάτοις dopo: δια- 
; πείμενον, μηχανᾶταί τι, ὅπερ ἄντιχρυς τὸν αὐτοῦ διήλεγξε 


multitudiie in hac regia urbe, ut multos sibi ample- 
ctantur proprio baratlro. Instituit enim praedictus 
Anthimus non evangelicam, sed fictam vitam, ot finis 
proba:it; et relinquens Ecclesiam Trapezuntarum 


. Sibi creditam, transcendit in aliam istius civitatis, 


ante hos proximos annos, ostentando omnibus con- 
figuratam continentiam sus politiz, et acquisitam 
ex his facieus pietatem. Cum ergo per hanc subri- 
puerit, potuit οἱ imperialia ibidem induere, «t 
augere videretur subdolosam opiniouwem vi'ze sux, 
eonversatusque est multo tempore cum lireticis 
ibidem nidificantibus, placita illis fi:ciendo et dicen- 
do, videlicet hzreticam furiam similem eis commit- 
tendo. Cum autem vidit «ποι memori: Epipha« 


» διεφθαομένον σκοπόν. Ὥσπερ γὰρ ἐπειγόμενος πᾶσι πα- D nium. in. extremis jacentem, machi atus est quid 


. ρκοτῆσαι τῆς μαχρᾶς ἐνταῦθα προσεδρείας αὐτοῦ τὸν 
ἐ δόλον, xui τὸ πολλοῖς ἀπορούμενον, xxi τοῖς συνετωτέροις 
; udyey ὑποπτενόμενον εἰς φαν:ρὸν val ἄχων ἐνέγκαι ἐξε- 
* βιάσθη" πρὸ πολλοῦ γὰρ προὕτινε (sic) τὸν μοιχιχὴν ἁρπα- 
: γὴν τῆς βασιλίδος ἐχχλησίας. Τοῦτο οὖν ἠδυνήθη διὰ τῆς 
» ἐκείνων συνάοσεως xai τὸν εὐαγῆ θρόνον τῆσδε ἁρπάσαι 

- τῆς πόλεως, xai εἰς τοσαύτην διοίκησιν προαχϑῆναι, τῆς 

- ἐδίας ἀατλήσας ἐχκλησίας, καὶ χήραν xai ἄνανδρον μέχρι 
.οὖδε ταύτην. καταλιπὼν, ἐξ οὗ xai τὸν δόλεν τῆς πι- 

εἰ σλοισμένης To τείας προφανῆ πᾶσιν ἀπέδειξε. Μιχρᾶς 
e« V&o ἀντέχεσθαι (mri; ὑπερηφανήσας εὐθὺς ti; το- 
.« δοῦτον ἀσύγχριτον ἐχκλησίαν ἐκείνη; ἑαυτὸν ἐπέδωνγεν, 
L ὧν ἱκανὴν ὑντα ταύτης ἐπιμελιῖα'αι" ἐπειδὴ ηὖν διχαίως 


corruptum, quod contra. propositum. ivsius excogi- 
taverat. Ut enim conaretur omuibus ibidem prebere 


. dolum sux longs presiolationis, illud quod multis 


incertum est, et solum prudentioribus suspicandum, 
ad certum et invite afferre conatus est. Ánie enim 
mul'um tempus pracogitavit adulterium et raptum 
hujus iniperialis Eccleste. Hoc'crgo potuit, per illo- 
rum contnbernium et venesabilem sedem hujus civi- 
1atjs rapere, et in tantam. dicecesim adducere : cum 
p^opiiam neglexerit. Ecclesiam, et viduam ac sine 
viro eousque ipsam dereliuquendo, ex quo dolum su:e 
ficte conversationis perspicuum omuibus ostendit. 
Etenim cum parvam Ecclesiam suscipere snper- 


"Ae 


57 


EMSTOL AE. 


58 


οὕτως Wrrretionven παρ' ὑμῶν, καὶ ἐχδέθληται τοῦ θρόνου À biverit, statim in tantam et Incomporabilem illi Ec- 


τὸς βασιλίδος ταύτης πόλεως τοῦ πιστοτάτον ἡμῶν βα- 
σιλέως τὴν διχαίαν ὑμῶν ἐπὶ τούτων ἀγανάχτησιν προσ- 
δεξζαμένον, xal συνεπαμύναντος τοῖς τε θείοις χανόσι 
xxi τῷ καθολικῇ πίστει, οὐ βούλεσθε δὲ τὴν παντελῆ 
τούτον ἀπώλειαν, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι αὐτὸν (μιμεῖσθε yao 
Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν, τὸν ἔλθόντα καλέσαι οὐ διχαίους, 
ἀλλ᾽ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν), xxl πάντως, πατριχοῖς 
σπλάγχνοις, εἰ ἐπιγνοὺς τὴν οἰκείαν ἁμαρτίαν ἐπιστρέψεις 
προσδέχεσθε" ὀρχίξομεν τὴν ὑμετέραν μαναριότητα, ei 
xal tounpóv τι ποιοῦμεν. xatà τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου 
ἁγίας τριάδος, καὶ τοῦ χορυφαΐον τῶν ᾿Αποστόλων Πέτρον, 


ἐν παὶ τῆς σωτηρίας xai νίχης τοῦ εὐσεδεστάτον ἡμῶν βα- 


σϑέως. μὴ περιιδεῖν τοὺς θείους κανόνας, ὑπὸ τούτον 
χαταπατουμένους, μηδὲ περιφρονουμένην παρ᾽ αὐτοῦ τὴν 


clesiam seipsum porrexit - tanquam sufficientem 
existentem ipsius curam habere. Quia igitur iste juste 
a vobis punitus fuit, et de sede hujus regise arhie 
ejectus, et fidelissimus imperator noster justam ve- 
stram super hunc indignationem susceperit, ipso 
etiam adjuvante divines canones ct catholicam fidem; 
et nou vultis omnimodam hujas perditionem, sed ut 
convertatur (imitamini euim Christum Deum nostrum, 
qui venil vocare non justos, sed peccatores ad peenitentiaem 
[Matth. ix]), et omnino paternis visceribus suscipitis, 
sj recognoverit propr.um peceatum, et convertatur ; 
adjuramus vestram beatitudinem (licet audax quid 
faciamus) per sanctam et consubstantialem Trinit:.tem, 
ac per principem apostolorum Petrum, et salutem 86 


παραδοθεῖσαν. αὐτῷ ἐχχλησίαν, ἀλλ᾽ ἑξαχολουθοῦσαν iv Bj victoriam piissimi imperatoris nostri, non cohtem- 


ἅπασι τοῖς πρὸ αὐτῆς διαλάμψασιν ἐν τῷ ἀποστολεκῷ 
ὑμῶν θρόνω, πρᾶξαι ἐπ᾽ αὐτῶ, ἔτι xal viv κατὰ τῆς τῶν 
πχανόνων αὐθεντίας νεανιενομένῳω xal προτιμήσαντι τὴν 
μετὰ τῶν εἰρημένων αἱρετιλῶν συνδιαγωγὴν τῆ; ἰδίας ix- 
ἐλησίας, ὅπερ ὃ ἐν ἁγίοις Κελεστῖνος ἐπὶ Νεστορίῳ τῷ 
δυσσεθεῖ φαίνεται διαπραξάμενος, προθεσμίαν αὐτῷ παρ- 
ἐχόντες, ὥσπερ οὖν κἀχεῖνος Νεστορίῳ, ἧς ἐντὸς ἐὰν μὴ 
ἀπαντήσας τὸν εἰρημένον λίδελλον τῇ ἀποστολικῇ ὑμῶν 
καθέδρα ἐπιδῷ, τῇ τε ὑμετέρα μαναριότητι, xal τῷ ἁγιω- 
τάτω τῆς βασυίδος ἀρχιεπισχόπῳ, καὶ τῆς αἱρετιχῆς 
υὐσου ἑαυτὸν ἀπαλλάξῃ, xal ἐπὶ τὴν ἐμπιστευθεῖσαν αὐτῶ 
Τραπεζοῦντος ἐχχλησίαν ἑξορμήσῃ, δρίσατι, ἀγιώτατοι, 
ἀλλότγιον μὲν αὐτὸν εἶναι. xal γυμνὸν πάσης ἀρχιερα- 
τικῆς ἀξίας τε xal ἱνεργείας, τῷ χρίμαχτι ὑποθαλόντα 


nere divinos canones, qui ab ipso pessundaritur; 
neque Ecclesiam ei traditam , quz ab ipso despici- 
tur; sed sequendo in omnibus eos qui ante vestram 
beaüitudinem in sede vesira claruerunt, facere in 
ipso adliuc et nunc contra auctoritatem canonum 
invalescentem, et qui praetulit vitam degere cum 
haereticis, quam cum propria Ecclesia, ea 7085 sane- 
tum Celestinem contra Nestorium liquet fecisse , 28- 
signando ei terminum, sicut et ille Nestorio ; intra 
quem nisi occurrens prx»dictum libellum apostolicse 
vesirz:? sedi perrexerit, 86 vesirz:?. beaiitudini, et 
sanctissimo archiepiscopo urbis regie, et 4 morbo 
h:eretico seipsum liberaverit, atque ad Ecclesiam 
Trapezuudarum sibi credi:am proficiscatur, diffinite, 


ἑαυτὸν, τῶν εἰρημένων αἱρετικῶν, xal τὴν μερίδα τούτων C Sanctissimi, ipsum alienum esse et nudum ab omni 


ἀσκασάμενον, ἵτερον δὲ ἀντὶ τούτου τῇ ἐχχλησίᾳ Τραπε- 
ξσυντίων προχειρισθῆναι. ᾿Επειδὴ δὲ οὐ μόνον οὗτος, ἀλλὰ 
χὐὶ ἕτεροι ἐπίσχοποί τε, χαὶ χληρινοὶ, καὶ ἀρχιμανδρῖται 
εὐαρίθμητοι, ἐπιβουλαῖς χρώμενοι, χατὰ τῆς τοῦ Θεοῦ 
ἐχχ)ησίας, xal διὰ τοῦτο xal μόνον τῇδε τῇ πόλει ἐνδια- 
τρίδοντες ταραχὰς παρέχειν xai ταύτη, καὶ ταῖς ἁπαν- 
ταχοῦ ἐχκλησίαις, κατ᾽ οὐδένα τρόπον παραιτοῦνται, 
δεόμεθα xal τοὺς τοιούτους ἅπαντας, πρὸς ὑμᾶς ἀχθῆναι, 
χαὶ εὐθύνας ὑποσχεῖν τὰς τοῖς χανόσι πρεπούσας, δῆλον 
ὅτι xai. ἐπὶ τοῦ προειρημένου "Av.igou, x«l τούτων δὲ 


᾿ πάντων, γὙρηγορούσης τῆς διχαιοχρισίας τῶν παρ᾽ ὑμῶν 


χολῶς φυλαττομένων κανόνων. ἵνα μιχρὸν ἀναψύξη ὁ τοῦ 
Θεοῦ ἐκκλησία τούτων ἐλενθερουμένη, χαὶ μάθωσιν οὗ τῇ 
ποιμαντιχῇ xal τῷ χλήρῳ προσελθεῖν τούτῳ τῷ τρόπῳ 
βουλόμενοι, ὡς οὐκ εἰς τῶος παρασιωπήσεται χύριος, 
ἀλλ᾽ ἀπαγρυπνήσει ἐπὶ τοὺς τοιούτους ποιμένας, ἐφ᾽ οὺς 
χατὰ τὸν προφήτην x«i παρωξύνθη ὁ θυμὸς αὐτοῦ. Οὗτοι 
γὰρ οὗτοι, ποιμαίνοντες οὐ τὰ πρόδατα, ἀλλ᾽ ἑαντοὺς, καὶ 
βδελυσσόμενοι xpipa , «αἱ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες 
παρ᾽ οὐδὲν ἔθεντο τὴν χατὰ τῆς ἐχυλησίας ἐπιβουλὰν, καὲ 
τὸν τῶν ἁγίων πατέρων βλασφημίαν, ἣν ἐχδιχοῦντες, μα- 
χαριώτατοι, προσδέξασθε τὴν ἡμετέραν ἱχεείαν xal τὴν 
παρὰ τοῦ Θιοῦ δοθεῖσαν ὑμὶν ἐξουσίαν, ἐπ᾽ αὐτοὺς χεινή- 
σαντις χαθαρίσατε τὴν τοῦ Θεοῦ ἐχχλησίαν τῶν λύχων, 
ἐπαφέντε; αὐτοῖς οὐ Try ποιμαντικὴν, ἀλλὰ τὴν παιδευ-- 
rix? ὑμῶν ῥάδδον. Kov γὰρ μετανοεῖν ἐπαγγείλωνται, à 
προλαξοῦσα αὐτῶν ζωὴ ἄλλοτε ἄλλως τοῖς καιροῖς x«i 
ev τῇ ἀληθεῖ, συμαεταδαλλουένη, πιστεύεσθαι τὰ ποίμνια 


pontificali dignitate atque efficacia , et seipsum sub- 
mittere condemnationi predictorum hazreticorum, et 
partem illorum accepisse , alterum vero pro isto Ee- 
clesix* Trapezuntinze ordinandum esse. Verum quo- 
niam non solum iste, sed et caeteri episcopi , clerici 
et archimandrits in magno numero , qui insidiis ad- 
versus Dei Ecclesiam utuntur, et propter hoc solum 
in hac civitate commorantur ei et universis Eccle- 
siis perturbationes dare nullo modo recusant ; roga- 
mus et universos tales ad vos adduci , et poenas sus- 
tinere eanonibus condecentes , quipre et in przedieto 
Anthimo et istis omnibus vig lante justo judicio €a- 
nonum ἃ vobis bene custodiiorum , ut paululum re- 
f'igeretur Dei Ecclesia , ab istis liberata; et cogno- 


D scant qui ad pastoralem curam et clerum hoc modo 


venire volunt, q::od non in finem tacebit Dominus , 
sed evigilavit super tales pa-Iores, super quos socum- 
dum prophetam ezacerbatus est furor ejus ( Esech. 
xxxvii, [stienim, isti pascuut non oves, sed seipsos; 
et judicium abominantes , et omnia recta perverten - 
tes, ad niliiülum posuerunt insidias, qu:e fiunt contra 
Ecclesiam , et blasphemiam contra sanctos Patres. 
Quam defendentes , beatissimi, suscipite nostram 
supplicationetn , et potestatem vobis a Deo datam in 
ipsos moventes, purgate Dei Ecclesiam, et ἃ lujiis 
liberate , immittentes ipsis non pastoralem , sed dis- 
ciplinativam virgawu vestram. Nam etsi promittunt 
sc puenitenüam acturos$, prxterila vita ipsorum, 


30 AGAPETI PAPE T 60 
τούξαας οὐκ ἐπιτρόπει, τοὺς δὲ τὸν τοῦ Θεοῦ ἐχαλησίαν Α qui alio et alio tempore et non cum veritate com- 


ἀρῤρνησαμένονς, καὶ ἔξω ταύτης διχαίως καταστάντας &:- 
ρῥε-ὐοὐς, Σενῆρον, xai Πέτρον, καὶ Ζειόραν, χαὲ τοὺς τά 
ὅμοωι τούτων φρονοῦντας, ἐφ᾽ οἷς τὴν ὑμετέραν χρίσιν 
εξοδέχοτο ὁ εὐσεδέστατος βασιλεὺς, ἥδ χαταχεχριμέ- 
ψους. ὑπό τε τοῦ ἀποστολιχοῦ ὑμῶν θρόνου, x«i τῶν ἀλ- 


ων πατριαρχινῶν θρόνων x«i πάσης ἀρχιερωσύνης, μὴ 


ἀνεχομένους χανονιχῶς τῇ τοῦ Θεοῦ προσελθεῖν bx) uoi, 
ἐξελάσαι παντὸς οἴχον δημοσίου τε καὶ ἰδεωτιχοῦ συμ- 
ψόφον ὑμὲν γινομένον ὑπὲρ τῆς τῶν ἐχχλησιῶν εἰρι,γηςν 
x«l τοῦ εὐσεδεστάτον ἡμῶν βατιλέως, ὦ πᾶσα σπουδὴ 
καὶ φροντὶς, νύχτωρ τε xai μεθ᾽ ὑμέραν περὶ ταύτης πρὸ 
πῶν ἄλλων γίνιται. καῦσαι πᾶσαν ταραχὴν γινομένην 
ταῖς ἐκχλησίαις παρ᾽ αὐτῶν, xxi πᾶσαν αὐτῶν ἑτεροδι- 
δασκαλίαν συνιδεῖν τε, μαχαριώτατοι, xai προτρέψαι τὸν 


mutatur , non permitul commitLere eis vere, qui Ec- 
clesiam Dei negaverunt , et hzereticis, qui ex ra ipsam 
juste constituti sunt, Severo videlicet, Petro, et 
Loarx, et qui similia his sapiunt, super quos judi- 
οἰ πὶ vestrum piissimus imperator suscepit ; jamque 
coudeinnatos ab apostolica sede vestra, et ab aliis 
patriarcehalibus sedibus, nec non ab ouni pontificio, 
cuim non patiantur canonice venire ad Ecclesiam Dei, 
expeili ab omni publica et privata demo, piissimo 
inrperatore nostro pro pace Ecclesiarum idem vobis- 
cum seutiente, cui omnis cura et studium die noctu- 
que de bac re ultra omues est: et cessare facere 
ou nem turbationem ab ipsis factam Ecclesiis, atque 
omuem alienam doctrinam : simul videre, beatissi- 


φιλόθεον ἡμῶν δεσπότην, ἐφ᾽ ᾧ νομοθετῆσαι, ὥσπερ τὰ B ini, «t hortari Deo amatum dominum nostrum, ut 


τοὺ Νεστορίου τοὺ δνσσείοῦς, οὕτω xal τὰ Xtvüpou τοῦ 
φρενολήπτου ψυχοφθόρα συγγράμματα, ῥλασφημοῦντα, 
εἷς τε τὴν ἐν Χαλχηδόνι ἁγίαν σύνοδον, xai τὸν τόμον 
τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν χαὶ ἀρχιεπισγόπον Λέοντος 
Svpl παραδοθῆναι. Διὰ γὰρ τούτων, ἀμφίδολον τὴν πίστιν 
ἐν ταῖς τῶν ἀπλουστέεων ψυχαῖς ποιεῖν ἐσπούδανε, xai 
μνχκηρίζεσθαι παρὰ τοῖς ἔθνεσι τὸ μέγα al σεπτὸν 
νομα τοῦ Χριστιανισμοῦ πεποίηκε. Kal γὰρ τούτου 
χάριεν εἴς τε τὴν 'ρωμαίων πρὸς ἡμᾶς ἐξαπεστεΐλαμεν, »ei 
τὴν ὑμετέραν δὲ εὐχταίαν εὐαγγελισθέντες παρουσίαν, 
ἐξεδεξάμεθα ταύτην. τοιαύτας παρὰ τοῦ εὐσεξεστάτου 
ἡμῶν fo. doc ὑποσχέσεις δεξάμενοι, ὅτι τὰ παρ᾽ ἡμῶν 
ἐμ αὐτοῖς κανονιχῶς Ψψηφιζόμενα σπουδάξει ἡ αὐτοῦ εὖ- 
σέῤεια. παντὶ τρόπῳ πέρατι παραδοῦναι, xai τῆς χρονίας 


sanciat, sicut illa impii Nestorii, ita et illa Severi 
mente capti anima corruptibilia conscripta , in sanc 
iam Clialcedonensem synodum edita, et in Tomum 
saucii Patris nostri Leonis archiepiscopi blasphe- 
mantia, igni tradere. Nam per ista dubiam fidem in 
animas simpliciorum facere studuit, et subsanuari 
fecit apud gentes magnum et venerabile nomen Chris- 
tisnisii, Etenim hujus gratia et Romam ad vos 
misimus, et veáirum exoptaium adventum enuntia- 
vimus, et ipsum suscepiinus. T:les a piissimo im- 
peratore nostro promissiones accepimus, quod ea 
que ἃ nobis canonice sententiala sua pietas omni 
modo studet mandare exsecutioni , et totum mundum 
deinceps liberare a temporali liorum turbatione. Ap- 


τούξων ταραχῆς πάντα τὸν χύσμον λοιπὸν ἐλενθερῶσαι᾽" G pellationes vero przdictorum episcoporum, clerico- 


τὰς δὲ προσηγορίας τῶν εἰρημένων ἐπισχόπων, χληρικῶν, 
καὶ μοναχῶν, χαιρῷ δέοντι ἐξονομάσομεν, παριστῶντες, 
πῶς οἱ μὲν τὰ Νεστορίον, οἱ δὲ τὰ Εὐτυχέος φρονοῦντες, 
ἐφ᾽ ἑνάτερα διασπᾶν τὴν ἐχχλησίαν ἐπιχειροῦσιν. 


ὙΠΟΡΡΑΦΑΙ͂. 

᾿ Μαριανὸς, ἐλέῳ Θεοῦ πρεσθύτερος, καὶ ἀρχιμανδρίτης, 
dal ἔξαρχος τῶν εὐαγῶν μοναστηρίων, ἀξιώσας ὑπὲ- 
ἥραψα. 

᾿ ᾿Δγαπητὸς κρισδύτερος, wal ἡγούμενος μονῆς τῶν 
Στουδίου ! ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

' Διόσχορος πρεσβύτερος, vai ἡγούμενος; μονῆς τῆς ἁγίας 
βάῤτυρος Ἐὐφημὶ,ς ἀξιώσας ὑπίγεαψα. 

᾿ ᾿Αγάπιος πρεσθδύτερος, val ἡγούμενος μονῆς Θαλασσίου 
ἀξιώσας ὑπέγοαψα. 
Παῦλος πρεσβύτερος, xul ἡγούμενος μονῆς; τῶν Ῥω- 

uie) ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

' ᾿Αντωνῖνος πρεσδύτερος. καὶ ἡγούμενος μονῆς τοῦ 
ἀγίου Εὐσεδίου ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

* Στέφανος πρεσθύτερος, xoi ἡγούμενος μονῆς Ὀλυμπίου 
ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

᾿ῬΑναστάσιος πρισθύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς τῶν 
Ῥωμαίων ἀξιώσας ὑπέγραψα. 
Δημήτριος πρισθύτερο;, γαὶ ἡγούμενος μονῆς τῶν 
doxk ἀξιώσας ὑπίγραψα. 
Kvputxóc πρεσθύτειρος, xai ἡγούμενος μονῆς τῶν Εὐὖ- 

y nui»» ἀξιώσας ὑπέγραψα. 


μι γε, τῶν τῆς τοῦ S0 ΠΑΠΡΌΙΙΝΌδι 


rum, et monachorum, tempore opportuno denomi- 
nabinwis, exbibentes q'omodo hi quidem ea quae 
Nesto:ii sunt, hi vero quae Eutychis sentientes , ab 
utraque parte divellere Ecclesiam conantur. 


SUBSCRIPTIONES. 

Marianus misericordia Dei presbyter et arehiman- 
drita , ac primas venerabilium monasteriorum, ro- 
gans subscripsi. 

Agapitus presbyter et prior monasterii Studii, ro- 
gaus subscripsi. 

Di scorus preshyter et piior monasterii sanctae 
martyris Euphemi:e , rogans subscripsi. 

Agspius presbyter et priot. monasterii Thalassil, 


D rogans subscripsi. 


Puulus presbyter et prior monasterii Romanorum, 
rogans subscripsi. : 

Antonius preshyter et prior monasterii Sancti £u- 
cebii, rogans subscripsi. 

Stephanus presbyter et prior monasterii Ol ympii, 
togans subscripsi. 

Anastasius presbyter et prior monasterii Romano- 
rii , rogaug subscripsi. 

Demetrius presbyter et prior monasterii Phoca , 
pogaus subscripsi. 

Dominicus presbyter et jrior monasterii. Euphe- 
mii, togans suliseripsi. 


61 EPSTOLE. - 


ne. 


ZóUec ossÓóripor , καὶ ἡγούμενος pesit τῶν Θεσ. A. — Zóilus presbyter et priór monasterii Theodot?, re« 


δότον ἀξιώσας ὑπίγραψα, 

Ἰουλιανὸς ἐλέῳ Θεοῦ πρεσθντερος, καὶ ἡγούμενος μυ- 
vic Κυφημίον ἀξιώσας ὑπέγραγ e. 

Στέρανος πρισθύτερος, καὲ ἡγούμενος μονῆς τῶν Προ» 
μότον ἀξιώσας ὑπέγραψα, 

Ζήνων πρεσθύτερος. x«l ὡγούμενος μονῆς τῆς ἁγίας 
Θεοτόχσν τὸς ἐν τῇ πηγῇ ἀξιώσας ὑπέγραψα 

᾿Αλέξανδρος πρεσδύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς τοῦ 
Βαλάμον ἀξιώσαρ ὑπέγραψα. 

Δάδας πρεσῤύτερος, καὶ ἡγούμενος τῶν καϊουμᾶ ἀξιώ» 
σα; ὑπέγραψα. 

ρόδων πρεσθύτερος, wai ὑγούμενος μονῆς Θεοδώρου 
ἀξιώσας ὑπέγραψα. — 

Γεννάδιος πρυσόντεῤρου, καὶ ἡγούμενος μονὸς Κυριακοῦ 
ἀξιώσας ὑπέγραψα. 
, Θιόδωρος πρεσβύτερος, καὶ ὑγούμενος μονῆς τῶν Να- 
ρωνίου ἐν σνχαῖς [Συχᾶν] ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Σίλας πρεσθύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῶς τῶν "Hia 
ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Παῦλος πρεσέύτερος, παὶ ὑγούμενος μονῆς Σαμονηλέου 
ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Ἰωάννης πρεσθύτερος, xoi ἡγούμενος μονῆς Θεοδώρον 
ἀξιώσας ὑπέγραψα. | 
| Κυρίων πρεσθύτερος, χαὶ ἡγούμενος μονῆς τῶν Ai- 
“υπτίων, ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Βασίλειος πρεσήντερος, xai ἡγούμενος μονῆς τ τῶν Kv- 
ρανωνᾶ ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Ἰωάννης πρεσβύτερος τοῦ ἁγίου ᾿Αποστόλον Θωμᾶ ἐν 
toic Μοδέστου ἀξιώσας ὑπέγραψα. 


gans subseripsi. 

Jul anus Dei miseratiene presbyter et prior qe- 
nasterii Euphemii , rogat subecripsi. 

Stephanus presbyter et prior monasterii Promoti , 
Fogans subscripsi. 

Zenou presbyter et prior monasteri Sanctae Dei 
Genitricis in fonte, rogans subscripsi. 

Alexander presbyter et prior monasterii Calami 
[Calamii], rogans subscripsi. 

Dadas presbyter et prior de Caiuma, rogans sub- 
scripsi. 

Rhodon presbyter et prior monasterii Theodori , 
regans subscripsi. 

Gennadius presbyter et prior monasterii Cyriaci, 


B rogans subscripsi. 


Theodorus presbyter et areliimandrita monasterii 
Maronii in Sycis, rogans subscripsi. 

Silas presbyter et prior monas:erii Ileliz [Eliz], 
rogans subscripsi. 

Paulus pre-byter et prior monasterii Samuelis, re- 
gans subscripsi. 

Joannes presbyter et prior monasterii Theodori, 
rogans subscripsi. 

Cyrion preshyter et prior mouasterii /Egyptiorum, 
rogans subscripsi. 

Basilyus de Cyracona preslyter et prior mouaste- 
rii de Cyracona, rogans subscripsi. 

Joannes presbyter S. ΤΙ ον apostoli in illis Mo« 
desti, rogans subscripsi. 


Mdpro ἡγούμενος μονῆς Θεοδώρου ἀπὸ ἐκσχεπτόρων, C; — Marcus prior. monasterii Theodori disceptatoris , 


ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Φλαῤιανὸς πρεσύύτερος. x«i δευτειράριος Μοδίστον 
θεοφιλιστάτου πρεσθυτέοον, καὶ ἡγουμένου τὴς μονῆς 
ἐπίχλην τῶν Λνχαόνων ἀξιώσας ὑπέραψα. 

Μαρῖνος; πρισέύτερος. xxi ἡγούμενος povüs Παυλένου 
ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Θιόδωρος πρεσβύτερος. καὶ ἡγούμενος μονῆς Τρύφων"ς 
ἀξιώσας; ὑπέγραψα. 

Θιόχτιστος πρεσθύτερος, xal ἡγούμενος μονῆς τῆς 
ἁγίας Θιοτόχον πλησίον τῶν Ἰὼδ ὑπέγραγα. 


Κοσμᾶς πρισθύτερος, xai ἡγούμενος μονῆς τῶν Στον- 
lios à ἀξιώσας ὑπίγραψα. 
᾿ Πέτρος πρεσθδύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς ἐπίχλην 
Ἱερουσαλήμ ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Ἐλευθέειος πρισθύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς ayiov 
Κυριαχοῦ ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

᾿Αλέξανδοος πρεσδύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς 'AÓpa- 
μίου ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Θεόδωρος πρεσδύτερος, xai ἡγούμενος μονᾶς Ἰὼδ 
ἀξιώσας ὑπέγραψα. 
Τρύφων πρεσθύτερος, xai ἡγούμενος μονῆς ᾿Ελπιδίου 
ἀξιώσας ὑπέγραψα. | 

Στέγανος πρισόντιρος, xai ἡγούμενος μονῆς τῶν 
ἹΚώνττα. ἀξ, ὑπέγ χειρὶ διακόνου Ἰαχώδου κατ᾽ ἐπιτρο- 
πὴν ἱμὴν γράψαντος, πεοτάξας τῇ ἰδίχ μου χειρὶ τὸν τί- 
pao» σταυρὸν. 

Βα ύλα; πρισθύτιρος, καὶ ἐγούμινος μονῆς; 109 ἁγίου 


rogans subscrips . 

Flavianus presbyter et. sccundarius Modesti. Deo 
aimautissiui presbyreri, et prior.s monasterii Lycau- 
num, rogans subscripii. 

Marinus presbyter εἰ prior monasterii Paulini, ro- 
gans subscripsi. 

Theodorus presbyter et prior monasterii Trypho- 
nis, regans subscripsi. 

Theoctstus presbyter et prior monasterii sanete 
Dei Genitricis Maria prope Sanctum Job, rogans sub- 
scripsi. 

Cosmas presbyter el prior monasterii Studii, ro- 
gans subscripsi. 

Petrus presbyter et prior monasterii nominati [ἐπύν 


D »)x») Hierusalem, rogans subscripsi. 


Eleutherius presbyter et prior monaste:ii Senctj 
Dominici martyris, rogans subscripsi. 

Alexander presbyter et prior monasterii Abraami, 
rogans subseripsi. 

Theodorus presbyter et prior monasterii Job, ro- 
gans subscripsi. 

Tryphou presbyter et prior monasterii Elpidii, r0» 
gans subscripsi. 

Stephanus presbyter et prior monasterii de Con». 
sta, rogans subscripsi manu Jacobi diaconi, qui scri- 
psit Secunduin commissionem meam, et ego protendi. 
p opria manu mea honcrabilem trucem. 

Babylas presbyter et prior. monterii Sancti. Da- 


65 AGAPET! PAPJE I e 
Ae) τοῦ ἐν τῷ στύλῳ, καὶ τοῦ ἁγίου Ἰωάννον ἐν τῷ Α tfielis existentis in stylo et sancti Joannis [predicavi] 


μιχρῷ βάθει. καὶ τοῦ ἁγίου ᾿Αποστόλον ᾿Ανδρέου πλησίον 
τοῦ στύλου ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Ἰωάννης πρεσίντερος, x«l ἡγούμενος μονῆς ᾿Ανασταν 
σίου ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

᾿Ανθένιος πρεσθύτερος, xal ἡγούμενος μονῆς Νέωνος 
ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Ἰωάννης πρεσδύτεοος. καὶ ἡγούμενος μονῆς τῆς ἐπίχλην 
τῶν Χυρισίον ἀξιώσας ὑπέγροψα. 

Ἰωάννης πρεσδύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς Μαρᾶ 
πλυσίον τῆς ᾿Λετίου κινστέρνης, ὑπέγοαψα. 

φωχᾶς ποεσθύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς τῆς ἐπίχλην 
τῶν Ἰωνᾶ πλησίον τοῦ δεντέρον, ὑπέγεαψα. 

Ζώσιμο; πρεσδύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς EU- 
τυχίου τοῦ Λυχαύόνων πλησίον τῶν Ματρώνης ὑπέ- 
ραψα. 

Φιμόθεος πρισθύτερος, xal ἡγούμενος μονῆς τῶν 
᾿Αστερίου ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

. Ἠολυχρόνιος πρεσθύτερος, x«l ἡγούμενος μονῆς τοῦ 
Αἱθρείον, ἀξιώσα; ὑπέγρα a. 

“ϑεθηεκιανὸς πρεσδύτερος ὑπέγραψα ὑπὲρ αὑτοῦ, ἐπιτρα- 
πεὶς παρ᾽ αὐτοῦ. | 

εΣοτατόνιχο; πρισδύτερος, xal ἡγούμενος μονῆς τοῦ 
ἁγίου Δομετίου ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

ε'Ανδοίας ἔλέ» Θεοῦ πρεσ΄ύτιρος, xai ἀρχιμανδρίτης 
μονῆς τῶν 'ρωλαΐων ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Ματτύριος πρεσδύτερος, xai ἡγούμενος μονῆς Πέτρον 


ζτοι Οὐάλεντος καὶ Δανδάτου πλησίον τῶν ἁγίων Ano- 


στόλων» ἀξιώσας ὑπέγραψα. 
᾿λνδρέας πρεσξύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς διαχειμέντς 


ὁ. τῷ σεθασαΐ» οἴω τῆς ἁγίας θεοτόχου πλησίον τοῦ C 


é&iou Λουχᾶ ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Μάοχος ποισδύτερος, x«l ἡγούμενος μονῆς τοῦ ἁγίον 
Κυοίνου ἀξιώσας ὑπέγραψα. ᾿ 

Ἰάχωδο; πρεσδύτερος, x«l ἀρχιμανδρίτης μονῆς 
Αβίδου Σύρος Συριστὲ ὑπέγεαψα. 

᾿Αττιχὸς πρεσθύτερος, xai ἡγούμενος μονῆς; τῶν Ἐὺ- 


χρατάδων ἀξιώσας ὑπέγραψα 


Ἰωσὴφ πρεσήύτερος, x«i ἡγούμενος μονῆς τῆς ἁγίας 


θευτόχον ἕν. τῷ λιθοστρώτῳ ὑπέγρνψα. 
᾿Βαῦλος πρεσόδύτερο;, xal ἡγούμενος ἀξιώσας ὑπέ- 
jr «Yo. | 
᾿᾿Δναστάσιος πρεσδύτερος, καὶ δευτεράριος μονῆς τοῦ 
ἁγίον Φιλίππου τοῦ ἐν τῷ βρεφοτροφείν ὑπέγραψα διὰ τὸ 
μὰ παρεῖναι τὸν ἡγούμενον. 
Γεώργιος; πρεσθδύτερος, καὶ ἀρ χιμανδρίτης μονῆς τῶν 
κύον ἀξιώσας ὑπέγραψα. 
Βυριαχὸς πρεσβύτερος, xal ἀρχιμανδρίτης μονῆς τῶν 
Σύρών ἀξιώσας ὑπέγραψα. 
Ζώσιμος πρεσθ'τιρος, καὶ ἀρχιμανδρίτης μονῆς τῶν 
Μαξιμίνου ἀξιώσας ὑπέγραψα. 
Ἐλπίδιος πρεσδύτερος, χαὶ ἀρχιμανδρίτης μογῆς τῶν 
Βασιανοῦ ἀξιώσας ὑπέγραψα. ' 
Πολυχρόνιος πρεσδύτερος, καὶ ἀρχιμανδρίτῃ; μονῆς 
τῶν Κρητιχῶν ἀξιώσας ὑπέγραψα. 
Παύλος πρεσδύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς τῆς ἁγίας 
Ἐρμιόνης ἀξιώσας ὑπέγραψα. 


€ Marie propc Actiaim cisternam : al. aream cit. — 


in parvo profundo, et sancti Andrex apostoli prope 
stylum, vogaus subscripsi. 

Joannes presbyter et prior monasterii Anastasii 
prope Agogum, rogans subscripsi. 

Anthemius [Eleutherius] presbyter et prior mo- 
nasterii Neonis, rogans subscripsi. 

Joannes presbyter et prior monasterii quod appel: 
lator Cliarisii, rogans subscripsi. 

Joannes presbyter et prior monasterii Mara propa 
Aetii ci«ternam *, rogans subscripsi. 

Phocas presbyter et prior monasterii quod dicitur 
J^nz juxta Secundum, rogans. subscripsi. 

Zosimus [Cosmus] presbyter et prior tnonasterit 
Eutychii Lycaonum, prope villam Matrona, sub- 


B scripsi. 


Timotheus presbyter et prior monasterii Asterii, 
rogans subseripsi. 

l'otyelironius presbyter et prier monasterii thrii, 
rogans subscripsi. 

Severisnus presbyter et prior subscripsi pro ipso, 
cum commissum *it mihi ab ipso. 

Stratonicus presbyter et. prior monasterii Sancti 
Dometii, rogans subscripsi. 

Aud:eas Dei miseratione presbyter et archiman- 
drita monasterii Romanoram, rogans subscripsi. 

Martyrius presbyter et prior monasterii Petri sive 
Valeatini [Valentis] et Daudati prope SS. Apostolos, 

rogans subseripsi. 

Andreas presbyter et prior monasterii jacentis in 
venerabili dumo sanct: Dei Genitricis prope Sauctum 
Lucam, rogans subscripsi. 

Marcus presbyter et prior monasterii Sancti Cyrici, 
F'ogans subscripsi. 

Jacobus presbyter et archimandrita monasterii 
Abibi Syrus, Syriace [Syristi| subscripsi. 

Aiicus pre-byter el. prior monasterii Eucratada- 
rum, rogans subscripsi. 

Josephus presbyter δὲ prior monasterii Dei Geni- 
tricis in Litbostroto, subscripsi. 

Paulus presbyter et prior, rogans subscripsi. 


Anastasius presbyter et secundarius monasterii 
Sancti P hilippi in Brephotrophio, subscripsi eo quod 
non adesset prior. 


D Gregorius presbyter et archimandrita monasterii 


Cyri, rogans subscripsi. 

Dominicus presbyter et archimandrita monasterii 
Syriorum, rogans subscripsi. 

Zosimus [Cosmus] presbyter et archiiandrita mo- 
nasterii Maxiinini, rogans subseripsi. 

Elpidius presbyter et archimandrita monasterii Da- 
Si-ni, rogans subscripsi. 

Polychronius presbyter et archimandrita monaste- 
rii Cretensium [Criticorum], rogans subscripsi. 

P.ulus presbyter et prior monasterii Sancue Er- 
mioniz, rogans subsc-ipsi. 


65 ' BEPISTOLE, 66 
Βυσίδιος πρεσδίτερος, xi ὀγούμενος μονῆς τῆς ἐπί. — Eusebius presbyter et prior monasterii qued voca- 


win» Συμεὼν ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Ζωτιχὸς πρεσθύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς τοῦ ἁγίσυ 
Δνδρέου πλησίον τῆς Σατορνίνου πόρτης ἀξιώσας ὑπέ- 
ἡῤαψα χειρὶ Μάρχον πρεσθντέρον καὶ δευτεοαρίον, 
ἐμοῦ προτάξαντο; τὸν τίμιον σταυρόν. 

Θεόδωρος πρεσδύτερος,, x«i “ἠγούμενος μονῆς τοῦ 
ἀγίον Λαυρεντίου ὑπ᾽ ἐμοῦ συστάσις ὑπέγραψα. 

Δομετιανὺς πρισίύτεοος, x«i ἀρχιμανδρίτης μο ἧς 

: Muctupiou, καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ἁγίας 
πόλεως μοναχῶν ἱπέγραψα. 

Ἡσύχιος πρεσδύτερος μονῆς τοῦ μακαρίον Θεοδοσίου 
καὶ ὑπὲρ πάντων. - 

Κασσιαν᾿ ς πρεσθύτερος λαύρας τοῦ μακαρίου Σάδθα 
καὶ ὑπὲρ πάντων. 


tur Symeon, rogaus subscripsi. 

Zoticus presbyter et prior monasterii Sancti Às- 
drez prope Saiurninam portam, rogans subscri,si, 
manu Marci presbyteri el secunda!ii, ie protendente 


. honorabilem crucem. 


Theodorus preshyter et prior monasterii S. Lau- 
rentii, a ime Dei gratia fundati, subscripsi. 

Domitianus presbyter et archimandrita n:onasierii 
Mar!yrii, et pro omnibus mouachis qui sunt in eremo 
sancize civitatis, subscripsi. 

Hesychius presbyter monasterii Theodosii, et pro 
omnibus, etc. 

Cassianus presbyter Laure beati Sabbx, et pro 
omnibus, eic. 


Kupta xoc np σθύτερος. x«i ἡγούμενος τῶν πυργίων B  Doninicus presbyter et prior monasterii de Τὴν - 


τοῦ Ἰορδάνον. χαὶ ὑπὲρ πάντων. 


Νέσταξος πρεσθύτερος λαύρας τοῦ ὁσίον Φιρμένου καὶ 
ὑπὲρ πάντων. 

Τερέντιος πρεσθύτερος νέας λαύρας καὶ ὑπὲρ πάντων 
τῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ .πέγραγα. 

Δεόντιος μοναχὸς, x«l ἡγούμενος, x«i οποτερυτὺς 
,πίσες τῆς ἐρήμον ὑπέγραγα. 
' Τραϊανὸς πρεσθύτερος τῶν πυργίων τοῦ Ἰορδάνου - 
ὑκὲρ πάντων. ᾿ 

Πολύευχτο; διάχονος μονῆς τοῦ A6 6x 8: οδοσίου xai 
ὑπὲρ πάντων. 

Θεόδωρος διάκονος, xal μοναχὸς τῆς νέας λαύρας καὶ 
ὑπὲρ. πάντων. — 


bus Jordanis [laure Pyrgiorum], et pro ounibue, 
eic., subscripsi. 

; Nestabus presbyter Laurse Sancti Firmini, et pro 
omnibus, etc. 

Terentius presbyter Novz? Laurz et pro omnibus 
qui in eremo sunt subscripsi. E 

Leontius monachus et prior et vicarius totius 
eremi, subscripsi et pro omnibus, etc. . 

Trojanus presbyter Turrium Jerdanis, et pro om- 
hibus, etc. - * 

Polyeuctus diaconus monasterii abbatis Theodosif, 
eb pro ouibus, etc. 

Theodorus diaconus et monachus Nova Laurse, et 


 p:o omnibus, eic. 


Κύρικος μοναχὸς, καὶ διάκονος τῆς αὐτῆς νέας λαύρας G — Cyricus monachus et diaconus ejusdem Nove 


zai ὑπὲρ πάντων. 

᾿λναστάσιος διάκονος μονᾷς τοῦ 'A66a Macrupiou καὶ 
ὑπὲρ πάντων. 

Μάμας μοναχὸς μονῆς τοῦ ᾿Λθδᾶ Μαρτυρίου καὶ ὁ ὑπὲρ 
“πάντων. 

Ἰουλιανὸς μοναχὸς τοῦ 'AGÓa Θεοδοσίον xal ὑπὲρ 
πάντων. 

Ἰωάννης πρεσθύτερος μονῆς ἰδίας ἐν τῇ πεδιάδι καὶ 
ὑπὲρ τῶν ἐν αὐτῇ. 

Θεωνᾶς πρεσῆυ ἡὕτερος τοῦ ἁγίου ὄρους Σινᾶ, xal ἀπο- 
πρισιάριος τοῦ τε ρους τῆς ἐκχαλησίας Φαρὰν, καὶ λαύρας 
“Ραϊθοῦ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐχεῖσε μοναχῶν ἀξιώσας ὑπέ- 
γραψα. 

Στρατήγος διάχονος, γαὶ μοναχὸς μονῆς τοῦ μαχαρίου 
Ἰωάννου xod ὑπὲρ πάντων τς ἐχεῖσε μοναχῶν. 

Ἰωάννος μοναχὸς μονῆς τοῦ ᾿Αδύα Μαρτυρίον xal ὑπὲρ 

“πάντων ἐχεῖφε μονοιχῶν. 

Παῦλος μοναχὸς. καὶ ἀποκρισιάριος μονῆς τοῦ μαχκ- 
ῥίον Μάρωνος δεντέρας Συρ'ας. 

Σεβφριανὸς. πρισθύτερος, καὶ ἀρχιμανδρίτης μονῆς 
Ζωόρα τῶν θερμῶν Συριστὶ ὑπέγραψα. 

Κασσίσας πρεσθντερος. xal ἀρχιμανδρίτης μονῆς τῶν 
Δουχᾶ ἐυριστὶ ὑπέγραψα. 

Ἰωάννης πρεσδύτερος, xal ἀρχιμανδρίτης μονῆς τοῦ 
ψυροῦ Θωμᾶ Συριφτὶ ὑπέγραψα. 

Συμεώνης διάνονος, καὶ ἀποχρισιάρος μονῆς τοῦ να- 
καρίον Ἰαχῶθον δευτέρας Συρίας κοιὲ ὑπὲο πάντων. 


Laurz, et pro omnibus, etc. 

Anastasius diaconus monasterii abbatis Mary 
et pro omiibu-., etc. 

Mamas monachus monasterii abbatis Martyri et 
pro omnibus, etc. 

Julianus monachus abbatis Theodosii, et pre em- 
nibus, etc. 

Joannes presbyter proprii monssterii in campestri, 
et pre omnibus qui in ipso suut, etc. - 

Theonas presbyter sancti montis Sinai, et legatus 
ecclesise Pharan et laurze Rhaithu, pro omnibus mo- 
nachis ibidem, rogans subscripsi. 


Strategius diaconus et monachus monasterii Beati 


D jJosnnis, et pro omuibus ibidem monasteriis suh- 


scripsi. 
Joannes monachus monosterii abbatis Martyrii, et 


- pro omnibus ibidem monasteriis sulncripsi. 


Paulus monachus et legatus monasterii beati Ma- 
ronis secund:e Syrix, sabscripsi. 

Severianus presbyter et archimandrita mobasterii 
Zvare de Thermis , Syriaee subscripsi. 

Cassisa presbyter et archimandrita monasterii La- 


“δι. Syriace subscripsi. 


Joannes presbyter οἱ archimandrita monasterii 
Cyri [Domini] Tbomise, Svriace subscripsi. : 

Symeones [Simeonius] diaconus t legatus monaste- 
rii beati Jacobi s.cupdee Syrie, et yre omnibus, ctc. 


6; AGAPETI PAP,E I 68 
"leceveg διάχονον. καὶ ἀποχρισιόριος uev; τοῦ μαχα- À — Joannes diaconus et legatus monasterii beati Theo- 


plo» Θεοδώρου ὃ.ντέρας Σνρίοις vai ὑπὲρ πάντων τῶν dy 
(cá novo. 6» ὑπέγραψα. 

Σέργιος πρεσφύτερος περιοδευτὴς τῶν ἁγίων ἐχχλη- 
Φιῶν ἐκιχωρίων τῆς πρώτης Σύρων ἐπαρχίας ὑπέγραψα. 

Στέφανος πρεσόύτερος, καὶ ἡγούμενος μονῆς Ἐὐξερίον 
ὑπὲρ πάντων. 

Ἰωάννης πρεσὔντερος, καὶ ἀρχιμανδρίτης μονῆς; Θωμᾶ 
Σνριστὶ ὑπέγραψα. 

φωμᾶς πρεσέντ: :a06, x«l ἀρχεμανδρέτης μονῆς ᾿λαρὼν 
Συριστὶ ὑπέγραψα. 

Φαυστῖνος μοναχὺς, xmi ἀποχρετιάριος μονῆς τοῦ 
ἀγίου Στεφάνου Μαρυζὰ 'laaviag , καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν 
ἐκεῖσε χληρικῶν xaisuovxy (iv. 

Θιόδωρος διάχονος, xai ἀποκοισιάριος τῆς ἁγίας ἐκο 
πλησίας Ἐρενδηληνῶν ἀξιώσας ὑπέγραψα, 


EPISTOLA SIVE LIBELLUS ORTHOPOXORUM EPISCOPORUM ORIENTALIUM, 


dori secund:ze Syri:e, et pro his qui in ea sunt tiona. 
his subscrip.i. 

Sergius presbyter Justrator sanctarum ecclesiarum 
geutilium Syrorum primas provinciz, subscripsi. 

Stephanus presbyter et prior. monasterii Euxerii, 
ei pro omnibus, elc. 

Joannes presbyter ec archimandrita monasterii 
Thoma, Syristi [id est Syriace] subscripei. 

Theonas [Thomas] presbyter et archimaudrite me- 
nasterii Aaron, Syristi subscripsi. 

Faustinus monachus et legatus monasterii Sancti 
Stepliani Mauzz [al. Nanze| Jamniz , pre omuibus 
clericis et monachis ibidem existentibus. 

Theodorus diaconus et lega!:us sancte Ecclesige 


B Erendelenurum, rogans subscripsi. 


CONTRA ANTNUMUM, SEVERUM , ALIOSQUE ACEPHALOS, OPLATUS AGAPITO. 


^O"[à δισπότη ἡαῶν τῷ τὰ πάντα &yrovrie , wel μαχα- 


ριωτάτῳ πατρὲ πατέρων τῷ ἀρχιεπισκόπῳ τῆς Ῥωμαίων 
μοιὲ πατριάρχῃ ᾿Αγαπητῷ παρὰ τῶν ἐνδημούντων κατὰ 
ταύτην τὴν βασὰίδα πόλιν ἐπισκόπων τῆς τε ἀνατο- 
δλεκῆς διοικήσεως, καὶ τῶν ὑκὸ τοὺς ἁγίους Χριστοῦ τοῦ 
Θεοῦ ἡμῶν τόπους x«l ἀποχρισιαρίων, καὶ λοιπῶν χλῃ- 


Ἐξ οὗ Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὑπὲρ τῶν ἐπορεδομένων 
ὑμῖν γερῶν, τῆς δι᾿ αὐτὸν ἐν πανεὶ χαιρῷ μετὰ παῤῥη- 


Buomino nostro per omnia sanctissimo οἱ beatis- 
$imo patri patrum archiepiscopo Romanerum et 


: patriarclie Agapito, ab episc. pis Orientalis dioecesis, 


et ab his qui sunt sub sanctis locis Christi Dei nostri, 
nec nou ambasiatoribus et ceteris clericis iu hac 
regia urbe congregatis. 


Ex quo Christus Deus noster, pro .debitis vobis 
pramiis propter ipsius in omni tempore, cum vera 


' σίας ἀληθοῦς δημοσιευθείσης ὁμολογίας τῷ δοράτῳ καὶ C) fiducia, sua invisibili ac terribili virtute divulgatam 


ψοδιρᾷ αὐτοῦ. δυνάμει ἐπὶ τὴν σεύασμίαν ὑμῶν ἐπανε- 
παύσατο χεναλὴν τὸν τοῦ κορνφαίου τῶν ἀποστόλων θρό- 
99» χαταπιστεύσας ὑμῖν, μακαριώνατοι,ε καὶ ἔστησον ἐπὶ 
πέτραν τοὺς πόδας ὑμῶν, χαὶ χκατούθννε τὰ διαδήματα 
ὑμῶν, καὶ ἐνέπλησε τὸ στόμα ὑμῶν ἄσμα καινὸν ὕμνον 
τῷ Θεῷ ἡμῶν, πολλοὶ πισαν ἐπὲ χύρεον. 2 κατὰ τὸ ψαλ- 
μεκὸν λόγιον, χωτανγασθέντες ὑπὸ τἧς πνευματεκῆς ὑμῶν 
αἴγλη;, δὲ ἧς, ὡς; λύχνος ἐχλάμπων bri λυχνίας ἁγίας 
τὸ («vac τῶν ἐν σκότει χαθημείνων, καὶ τυφλῶν ἐφωτί- 
σατε τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς δικνοία; αὐτῶν διανοίξαντος. 
Διά τοι τοῦτο, τεθαῤῥηκότες πιστεύοντές τε τῷ θείῳ λο- 
yip τῷ διαγορεύοντι, ε Ἐν ax οὐ δοιλιάσεε καρδία 
ὡδρασμίνη ἐπὶ διαγρίᾳ συνέσεως. " πείρᾳ τε μοβόντες 
ἀκριδεῖς ὑμᾶς φύλαχας εἶναι τῶν ἀποστολιχῶν θησαυρῶν 


confessionem super venerabile caput vestrum re- 
quiescere fecit, cum sedem apostolorum vobis, pater 


beatissime, eommisit, ef Ármatit super firmam peiram 


pedes vestros, et direxit greseus vestros, et. implevit os 


tes'rum cantico novo hymno Deo nostro : speraverunt in 


Domino (Psal. xxix), secundum psalmicum eloquium, 
clarificati a spirituali splendore vestro, prr quem 
tanquaui lucerna resplendens super sancto candela- 
bro ealiginem eorum qui in tenebris sedent, et ca»cos 
illaminastis, et oculos mentis ipsorum aperuistis. 


. Propterea. confisi et. credeutes. divino eloquio di- 
- eenti, In Jempore non timebit cor confugiens ad intet- 
. Jeciums ; et experientia intellectus cognoscentes vos 


esse diligentes custodes thesaurorum apostolicorum, 


ἐξωστοιιάσαντες ἀρτίως ᾿Ἄνθιμον τὸν πρόσχεμα εὖσε- D δχορφινίπιμδ (a) modo Anthimum , habitum pietatis 


sie; περιβαλόμενον, τὸν δὲ δύνοιμιν αὐτῆς ἀρνησάμενον,. 


τὸν τὴν ἁρμοσθεῖσαν αὐτῷ νύμφην ἐξωθύήσαντα, καὶ λα:- 
ξεῖν ἑτέραν κατατολμήσαντα παρὰ τοὺς θείονς κανόνας, 
γωώσχοντες δὲ καὶ τὰν θεοφύλοικτον ὁμῶν βασιλέα, χοθᾷ- 
)up Χριστοῦ μαθητὴν δεδοκιμασμένοην ἔχοντα ψυχὺν κοι- 
γωνὸν ὑμῖν τοῦ ἀγοβοῦ ἔργον τούτου γενόμενον, καὶ 
“πενδάσαντα qiv ἐκ προοιμίων τὰς αὐτοῦ βασιλείας 
μέχρι τοῦ νῶν, τὸ τῆς ἐκκλησίας ἅπαν σῶμα φνλάξαι 
δγιὶς, παὶ ἀκέραιον καὶ πάσης νότον σἐρενεκῇς ἄλενθερον, 
καὶ διὰ τοῦτο νομοθετῆσαι τὰς ἁγίοις, καὶ ἱερὰς τέσσοιρας 
σννόδους. ἐν ταῖς ἅτε δύπονε γινομόναις θείκις μνστα- 


γωγίαις. μεγαλοφώνως ὑπὸ “τῶν ἱορῶν κηρύκων, ταύτας 


(€) For:c, ersulspimus 


circum(ereniem, potentiam vero ipsius negantem. (4l 
Tim. m); qui convenientem sibi sponsam dimisit, et 


. Bam contra divinos canomes accipere ausus est. 


Cognosceutesque et (δ) Deo custoditum imperatorem 
uosirom, tanquam Christi discipulum, approbata 
animam habere, et participem vobis hujus boni ope- 
rie fuisse, qui a primordiis regni sui usque nunc 
studuit custodire «mne.corpus Ecclesiz senum ei per- 
fecte integrum, et ab omni morbo haretico liberum : 
et propter hoc statuit quateor sanctas synodos in 


divinis ac sacris iuitiationibus, quando funt , magna 


voce a sacris pr:edicatoribus praxlicari ; que fortift- 


(b) Sic mss. ubique. 


€ EPISTOL £. 4n 


πηρύττεσϑαι, τειχιζούσας τῶν πιστῶν τὰ; χαρδίας, καὶ A cant eorda. fidelium , et hreseticorum: eompungomt, 


τὰς τῶν αἱρετικῶν συμπνιγούσας, ἐλπίζοντα δὲ ἐκ cic 
κατὰ φύσιν αὐτοῦ φιλανθρωπίας, καὶ οἱόμενον xaféxsp 
τοὺς ἀξ ἀπλότητος ὑπαχθέντας τῇ πλάνη εἰκός ἐστιν ἐπε- 
στρίψαι τῷ χρόνῳ, οὕτω χαὶ τοὺς ταύτης εὑρετάς, mi)y- 
Je» δὲ τοῦ διαθόλου μαθητὰς, καὶ μηδέποτε τὴν ἀλήθειαν 
ἐπιγνόντας, τὸν τῶν ἐξαρχῶῆς αἱρετιχῶν ἐχδολὴν ὑπερτέ- 
ϑεσθαι (ul. ὑπεχτίθεσθαι Hard.), δεόμεθα, μαχχριώτατοι, 
ἀναμνῆσαι τὸν μνομονιχώτατον, καὶ θεογύλακτον ὑμῶν 
Beca τῆς ἱερᾶς ἐχείνης φωνῆς λεγούσης, « Πᾶν δὲ βδέ- 
λνγμα ἐμίσησε κύριος,» ὃ πρῶτον, καὶ μέσον, xal ὕστα- 
τόν ἐστι Σευῆρος ὁ ἀλιτήριος, ὁ κατὰ Θεοῦ λαλήσας &dt- 
xixv ἀεὶ, πατὲ μὲν τὰ Ἑλλήνων μυστήρια μνηθεὶς, καὶ 
ταῖτα τιῳήσας., ποτὲ δὲ τὰ Εὐτυχοῦς διδάξας, καὶ 
Meq, ἐν ὅλῳ δὲ τῷ βίω τῇ τῶν Χριστιανῶν πίστει φρά- 


speraus ipse ex clementia secundam naturam Suam, 
el putans, qued sicut eos qui ex simplicilute. erroe 
Subducti sunt decet in tempore converti, sic et hujus 
inventores, iino diabol. discipulos, et nunquam verit. 
tem »gnascenies, jactum (a) haereticorum a principie 
preeviare el prieineditari. Rogamus, beatissimi, reme- 
merari memorato ac Deo custodito imperatori tiostre 
illam saeram vocem dicentein : Ümnem abomjnatio- 
mem odit Dominus (Psal. c), que prima, media, et 
ultima est, S»verus facinorosus,qui contra Deum sew 
per locutus est iniquitatem (Psal. uxxu); etquandoque 


quidem Grecorum vanidicorum mysteri:s imbutus, 


i»sa honoravit; quandoque vero Eutycles insaeiam 
docuit, οἱ in tota vita dixit beue valere lidei Christiue 


σας ἑἐὸόῥῶσθαι, χαὶ τὴν Νεστορίον τοῦ ἀνθρωπολάτρου B norum; et appellutionem Nestorii antbropolatrze, ad 


προσηγορίαν, tl; ἐφόδεον τῆς ἀπάτης τοῖς ἐξ ἁπλότητος 
πρὸς ὑποδοχὴν ἔχονσιν ἕτοιμα τὰ ὦτα. ἐπινοήσας " τὰ 
ἐκείνων εἰπὼν ἐναργῶς Νεστοριανούς τε γαλέσας τοὺς 
τῶν ὀρθῶν δογμάτων καθηγητὰς, οὐ φεισάμενος μήτε τοῦ 
βαπτίσαντος αὐτὸν, ἀναθεμάτων ἀδννάμων πάντα τὸν 
κόσμον ἐπλήρωσεν, ἀπογήνασθαι χατατολμήσας αὐτὸς, 
ἐνδννάμους κληρωσάμενος μετὰ τῶν προσχρησάντων 
αὐτῶ τῆς χειροτονίας σχιὰν κατὰ τῆς εἰρημένης οἐκουμα- 
γικῆς ἁγίας σννόδου τῶ; ἐν Χαλχηδόνι, xal τῶν ἑερῶν, 
καὶ θεοριλῶν ἐπιστολῶν τοῦ ἐν ἁγίοις τὴν μνήμην πάκα 
Δέοντος τοῦ γενομένον φωστῆρος καὶ στύλου τῆς ἐχκλη- 
σίας. τοῦ στερίξαντος τοὺς πιστοὺς τῇ βασελικῇ τρέδῳ 
πορεύεσθαι, ὡς λείπεσθαι τὸ τῇ θείᾳ γραφῇ ῥηθὲν, πλη- 
ρωθῆναι ἐπ᾽ αὐτῷ. € καὶ ἐμπεσεῖται τὸς βόθρον ov εἰργά- 


decipiendum eos qui in simplicitate paratas habent 
aures, suscipiendam excogitavit, evidenter illa illius 
dicendo ; Nestorianosque vocabat magist.os rectorum 
dogmatum, et nec illi pepercit qui baptizavit ipsum ; 
invalidisque anathematibus implevit totum mundum, 
ac arroganter decernere ipse pr:ssumpsit, et validio- 


zes sortitus est cum his qui adhzrebant ei in ordi- 


fando σχιὰν (b) contra prxdictam sauctam ecumeni- 
eam Chalcedonensem synodum, et contra. sacras ae 
D»o dilectas epistolas sanetze memcrie Leonis papas, 
qui fuit illuminater et columna Ecclesiz, quique fir» 
movit fide'es ambulare in recta semita, sicque illué 
relinquetur divinze Scripturae dictum impleri : et incie 
det in (foveam, quam fecit (Psal. v1). Upde dubitantes 


σατο.» Ὅθεν ἀποροῦντες, πῶς ἄν αὐτὸν κυρίως καλέσοιμεν C quomodo ipsum proprie vocemus, id. m cum gesti 


"EXÀdvev ὁμόφρονα. Εὐτυχοῦς ὁμόδοξον, ὁμότροπον Nt- 
στορίον, ἐκ τῆς κυρειωτέρας, x«i ἐπισήμον προσηγορίας 
évopt&cousv, τὸ ἐντεῦθεν ὄργσνον αὐτὸν σὺν ἀληθείᾳ τοῦ 
διαδόλον καλοῦντες. ΠΟαρέντες τοίνυν τὸ πλῆθος ὑπ᾽ αὖ- 
τοῦ τολμηθέντων τά τε κατὰ τὴν ἑώαν αἵματα τῶν ὁσίων 
ἀνδρῶν ἐχχυθέντα ὑπὸ τοῦ χατὰ φατρίαν ἐστασιασμένον 
ὑπ᾽ αὐτοῦ Ἰουδαϊχοῦ σνστάντος v0tt στρατεύματος, καὶ 
ὅὥλλα δὲ τῶν εἰρημένων πολὺ χαλεπώτερα διὰ τὸ μῆκος 
τοῦ δεηγόματος. ἱκετεύομεν, ἁγιώτατε, ἐπειδὴ € νῦν χαιρὸς 
εὐπρόσδεκτος, νῦν ἡμέρα σωτυρίας,.» βοῶμεν. βοήθοσον 
X», καὶ ταῖς φονευθείσαις ἑσίαις ψυχαῖς, ἃς παρεστά- 
v9 νομέσατε νοητῶς, καὶ δεικνύναι ὑμῖν ὡς διὰ Χριστὸν 
παρεδόθησαν τῷ θανάτῳ, ὑπὸ τοῦ πολυχεγάλον θῳρὸς, 
ἵνα μὴ καὶ αὖθις ἐχ τῆς φανερωθείσης πᾶσιν αὐτῷ μαγ- 


bus senticntem, ejusdem opinionis cum Eutyche, 
eju:demque moris cum Ne-iorio, immagis propra et 
insigni appellatione nominabimus ipsum ibidem, eum 
veritate organum diaboli vocantes. Pra:tereuntes igi- 
tur multitudinem eorum quas prxesumpia sunt ab ipso, 
et sangvinem sanctorum virorum in Eoa (c) effusum 
ab estasiasmeno Judaico (d), de fratria iune sub ipse 
militante, ac alia multa difliciliora przedictis propter 
longam narrationem ; supplicamus, sauctigsime, cum 
nunc sil tempus acceptabile, nunc dies salutis (11 Cor. 


. v1), clamamus, adjuva nos, et sanctas animas oeci- 


$38 (Apocal. vi), quas spirilu astare cogitate, et 
ostendere vohis, quod propter Christum traditz sunt 
morti a bestia multi capitis, ne rursus ex sua omnj- 


γανείας, xoi Μανιχαϊκῷς πλάνης, n θαῤῥῶν ὁ QsDsuog E) bus manifesta mangania et Manichzo errore, quo 


οὗτος, κατετόλμησεν εἰς τὰς χαθαρὰς βασιλείου; εἰσδῦναι 
αὐλὰς, μηδένα τόπον ὀφείλων ἔχειν, ἢ τὸ βάραθρον εἰς 
πατάλνμα ἀνατρέψαι, καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος, τὴν μετὰ 
τοσούτων χόπων, xxl ἱδρώτων, ὑμῶν τε xal τοῦ φιλο- 
χρίστου ὑμῶν βασιλέως; φιλοτιμηθεῖσαν εἰρήνην, ταῖς 
ἁπανταχοῦ τῶν πιστῶν ἐχχλυησίαες, ἀπελαθῆναι σπου - 
δάσατε πόῤῥω που xai τῆς ἐσχοτιᾶς αὐτῆς, φεισάμενοι 
τῶν τὰς συνουσίας πρὸς αὐτὸν ποιουμένων γυχῶν, xai 
κοινωνουσῶν διὰ τὰς ἐντεύξεως τοῖς xxt αὐτοῦ ἀναθέ- 


(a) lloc est | xpulsionem. 

(^) lloc est, qui umbram ordinationis i15 commoda: 
qunt contra, eic. 

tr) lloc e tin Oriente. 


cop(ideus iste iniquus ansus est inu are mundas re- 
gias aulas, cum nullum locum debeat babere, aut bs- 
ratbrum (e) conversandi ad destructionem. Et cum 
in przese;ti pax donata sit omnibus fidelium ecclesiis 
cum tantis laboribus et sudoribus vestris, 86 Deo 
amantissimi imperatoris nostri, parcentes ipsi exire- 
nmifati animarum facientium convent;ones ad ipsmm. 
ei conununicantium per interpellationein, anatlema- 
tibus contra ipsum prolatis, studcie longe expelleze 


(d) Hoc et ab exercitu Judaico, per sodalitia con» 
flato, tunc eub ipso, ec. 
(e) Pro, ν. δὶ ta*othrum. 


1 AGAPETI PAPE 1 T 
βασι τὸν ἀχάθαρτον. τὸν ἀπογήρυχτον, τὸν ἀναθέμασιν À ipsum pollutüm, et abdicatum; qui anathernatibus 


ἐγγράπτοις, καὶ διηνεχέσιν, ὑπὸ τοῦ ἀποστολιχοῦ ὑμῶν 
ϑρόνον, «αἱ τοσούτων ἀρχιερέων, xal ἐν οὐρανῷ παρὰ 
τῶν ἐχλιττῶν αὐτοῦ Gy, ἔλων, χατάχριτον ἤδη γενόμενον, 
κατὰ τον εὐαγγελιχὴν ἐχείνην γαὶ θείαν φωνὴν, μετ᾽ ixàc- 
κίον voi: βδιλυροῦ ἄλλου τοῦ Πέτρον, τοῦ xxl τὴν ἑαυτοῦ 
προσηγορίαν μέχρι τοῦ νῦν οὐχ ἐρυθριάσαντος ψεύσασ- 
θαι τοῦ αὐτοῦ μαθητοῦ, χαὶ τὰ τῆς ἀποστασίας καθ᾽ 
ἑκάστην ῥήματα φθεγξαμένον" xal μετὰ Ζωόρα δὲ, τοῦ 
παντελὸς ἀμνήτον τῆς θείας γραψῆς . καὶ πάσης ispatt- 
κῆς λειτουργίας, χαὶ τάξεως, μετὰ δὲ παῤῥησίας οὐχ 
&rusv τῆ; ὅθεν χορηγουμένης αὐτῷ χαταπατοῦντος τὴν 
πρατοῦσαν ἐχχλησιαστιχὴν εὐχοσμίαν τε, καὶ χατάστασιν, 
ἐκ τῶν χαθ᾽ ἡμέραν παρασυνάξεων, καὶ παραδαπτισωα- 
κων ὑπ’ αὐτοῦ τολωωμένων, οὗ τὴν συναγωγὴν, γύναια 


scriptis, et apertius ab apostolica sede vestra, et a 
tantis pontificibus, et in caelo ab angelis electis suis 
jim condemnatus est; qui secundum evangelicam 
illam et divinam vocem cum iniquo et facinoroso alio 
Petro suo discipulo appellationem propriam usqne 
nunc menliri non erubuit, et verba apostasi:e quoti 
die locutus est : nec non cum Zoara, qui omnino dl- 
vinam Scripiuram, et omnem sacrum ordinem et 
missam iguorat : sed cum audacia (nescimus unde) 
sibi tradita pessundat ecclesiasticum ornatum atque 
$t3tum, per conveniicula et parabaptissnata, qux 
quotidie temerarie aguntur; cujus synagogam mu- 
liercule, comessationibüs et ebrietatibus, luxibus- 
que et aduiterationibus deditze implent. Persuasimus 


κώμοις, χαὶ μέθαις, ἀσελγείαις τε, xal ἀκολασίαις ἐνδεδομένα B autem et piissimo imperatori nostro, non pertnitere 


ντληροῖ. Πείσαντες τὸν εἰσεξέστατον ἡμῶν βασιλέα, θῆρας 
αἱμούόρους, ἄρνασι μὴ συγχωρεῖν συναυλίξεσθαι, dxot- 
(ωμένον σαφῶς τὸ τῷ θείῳ ᾿Αποστόλῳ ῥηθὲν, € ὡς οὐδεμία 
μετοχὴ δυιχιοσύνη, xxi ἀνομιᾳ, ἢ κοινωνία φωτὲ πρὸς 
σκότος, 9. μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου." Οἷα δὲ οἷα δεδρα- 
ματούργηται vov καὶ παρὰ "laaaxrtou τοῦ Πέρσον, βου- 
λομένους ἡμᾶς ἀδαχρυτὲ λέγειν, οὐχ ἔστιν, οὐδὲ δέους 
ἀπηλλάχθαι, διηγουμένονς ἃ τας ἀνόμοις αὐτοῦ χερσὶν 
ἐχεῖνος οὐχ ἔφριξε δρᾶν. Ἐν γὰρ καταγωγέῳ τινὲ τιμέας 
εἰχόνος ἀναχειμένης τοῦ τὰν εὐσεθῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος 
σκήπτρων χρατοῦντος, ὥσπεο ἀμιλλώμενος ὁ προλεχθεὲς 
δεΐαᾳιος, καὶ ἀλάστωρ ἀνήρ, εἰ μὴ καὶ κατὰ τὸν ῥηθησό- 
μένον νεώτερον τρόπον βλασφημήσοι τὸ θεῖον, ἀνατείνας 
Silv. βακτηρίαν, ἐν ἡ τὸ ἄτιμον αὐτιῦ σχημυατίζεται γῆ- 


aggregari bestias sanguinis edaces cuim agnis, cum 
clare et aperte sciat illud divinum Apostoli dictum, 
quod nulla participatio est justitie ad iniquitatem, nel 
communicatio lucis ad tenebras, vel pars fideli cum in- 
fideli (M Cor. vi). At vero si ea quse ab isaacio Persa 


.hunc perpe'rata sunt, sine lacrymis dicere non va- 


lemus, non est possibile neque metum abjicere, si 
farrare volumus, qux suis iniquis manibus facere 
non horruit. Nam in quodam diversorio reposita ho- 
norabili imagine przsentis piissimi imperatoris, pre- 
dictus scelestus et arrogans vir. tanquam certans ot 
secundum noviorem modum diceudi blasphemaverr 
Deum, extendens baculum, in qua inbonoratam se- 
nectutem suam firmare fingit, implensque simulatuni 


pec στηρίζειν, πληρῶν τὴν πεκλανημένην ἐπίθεσιν, ἔμ- C atellionatum in conspectu eorum qui ab 'pso seducti 


προσθεν τῶν ἐπ᾿ αὐτοῦ χαταγινομένων ἀπάγεσθαι, ἔτυπ- 
ttv ἀφειδῶς τὸ τοῦ ψϑοχοίστου βασιλέως ὁμοίωμα, αἷρε- 
αικὸν ἀποκαλῶν τὸν ἡνωμένον οὕτω Θεῷ, xxi φρουρούυε- 
v0» ὑπ᾽ αὐτοῦ, τὸ τῆς ἀληθείας φγνλάττοντα χήρυγυας 
καὶ οὖκ ἔπαυσε τὸν θυμὸν μέχοι τοσούτον, ἕως οὗ καὶ 
τὴν φέρουσαν t) περιγανὶς ἐκτύπωμα σινδόνα διέῤῥηξε, 
ab μέρος κατέαξεν ib αὐτοῦ, 0 καὶ πυρὲ παραδέδωχε 
T9 7p ὅλον ἀφανίξειν οὐχ ἴσχυσεν, φυλχχθὲν ὑπὸ τῆς 
προνοίας τοῦ χρείττονος εἰς ἔλεγχον ἀχριδῆ τοῦ φυνιχοῦ 
ἐοῦδε τολαήματος, γαὶ τοῦ μείζονος πάντων χατηγορήμα- 
τος. Μάρτυρε; ἑστήχασων ἄνδρες, ὡς ἔγνωτε, ἀγιώτατοι, 
e«yü τὴν ἀλήθειαν συνήγορον ἔχοντες. Ἐπειδὴ τοίνυν ix 
φιαραδόξου οἱ προῤῥηθέντες αἱρεσιάρχαι ἀνταλλαξάμενοι 
iv ὁφεΐλουσαν αὐτῶν ἐχδολὴν γενέσθαι σὺν ἀτιμία πρὸ 
χρόνου πολλοῦ t ἐν τοῖς βασιλικοῖς ταμείοις οἰκεῖν παῤ- 
ῥασίαν δεδώκασι τοῖς κατ᾽ ἄλλον τρόπον Θεὸν ἀρνουμέ- 
wer, ἐγκαταλεγίντων αὐτοῖς πολλῶν ὀνόματε ὀρθοδοξίας 
᾿ἐπιπλάστον, xal χινδυνεύ υσιν οἱ πιστοὶ πανταχοῦ γῆς, 
“μηκέτι ἐν ὁμονοίχ πορεύεσθαι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, ἐξά- 
pere ταχέως ἀφ᾽ ἡμῶν τοὺς πονηροὺς, προσενέγκατε 
᾿σννήθως ταύτην τὴν θυσίαν, τῷ θεῷ καὶ σωτῆρι ὑπὲρ τῆς 
“φυλαχθησομένης ὑμῖν ἀγαθᾶς ἀπολογίας iv τὴ μελλούσῃ 
πρίσει τῇ φοδερᾷ ἐλευθέραν παντὸς δίους, xai τρικυμίας 
αἱριτικῆς, τὴν χρατοῦσαν εὐχοσμίαν ἰχχλησιαστιχὴν φυ- 
λάξατε χατάστασιν βεβαιοίντες, xal αὖθις τὰς κατ᾽ αὖ- 
τῶν πρώην ἐξενεχθείσας ἐκ τοῦ ἀποστολιχοῦ ὑμῶν ἢρύνου 


ἐνθέσμους, xoi διχαίας, val εὐσεθεῖς ἀποφάσεις εἰση- 
ονλῖνο: τῷ ἱννομωτατῳ θυσιλεῖ ἡμῶν, καὶ τὰ ἐχείνων 


suut, percutiebat sine venia similitudinem: Christo 
amantissimi imperatoris, lisreticum. denominando 
sic Deo unitum, et ab ipso custoditum, δὲ veritatis 


: praedicationem custodientem. Nec ἃ furore cessavit, 


donec divisit tunicam habentem nob;lem εἰσίοι: " 
et partem pro se tenuit, quam et igni tradidit; totum 
«vxterminare non valuit. Nam conservatum fuit à me- 
liori [numinis] providentia in redargutionem maui- 
festaia. et notam homicidialis temeritatis, et majoris 


omnibus aecasationibus : testes fuerunt. viri. (9:cui 
: novistis) sanctissimi, manifestam veritateu advoea- 
'tam habentes. Quoniam igitur prater opinienem 
. hzeresiorchz»e. submutaverunt dejeciionem, qux£ eum 


ignominia dehehat esse, et ante tempus multum de- 


D deruut audaciam. habitandi in regalibus cellis, his 


qui per alium modum Deum negant, maltis designatis 
et annumera'is ipsis nomine ficte orthodoxke ; et 
periculum est fideles nunquam ambulare in domo 


' Dowini cum eonsensu; tell. te a nobis eito malos ; of- 


ferte consuete sacrificium hoc Deo et Salvatori, pro 
con: ervanda nobis defensione in futuro. tremendo ju- 
dicio ; liberum ab omni timore, et hivretica triflu- 
ctuatione armatum, ecc:esiasticum conservate statui 
confirmantes ; rursusque sugzeriie justissimo im;e- 
ratori nostro pias ac jus!as seutentias contra ipsos 
peius ab. apostolica sede vestra prolatas; statuen to 
jlla impia scripta tradere igri, el habentes ip jutni- 
cum prodere, juxia imi:attonem eurum qui zclant 


15 EPISTOLE. — τς 
ἀσιδῆ συγγδόμματα νομυθετῆσαι πυρὶ παραδίδοσθαι, À possidere Manicliea, et illa impii Nestorii, et Ety« 


καὶ touc ἔχοντας δημεύσει χαθυποδάλλεσθαι, x«t ui- 
μῆσεν τῶν τὰ Μανιχαϊγὰ χεχτῆσθαι ξηλούντων, x«i τὰ 
Νεστορὼ»» τοῦ δυσσεθοῦς, xxl. τὰ Εὐτυχοῦς τοῦ παρό- 
φρονος, xai Διοσχόρον τοῦ αὐτῶν πατρὸς, καὶ ὑπερασπι- 
στοῦ. Οὕτω γὰρ τοῖς εἰς αὐτοὺς μάτην ἐλπίζουσιν, πᾶσα 
προσδοκία καταργηθήσεται. ᾿Αξιοῦμεν δὲ, ἀγιώτατοι xal τῇ 

κατὰ ἼΔνθιμον Θεία xal ἑερᾷ ὑμῷν ψήφῳ, πέρας ἐπιθεῖναι 
τέλεον, xai τοῖς πατριχοῖς ἡμῶν κανόσιν ἁρμόδιον, ἵνα 
πᾶν ix τοῦ μέσου ἀνέλητε σχάνδαλον, x«i ἀπὸ τῶν μι- 
πρῶν τῶν πιστευόντων εἰς τὸν χύριον, xxi τὴν εὐχτ αἰαν 
geni» ἀχο σησθε παρὰ πάντων ἡμῶν᾽ φυλάξῃ χύριος τὸν 
θρόνον ὑμῶν, xai τοῦ φιλοχρίστου ἡμῶν βασιλέω;, ὡς 
«ὰς ὑμέρας τοῦ οὐρανοῦ, τὰ τοῦ Πέτρον μιμήματα σώ- 


clis insensati, ac Dioscori patris et. protectoris eo» 
rum. Sic enim evacuabitur omnis exspecta!io his φαΐ 
frustra sperant in eos. Rogamus etiam, sanctissimi, 
finem perfectum imponere divin:z ac vestr;e senten- 
tiv, contra Anthimum, pateris vestris decretis cone 
venieutem, ut omne de medio exstinguatur scanda. 
lum a parvulis in Dominum credentbus, et optatam 
vocem audie'is ab omnibus nobis : Custodiat Domi- 
nus sedem vestram, ac piissimi imperatoris no*tei, 
tanquam dies cceli; qu:xe Petri iiitationes salvatis, e£ 
nos a tribulationibus salvastis (a), eosque qui nos 
odiunt confudistis. 


Covca, xxi σώσαντα ἡμᾶς £x τῶν θλιβύντων, xal τοὺς αἱσοῦντας ἡμᾶς xata x vvavta. 


ΥἹΟΓΡΑΦΑΙ. 
Θαλάσσιος ἐπίσχοπος τῆς Βηρντίων πόλεω; ἀξιώσας 
ὑπέγραψα. 
Μέγας ἐπίσχοπος; τῆς Βεῤῥοιαίων πόλεως 
δκέγραψα. 
Ἰωάννης ἐπίσχοπος Γαβάλων ὑπέγραψα Συριστὶ. 
Δίϑίριης ἐπίσκοπος Μαριάμμης ἀξιώσας ὑπέγραψα. 


ἀξισας 


Χριστοφόρος ἐπίσχοπος Ποῤφυῤεῶνος ἀξιώσας ὑπὲ- 
ἡβαψα. 


᾿Αρχῆλαος ἐπίσχοπος Kocvuxou ἀξιώσας ὑπέγραψα. 
Δαυίθος ἐπίσχοπος Κιρκινσίου ἀξιώσας ὑπέγραψα. 


᾿Αλέξανδρος ἐπίσχοπος τῆς ποτε B«po.goy [Lege, 
Βαρχούσων Hard J, vov δὲ Ἰονστινιανονπόλεως ἀξιώσας 
$r6p. 


᾿Αναατάσιος ἐπίσχοπος Ἰωτάδης, ἀξιώσας ὑπέγραψα. 


&óuvog ἐπίσχεπος Μαξιωαιανουπόλεω; ἀξιώσας ὑπέ- 


7e. 


Ἰῳάνγης ἐπίσχοπος 7ωόρων ἀξιῶτας ὑπέγραψα. 


Μάγνος πρεσξώτερος, xxi ἀποχοισιάριος τῆς κατὰ 
Θευύπολιν ἐχχλησία; ὑπέγραψα. 

᾿Βράλλειος διάκονος, καὶ ἀποχρισιάριος τῆς αὐτῆς ἐχ- 
κλητία; ὑπέγραψα, 

᾿Αθανάσιος διάχονος, καὶ ἀποχρισιάριος τῆς κατὰ Τύν 
po» ἐχχλησίας ὑπέγραψα 

Παῦλος ἀναγνώστης, χαὶ ἀποχρισιάριος τῆς ἐν Ταρσῷ 
ἐγαλησίας ὑπέγραψα. 

Θυμᾶς διάκονος, x«l ἀποχρισιάριος τῆς κατὰ Ἰουστι- 
νιανούπολιν ἐχχλησίας ὑπέγραψα. 

᾿Αγάπιος διάχονος, καὶ ἀποχρισιάριος τῆ; ἁγίας ἐχχλη- 
σίας ἱερᾶς π'λεως μητροπόλεως Εὐφρατησίας ἀξιώσας 
ὑκέγραψα. 

Ἰωάννης ὑποδιάχονος, xai ἀποχρισιάριος τῆς κατὰ 
Βόστραν ea; ἐχχλησίας ὑπέγραψα. 

Τρόγιμος διάχονος, καὶ ἀποκρισιάριος τῆς κατὰ Σελεύ- 
kic Ἰσαυρίας ἁγιωτάτης ἐχχλησίας ἀξιώσας ὑπέγραψα. 


(6) Vel salvat : et mos confundit. 
PaTRoL, LXVI. 


&UBSCRIPTIONES. 


Thalassius episcopus Berytiorum civitatis, suppli- 
eando subscripsi. 

Magnus episcopus Berrlhovorum civitatis, suppli- 
cando subscripsi. 

Joannes episcopus Gabalorum, subscripsi. Syriace. 

Atherius episcopus Mariaumnz [Mariamues], sup- 
plicaudo sub-cripsi. 

Christophorus episcopus Porphyrionis, suppli 
cando subscripsi. 

Archelaus ep'scopus Coryci, supp'icaudo sub. 
scrip:i. 

Davithus episcopus Circesi [Cir ensii], subscripsi. 
Syriace. | 
Alexander episcopus quondam Vercusiorum |Dar. 
cusorum Pagrasoruni], nunc vero Justinianopolita« 

nus , supplicando subscripsi. 

Anastasius episcopus Jotaps», supplicando sub- 
scripsi. 

Doninus episcopus Maximianopolitanus, suppli- 
cando subsceriysi. 

Joannes episcepus Zoororum, supplicando sub- 
*Cripst. 

Magnus presbyter et ambasiator Theopolitanze ec- 
clesix , subscripsi. 

lleraclius diacunus et ambasiator ejusdem eccle« 
si, subscripsi. 

Atbanasius diaconus et ambasiator ecclesia Tyri 
subscripsi. 

Paulus Lectorarius et ambosiator ecclesiz Tarsi, 
subscripsi. 

Thomas diaconus et ambasiator eeclesizs Justinia- E 
nepolitan:e , subscripsi. 

Agapius diaconus et ambasiator sanciam ecclesia 
sacize civitatis [Hierapoleos] metropoleos Euphrate- 
$i» , supplicando subscripsi. 

Jeannes subdiaconus et ambasiator sanctze eccle- 
siz de Dostra, subscripsi. 

Trophimus diaconus et ambasiator sanciissimos. 
ecelesie Seleucle de Isauria, supplieando sube: 
scripsi. 


*$ 


Lo 


δὰν ἁγιωτάτης ἐχκλησίας ἐπιστάμενος τὰ ἀνωτέρω sipu- 
μένα γατὰ Σενήρου, Πέτρον, καὶ Ζωόρα, xxi ᾿Ανθίμου 
ὑπέγραψα. 

Μάρκος διάνονος, καὶ ἀποχρισιάριος τῆς ἁγίας ἐκκλη- 
σίας Ἐμέσης ὁπέγραψα. | 

Συμεώνης διάκονος, καὶ ἀποχρισιάριος τῆς κατὰ 'Ayro- 
πολιν ἁγίας ἐχχλησίας ὑπέγραψα. 


Σέργιος διάχονος, xai ἀποχρισιάριος τῆς χατὰ Πτολε- 
poda ἁγίας ἐκχλησίας ὑπέγραψα. 

Κοσμᾶς μοναχὸς. xol ἀποχρισιάριος τῆς χατὰ ᾿Αντά- 
νάδον ἁγίας ἐκυλησίας ὑπέγραψα. 

Ἡσαΐία; διάκονο;, xal ἀποχρισιάριος τῆς κατὰ τὴν 
᾿Αρεθουσίων ἐχχλησίας ὑπέγραψα. 

Ἰουλιανὸς διάγονος, x«i ξενοδόχος τῆς Παῤδμυρέων Ex- 
χλησίας ὑπέγραγα. 

"love δυάχονος x«l ἀπκοχρισιάσιος τῆ; ᾿Ἡλιουπολιξῶν 
ἐχχλησέας ὑπέγραψα. 
᾿ ῥΑδράμιος διάκονο;, καὶ ἀκοχῥισιάριος τῆς αὐτῆς ix- 
κλησίας ὑπίγραψα. 

Συμεώνης πρεσβύτερος τῆς κατὰ Κύπρον Κωνσταντίας 
ἁγίας ἐχχλησίας ὑπέγρατα. 

Ἰωάννη; ἀναγνώστης, καὶ ἀποχρισιάριὸς τῆ; χατὰ Σε- 
λεύχειαν Συρίας ἐχχλησίας ὑπέγραψα: 

Μαρτύριος ἀναγνώστης τῆς ἐν Βηρυτῷ ἐκχλησία; ἀξιώ- 
eat ὑπέγραψα. 

᾿Αρσένιος ἀναγνὼσ ης τῆ; κατὰ Μαριάμμην ἐκκλησίας 
vréycerj a. 

Σέργιος πρισδύτεοος, xal περιοδευτὴς μονῆς Γενδάρον 
ἀξιώσας ὑπέγραψα. 

Συμεώνης διάκονος τῆς ἁγίας τοῦ Χριστοῦ ἀναστάσέξως 
ὑπέγραψα. 

᾿Αναστάσιος πρεσδύτερὸς, καὶ ἀποκοισιάριος τῆς Και- 
σαρέων ἐκχλησίας ὑπέγραψα. 

᾿δλιέξανδρος ὑπκοδιάκονος, καὶ ἀποχρισιάριος τῆς Και- 
σαρέων ἐχχλησίας Παλαιστινῶν ὑπέγραψα. 

Μωάννης διάχονος, χαὶ ἀποχρισιάριος τῆς χατὰ Ἔλευ- 
θερόπολιν ἐχυλησίας ὑπέγραψα. 

. Θεοδύσιος διάκονος, x&i ἀποχρίσιάοιος τῆς ἐχχλησίας 
«τῆς Γαξαίων ὑπέγραψα. 

Πάυφιλός διάκονὸς, καὶ ἀπσχρισιάριος τῆς χατὰ Νέά- 
πολιν ἐχχλησίας ὑπέγραψα. 

Εὐνόμιος πρεσδύτερος, καὶ 
Ἰέτρον ἐκχλησία; ὑπέγραψα. 

. ᾿Αναστάσιος διδλούος, καὶ &nbkptaid ode τῆς αὐτῆς ἐχ- 
γλησία; ὑπέγραψα. 

- Βίκτωρ διάχονος, καὶ ἀποχρισιάριος τῆς κατὰ ᾿Αρεύπο- 
λιν ἐχκχλησίας ὑπέγραψα. 

$dbjyxyo; ἀναγ.στης τῆς Ταρσέων ἐχκλησίας, ὀξιών 
σας ὑπέγραψα. 

Καὶ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν λιθέλλων ὁ θεοσεδέστα- 
τοῦ ἀνκγνώστης, xul νοξαρίων σεκουνδοκήριός τῆς Κρεσ- 
δύτιδος 'ρώμης προχομίσας τὸ ἄχτον τῆς γῥαφείσης παρὰ 
᾿ληκιεψιυῦ τοῦ τὴς ἁγίας μνήμης συνοδικῆς ἐπιστολῆς, 
ἀνέγω διὰ Ῥωμαικῶν λέξεων" τὸν δὲ ἐῤμενείαν ταύτης 
ἀνεγνω Χριστόδωρος διάκονος, καὶ νοτάοιο; σηκρηέάριος 
ἔχουσαν οὕτως. 


ὀχρίσιάριος τῆς κατὰ 


ΑΟΑΡΕΤΙ PAPE I 


- εὐσέδιος διάκονος, καὶ ἀποχρισιάοιος τῆς κατὰ Aut- À — Eusebius diaton 


19 


et ambasialtor sanctissim: ec. 
clesie Amidanz, sciens superius edicta contra 
Severum , Petrum , et Zaoram, ac Anthinum , sub- 
scripsi. 

Marcus diaconus et ambasiator sanctx ecclesi:e 
Emisenz , subscripsi. 

Symeones diaconus et ambasiator sanc x ecclesise 
Bagiopolitane [/Egyropolitanz vel Areopolis] , sub. 
scripsi. 

Sergius diaconus et ambasiator sancte ecclesia 
Ptolemaidis, subscripsi. 

Cosmas monachus et ambasia'or sancte ecclesiae 
Antaradens, subscripsi. 

Ksaias diaconus ei apibasiator Arethusianz eccle- 
six , subsciipsi. 

Julianus diaconus et hospitalarius ecclesiv Palmy- 
reisv , subscripsi. 

Jonas dixcenus et ambasiator lelenupolitanz [He- 
liopolitanz] ecclesize , subscripsi. 

Abraamius diacenus et ambasiator ejusdein eccle- 
sixe , subscripsi. 

Symeonius presbyter saacte ecclesi: Constan- 
tiensi in Cyprà, subscripsi. 

Jeaunes lector et ambasiator eccle:ie Seleucia 
Syrite, vübscripsi. 

Martyrius lector ecclesi: in Beryto, supplieande 
subseríipsi. 

Arseaius lector ecclesia Mariamnis (Mariawmmes] 
subseripsi. 

Sergius preshyter et lustrator monasterii Sandari 


C |Gindari], supplicando subscripsi. 


Simeones diaconus sanete resurrectionis Christi, 
subscripsi. 

Anastasius preshyter et ambaosiator eccle.is Cz- 
$1:€:& , Subscripsi. 

Alexander subdiaconus et ambasiator ccclesia 
Caesares Palaestinz, subsciipst. 

Joannes diaconus et ambasiator ecclesie Eleuthe- 
Fopolitanz , subscripsi. 

Theodosius disconus et ambasiator eccle-i; Ga- 
zorum , subscripsi. 

Panipliilus diaconus et ambasiator ecclesie Nea- 
pol.tanz , subscripsi. 
᾿ Eunorbias presbyter et ambasistór ecelesie Petri , 
subscripsi. e 

Anastasius diaconus et ambasiator ejasdem eccle- 
si? , subscripsi, 

Vietor di&cenus ét 3inbàsiator ecclesie Areopoli- 
tan:e, subscripsi. 

Piilumenus leetor ecclesie Tàrsens , suppl.cando 
$uUs r.psi. 

Et post lectionem libellorum, Menas venerabil:s 
letior a& secundicerius notariorum antiqui Roni 
protulit actum synodalis epístole scriptiz ἃ sancte 
mémori$ Agapito, et leyit per dietiones Latinas : 
interpretationem autem legit Christedoro$ d'aconus 
et notarius seeretarius, quie sic habet, 


" (^ EPISTOLAE. | | i8 


—— te rm 


APPENDIX. 


EPISTOLA Y *. 
AD ANTHIMUM CP. EPISCOPUM '. 
Os'endit in Christo duas perfectas esse naturas : Án- 
thimum contrarium asserentem danuans. 

Agapetus Ánthimo episcopo salutem. 

Multo gaudio essem repletus *, si te talem circa 
Ecclesi: pacem et gloriosi-simi imperatoris atque 
populi doctrinam reperissem, qualem te. in primor- 
dio esse audivi. $ed nunc, quia didicimus a reveren- 
dissimis (ratribus, te contra statuta Patrum, iimpera- 
torem et reliquos populos docere, ita ut negata 
bumana carnis * atque animz veritate, tantuin Do- 
minum nostrum Jesum Christum unius asseras esse 
Datura, tanquam. Verbi deitas ipsa se in carnera 
»snimamque verterit, et tanquam concipi ac nasci, 
nutriri et crescere, crucifigi ac iori , sepeliri ac re- 
surgere, el ascendere in cavum. sedere ad dexteram 
Patris, venire ad judicandos vivos et mortuos, di- 
vinz: tantum voluntatis fuerit, qux» nihil horum in 
&e sine carnis recipit veritate : qui€ natura uni:a 
Baturze Patris, natura est Spiritus sancii, simulque 
hnpassibilis, simulque incommutabilis, sempiternae 
Trinitatis indivisa unjtas, et unius voluntatis :$qua- 
litas. Unde si aliquis male voluntatis homo, aut in- 
fide'is quisque desciscit, ne convincatur deitatem 
passibilein sentire, atque mortalem, et tamen Yvrbi 
incarnati, il est Verbi et carn:s vnam ausus fuerit 
pronuntiare naturain , mauifeste in apertam et Deo 
odibilem transit insaniam, qui mediatorem Dei et 
liominum, hominem Jesum Christum, simulatorie 


Α et eum Evangelio veritatis qua ratione. concordent, 


8i per Virginis partum aut caro sine deitate, aut dei» 
las est oria sine carne. Sicut enim negari non potest 
( evangelista dicente) quod Verbum caro factum es:. 
el habitavit in nobis (Joun. 1) : ita negari non potest 
( beato apostolo Paulo priedicante ) quod. Deus erot 
in Christo, mundum reconcilians sibi (11 Cor. v). Qu 
autem reconcilistio esse posset, qua humano generi 
repropitiaretur Deus, si hominis causam Mediator 
Dei et hominum non susciperet? Qva vero rationu 
veritatem Mediatoris implet, nisi quia qui in. forma 
ἢ»; :equalis est Patri, in forma servi particeps esset 
et nostri, ut mortis vinculum unius praevaricatior;e 
coutractum unius morte, qui solus morti nihil d.- 
buit, solveretur? Effusio enim justi sanguinis Christi 


B tam fuit dives ad pretium, ut si universitas captivo- 


rum in Redemptorem suu crederet, nullum diaboli 
vinculum retineret. Quoniam (si at Apostolus ait ) 
ubi abundavit pcccatum , superabundavit εἰ gratia 
(iom. v). Et cum &ub peccati przjudicio nati potes- 
tatem acceperint ad justitiam reuascendi, validius 
factum est conum libertatis, quam debitum servitu- 
tis, Quam itaque sibi in hujus sacramenti. prsi:lia 
spem relinquunt, qui in. Salvatore u»stro. negant 
humani corporis veritatem? Dicant quo sacrilii io 
reconciliati, quo sanguine sunt redempii ἢ Quis eut 
(ut Apostolus ai!) qui tradidit semetipsum pro nobis 
oblationem οἱ hostiam Deo in odorem suavi atis 
( Ephes. v)? aut quod unquam sacrificium fuit sacra- 
tius, quam quod verus et :eternus pontifex altari cru» 


eredit omnia egisse , uec verum in ipso corpas , sed (7 cis per immolationem su: carnis imposuit? In con- 


phantasticam ejus cerporis speciem, oculis appa- 
ruisse cernentium. Qu: impielatis mendacia quo- 
niam olim fides catholica detestatur, et tàlia asser- 
tionum sacrilegia concordibus per totum munduri 
beatorum Pat; uiu dudum sunt. damnata. sententiis ; 
non dubium est, eam nos fidem prauicare atque de- 
fendere, quam sancti apostoli docuerunt, et hacte- 
Βυ8 BOrUm suorumque successorum sequens saneta 
hzc Romana et aposteoliea Ecclesia doctrinam te- 
puit ac tenet, docuit et docet. Si quidam * enim ita 
sunt obesecati, et a lumine veritatis alieni, ut. Verbi 
Dei & tempore incarnationis denegent veritatem , 
ostendant ia uuo sibi Christianum nomen usurpent, 


* Hec qua Authimus de hzresi Eutychiana redar- D 


guitar, queque Agapeto ascribiiur, imposturie suspi- 
cione lab :rat. Nam cum Antliimus per litteras Se- 


veri, euim quo Constantinopoli diutius egerat, de li»-- 


resi diffarareiwr, homo callidus se juramento ex- 
purgevit, atque corsm ipso imperatore professus 
est, 46 in omnibus assenserum iis qui sedes aposto- 
lica sentienda proponeret. Accedit. quod. etiam ex 
falsa eranino cousulum nota Justiniau: qu:irium cum 
Theodato * seu. potius Theodoro collega detegitur 
impostura; eun reperiatur ipsa epistola data caleu- 
dis Maii διε) 334. quo Joannes ** praedecessor Agapeti 
adliuc vivelat. [ino ipse »tylus ab alis Ag4peti epi- 
suis lounge di: érsus hanc epistolam alterius pargp i5 


spectu Domini pretiosa mors justorum [uit (Psal. cxv); 
nullius famen irisontls occisio redemptio fuit nuni. 
Acceperunt justi, non dederunt córonas. De forti:n- 
dine fidelium exemyla nata sunt patenti:e, nou dena 
justi. Singulares quippe iu. singulis mortes fuc- 
runt, nec alterius quisquam debitum suo fine. per- 
solvit, cum Filius hominis unus solus Dominus nos- 
ter Jesus Christus, qui vere Ágnus erat. immacula- 
tus, exstiterit, in quo omnes crucifixi, omnes mortui, 
ounes sepulti, omnes sunt etiam suscitati, De qui« 
bus ipse dicebat : Cum exaltatus fuero a terra, omnia 
iraham ad meipsum (Joan. xu). Fide: etenim justifi- 
cans impios, et creans justos, ad humilitatis reiraeta 


sobolem esse satis indicat. Vide Baron. auna 555, 
n. 88 **'*. Sev. Biwius. 


! Falsam hanc miu'ta probant; neque enim tantum 
suspicione imposturze laborat. 

* Horinisdas ep. 80. 

* S. Leo ep. 97 quod. advertere debuerant Daro- 
nius, Binfus, aliique, ut menuit B. €. 

* ldem S. Pontifex eodein loco. 

* Deodato linhet c. Just. 

** Obiit 26 Junii. auni. 555. 

*** Preecedens. epistola, quod. nec Baronius nec Binius 
ami nadverterivt, tota desun ta esi ex primo ac. sec. capé - 
(tulo epistl,e 91 L»onis pape [7 (Ferm», dicendum erat 
regio co iectori, eujus est hec observatiuncula.) 


1)» 


SILVERIUS PAPA. 


n 


participium, in. illo acquirit salutem. in. quo solo A nis nec cibus jejuno, ncc somnus esset uecessariua 


homo se invenit innocentem, liberum habess per 
gratiam Dei de ejus potentia glerari, qui contra 
hostem humani generis in carnis nostr:e. humilitate 
eorgressus, his victoriam Suam tribuit, in quorum 
cor: ore triumphavit. Licet ergo in uno Domino Jesa 
Christo vero Dei atque hominis Filio, Verbi et carnis 
uua persona sit, qu» inseparabiliter atque indivise 
habeat actiones communes, intelligend» tamen suut 
ipsorum operum qualitates. Et sic. ver:ze fidei con- 
templatione cernendum est. ad qux proxehatur hu- 
militas carnis, et ad qus inclinetur altitudo de:tatis : 
quid sit quod caro sine Verbo non agit ( Luc. 1); et 
quid sit quod Verhum sine carne non ellicit. Sine 
Verbi enim poten!ia nec conciperet Virgo, nec pare- 
ret; et sine veritate carnis obvelut: pannis infautia 
won jaceret ( Luc. n): sine Verbi potenti1 noa 
&dorarent Magi puerum stella. indice declaratum 
(Matth. 11); sine veritate carnis non juberetur trans- 
Terri in Egyptum puer, et ab llerodis persecutione 
subduci : sine Verbi potentia non diceret vox Patris 
vrissa de ccelo: Hic est Filius meus dilectus, in quo 
mihi bene complacui; ipsum audite ( Matth. 1); et 
rine veritate carnis non protestaretur Josnnes : Ecce 
Agnus Dei, ecce qui tol it peccata mundi ( Joan. 1) : 
sine Verbi potentia redintegrato noa fieret debi- 
liuin, et vivificatio mertuerum ; et sine veritate car- 


! S. Augustinus ep. 5, citatus ἃ S. Leone ep. 97, 
Theodoreto conc. Chalced., etc., 
δ Jd. Aug. traci. 78 in Joan, 


fatigato : postremo sine Verbi potentia non se Do- 
m'nüus Patri profiteretur. aequalem. (Joan, x); et 
sine veritite carnis, non idem diceret Paire se esso 
minorem (Joan. xiv ) ; cum catholica fides utrumquo 
susci;.íat, utrumque defendat, quie secundum con- 
fessionein. beati Petri apostoli unum Chrisium Dei 
vivi Filium et hominem credit et Verbum. Christus 
vero [eus δ noster [18 inter Deum et hominem me- 
dia'or apparuit, ut in unitate person: copulaus 
utramqne naturam, et solita s«blimaret insolitis, et 
insolita solitis temperaret. Quid igitur? Cum Cori 
stus si! Deus et homo *, lequitur liomo , et calum- 
niaris Deo? llle in se naturam commerdat. hima- 
nam, !u. in il'o audes deformare divinam. Gemina 
ergo est. substantia Chri-ti, diviva seilicet ,. quie 
a'qualis est Patri; humana vero qua minor est Patre. 
Utrum ue aute v simul non duo, sed unus Christus, 


me sit quateriiias, non triniias, Deus. Sieut. enim 


unus est homo in anima rationali et carne, sic unus 
est Christus Deus et homo : ac. per. hoc Christus 
Deus, anima ratioualis et. caro. Christus in his oni- 
nbus. Christum in singulis coufitemur. Deus te 
converiat iu bonum, frater, et recte fidei normam 
(e in omnibus tenere, et docere concedat. Amer. 
Data calendis Maii, Justiniano iv. εἰ Th odato viris 


clarissimis consulibus ὃ. 


3 An, Chr. ^54, cum Paulino consulatum gessit un- 
perator, nec fa-ti ulli nomen Theodati Goteorum Ly- 


C rauni przferunt. 


ANNO DOMINI DXXXVII 


SILVERIUS PAPA. 


Notitia (ex libro Pontificuli). 


Silverius * natione Campanus, ex patre lHorinisda Ὁ 
episcopo Romano, sedit annum unuin, menses quin- 


8 Cum in fine anni Christi 536, Romani Agapetuin 
papam mortuum esse cognovissent , Theodatus rex 
per vin et inetum, ut. ait. Anastasius, intrusit Silve- 
rivin Campanum. Hunc Romanus clerus ἃ se antea 
improbatum paulo post recepit et. »pprobavit, ut 
schisma evitaretur. Quo die et mense creatus fuerit 
non salis constanter af(irmari potest, ut infra pate- 
bit. D.un h:ec Rome gererentur, Constantinopoli ea 
con'igeru :t inter Augustam et Vigilium, quie cap. 22 
Drevi rii sui Liberatus enarrat his verbis : De Aga- 
reti decessu audiens. [tomana civitas , Silverium sub- 
diaconum, [lormisde quondam papa filium, elegit or- 
dinandum ; Augusia vero vocaus Vigilium A japeti dia- 
conum, profiteri sibi secreto ab eo flugitavit, ut si p1pa 
fieret, tolleret synodum, et scriberet Theodosio , Alex- 
a driuo epis-opo , Authimo, et Severo , et per eyi- 
atolam suam eorum firmaret fidem, promillens dare ei 
preceptum ad. Belisarivm ut papa ord naretur, et dari 
centenaria septem. Libenter ergo suscepit Vigilius pro- 
missum ejus amore episcopatus et auri , el facla pro- 
[essione Homam profectus est, ubi venieus. inveni S.l- 
Wriun puyam ordinatum. lec Liberatus 


que et dies undecim *. llic levatus est ἃ tyrannc 
Thcodato sine deliberatione decreti. Qui Thicodatus 


flujns temporibus Th»odosins Alexandrinus episco- 
pus cum sedisset 3. n»m unum et ineuses quatuor, it 
exsilium missus es!, eo quod concilio Chalcedone'si 


D subscribere recusas-et. Substitutus est ei Paulus 


episcopus orthodoxus, qui idem de homicidio accu- 
$4tus, in exsilium ejectus fuit , subrogato in locum 
ejus Zoeilo. Sev. Bixius. u 

b Haud dubie legitime ex praecedente legitimo ma- 
trimonio natus, alioquin a4 tantam dignitatem plane 
inhabilis fuisset. Sev. Bixivs. . 

e Annis quatuor sedisse , et quintum inchoasse 
constabit ex tempore obitus infra. 

Qui pauciores annos illi tribuunt tempus sedis ejus 
computant usque ad intrusienem Vigilii, sed absurde 
id facinnt, cum Silverius sede poutilicia dejectus, «t 
in exsilium relegatus, usque ad consummatum mar- 
tyrium verus et legitinus pontifex. permanserit, 86- 
tus.jue. pontificios quos potuit. exercuertt. Quen «m 
die aut mense διπὶ quiogentesimi trigesimi -exti 
creatio Silverii contigerit, non facile quis delinire 
poterit, propterea quod eertus dies obitus Agapeti 
iguora'ur. Vide Darou. an. 530, n. 192. Sgv. ιν 8. 


δὶ ΝΟΤΙΤΙ͂Α. 83 
corrnptus peconia dato, ^ talem. Umorem | induxit A niente Vutige contra Belisarium patricium, et contra 


clero, ut qui non consentirent in ejus ordinatione , 
gladio punirentur. Sacerdotes quidam. nou subscri- 
pserunt in eum, secundum morein ant:quum, neque 
de:retum. «onfirmaverunt anie ordinationem, Jam 
3utem ordinato Silverio sub vi et melu, propter adu- 
nationem Ecclesie et rel gionis , postinodum subh- 
scrip-eruut presbyteri. Post menses vero duos, nutu 
divino exstinguitur Theodatus * tyrannus et levatur 
rex Vittigis. Eodem tempore Vittigis ambu'avit Ra- 
vennam, et cum vi tulit filiam Amalasunthie regine 
sibi uxorem. Ob hoc indiguauis domnus. itnperator 
Justinianus Augustus *, qui reginam sibi conmmen- 
datam occidisset Theodatus, misit Belisarium patri- 
eium cum exercitu , ut l:beraret omnem Italiam a 
eaptivitate Gothorum. 'Tunc veniens patricius supra- 
scripius in parte Sic lie, fuit ibidem aliquantum 
temporis. Audiens autem. quod Gothi sibi fecissent 
rege: 4 contra votum domni Justiniani Augusti , 
venit in partes Campani:zx justa civitatem Neapolim, 
et capit obsidere ean cum exercitu suo, quia no- 
luerunt cives Neapo!itani aperire ei. Eodem tempore 
piugeando pstricius contra civitatem introivit , et 
ductus furore, iuterfecit Co:hos et omnes cives Nea- 
politanes *, et misit przzdam, ut. nec ecclesiis par- 
ceret pr: dando, ita ut uxoribns presentibus maritos 
earum gladio interficeret, et cap'ivos filios et uxores 
nobilium exterminaret, nullis parcens , nec sacer- 
dotibus, nec servis Dci, nec virginibus sanctimonia- 
libus, Ecdem tempore bellum fuit maximum  ve- 


urbem Roni. ]ngressus autein Belisarius patricius 
in urbem Romam quarto idus Decembris f, custodiis 
et inunitionibus , vel fabricis murorum , ac repara- 
tione fossati , ciicumdedit. civitatem Romanam , et 
muuivit. Nocte ipsa qua introivit Relisarius patricius, 
Gotlii qui erant in civitate, vel (oras muro«, fugerunt, 
et omnes portas apertas dimiserunt, et. fugerunt Ra- 
vennam. Et post colligens Vittiges rex multitudinem 
Gotliorum regressus est centra πᾶ τ, i& ealenas 
Mirtios 5. Et fixit castra δά pontem Milvium , et 
ceperunt obsidere civitatem Romauam. Tunc pau i- 
c.us Belisarius, qui pro nomine liomano erat ,. in- 
clusit se Roms inira civitatem. His diebus obsessa 
est civitas, ul nulli esset facultas exeundi , vel in- 


D troeundi. Tunc. omues successiones (a) private vel 


ecclesi: , incendio consumptzo sunt, homines vero 
gladio interempti sunt. Quos. gladius, glad:us ; quos 
fames, (ames ; quos morbus , morbus interficiebant. 
Nam et eccle-iz* et coryora sanctorum martyrum , 
exterminata sunt a. Gotbis. Intra civitatem autem 


. grandis fames cra!, ut aqua venundaretur pretio, 


nisi nymplarum remedium subveunisset. Pugua: au- 
tem maxima eraut contra civita:em. His diebus Be- 
lisarius patricius repugnandu contra regem Vittigen 
vel. iaultitudiuem Gothorum , protexit Romauo:, vel 
civitatem custodia sua liberavit, et nomen Rotma- 
num. Tunc obsessa est civitas annum unum, et por. 
tus Romanus a Gotlis. Patricius vero D lisar.us pu- 
gnando vicit Gothos. Et postmodum fugerunt. Gothi 


* Quod Anastasius hic scribit de simoniaco in- C successoribus Gothorum regibus. paruisset. Sev. Bi- 


pres-u Silverii fa'sum esse colligitur : tum quod. Li- 
herata- qui his temporibus vivebat, adeoque iajore 
ide dignus, verbis supra recitatis, ue verbo hujus 
tei meminit : tum maxime, quod Silverius sedis su: 
i»vasori Vigilio in libello sententize quem de ipsius 
dauinatione conscripsit, crimen siwonis potenter 
ohjiviat, quod sane non ita libere egisset, sj ejusdeut 
criminis ipse reus exstitisset. Sev. Bixics. 

* Anno tertio Theodati regis, qui est Chr'sti 537, 
occupata. Neapoli nobili-sima wbe Gori Viiizem 
ducem. exercitus e Dalwatio evocatum, virum stre- 
nuin, bellicis sudoribvs ubique spectatuin, regem 
acclam.runt, ideo quol| Theodatus rex maxime 
ignavus, et de proditione tarius regni suspectus [6 - 
ru, enm nobilissima urbis excidium, totiusque lia- 
|: vrsesidium munitissimum nequidquam curare! 
Quod cum Thevdatus damnatione alicujus malefici 
Judae eognovisset, ex urbe profugus, dum ltavennaw 
versus abiret, proventus a inditibus quos. Viiiges 
wi»eral, occisus est, cum  regnassel annos tres, ut 
testatur Procopius. Vitiges toma progressus filium 
Theodati regis "heodegisclum ibidem projecit in 
carcerem. Ad conciliandos omnium animos dum li:- 
teras scripsisset, atque Silverium papam. cuim toto 
senatu ad filelitatem admonuiset, relicto ?Jtoure 
quatuor millium presidio, ue a Belisario. urbis ob- 
sidionem machivante intercluderetur, ipse cuin toto 
διὸ exerci u urbe egressus, viciuorum Gothorum au- 
xiium ibimploravit. lmerea. Delisarius urbem ob-i- 
dione cinxit, quam ltomani meiuentes, ne piterentur 
ea qu.e. passi erant. Neapolitani, suasu Siiverii pon- 
uilicis Belisario se dederunt, Claves portarum, v nc- 
tumque Leuderem ducem Gothorum, qui capi quam 
torpiter fugere malebat, tanquam. insignia. victori;e 
lielisarius Constantivopolim iaisit. Mta. urbs Roma 
Romanis. imperatoribus restituta. fuit, cum anms 
sc32ginta. Odoacri Érulorum, Theodorico, ejusuue 


NIUS. 

e Originem belli Gothici suyra neci Amalasunibug 
tribuimus ex Procopio. 

d Errat Anastasius. Nam post Neapolim occupatam 
Gothi a Theodato desciverunt, et Vitigem elegerunt, 
ut supra ex Procopio enarravi. Sev. Biss. 

ὁ Procopius l. 1 de llello Gothorum seribit Delisa. 
rium Neapolim deditione accepisse, ideoque cives 
ejusdem. urbis humapiter tractasse. Verum a majo- 
rihus invenimus traditum eumdem lielisarium oh 
nimiam cxdem. ibidem. perpetratam ἃ Silverio Ro- 
mano pontifice, cum loma potitus est , scriter fuisse 
reprelhen-um, et peeni e tiam agere compulsi, ut 
auctor Miscelle Paulus diaconus testatur l. xvi hist. 
SEv. Bixivs. | 

t |lac de ve Evagrius lib. 1v, cap. 18, liec scribit : 
Civitas Belisario sine pugna tradua est, εἰ oma de- 
nuo Homanis subjicitur post annos. sexaginta , quibus 
ab Eruíis et Gothis occupata fuisset , nono die Apellei, 
hoc esl ad quintum idus Decembris, undecimo auno 
imperii Justiioni : qui est. »nnus. Christi $57 pos 
devictum ab Odoacre Erulorum rege Augustulum 
sexagesimus, Sgv. Divis. 

δ Áuvo nimirum Christi 5528, qua obsidione hoc 
miran ἢ est priuo. quo4 integro. auno obsidionis 
nunquam illo loco urbem expugaare conati fuerint , 
ubi «wurus ab alto divisus est, et quisi jm jain ca- 
surus deorsum. inclinabatir. Secundo inagis miran- 
dum est, quod hostes. lRhomanz Ecclesie. Ariani 
nibil coutumelie aut. damni intulerint ipsis aposte- 
lorun: basilicis extra urbem positis : sinentes illic 
caholico r.tu, teste Procopio, libere sacra peragi, 
aliter sane quam recentes livretici nostri teiporis, 
a quibus nihil prius cogitatum est unquain, quam ut 
$icra monumenta sanctorum Deo dicata inceudiis c* 
rapinis devastent el amoliautur. Sev, BiNius. 

(a) Ms. Luc. Posseisiones, 


£5 SILVERII PAPAE δέ 
Ravennam post annum unum. Eodem tempore tanta A Jesu Christo. Et urgente jussione exierunt quidam 


fames fuit per universum mundum, ut Datius episco- 
pus civitatis Mediolanensis relatione sua hoc eviden- 
ter narraverit, quod in partibus Liguri:e mulieres 
filios snos comedissent penuria famis. de quibus 
retulit ex ecclesi: suzx fuisse famili:. Eodem tem- 
pore ambulavit patricius Belisarius Neapolim, et or- 
dinavit eam , et postmodum venit Romam ; qui sus- 
ceptus est 3 domino Silverio benigne. Et aiit 
Belis rius. patricius in. palatium Pincianum (a) vi 
]dus M^ias, indictione xv. Tunc erat Vigilius diaconus 
apocrisiarius Constantinopoli. Dolens autem Augusta 
po Autbimo patriarclia , quod depositus fuisset a 
S. Agap. t0 papa, quia h:ereticum eum reperisset, et 
in loco eius constituisset Mennam servum Dei ; tuuc 
Augusta consi] o u-a * cum Vigi.io diacon misit epi- 
$tolam lomam ad Silverium papam, rogaus et obse- 
trans : Ne pigriteris ad nos venire, ant cerle revoca 
Anthimum iu locum suum. Et cum legisset D. Silve- 
rius litteras, ingemuit, et dixit : Modo scio quia 
causa lizc finem vitie mezxe adducit. Sed beatissimus 
Bilverius fiduciam habens in Deo et D. Petro rescri- 
psit, dicens : Dumina Augusta , ego rem istam fac« 
tnriis nun juam ero, ut revocem hominein hzreticum 
in sua nequiiia damnatum. Tunc indignata Augusta 
inisit jussiones suas ad Belisarium patricium per Vi- 
giliun diaconum, ita continentes : Vide aliquas oc- 
casiones in Silverium papam, et depone illum de 
episcopatu, aut certe festinus transmitte eum ad nos. 
Ecce ibi habes Vigilium archidiaconum et apocrisia- 


falsi testes, qui dixerunt: Quia nos multis vicibus in- 
venimis Silverinm papam scripta hujusmodi mitten- 
tem ad regem Gothorum : Veni ad portam quz vo- 
catur Asinaria juxta Lateranas, et civitatem tibi 
trado, et Belisarium patricium. Quod audiens Beli- 
s»rius, primo non credebat ; sciebat enim quod perin- 
vidiam hzc de eo dicebantur, Sed dum mulii in esdem 
accusatione persisterent, pertimuit. Turc fecit Beli- 
sarius patricius D. Silverium papam venire ad se in 
palatium Piucis, et ad primum et secundum velum 
retinuit. omnem clerum. ]ngressis itaque Silverio 
cum Vigilio solis iu Mausoleo, Antonina patricia 
sedebat in lecto , et Belisarius patricius sedebat 
ad pedes ejus. Et dui. vidisset eum Antonina. pa- 


B tricia , dixit ad eum : Dic, domne Silveri papa, 


quid fecimus tibi et Bomanis, ut tu velles nos in ma- 
nus Gothorum tradere? Et adhuc ea loquente, in- 
gressus subdiaconus regionarius Joannes regionis 
prm: (5) tulit pallium de collo ejus, et duxit eum 
jn cubiculum ; et exspolians eum, induit eum mona- 
chicam vestem, et abscondit eum. Tunc Sixtus sub- 
diaconus regionarius regionis sext:e, videns eum jam 
monachum, egressus foras, nuntiavit ad clerum, di« 
cens : Quia dominus papa depositus est, εἰ factus est 
monachus, Quod audientes fogerunt omnes. Quein 
suscepit Vigilius archidiaconus, in sua quasi fide, el 
misit eum in exsilium € ad Pontianas, et sustentavit 
eum pane tribulationis et aqua augusti:e ὁ. (c) Qa; 
deficiens mortuus est confessor factus. Qui etiam se- 


rium nostrum charissimwm , qui nobis pollicitus est (* pultus est in eodem loco, xi clefidas Junii * ibique 


revocare Autlimum 5 patriarcham. Tunc suscipiens 
jussionem Belisarius patricius , dixit : Ego quidem 
jussionem facio, sed is qui interest in nece Silverii 
papa, ipse reddet rationem de factis suis Domino 


* |]anc eamdem historiam Procopius de Dello Go- 
thico lib. 1 et Liberatus in Breviario cap. 22 recen- 
seit. Ea qux» ab Anastasio et Procopio praterimissa 
sunt videre poteris apud Liberatum allegato luco. 
Sev. BiNiUS. 

b Adde promissionem duorum auri centenariorum, 
^ remoto Silverio se Vigilium ordinari curaret. Sev. 

IN:US 

* Quod hzretica femina petierat, ambitiosus dia- 
conus procurarat , Belisarius, Pilato de erior, impie 
ad codum consummarat. Penituit quidem Belisa- 
rium in Christum Domini manus sacrilegas injecisse, 
cum ad expiandum facinus, et divinum numen pla- 
candum, Rom: ecclesiam erigi curaret : sed. quia 
8uo ipsius testimonio edixe:at futurum ut. rationem 
redderet Christo Domino quisquis neci pontificis 
cooperaretur, accidit ut qui impia jussa Auguste im- 
plebat, ne in feminze offeusaut Incurrere!, exsequendo 
Sactilegum ab imperatrice mandalum, imperatorem 
Bibi valde infensum reddiderit, meritoque e summa 
gloria ad summam miseriam et paupertatem dejiri 
Jueruit, Quid Silverius exsul pontilex in Vigilium 
pseudopontificeim, munera et officia veri pontificis 
usurpantem,, constituerit, patebit. infra ex epistola 
Silverii ad Vizilium. Sev. Bixius. 

4 [i beratus inquit Silverium duobus Vigilii aefen- 
foribus et servis traditum. sub eoruin custodia ine- 
dia defecisse. llanc ob causan pestis, fames, et bella 
dxorta fuerunt, de quibus Baronius anno 539. Sev. 

IU$. 


occurrit multitudo male habentium, et salvatur. llic 
fecit ordinationem unam per mensem Decembrem , 
preshyteros 15 (d), diacones 5 (e), episcopos per diversa 
loca num. 19 (f). Et cessavitepiscopatus dies sex (g)f. 


* Anno Christi 540. Nam anno Christi 559, mense 
Junio litteras dedit ad Vigilium. Unde si verum est, 
quod ait Anastasius, ipsum mense Moio diem obiis- 
ge, non alio quam 540 anno Cliristi eum defunctum 
esse affirmare necesse est. Unde constat quod supra 
dixi, eum quatuor aunis et aniplius fortasse ab obitu 
Agapeti hucusque seden) pontificia tenuisse, ad 
consummatum usque martyrium : seinper legitimum 
pontificem perimansisse, eaque munia ponüficia qnae 
potuit exercuisse, constat ex setentia e. carceribus 
et vinculis illius in Vigilium pronuntiata. Sev. Βινιυ8β. 

f Nisi dicamus Vigilium po-t obitum sanctissuui 
Silverii seipsum in ordinem rede,i-se, seque pon- 
tiflceatu, quem per intrusionenm  eccupaverat, abii- 
casse, non video qua ratiose post obitum Silverii 
sedes apostolica sex diebus vacare potuerit. Valde 
itaque probabile est quod simul ac Silverium defunc- 
tuii miracula edere audivit, seipsum sede aposto- 
lica abdicavit, ob simonite, expulsi et occisi Silve- 
rii, contempli ans2thematis, crimina ἃ se commissa, 
donec iterum secreta machinatione P'elisarii umversi 
cleri consensu .egitime eligeretur. Bareu. og. DAU 
niu. 4, 5 et 6. Sev. Bins, 

(a) Ms. Luc., v. 

(b) tdem, prime regionis. 

(c) Idem, in Ponsas. 

(4 ldem, 14. 

(e) 1n eo^eu deest Diacones ὅς 

(f) Idem is., 18. 

(y) lu eodeui dece t dies scd, 


$^ EPISTUIJE. 8n. 


d 


SILVERII PARE EPISTOL£. 


* EPISTOLA PRIMA SILVERIL PAPAE. 
AD VIGILIUM PSEUDOPAPAM. 


TV igilio ambitionem sedis apostolice et simonie crimen 
ajinisenm exprobrat , eumque sententia gnathem::fis 
condemnat *. 

Silverius episcopus Vigilio. 

(a) Multis te trans;:ressionibus irretitum sacerdo- 
talis jamdudum novit generalitas : et quia, cruentis 
humano sanguine manibus decessoribus nostris per- 
vicacia tua subripiens, leviticis presumpseris excu- 
bare mivisteriis ὃ, plerique noverunt fidelium. Nam 
quia contra jura canorica temporibus sancte merm«o- 
rix Bonifacii paps, ipso vivente, successor ejus 
designari conabaris, nisi tibi amplissimi sena:us 
obviasset justitia, tunc providentia pastorali ac pon- 
εἰ βου}: auctoritate [tua a pontificali honore] tua ex- 
secranda jam debuerant auspicia detruncari. Sed 
dum parvum vulnus in te [ante] neglectum est, in- 
sanabile accrevit apostema : quod nisi ferro alterius 
abscindatur, fomentorum sentire non potest [potes] 
medicinam : quippe quí nequissimi spiritus audacia 
ambitionis phrenesim coucipiens, in illius apostolici 
wmediei, cui a»imas ligandi solvendique collata et 
coneessa potestas est, versaris contnmeliam , no- 
tumque scelus erroris in apostolicam sedem rursus 
niteris inducere, et in morem Simonis, cujus disci- 
pulum te. ostendis operibus, data pecunia, meque 


repulso, qui, favente Domino, tribus jam jugiter . 


emensis temporibus ei praesideo, tempora mea ni- 
taris [niteris] invadere. llabeto *ergo cum his qui 
ihi eonsentiunt poene damnationis [perpetue] scn- 
tentiam , sub!atümque tihi nomen et munus  minis- 
terii sacerdotalis agnosce, sancti Spiritus judicio et 
apostolica a nobis aucteritate damnatus. Sie enim 
decet fiuem sanctorum Patrum in Ecclesia servari 
catholica, ut quod liabuit amittat, qui improbabili 
temeritate quod non accepit assumpserit. 

Data octavo calendas Julii, prineipe Basilio *. Cz- 
lius Silverius papa urbis Rom:, huic decreto ana- 


thematis in. Vigilio pervasore [Vigilium pervasorem] * 


facio sd omnia sta'uta consensum prsebens, sub- 
scyipai, pariter quatuor episcopi subscripserunt, id 


A est Terracinensis, Fundanus, Firmanus, et. Mintur- 


nensis. Data jsta chartula per Anastasium subdia- 
conum. 
EPISTOLA AMATORIS, 
EPI$COPI AUGURSTODUN-NSIS, AD SILVERUM ραν P. 


Ad levandam inopi«m exsilii mittit pontifici munuscula, 
petens de statu exsulis certior feri. 

Beatissimo Silverio Amator episcopus. 

À quibusdam , pater dilectissime, illis a partus 
adventantibus audivimus vos a sede sancti Petri in- 
juste pulsum, exsilio destinatum. Quod nimis grave 
ferentes, misimus parva munuscula, id est argenti 
libras triginta ad vestram vestrorumque sustenta- 
tionem : qu:e petigus, ut ita grato animo suscipiatis, 
&icut grata. mittuiiar intentione. Precamur quoque 


Bu per vesiram epistolam nobis remandare non de- 


dignemini qualiter cir a vos sit actin, vel modo- 
agitur, ut certam rationem de vobis scire et fratri- 
bus valeam nuatiare. Quid enim putas de nobis Geri, 
pater summe, cum de summo pastore ei vicario. 
sancti Petri talia fiunt? Vos tamen nolite multum. 
tristari , sed coufortamiui sempe: jn Domino : quo- 
niam poteus est divinitas * immenpg:x tempestatis in- 
ccrta bono serenitatis amovere. Ura pro nobis, bea-. 
Ussime papa. 

EPISTOLA 1i SILVERIE PAP/E τ 

NOMINE CONFICTA AD AMATOREM b. 


Amatoris charitatem laudat : qu& contra se acta sunt: 
exponit. De (alsis testibus contra episcopum. non sus- 
cipiendis. 

Dileetissimo atque amantissimo Amatori episcopo 

Silverius 
O quam bona est charitas, qux absentia per ima« 

ginem 5, prz-entia sibimeiipsi exbibet/per amorem. 

Divisa tangit [jungit], coufu:a ordinat, inzqualia 

sociat, imperfecta perficit. Quam recte praedicator 

egregius vinculum perfectionis vocat (Coloss. n) ; 

quia virtutes quidem czterz pefectionem generant , 

sed tamen eas charitas ligat, ut ab amantis mente 

dissolvi jam nequeant. Hac itaque virtute, [rater 
ebarissigpe, plenum te reperio, dum uon solum de 


^ Surrepsisse videtur adjecta nota censularis, quia D Eamdem quoque par erat inscriptionibus pluri. 


t'mpore Silverii neque Belis»rius, neque Basilius 
ullum consulatum egerunt, inquit ad oram Binius : 
verum mihi potius haec arguere videntnr impostoris 
audacem inecitiam qui Basilium anno 541 consulem 
evleberrimum duobus minimum ann:s przverterit. 
Δι de bisce Mercatoris aberratiogibus chronologicis 
jam saepius conquesti sumus. Puit. LABBE. 

b Hxc epistola nomine Silverii ad Anatorem epi- 
scopum Áugustodunensem, fortasse qui his tempori- 
bus sanctitate celeberrimus exstitit, rescripta, ab 
aliquo otioso ex Ana:tasii scriptis consarcinata vi» 
detur. Nota consulum mendaci insignita a veritate 
historica valde abhorret, ut constat ex Liberato dia- 
cono hujus temporis scriptore (idelis.imo. Indignam 
Maque judicantes, que sub ipsius Silverii nomipe 
edatur, loco insolito, el iucousueta hac inscriptio- 
Wi$ Dot3, eam hic exhibere placuit. Sev. Bixivs. 


mis censuram ascribere, ut pretios:e merces a vili- 
bus ὑποθδολιμαίον mercatoris centunculis separarentur.. 
Puit. LABBE. 

! Suspect fidei epistolam cum alia probant, tum. 
styli barbaries. 

5. Damnatio Vigilj inscribitur in c. Jugtelli. Vide 
notas concilii Romani n, sub Bouif. If. 

* Felix 110, ep. 6 ad Acacium CP. cp. 

* [dem Felix HI cit. 

* Hauc quoque suspect fidei censent. viri docti , 
Rec immerito, cum iisdem atque sequens vitiis Ia- 

oret. 

* Ennodins ep. 24 lib. iv. 

' Bar. Binio, aliisque exsecrata. 

i MN ep. 56, lib. vy. 

a) De.liujus et sequentis epistolie suppositiose vide 
Pagium ad Au. Ch. 559, n. Set 4. . " . 


$87 


S. LAURENTII NOVARIENSIS EPISCOPI 


85 


ie sciscitàndo et visitando curam habes, sed etiam A latenus posse: quia falsam aut suspectam , aut odio- 


bonis tuis me fulcire et sustentare non desinis. 
Quanta outer mala in me peracta sunt, nec enar- 
rare, nec scribere tibi per omnia possum. Ante om- 
nia vero patricia infesta mihi erat *, eo quod non 
restituebam Anthimum dudum patriarcham. Con- 
stantinopolitanuimn , quem sancte memoriz Agapetus 
predecessor meus suis meritis damnavit. Urgente 
quoque ejus jussioune, exierunt quidam falsi testes, 
dicentes adversum me crimina, quorum nunquam 
particeps fui. Scd dum mu'ti in edem *iccusatione 
persisterent, timuit Beli«arius patrieius noster *, et 
mandavit me ad se venire pacilice pro quibusdam 
ecclesiasticis dispos:t:onibus in palatium Piucis *, et 
ad primum et secundum velum retinuit omnem 
. clerum et populum qui mecum veniebat, et nullum 
permisit introire nisi me solum, et Vigilium di:co- 
nem meum. Me vero vi retento οἱ ante przdictam 
. patriciam deducto, miserunt in exsilium, in quo 
modo sustentor pane tribulationis, et aqua angustia. 
Ego tamen propterea non diniisi, nec dimitto ofli- 
rium meum: sed cum episcopis, quos congregare 
: potui, eos qui talia erga me egerunt, anatliemati- 
zavi *, et una cum illia apostolica et synodali aucto- 
ritate statut, nullum unquam taliter decipiendum, 
sicut deceptus sum; et si aliquis deinceps ullum 
unquam episcopor:.m ita deciperet, anathema ma- 
ranatha fieret in conspectu Dei et sanctorum angelo- 
rum, Similiter sanctorum Patrum roborantes decreta 
statuimus (licet saepissime jam statutum fuerit) ncc 


sam vocem, aut funestam, potius interdici quam 
audiri sanctis Patribus placuit. Summopere, charis- 
sime, tales cavendi sunt *, ct avertendi atque reji- 
ciendi, si nocentes apparuerint : quia non solum 
ecclesiastic:e, sed etiam szxeuli leges tales non su$- 
cipiunt, sed repellunt. Unde scriptum est : 0s im- 
picrum devorat. iniquitatem (Prov. xix). Et Dominus 
per prophetam loquitur, dicens : Cum sanclo sanctus 
eris, el cum viro innocente innocenter agés. Cum electo 
electus eris, el cum perverso. perverleris (Psal. xvn). 
Et Apostolus inquit : Pervertunt. mores bonos collo- 
quia mala (1 Co-. xv). Idcirco, ut jam prielibatum 
est , nali semper cavendi , et honis a!que benevolis 
est inli:ssrendum, ut. periculum desidi:s, quantum 


B possumus, * devitemus , e! ne pestis hzc latius di- 


vulgetur, severitaie qua possumus abscindamus : 400 
niam non temeritas intervenit Pr:irsumptionis, ubi 
est diligentia pietatis. Agat semper unusquisque ves« 
trum hac informatione ", apostolica fultus aucto- 
rilate, juxta vires suas, eL fraterna dilectione, ae 
sancta rel'gione mores proprios conservare, et in 
communi alterutrum adjuvare, et in charitate. per- 
manere, et Dei voluntati indesinenter studeat inha- 
rerc, ut simul laudantes Dominum, indefessas illi 
gratias semper agamus. Vale in Chrsto, cbarissima 
semper, et predicta prout. melius poteris, Domino 
opem ferente , adimplere, et. reliquos fratres aposto- 
lica auctoritate informare studeto. Data ix calendas 
Decembris, Justini»no quintum *, et Belisario [Vui- 


(alsos, nec inimicos suspectos accusatores vel testes (7 lsiar:o] viris clarissimis consulibus. 


, unquam super episcopos suscipi, eisque nocere nul- 


! Jussu Auguste Theodorz. 

? Anastasius aut quis alius auctor pontificalis. 

* Alias principis , ut in c. Just. 

* Sent. illa in Vigil. lata merito suspecta, ut paulo 
' ente observavimus. 


— — 


5 (I»c jam sspe scepius ab Isidoro ia fictis epistolis 
decautata. 

* S. Leo ep. 2, 4,92. 

' S. Bonifac. Mog. archiep. 17. 

* Cousulim nota falsa. 


ANNO DOMINI DIL. 


|. $. LAURENTIUS 
. NOVARIENSIS EPISCOPUS. 


Notitia Margarini de la Digne. 


Hunc essé suspicor Laurentium priorem, qui ex D bus in Mediolanensi throno sedeiunt post Lauren- 


Novariensi factus sit Mediolanensis archiepiscopus 
v:gesimus quintus, ad annum Christi 507, cujus en- 
comia videatur celebrare Ennodius (a). In Dictione 
missa [lonorato episcopo Novariensi in dedicatioue 
basilic:e Apostolorum. Qui etiam Honoratus admini- 
strato Novariensi episccpatu annis triginta octo (qui- 


(a) Veni, inquit, piissime Domine, etc., evocatus 
annciorum sacerdótum | merito, electí seorsim pra .en- 
. Fs patris nostri. Laurentii. conscientia, qui tot. plenus 
' dotibus a! Ecclesie fastigium. crevit, quot. fzcissent 
gurimum singula 4πτῆνπο pontificem in quo vernat boni 


tium priorem, S. Eustorgius ann. 7, S. Ma,nus, 
ann. 3, S. Datius ann. 93, S. Vitalis ann. 4, 8. Auxa- 
nus ann. 2), ad archiepiscopatum Mediolanenseu 
evectus sit, non ita multo ante Longobardoruin in 
Italiam adventum. 


operis princeps et honestatis mater verecundia, religio« 
nis sancte nutriz. patientia, Deum semper placatura 
pielns, et qu& Ecclesiasticis membris non sermone vi- 
te instituta tribuet. sed exemplis, etc. 


343 


fI'OMILIA PRIMA. 


perm ——X—X'——— M HERE rundum, 


S. LAUREN'TIE 


HOMILLE 
(ex Biblioth. PP. Lugd.) 


HOVILIA PRIMA 
De panitentis. 

Duo sunt tempora ab Altissimo pr:estituta, in qui- 
bus datur duplex hominibus remissio peccatorum. 
Est namque remissio publica et est reu ssio privata. 
Publica tempus suum habet, privata suum exercet 
tempus. [n publica fons est indulgentiz, in privata 
fructus est. poenitentia, In. illa donum Dei, in ista 
Jabor hominis, In illa baptisma, in istà paeuitudo. 
Et quie &unt ista tempora debent agnosci. Tempus 
primum cest ab Adam usque ad Christum, Tempus 
secundum est a Christo usque ad consummationem 
seculi. Hiec sunt. duo tempora. In pr«mo quid est? 
Peccatum Adain, quod Christus solvit. In secundo? 
quiu? peccata propria, quxe labor hominum et solli- 


A 


sum, etiam super nivem ercellet. Futurum est Ge- 
nitor, ut mittas Εἰπὲ tuvin unigeuitum, qui àuferat 
inalum de mundo, quod. per ine introduetum est, et 
non fraudentur filii in facinore patris. {Πὼ 2) eriet 
viam salutis, ille reserabit remissione: fontis, et 
crimen meum abolebit in aqua et Spiritu. Àsperget 
me gratize sux guttis, el mundabor, Larabit ine ignis 
fero lumine, et «uper nivem dealbabor. Wc est primo 
lempore remissio generalis : videaluus quid in. se- 
cundo. [tem Psal ii deelarant : Usquequaque lura me 
ab injustitiamea, et a delicto meo munda me (lbid.), 
Ecce tempus, et tempus superius À Jam, in'er us Da- 
vid. Ibi lavacrum est aquas, ubi dicit : /av«Lis me et 
super nivem dcalbabor. llic licryinz sunt poenitentie, 
ubi dicit David, usquequaque lava meab injus:itia mea 


citudo exstinguit : illud generale est, hoc speciale. B et « d.licto meo munda me. lMilud publicum, hoc pri- 


Adverte quod dicitnr ; Peccatum Adam quod in filiis 
ejus permans:t, divina clementia abstulit. Sarcinam 
illam in &: suscepit Salvator, et evertit : quando? In 
prime tempore. Ubi? lu fonte baptismatis, fluvioque 
Jordanis. Ibi ciamabat Daptista , digitoqgue ostende- 
bat ccelestem Principem, dicens : Ecce Agnus. Dei, 
ecce. qui tollit. peccata mundi (Joan. 1). Peccatum 
mundi quid est ? Deliciun. Adam per. Iraducem. se- 
minis ad filios devolutum. Agnus igitur Dei Chri- 
sius; tinctus in flumine, tulit. noxiam sSarciuam ἃ 
Patre in filios derivantem. Nefas illud pessimum, a 
serpente suggestum, in foute intinxit, in flumine 
abolevit, in carae cremavit. Tulit debitum unius, et 
donavit indulgentiam cunctis. Caput curavit οἱ $ana 
$uo! omuia membra. Verum ab hoc fonte. vel indul- 
gen'la generali aliud jam exoritur tempus : conumissa 
peccata non aqua delet, sed peeaitudo remittit. Et 
hoc tempus utrunque psalmista Davi! in quinqua- 
gesimo. psalmo notavit, Primum teinpus. posuit, nbi 
per Christum loquitur in persona Adam. Et quid di- 
ci? [nceria, inquit, et occulta sapicntie tug manife- 
sta mili, Et que sunt. ísta? Incertum fuit. salvari 
Alam lapsum in mortein, sed imauif sta facta est, et 


C 


redemptio ejus in carne el remissio ejus in aqua, 


vidi in spiritu quomodo clenenia tua mis-a per 
uni; e»itum, et parem recepit de crimine, et. filium 
donavit saluti. Ecce incerta sapientie tu, quie 
mihi tua dignatio revelavit ? Quid erg : Adam? 1μ56 
est qui per Christum exsultat iu. David dicens ; Do- 


vatum. Illud gratix , loc clementi, Illud ommum, 
lioc singulare. {|| myst eum, hoc morale. Ablnitue 
Adan corpore Christi, ut veterem abjiciat hominem 
et jiuduat novum. Abluitur David in corde compun- 
cto, ut reformet in. se speciem quam crimen fusca- 
vit. llle renovatur in fonte, iste. reparatur in fletu. 
lum gratia curavit, istum geuitus reformavit. Qui 
comnjssum 8uum hirsuto corpore dolet; et lugens 
peccati sui aute se piegit. imaginem, ita. asserens : 
Usquequaque lava me ab injustitia mea. Quare usque- 


quaque? Quia iniquitatem meam «gnosco, et delictum 


meum conlra me est semper. Tanquain si ita diceret ; 
Sanaveras me, Domine, jam ante iu patre mee 
Adam, quando membra illius in te su:cep!a tinxisti 
in fonie, abl.i-ti in flumine. Liber existebam benefl- 
ciu tuo, nec potui indultam milii gratiam retinere, 
lierum eniin in me ipsum erravi. À patris delicto li- 
her effectus, proprium cominisi delictum, de publico 
ereplus |:.queo, priva um incurri. Non est jam fontis 
nec aque presidium, Quid faciam, aut unde piabor? 
Nunquid mereor iterum iudulgeuu tuse imbie per- 
fundi, general.que lavacri flumine dilui? Absit. Non 
ego Jam aqui munus repetam quod ablui, Semel pe- 
tim quod semel concessum est. Ex mea me inopia 
redimo, ex meo ine labore perfundo. Est in me exi- 
guus qu:d.um humor, qui nou. me more torrentis in- 
fundi!, sed modico sudore inrorat. Laboris mei me 
guttis ablui quiero, verhorumque :ciutillis virus iu 
ine conceprum exuri desidero. ἴ squequaque lava me 


mine, asperg.s me hyssopo, et mundubor (Psal. 1). D ab injus:itia mea : non jaw aqua, sed opere 1.va me; 


Culpa enim mea me obruit, imo crimen pr:evarica- 
tionis feedavit. Sed, asperges me liyssopo, id est aqua 
viva , εἰ mundcbor. Asperges me squa Filii tui sacro 
sanguine mixta, et mundabor. La abis me, «4 super 
nivem deabbabor ? [.avsbis me in illo venturo fonte et 
mystico fluinine in quo, non solum eiimen iwneum 
exstmiguetur, sed et candor meus. quem recep urus 


nóu haptismatis fonte, sd ponitentite rore. Quia 
delictum meum contra. me. est semper. Vidi me : co- 
gnovi faetum meum, stat ante me d«lictum quod ine 
de'orinavit, Usquequaque lava me a5 injustitia mea, 
quia cognovi quod feci : quod ego. cognovi , tu di 

guanter ignosce. Despice, tu,'quod ego inspicio. Suite 
ficit me videre hoc. Tibi displicui : averte. faciem. 


Ld 


S. LAURENTII! NOVARIENSIS EPISCOPI 93 


fuam a ygeccalis meis, el omnes iniquitates meas dele. À cepisti mentem altiora petentem; δί2 in aliitudine. 


Quare? quia delictum. meum covtra me est semper. 
Scriptum est in corde meo, exaratum est sub oculis 
meis, fixum est in conscientia mea. Ablue, tu, quod 
ego seripsi, exime quod ego depinxi. tl;c in figura 
plorata sunt ; h:ec induxi in speculum quinquagesimi 
psalmi, in quo ad aspectum nostrum et primi tem- 
poris et secundi gemina imago resultat : primi in 
Adam, secundi in David. Licet ambo, sive Adam, 
sive David primi temporis spatio concludantur. Spi- 
ritu: est sanctus qui loquitur in prophetis, et tem- 
pus utriusque a se distinguit, et prevaricationis ve- 
nia signetur in Adam, poenitentix:: manus exsolvat in 
David; sermo namque propheticus, e! przcedeutem 
faciem temporis et sequentem depingit in psalino. 


mentis tuz quasi iinago Dei, et de speeulo hoc dei- 
fici operis profunda rimaberis. [labes arbitrium et 
sensum de [leo concessum. Delibera apud te, cum 
sis imago Dei, quomodo non poss:s exstingui. Si est 
in te prudentia, si habes consilium, et proprium 
mentis arbitrium, Deus in te est. Ipse tibi erit poe» 
nitentia, et fons et baptisma, et remissio, qui nun- 
quam in te nec desinit nec deficit. Quid ambiguus 
&stuas : quid resolveris animo, et inter inepia tz- 
dia conscientim tus fatigatus torpescis? Peccasti 
post fontem, lapsus es post baptisma, fecisti erimen 
post indulgentiam generalem : quid nunc? perit jam 
spes? nunquid intercepta est retributio? Non est 
ita homo! Quid cireumduceris? signum accepisti de 


Vobis igitur (dilectissimi) sermo iste componitur, ad B fonte, non desperationis sed miserationis, non de- 


vos dirigitur ista assertio. Vobis hzec disputatio cla 
rum profectum habitura ingeritur; in quibus calor 
fidei peccato forte interveniente perfrixit. Mens per- 
dita obstupescit, spes depravata liquescit, omnisque 
futurorum inte.tio aporiata torpescit, dum secum 
unusquisque perpendit, sibique reputat, ac intra se 
loquitur ita : Quid factnrus sum modo, quid super- 
agendum e-t mihi, aut quid restat sperandum? Re- 
demptus fui, et factus sum servus; liber fueram, fa- 
ctus $um servus peccati; perdidi gratiam largitoris, 
amisi beneficium redemptoris ; claro corpore egressus 
. de fonte, coeno meiterum immundo perfudi, limoque 
Iedavi. Purus de gratia Dei, factus sum de propria iu- 
temperantia perditus, Error meus de filio famulum, de 


Intimo iniwicum, de bxrede exterum [Suppl. fecit]. C 


Vioiavi symbolum meum, corrupi pactum in ip*o 
vestibulo fontis conscriptum. O quam infelix condi- 
tio! O quam miseranda consilia! Operibus diaboli- 
cis me renuntiaturum spoponderam, et implere non 
valui! Ma'is quibus carui, in ipsis relapsus con!a- 
minor ! Evangelicam tunicam rursus in pellicia com- 
mutavi. Stolun meriti, quam mundam texueraun, labe 
vitierum fuscavi, et novum hominem ite:um vetu- 
s$'ate contexi, Quid nune requiro, aut quid exspecto 
adhuc: ubi quero fontem, aut ubi invenio Lapti- 
8ma? Nunquid est respectus ad.aquam ? nunquid re- 
cipiet me adliuc unda, ut me reformet in utero aquae 
εἰ pariat innocentem? Aut forte quzerere debeo ad- 
huc dexteram sacerdotis, que me mergat in fontem ; 
et iude iterum purificet! llae tecum loqueris; tu 
hiec tecim tractas, couscienti » tuz onere prpgrava- 
tus! Sed qui. sunt lice verba tua, O homo, cogno- 
sce te esse imaginem Dei, Sapientei te fecit Deus, 
providum animo, mente mysticum, seusibus subli« 
mem, et vult te nou perdere scd salvare ; non peri- 
mere, se! protegere : quare tu desperas, quando ille 
non despicit? Conscientiam tuam formidas, et ad 
caput indulgenti.e non festina- ? Quid putas esse fon- 
tem qui concepit, *ut quid a'stimas esse undam aqu:e 
qua te peperit? Nunquid aqua est media, aut unda 
jn causa? Ab;it! sed disce mysterium. Prudentia tua 
fons, et in te intellectus tuus aqua. est inundans, 
babens asp: ctum cordis, ut videas temetipsum. Ac- 


fectionis sed remissionis, non ut unquam despere:. 
Signum acceperunt Judei : quale? circumcisionis. 
Signum acceperunt οἱ Christiani : quale? miseratio» 
nis. Ecce siyuum in Judzis : circumcisio carnis; in. 
Christianis circumcisio cordis. Sed satis bzc ila 
praestantior. In illa sanguis incisionis, in liac aqua 
remissionis. Ibi plaga carnis, hic palma pietatis. Ibi 
observantia rigida, hic indulgentia regia, Et boc 
utrumque signaculum Christus pendens in patibulo 
pranotavit, quando de vulnere suo et aquam eduxit 
et sanguinem (Joan. 1x). Utsanguinis signaculum da- 
ret Jud.eis, aqu: vero indicium gentibus Christianis. 
Signum ergo tu accepisti de fon:e, non Judaicum 
sed evangelicum. Ex ilia die illaque bora qua egres- 
sus es de lavacro, ipse tibi es fons jugis et diuturna 
remissio. Non opus habes doctore, uon dextra 84- 
cerdoti-. Mox ut ascendisti de sacro fonte, vestitus 
es veste alba, et unctus es unguento mystico : facta 
est super te invocatio, et venit super te trina virtus, 
qu& vas novum hac nova perfudit doctrina. Exinde 
te ipsum statuit tibi judicem et arbitrium ; deditque 
tibi notitiam ut possis ex te discere bonum et ma- 
lum ; id est inter meritum et peccatum. Et quia non 
poteras, manens in me;uibris corporisque compage, 
liber exis ere a peccato, immunisque esse a noxa . 
post baptisma remedium tuum in te ipso statuit, re- 
missionem in arbitrio tuo posuit, ut non quaras sa- 
cerdutem cum necessitas llagitaverit ; sed ipse jam, 
86 si scitus perspicuusque magister, errorem tuum 


D ivtra te emendes, et peccatum tuum peenitudine 


abluas. [taque desinat duritia, cesset desperatio, de- 
sinat ignavia, fons nuuquam deficit, aqua intus est, 
alluijo in arbitrio esi, sanctificatio in sulertia est, 
reinissio in rure lacrymarum. Nolite solvere in se- 
gnitiom : fons est in. homine conservatus perpetua 
peeuitudo. Ibi e-t pueniteutia ad vocem Baptist, qui 
sic vociferatur in eremo, et penetrabi!i clamore de- 
sertas bominum mentes exaggerat dicens : Poeniten- 
liam agtte, appropinguavá enim. regnm. celorum 
(Mauh., wi). 


Neto potest superni imperii habere apicem , lia- 
bere fastigium , nisi fuer.t paenitentize suffragio ful- 
tus. Ad regni superni penetrabilia non pervenit quig- 


8$ 


HOMILIA PRIMA. 


91 


quam, nisi egerit poliitentiam. Repetit adbuc Bap- A ori meo, et ostium circumglgntie lgbiis meis. Nec wi- 


tista : Ego (inquit) bapiizo vos aqua in peniten iam, 
aed alter est post me veniens, qui vos baptizabit in Spi- 
ritu eancio et igni. Noli t» jam quixrere neque Joan- 
nem, neque Jotdanem : ipse tibi esto Baptista. Pol- 
lutus es post. l;»vactum , vitiata sunt viscera tua, 
coniaminata est anima ? tinge te ip aqua poenitenti:e, 
»blue te abundantia lacrymarum, exuberet fons com- 
punctionis in extis luis: exundent aquz vivz in fibris 
tuis. l'ara te venienti Domino, et ipse te baptizabit 
in Spiritu sancio et igni, hubens ventilabrumin manu 
sua (Ibid.) : quod est inspectio vel ponderatio ρα» 
nitudinis ac peccati. Ipse perpendit in te utrumque 


pondus, ipseinspicil in te nolem et molem: unam poe 


nitentiz, et upam pestilenti. Et peenitentiz quidem 
fructus , ac si triticum, congerit in tuum profectum ; 
peccat» vero uia , quasi pestilenti paleas, comburit 
igni inexst/nguibili (Luc.in). Hzc est privata remissio, 
int&jmo corde provocata, et ponitudine acquisita. 
Mulja suut repetenda, plurima replicanda, Genus 
bominum íragile est, et lubrico semper gressu ince- 
dit. Natura corporalis obno£ia est rebus contrari s : 
passionibus elenim diverais a« vitiis subjacet : nec 
tantum de propria puritate, quan'um de divina pietate 
dirigltur. Et, si hodie quis confidat de merito, de ro- 
bore animi, de vigpre viscerum , crastino fallitur ac 
decipitur. Sic enim protestatur Apostolus diceus : el 
qui se putat slare, v:deat ne cadat ( 1 Cor. X). Carcer 
est vero qui anima foriitudinem .premit el clarita- 
tem contaminat. Laqueur est semper imminens ju- 
giterque insidians; laqueus est pestifero lapsu pro- 
tensus in via. Et iude est quod clamat propaeta : In 
via hac qua ambulabam , occultaverunt laqueum m'hi 
(Psal. cxii). Et iterum : Juzia semitam , scanda- 
(um posuerunt mihi. (Psal. cxxxix). Implieatur ple- 
rumque anima in bor corporeo laqueo, et si velit, 
eb si noli!, nee liberatur sponte, priusquam d.vino 
suffragiu per peenitudinem supplicans , ut ait iterum 
propheta : Benedictus Dominus , qui non dedit nos in 
captione dentibus eorum : Anima. nostra sicut. passer 
erepta est de laqueo vyenantium : laqueus contritus est, 
edjuvante Domino, el nos liberati sumus (Psal. cxxin). 
In laqueo lhierebat auia Σ erepta est non suis viri- 
bus, sed divino przsidie. Et quis est iste laqueus, 
hisi caro qux: animam in proposito suo bene curren- 
lei vexat semper, carpit jugiter, capit frequenter? 
e-t e»im unus st. mulis per membra insidians. Dico, 
quomodo in oculis est laqueus gravis. Àn non cogno- 
visti quemadmodum anima (nan dicam, stmpe, sed 
semper) captivatur. in a-pectu ἢ Unde. avaritia. iusi- 
diatur, unde libido incenditur, ni-i de corporali as- 
pectu ? Vidisti laqueum fortem? nec immerito scrip- 
tum est: Nequius oculo quid est factum ἐπ homine 
(Eccli. xxxi) * ΕΔ iterum: Jutrabit mors per [enestras 
(Jer. 1x). Et lingua 162. laqueus est iusauabilis ; spar- 
git enim venenum maled ctionis, blasphemiz, susur- 
rationis, detractionis; et non seluym corda, sed etiain 
exulcerat animam. ΕἸ inde est quod obsecrat. ille 
prassul poeuitentize dicens : Pone, Domine custodiam 


nus interserit alter : quis dabit cogitationi mee. fta- 
gellum, aut quis imponet super lubia mea. signaculum? 
certe u! tinc loquar quaudo. non est. tacendum , et 
quod prompserit lingua nen mordeat, sed nutriat ani- 
maii; sonabit vox adversa ie auribus, et homo inte- 
rjor stimulatur in ira, concitatur in cxede. Vides q: ia 
et in auribus laqueus permanet? et inde illa Scripta- 
rx: commonitio s«nat: Sepi aures tuas spinis; noli au- 
dire linguam nequam (Eccli, xxvi). Laqueus estin ma» 
nibus : ut dictum est : iniquitatem manus vestra 60}}- 
cinnan', Et. iterum : Utquid. mihi jejunastis quando 
subditos vobis compungitis, et. percutitis puguis humi- 
lem (Isai. vii) ? Quid dicam de noxio pedum incessu, 
enr-uque cruore infecto, ut est illud : Veloces pedes 


B eorum ad efundendum sanguinem (Psal. xii, Rom, m). 


C 


Has namque insidias corporales, hos laqueos singulo- 
rum membrorum de corpore eruendos, sententiis 
suis decernit Silvator : Si oculus tuus dexter, si ma- 
nus (ua vel pes scandalisat. te (Matt. v ; Marc. ix): 
id est animam tuam divina desideram'em , celestia 
cogitanteni, depravant. Si laqueis suis te implicant, 
aut (raude sua nituntur visus eruere : abscinde non 
fhanum δι} pedem , sed pestilentiam tibi per hxc 
membra morbumque illatam. Quamobrem dictum es!: 
Si oculus tuus dexter te scandalizat, si manus dextera 
tel pes : nisiquia omne quod bonum esi dextrum di- 
citur, similiter malum appellatur sinigtrum ? Et est 
pars dextra, et est pars sinistra. Dextra suos reti- 
net probatos ; sinistra suos 406 reprobatos . Ad 
dextros quid dicit Christus? Venite, benedicti Patris 
mei, possidere resnum paratum vobis ab origine mundi 
(Matt. xxv ). Quid ad sinistros? Discedi:e a me, ma- 
ledicti, in ignem clierhum, Vides qua ta disteusio est 
in sinistro et dextr» ? quid igitur si oculus tuus dex- 
ter scandalizat? disce quid est quod quand« cammit- 
tis peccatum, oculo tibi miristrante , dul«e ti^ i et 
dextrum videtur, Et dex:rum lioc. tunc corrigitur in 
siuis:rum , quando residente Domino et. di-cutiente 
peccata coeperis inter multos alios et ipse audire : 
discedite a. me, maledicti, peccatores injusti, in igem 
eternum. Scand-lizavit te. oculus, sulripuit, delin- 
quis, j er visum te impL:cavit ᾽ erue eum. Quid jubet 
eruere? oculum, an peccatum ? Üculum suggerentem 
commissum, Nunquid oculus peccavit quia vidit ; an 


D magis animus deliquit quia concupivit? C:eterum si 


per cuncta peccata vel scandala non auimi cupiditas 
reprimeuda est, sed eflodiendus est oculus quia vidit, 
nullus jam habiturus est oculos. 

Non est quisquam (ut arbitror) cui oculi remane- 
bunt, quia non est inter iortales qui non concnpis- 
cit, aut scandalizatur, aut peecat. Homo, juculpave: 
ris oculum ad gratiam tibi concessum, cujus benefl - 
cio luinen vides ? ornatus est capitis, sp: culum est 
membrorum , totiusque enrporis f-nestra. gratissi- 
ma! Noli lune iuculpare quia cernil , &ed in. 
culpa quie cernit ; sed iaculpa tipi ipsi, quia 
cencupisti! Érue, non oculum de capite, sed er- 
rorem de curde; evelle, non.asjectum comporcum , 


$5 


S. LAURENTII NOVARIENSIS EPISCOPI 


26 


$ed concupis ente crimcn : non est ussum oculum A Fist caput tuum fons remissionis et fluvius. indul- 


delere, scd crimen evel'ere. Dexter fuitoculus quando 
tihi obduxit scaudaluim : lioc est quod dicit quando te 
iuquinavit et polluit. Sed erue cuin contraria fortitu- 
dn». Noli te vulnerare cogitare , sed ad vincendumn 
te praecinge. Esto armiger poenitentiz , et protinus 
evertes peccati, Dulce fuit vitium cum delectavit 
animam ; sed flat αἰ nunc dulcior peuitudo, quz 
non solum delectet, verum etiam nutriat. animam. 
Concupisti inalurm, vicit te cupiditas, perpetrasti ne- 
fas! crit animus tuus dexter oculus, id est dulcedo 
peccati. Erue oculiin istum, sinistro conspectu con- 
serium, qui te non illuminat, sed contenebrat, et de 
dexLro transf rt te. in sinistruin, Sed dicis : malum 
hoc quod asseris à me extirpandum, oculus iste ne- 
fandus, intus est! Non videtnr iu pectore, habetur in 
corde c..nscientize fixus, quali arte valeboeumeruere 
. qui ne? tnanu coutingi potest, nec digito erui aut 
evelii? Vis ostendam tibi manum, et d gitum, et ar- 
te ^ qua possit evelli? Quando. percussisti. pugnis 
h.milem, induxisti in te peccati oculum,  quan- 
de porrexisti manum tuam. ad sublevandum hu- 
mile, ad satian.!um inopem , eruisti de corde tuo 
nequit oculum quitescandalizavit. Vides quali manu, 
digitoque et. arte noxius ille eveliitur oculus qui de 
dextro dirigit in sinistrum? Dulcia. sunt vitia dum in 
acti Sunt, sed sunt protinus amara post actum, Mel, 
inquit, sti/lat ex labiis meretr/cis (Prov. v), et hoc 
εἶ .lce. Ad tempus quidem ungit gulam , impinguat 
fauces, novissime vero convertitur in amaritudinem 
fe.lis; et quod fuit dulce ad tempus , fit amarum in 
fine. Festina igitur, el ne tardus. existas ai corri« 
gendum te de sinis ro. in dextrum. Ccceidisti per ceu- 
hum : contaminavit te aspectu. suo ?abluat te aqua 
sua. [aduxit iv te laqueum? eruat te de laqueo : lia- 
bet enim in se magnum lacrymarum auxilium, Impu- 
lit te obscenis sordescere actibus, turpi ue mucrone 
vaput abscidit, id est avaritia. aut libidine? Age, tu. 
exerce te contra talem oculum ; erige te contra as- 
pectum tuum, agita cordis tul. venas qua tendunt ad 
oculum, et dic illi: Ocule, ad te recurro, tiii imputo! 
exue quodiinplicasti. Tu me vuln: rasti, tu me saua ; 
tu me polluisti, tu me purifica : abluequod inqüinas'i, 
vrige quod. elisisti, corripe quod evertisti, absolve 
quod per. scandalum  obligasti. Tu vidisti, ego con- 
Cnpivi ; tu inspexisti el ego peccavi. Vidisti :urum, 
vidisti possessiones aliorum et praedia : czecavit am- 
bitio. Caepi velle quod meum non erat, cepi auferre 
aut argumento invadere aliena, Tali me scandalo ob- 
czecasti. Quid dicam de feminea specie, quantum in- 
tuendo eam collapsa. est aniva, effeminata sunt v's- 
cera, et quasi eoncupiscentiz sagitta percussus de 
quodam przeipitio corrui?* Da modo liquorem tuum, 
et dele peccatum meum. lrriga me imbribus tuis ? ir- 
rant aquae tuze et obruant crimina mea. Hxc loquere 
eum oculo tuo qui te scandalizavit, Przeterea percipe 
te in futurum judicium. Punge venam coris tui pee- 
nitent stimulis, et de imo corde atque de intinia 
πιο educas aquam. vivam ini capite. profluentcm. 


B 


C 


gentia; et exinde non solum per dexterum oculum, 
sed et per sinistrum gemiui rivi currant, Πυλιπι 
tibi ambo oculi pariter, san'aüs rorem ac inint- 
genti: imbrem. Vult enim indulgentissimus cognitor, 
ut fletus purget quod visus polluit, et quod fedavit 
cupiditas, reformet compunctio : ut eruas de corde 
pestiferum oculum plangens et ingemiscens et do- 
lens sicut dolens Jeremias propheta, cum populum 
plangeret transmigratum, sie dicens : Quis dabit ca- 
piti meo aquam, aut. oculis meis. fontem lacrymarum 
(Jer.ix) ? Et ille quidem populum deploravit capti- 
vum : tu autem ingemisce pro anima quam cupiditas 
violavit, et oculus dexter fecit degenerem. Sic eruen- 
dus est oculus, sic abscindenda est aianus, vel noxia 
membra. Nam ubi avaritia, ibi mauus dextra denti- 
bus venenatis armata ut percutiat, ut affligat, ut au- 
ferat aliena. Ubi libido, ibi dexter oculus noxio as- 
pectu arinatus, qui modicum delectat et multum no et. 
Qui viderit (inquit) mul'erem ad concupiscendum eam 
adulteravit eam in corde suo (Matth, v). Vidit oculus, 
concupivit caro? peccavit anima. Flevititerum oculus? 
abluta estcaro, absoluta est anima. Avaritia infandum 
est vitium in hominibus: radix est una in przcordiis 
fixa ex qua pullulant omnia mala. Quid est avaritia? 
Cupiditas radix omnium malorum (1 Tim. vi). De ista 
radice exsurgunt meudacia, oriuntur perjuria. Qui 
enim est aut di-traclor, aut emptor ; qui lucri gra!ia 
habet de cupiditste trsetatus, nonne plerumque peje« 
rat, sepe mentitur * sine hoc virio negotiator aut ra» 
rus aut nullus est. Et quid dico negetiatorem , im- 
postorem usum commerciis? Videamus quz res fa- 
cit pr:edones, aut unde erumpunt proditores. Nonne 
de avaritia przedo fuit rex Achab, quando per fac- 
tionem dolose mulieris, falsa sub proditione justum 
trucidavit ut vineam ejus violentus invaderet? Avarus 
fuit et Judas cum proderet Christum Judzsis (Matth. 
XXvi), cum acciperet ab eis triginta argenteos. Tolle 
avaritiam etnon est discordia; aufer avaritiam , et 
solus amor regnat; desinat avaritia, et cessat ambitio. 
Tolle cupiditatem, et nemo dicit: hoc meum, aut 
hoc tuum. Fraus inde germiuat , dolus inde consur- 
git, factio inde concinnatur: irz quoque, insidi:eque, 
homicidia, bella ipsa, sive publica, sive intestina, eupi- 
ditaiis et avaritiae fructussunt ; ut si quando vel ar- 
mis vel argumentis, alter alterum vel superaverit vel 
truncaverit, res cjus velut victor diripist suamque 
avaritiam suppleat, Et hoc est quod Scriptura testa- 
tur Apostolus, dicens : ltadiz omnium malorum ava- 
ritia (1 Tim, vi). Disce d.ligenter quid sit in homine. 
Duas habet in se duorum malorum fixas radices; 
quibus repugnando intra vexatur et carpitur. Et qua: 
sunt ist:e radices? Una est avaritia, et una est luxuria. 
Avaritizx radix uhi e-t ? [In cupidine mentis. Luxuria 
ubi est? In voluntate membrorum. Cupiditas namque 
meutis in avaritia. insrdescens armat manus pedes- 
que, et facit in his forense peccotum , οἱ crimen ex- 
tra corpus : radix vero luxurix, qus succis membro- 
rum nutri'ur. venarumque humeribus irrigatur, co- 


97 HOM!LIA PRIMA. 93 
Eitipsa viscera inobscena cupiditate delinquere, et fa- A que crimina vincula funesta disrumpil, Vidisti aquam 


eere peccatum intestinum. lgiturpst peccatum avari- 
εἰς, et est peccatum luxuriz? in membris. Duo sunt in 
liomine capitalia erimina : unum intus, et unum foris; 
unum in membris, et unum extra membra. Est pecca- 
tumluxuriz in menibris, et egt peccatum avariti extra 
membra. Et ut credas boc ita esse quod dicitür , audi 
eumdem Apostolum prosequentem : Omne peccatum 
quodcunque fecerit homo extra corpus est ; qui autem 
fernicatur, in corpus suum peccat (1 Cor. v1). Sed dicis: 
si pedes currunt ad prx:dam, si auus dirip unt, quo- 
modo potest ab-que corpore esse peccatum? Non est 
quidem dubium quo. omne peccatum meinbris mi- 
nistrantibus perpe'ratur : sed aliud est per membrum 
commituere , et aliud in. membra deliuquere. Per 
membra enim quod committitur, in lioc animus de- 
fectatur; eirnis autem voluptas boc nec sentit nec re- 
cipit. Et ideo dictum est : Omne prccatum. quodcun- 
que fecerit homo, extra corpus est ; libidinis vero la- 
ces, ardentesque f..rias intrase continet caro, ex ra- 
dice luxuriz pullulantes. Dulcibus namque illecebris 
ad modicum excitatus vel expressus bumor , trahit 
8d se ex imis viscerum venarumque medull.s totius 
corporis voluptatem. Quod ubi Apo:tolus intentissi- 
me inspexit, absolu:e (ixil sententiam dicens : Qui aui- 
tem fornicatur, in corpus suum peceat, Vze wibi ! quid 
acturus sum, homo fragilis! qua virtute valebo tante 
atrocitati resi-Ltere! duorum in me consistentiun ve- 
nena qua forte possum vitare? Si radix avaritize 
(wultiforme crimen) exulcerat animam ; si radix 
luxvriz ignitas ininistrat libidinum faces, quibus vis- 
eerum medullas exurit, quid faciam? quie virtus in 
me? aut 4:8 substantia mea? Vivunt in me duo ser- 
penies pariter, avaritia et luxuria. Mordeut semper, 
exulcerant jugiter , collidunt frequenter, et stare 
contra tales bestias. propria virtute non possum. Si 
2quz j:m adminiculum non est , $i Spiritus sanctus 
deest , quis me liberabit de corpore mortis hujus? quis 
me eruct ab. hac. nequit: mole morsuque ferali * 
Homo, noli dilfidere: res iu promptuest, v.ta in manu 
est , virtus in voluntate est, victoria in aibitrio es!. 
Si voluisti , vicisti; si nolueris, victus relinqueris. 
Qui vult vincere c--patur ut vincat; qui despe:at, amn:- 
sit victoriam. Quid times cupiditatis crimen, vel ava- 
ritize facinus? Noli timere! Radix ista omnium ma- 


eleemosynz! Vis scire quod et luxur.a et libido in 
aqua est? Peccatum corpus incestat, nunc aquam ἰὼ» 
bet contrariam. Ubi? nonne in oculis? et ui rio. ce 
corpore. De oculis stillat aqua quie totius. corporis 
contractus dissoh it οἱ alluit faeditarem. Nam sicut 
peccatum quod extra corpus est. eleeiosyua  fulimi- 
natet exstinguit, sic. vitium libidinis uod. meinbra 
incestat lacrymarum ubertas exstir; at. Ergo peccatuin 
quod extra corpus est proprium habet foutem elee- 
mosyuz, et flagitium quod intra corpus. commit tur 
suum liabel fontem ex oculis proflueutem: ut. scias 
tu quia eleemosyna (lainmas avariti:e. restiuguit, et 
libidine fuscata viscera profusis iterum fletibus al- 
bent meritumque recepleut, Sed «quandiu verba in- 


B nui? Accipe evang: lica documenta ; accipe duos duo- 


rum cr.minum indices . llabes publ.canum, habes et 
mcreiricem: peblicanum ju avaritia, incretricem 
in luxuria. Criminum prasules facti sunt divinas 
misericordi.e indices : vis scire quomodo isti duo vi- 
cerun!, et criininosa contagia evaserunt )Salvatus est 
publicanus : qua manu? nonne per eleemosynam ? 
ltecepta. est ineretrix : quo privsidio? nonne per la- 
cryma;? Sed causam repliceuus. Agnitus, inquit, 
Dominus Jesus perambulat in Jerico : ei ec.e vir no- 
mine Zuchaus ( Luc. xix), homo peccator, avarus, 
dives ex rapinis, et hic quaerebat videre Dominum Je- 
sum, ut sciret qualis esset; nec poterat eum videre, 
turbarum. obstirpatiene seclusus; modic:e namque 
statnr:e erat. Contigit invenire eum arborem sycomo- 


C rum ; ascendit festinus, et vidit. Quid vidit? Salva- 


torem sxculi. Dene festina:it, optime ascendit ; qn 
dum avidus cupit videre Salvatorem, salutem ips:m 
quam ignorabat invenit. Et quid dicam vidit? anie 
visus est quam videret. Tran ivit (inquit) Dominus 
Jesus, vidit illum, dixitque ei : Zachee , festina. dc- 
scende, hodie namque in domo tua me manere opor:et, 
Doinine, quid est boc quod dicis? Nuuquid non sunt 
fideles , quid ad 1a'em lioumjiuem applicas 7 Publica. 
nus est Zachazus : iio prineeps publicanoruin, pec- 
cator est et przzdo; videre te voluit. tantum : nun- 
quid de sola visioue jam debet s«lvari? Ascendit in 
arborem ut videret ; si autem ne«duin vidit actusque 
necdum ingemuit , nunqu.d confessus est maculam 
$uaiD, aut flagitia repl:« avit? Nunquid flevit ante te; 


lorum, id est avaritia , habet aquam propriam. Ft D aut fecit cleemosyuam in peccatis suis? est. adhuc 


aqua isia , quie est, nisi eleemosyna ? Non audisti 
quid scriptum est? Sicut aqua ezstinguit ignem, sic 
eleemosyna exstinguit peccata (Eccli. qj. Magna h:»c 
seutentia , desinat querela, desinat duhitatio, Nain 
ubi eleeinosyna, ibi aqua; et ubi aqua, ibi Spiri us: et 
ubi Spiritus, ibi remissio. Desinat desperatio: aqua, 
et ablutio, ei remissio i eleemosyna largientis est. 
Ne differas abluere inquinatum corpus et animam 
fontibus eleemosyn:e, ut redeas rursus in promissi 
baptismatis formam ; Sicut aqua exstinguit ignem , sic 
eleemosyna exstinguil peccata. Tanquam δἱ ita εἰ dic- 
lum essct : sicut. aqua exsiinguit ignem ardeutem, 
sic eleem:syna di. cerpit avaritiam : funera hoginum- 


homo profauus; et dicis illi: Ποάϊε in domo tua. me 
manere oportet? vix. adliuc. vel videre te meruit, et 
jam anguloa ejus visitas hospitiumque amplect«ris ! 
verum hoc officii tui est, et indulgentissimie curae, 
qni non venisti justos invitare, sed peccatores cor- 
rigere. Manes cum publicanis, manducas cum pecca: 
tori5us, jungeris cum injustis, ut bac societ«te. quasi 
arie quadam eos converta:, et corrigas ad salutem. 
Zachee, descende, inquit, quia hodie apud te ie ma- 
nere oportet. Et. quid Zachzus? descendit confestim 
dearbore, jam verbo Domini emendatior. Aspectus 
enim emendavit pri donem; et solo sermone uigia- 
vit sensum ejus. Descendit, perniciter prope: avit, 


99) 


S. LAURENTIL NOYARIENSIS EPISCOPI 


100 


exsultans paravit. hospitiam ; suscepit vit:e pzzesu- A Zach:zeus. Ille ascendit in arborem, quia non poterat 


lem , et factus. est filins 4brahae. Mansit apad illum 
Christus, inspiravit. illi ignem secretorum, ignem 
fidei, Spiritus sanc'i occultum. ardorem , ut amore 
Dei et calore fidei flagrans, talia verba depromeret : 
Domine, ecce dimidium bonorum meorum do puuperi- 
bus. Audisti quid dixit? Ecce dimidium bonorur 
meorum dispergo pauperibus. Tanquam si ita dice- 
ret : modo vidi, modo cognovi. Salvator, non ex 
mo, $ed ex te facta est correctio mea ; persens! przedas 
meás, pensavi actus pestileros quos in avaritia per- 
petravi. Oro, obseero, adjuva me miserum et pecca- 
torem! Fece erogo quod abstuli ; reficio inidigentes 
quos 1zesi, ecce vestio quos nudavi; et si quid alicui 
(fraude abstuli, in quadruplo reddam. Vidisti largi- 


videre prae turbis ; te non turba hominum reunet, 
aut caterva excludit, sed liabes inter vitiorum silvam 
et cogitationis catervas qux: mentem tuam obum- 
brant, et aspectum aporiant, Sed tu convelle de cor- 
de i0 silvam istam male umbrantem. Repelle noxias 
cogitationes, et. conscientix strepitum. Relinque in 
animo tuo unam erborem limpidam fructiferam, cru- 
cis etigmata przeferentem : in quam ascendens, vi- 
deas et ipse Chrisuim sicut vidit Zachzu:, et dicat 
tibi : Amen dico vobis quod salus hodie homini isti 


. facta est, quoniam et hic filius est. Abrahae. Compun- 


gere protinus in affectu verborum ejus, el concipe 
animo cum magna alacritate facere eleemosynam. 
Porrige modicum, et promerere multum. Eroga ter- 


tionem raptoris? inst»t adliuc dicendo : Adesto , Do- p reua, et exige sempiterna , sieut. fecit Zachzeus, qui 


mb.e; ego in quadruple reddo qux inique abstuli. 
Τὴ cura criminosum, tu. suscipe votum meum, et 
$ana vulnera mea. Eruat eleemosyna, qux obruit 
avaritia, Indignantur quidem, imputare conantur Do- 
mino cur ad peccatorem diverterit, et in domo pu- 
blicani mansitare voluerit : sed quid Dominus ad 
eos ? Nunquid vos ita? nolite sic de nre sapete : an 
nescitis quoniatn. publicanorum sum οἱ peccatorum 
salvator ?* Amen dico vobis qnod hodie salos facta est 
domui Zachai, quoniam et hic lilies est Abrahae. 
Salus illi faeta est quouiam Salvatorem οἱ vidit et 
poghovit, et recepit, el preceptum ejus implevit. 
Non audistis quid dixit? Dimidium substantie me: 
1e pauperibus, et si. cui aliquid defraudavi, reddo 
auadruplo ! Quid vos indignamiui talem operarium ? 
Tam mature convereum possum repellere , et non 
libenter recipere, et hune despicere 1110 €ito transla- 
turn de ma!o in benam, de preda ad palmam ? Nor, 
vidisti quia publicanus factus est indigemium prz- 
sul et homo forensis meruit esse filius Abrahzs ? Non 
meniuisti quia Filius hominis venit querere quod er- 
yayerat, salvare quod perierat (Matt, xvin)? Aspicite, 
publicani ; intueamini, peccatores ; pertendite,avar, 
fures, atque raptores, Videte exemplum Zachzei : 
imspicite qualerh invenit fontis venam aquarumque 
fluenta : qnibus se per eleemosynam sponte perfudit, 
sordesque suas omues in pubiica'functioud contra- 
' etus distruzit. In Zachaeo sententia illa absoluta pro- 
gessit : Sicul aqua exsiihquit ignem , eleemosyna pur- 


gat peccatum ( Ecchi. m ). Pusillus corpore, factus est p 


przclarus opere ; flagitiosus conceptus felix snbito de 
Pleemosyaa nascitur. Modicus ascendit arborem ut 
videretur a Cliristo, εἰ vulgaretur ia. mundo. Ar- 
bor optabilis, satubri medicamine plena, qua in solo 
asqieotu subvenit peccatori, et sanctificavit prefanum. 


C 


Non 1alis inventa est arbor ista quais illa priticipa» | 


lis de qua dictum est, qua die munducaveritis ex ea, 
merig wifienhti (Gen. n).In Hia serpens decepit sim- 
plices, in ἰδ Salvator subvenit peccasteri. lniitare et 
Iu Aascbseum, xsceudb marborem dime te: Arber 
est iu té aba, (des tua , eXspeeula excelsa. Sta. in 
cacuming bujug arboris hojusqoe speculi, ut valeas 
videre Demn Christumque transeuntem , sicut. vidit 


dum terrenam dispergit substantiam, non solum con- 
gestam molem fontibus eleemosynz diluit, sed et 
jam heres regni coelestis et filius Abrah:e esse pro- 
meruit. Vidisti elegantissimum documentum ; vidi:ti 
Zacl:»um nefas avaritiz: eleemosyn: imbribus ex- 
piantem. O quam singulare salutis compendium, 
erogare pauperibus , et ablui de peccatis! Eleemo- 
syna subito conversum hominem de peccatis, non 
solum puirificavit, sed etiam coronavit et fecit de 
publieano paradisi civem. Si suppleta est ratio, si 
cumulata est de stipendiis pauperum remissionis 
mensura : et sufficit tibi exemplum publicani qui mi- 
serabiles actus transacti temporis per eleemosynam 
quasi per flumen iu indulgentiam traxit atque imun- 
davit, seque avaritizae laqueo per erogationem eri- 
puit. Accipe nunc aliud pietatis exemplum in muliere 
meretrice propositum, ut possis evadere luxuriz cri- 
men et fornicationis capturam. Retine quod primi- 
simus, quia duo sunt in homine capitalia crimina, 
avariiia et luxuria, et docuimus quod avaritia cri- 
men calcaverit publicanus. Audistis enim quia ero- 
gavit esurientibus, et evasit ; pavit pauperes, et 
meruit esse quod non erat. Nunc de luxuria erit 
sermo in meretrice memoratus. Mulier, a te exigi- 
mus quod multis prosit. Mererrix, da nobis exem- 
plum, ut sciamus quomodo stuprata menib:a tua non 
sunt a Deo despecta, sed magis recepta. Dic nobis, 
criminosa, quatenus effecta es casta! noli tacere, 
publicana , sed prode nobis beneficium Christi , et 
doce nos quo genere facta es de meretrice virgo. Au- 
dite causam , discite curam , quia princeps misceri- 
cordis mirabilia lecit. Accepit meretricem, purgavit 
publicanum, clarificavit corruptam. Phariseus qui- 
dam nomine Simon Christum rogavit in. domum 
suam; ét paravit illi convivium , ut ederet apud il- 
jum. lugres:us, inquit, Dominus, dignanter discu- 
buit. Et hoc quoque miranda humanitas, at Deus in 
domo Pbharissi et. discutberet et ederet! Apud Za« 
chum nansit, spud Plrarisieum mauducavit, Et 
hoe quare, nisi quià publicanorum erat et amicus et 
salvator? Sed discuinbente illo, eti2t1 edentein domo 
Phariszi , quid faetum est ?* Ecce. mulier peccatrix 
qua erat in illa civitate, ubi eognovit quia imtraxi 


* 


101 


HOMILIA PUMA. 


- 


1 


Christus, et recubuit in domo Phariszi, subito quasi Α tuus, aut quos medicus venisti curare , nunquid ss- 


meretrix audax intravit in dumum, et attritam publi- 
cis aspectibus frontem obtulit Salvatori, Audact.r 
intravit; non jam merettix, sed modesta ; non libi- 
dinen) expletura, sed lucem. visura. Intravit non ad 
libidin:s formam, sed ad indulgenti:e fontem. lutra- 
vit non ubi jam ultra sordesceret, sed ubi contrac!'as 
depoueret sordes et siuprata. viscera D miuo nise- 
Fante purgaret.. Supergressa est a vita ner. respexit 
ad Pbhariszum, sed recto limite direxit 3d fontem, 
padore privata et penitudine armata. Et quid fecit ? 
contulit se ad pedes Christi in toto recumbeniis : 
Síelit anxia; curatoque corpore, pedes Dumiui teret 
rea, et remedium elicit.Utitur, animo loquitur, tacet 
et geiniL silenter ; ius at importune, poenitudine sti- 
mulata; subrigit ad celum animum, aspectumque 
defigit in terra. lium 3olum videt quem tenet, illi 
pandit peccatum suum, illi peccata detegit, et cri- 
fuinos2m reserat conscientiam. Cor suum supra 
pedes ejus mistum cum fletibus fundit. Capillis etiam 
mollibus lacrymis perfusos pedes quasi linteo quo- 
dam detergit. Nec so:um lacrymis ab'uere satis est 
ei crinibus tergere, insuper de alabastro quod in 
manu tenebat ungento perfudit; ut pedes quos ri- 
gaverat, unguento liniret. Atque in his tribus spe- 
Ciebus, immuuda mulier, in lacrymis et capillis et 
unguento, quasi fontem baptismi sui de pedibus 
Christi extraxit. Nam iu fonte b»ptismi quid aliud 
est qnam aquam, ei chrisma, et vestis alba ? Iluic 
mulieri pro aqua fletus fuit, pro chrismate unguen- 
tum, pro veste capilli. O mulier peccatrix, multa 
adinventio tu2 ! Quis tihi monstravit talem, aut inve- 
hire aut proponere artem, ui congesta in te crimina 
inomentaneis lacrymis vinceres, crinibus raderes , 
angueuto siirpares? Quid ergo? Intravit, inquit, mue 
lier peccatriz, cum alubastro unguenti, stetit juxta pe- 
des Christi. Et quid Salvator? Nunquid ignorabat 
vam? nuuquid nesciebat quod esset. publicana ἡ hoc 
nelas est dicere. Verum ubi vidit compunctam, jam 
non repulit quasi publicanam aut sprevit itportu- 
pam ; sed recepit dolenters, et amplectitur poeniten- 
tem. Non ei imputavit ut erat imputanduim. Non ei 
dixit Dominus: Meretrix, adultera, fornicaria, fluida, 
iu venis ad me, tu proximasti, tu ausa es pedes 
μι605 manibus poliutis contingere? non vides massam 
malorum tuorum? calent adhuc in te crimina, meim- 
bra tna fervorem libidinis spirant, corpus tuum eri- 
minosis maculis plenum est! Animam ipsam intus 
conlaminationis tu:e funesta sarcina prewit; οἱ tu 
tantía sceleribus depravata, ausa es venite ad me? 
Non illi sic Christus nec imputavit, nec dixit. Qui 
eisi dixi set, illa talis mulier parata erat sine dubio 
eontraria respondere. Si dixisset illi Christus : im- 
munda mulier, feedissima, contaiinata, cessa, a me 
discede , nullam labeo cum meretricibus causam ; 
habuit illa respondere,ut hoc illi opponeret: Domine 
rex caelestis, Redemptor mundi, qux sunt lee ? quid 
Aescendisu de ὁ» Ὁ propter justes tantum ἢ Et qnom 
sunt ju:ti? sic. ueevatores repudi^s? Ubi pojulus 


nus? Absit! sanis non est opus medicus, sed mere- 
tricibus opus est imedicina. Publicani te pulsant, ut 
curaim accipiant : peccatoribus veuisti porrigere ma- 
num, elisos erigere, caecis reddere visum. Medice, 
non me repellas vulncratam, et si me repellis, e;o 
non recedo, sed jure meam de te exigo sanitatem, 
quia sauare venisti saucios, non repellere. Teneo 
pedes tuos, nec ante discedo quam percepero curam, 
Omnipotens , suscipe jimportunam, et noli desp'cere 
pulsantem meretricem. Ecce pretium tibi offero pro 
redemptione mea : porrige ad me aspectum iuum. 
Et quid est quod offero? indigens suu, inops suu, 
nihil habeo in substantia preter lacrymas, et loc 
salis tibi est. Scio ego quod grata sit ista obla:io, 


B Non quzris pecuniam, sed exigis poenitentiam : nec 


libamina tantum quzris, quantum lacrymis delecta- 
ris. *acrificium tilii est corcontribulatum, et spiritus: 
compunctus. Suscipe itaque preti:m poenitentia 
me, el da milii premium indulgenti: (ue. Pastor 
boue, dic mibi, quaeso, nunquid non sum de ovibus 
tuis? Sed erravi de grege, et facta sui sicut oig 
perdita : quere ancillam tuain, et fac me de iere- 
trice pudicam! Noli me despicere, non snm sols, 
multas habeo compares, et quam maxima pars ovium 
tuarum in me est. Pastor excelse, quare oves dis- 
persas et scabie coniractas. Collige eas in unum, et 
imple ovile tuum. Tu namque dixisti: Habeo et aliaa 
oves qua] nonsunt ex hoc ovili ; has oportel me aggre- 
gare ut. fiat unus grex el unus paster. Quxe διπιῖ ista 
oves qui: non sunt. de mandra 1ua ? nunquid. ion 
meretrices et publicani ? nunquid peccatores , adul- 
teri, et iujusti? Ceterum si hos repudiaverss vel 
excluseris, qui remanebunt qui impleant ovile tuum * 
Prophetz et apostoli, martyres, virgines et continene 
tes * Quanti suntad integrum populum ! Si igitur pr:e- 
scribitur peccatoribus, pauci intus, et multi feris 
erunt, Sed quoniam redemptor esgeneralis, et pastor 
communis, qui venisti non perdere sed salvare, 
collige ex scabie corruptas oves, et disperses redue 
ad caulas celestes. Fac de omnibus unum grege 
et esto omnibus unss (sicut promi isti) et Salvator et 
Pastor. Obsecro te ego mulier ut indigna, et tacita 
intra me prece deposco , sciens te esse errantium 
medicum. Dolorem meum verbis ingemino, et actio- 
nem mean secretis singultibus premo. Esto mihi δα 
vocatus : suscipe causam meam, οἱ solve compedes 
meos, Multum est quud merui tangere pedes tuos. 
Ego fleiibus penitentie perfundo pedes tuos. Tu 
lumen indulgentie , dele crimi: ἃ mea. Taugo te, 
Salvator, ego immunda mulier, et osculor pedea 
tuos : non ut inquinem quod tavgo, sed ut abluar 
8b eo quem tango. Ὁ meretrix, magna est fides tua, 
mira conversatio, clara confessio ! Non te jam dici- 
mus meretricem, sed omnium meretricantium medi- 
cam ; de te enim capiunt mu!tj recuperationis cxem- 
plum. Sed cepti capituli ordinem replicem. Phari-aeng 
iut: rea qui rogaverat Dominum , ubi v dit velut. in« 
diznam mulie em , ait intra se : Ilic si esse? prophe- 


45,5 


S. LAURENTII NOVARIENSIS EPISCOTT 


194 


(a. non sinere hanc mulierem tangere se, cujus sciret À blicanum, objice meretricem, et dic: Cessa, ccnscien- 


infamiam. Illo sic intra se perpen lente et prosperum 
actum obscurare nitente, cogitatum ejus comprehen- 
dit Domiuus, et detexit : Simon, inquit, habeo tibi 
aliquid dicere. At ille respondit : Magister, dic. Faene- 
rator aliquis duos habebat debilores ; unus debebat quin- 
gentos denarios, alter quinquaginta : isti dum non 
haberent unde redderent , dimisit utrique. Dic, quaso, 
quis d : istis duobus diligere plus debuit ? respondit Si- 
mon, et dixit : Quantum ego aestimo, ille cui plus do- 
navit. Dixit ei Dominus: recte judicasti. Simon hospes 
Pharisze, collige ad te parabolam istam ; nescis quia 
propter te illam protuli? cur indignaris, cur venenum 
versas in pectore tuo? cur contra factnm bonum $u- 
brigis caput serpentis? Indignum judicas me susci- 


tja ; noli mihi obstrepere, noli obsistere. Estaccessus 
ad Deum, et locus remeandi ad Christum. 

Impius fuit publicanus, sed non desperavit : fene- 
ravit publicanus, et factus est intimus; flevit mere- 
trix, et facta est felix. Ut quid me corripis, conscien- 
tia? Ut quid me confundis, et depravare contendis ἢ 
Si Deus recipit, quis est qui rejecit? si Deus justifi- 
cat, quis est qui condemnat? Christine quid , tardas : 
pub'icanum vides antequam adhue ponireret rece- 
ptum, et ambigis : quid metus? Vitio libidinis quo 
eorpus polluitur et membra maculautur, si toto animo 
gemueris, absolveris. 

lomo, si cor tuum vides, vides uno momento per 
solas lacrynias ablutum, et dubitas? Sed dicis : Ecce 


pere mulierem fornicari.m lacrywoarum fontibus in- B compunctus oravi , aut flevi pro bis quz male gessi ; 


undantem : sed facis hoc quasi incredulus Pharis:zeus, 
dum non vis me esse aut credere Deum! Amice, 
fecisti rem bouam ; parasti mihi convivium, et prau- 
dium exliibuisti : sed quid ad istam mulierem? Anima 
ejus plus est quam tua humanitas, amor ejus vicit 
tuum convivium. Non vidisti quid fecit? Intravi in 
domum (uam, aquam ped.bus meis non dedisti : hac 
autem lacrymis rigatit pedes mcos. Üsculum mihi non 
dedisti: hec aulem ex quo intravit, non cessavil oscu- 
lari pedes meos. Oleo nonu unzisti caput. meum ; hec 
pedes meos unguento. perfudit. : propter quod. dico 
libi, remissa sunt. illi infinita. Pharis:ce, ex. malo 
fermento iudignaris. Angit te quod salvaverim pec- 
catricem, et a peccatis absolverim : et qu'd hoc ad 


aliquatenus merui ἃ Domino indulgentia absolvi; 
post hoc, ut. est ipsa conditio, si rursus peccavero, 
quid facturus sum ? Nunquid iterum flere debeo, aut 
indulgentiam flagitare? aut nunquid est adhuc repe- 
tere remedium? Respondeo tibi : si. quidem radix 
peccati in memhris tuis aresceret, vel ab animis tus 
discedere! , recte hoc diceres. Si enim s imulus car- 
nis quiesceret, securus esses nec peccatum faceres, 
nec poenitentiam quxreres; sed semper quasi ange- 
lus illibatus incederes. Quod si te naturalis concu 
piscentia urget et pungit libido, quid facturus es 
fr;gilis ? Vinceris subinde, fleeteris frequenter et 
f:eis aliquid quod Deus non vult. 

Favis illud quod forte tu ipse horre-cis , ut ait 


te? Mala intentio tua ; nunquid non licet mihi facere C Apostolus : Ncn quod volo ago, sed quod odi hoc facio 


in meis quod volo? an oculus tuus nequam est quia ego 
bonus sum ( Matt. xx)? Sed, si tibi placet, cullige ad 
te parabolum meam ; aperi oculos tuos et. vide. Tu 
fecisti convivium, et tneretrix coronata est. Quare ? 
quia multum dilexit, multum ploravit, multum poeni- 
tuit. Plus valuit apud me fletus roeretricis quam tua 
fereula. Et inde duplo tibi przlata est fornicatrix ; 
quando tu quinquaginta, illa quingentis compensata 
est numinis. Nec immerito de vobis pradictum est, 
Quia meretrices et publicani pracedent vos in regno 
Dei (Matih. xxi). Et conversus Dominus Jesus dizit 
ad mulierem : Fides tua te salvam fecit, vade in pace 
Ecce quomodo patuerunt proposita in duobus exem- 
plis. Ecce quomodo crimina contrariis collisa sunt 


(Rom. vi, 19). Quid nunc? ecce orasti, et aunuit 
Dominus. Adjuvit piu:, indulsit misericors , evasisti 
peccatum. Sed qui jam absolutus est a stimulo car- 
nis, ecce iterum cogit conditio cadere post v. niam 
inmpetratam, delinquere post indulgentiam , et post 
laerymas iterum lipsus incurrere. 

In boc plane jam magnum intervenit odium, et 
inestimabilis d.fficultas. Conari quidem debes toto 
3nimo , et pugnare pertinaciter contra carnis stimu- 
los et concupiscentiam cordis, ut vincas et non pec- 
ces. Sed si lorte contra votum tuum conditio carnis 
vicerit, et cupiditas straverit in peccatum, quid factu- 
rus es? debes jam despicere aut desperare salutem * 
Noli sic cogitare : surge iterum, homo, surge ; noli 


armis. Avaritie tela retrudit eleemosyna ; luxurize D timere, noli jacere. Est qui recipiat et qui te non 


crimina lacryni restrinxerunt. Feneravit publicanus, 
et factus est justus ; (levit fornicaria, et facta est 
s3ncia. Quid tu. 5d hzc, libidinose , provacatus ex- 
emplis desperas? Forte duni duplices iibi pi; desine 
desperare, et disce quid agas. 

Quando vis erare pro luxuría qu:e est in te, aut 
erogare aliquid pro peccaiis, scio quia resistit tibi 
Conscientia tua οἱ revolvit tihi infinitum nnmerum 
peecatorum. Obstreyit tibi si'enter, dicens : Quid est 
quod oras, aut. quid est quod erogas? Clades est 
intra te; scelerum te cumulus urget ; et quanta est 
obsecratio tua , vel erogatio ἢ Quando sic objurgat 
€ouscientia tua, tu noli terreri ; «ed oppen» illi pu- 


despic'at, .si surgis. 

Mox ut surgis, mox ut te erizis, jam non errorem 
tuum Deus, sed animum resyicit ; nec peccatum com- 
putat, sed poenitentiam pensat. Odit plane si te vi- 
derit negligentem, aut resolutum , aut pig: um, si te 
viderit non laborantem in poenitudine, sed remauen- 
tem in criiniue. Talis namque est Deus erga homines. 
Odit peccantem, amplectitur penitentem, Ergo ce- 
cidisti* noli diffidere aut differre, sed surge. Si per 
singulos dies erraveris, per singuios dies convertere, 
et emenda : hoc est enim quod ἃ te exspectat et 
exigit Deus. Aut non audisti quomodo ejus vox reso- 
nat per Jeremiam ,rophetam? Nunquid qui eadi 


405 


HOMILIA SECUNDA. 


108 


won resufgel ἢ aul qui adversus est non. revertetur? A habet vigorem; eleemosyna aqui habet liquorem, 


Hoc non de uno casu dicit, sed totius temporis lap- 
sus testatur. Si enim contigerit szepe cadere, plerum- 
que delinquere, clamat ille semper et dicit : Surge, 
homo. Quid dicit? Nunquid qui cadit non resurget? 
Surge, peccator, et converte ad me, quia nolo mor- 
tem peccatoris. Quantum et quoties peccaverit, con- 
vertat se a via sua maligna, οἱ vivet. Hoc ita dicit, 
ut non tu per multas ruinas ac si despectus , ac si 
desperatus deficias, sed subrigas te sollicitior, ac per 
singulos lapsus stes contra peccatum. Oppona; illi 
lacrymas, objicias eleemosyuam, interseras orationis 
exeubias, ut pondus peccati, posnitudinis ponderé 
Obruas et evertas. Sic persistentem nunquam deserit 
divina clementia. In isto agone positus homo non per 


Sic comparatum est. Stat maleria contra materiam, 
stat aqua contra ignem , stat eleemosyna contra pec- 
catum. Audistis quid scriptum est? Sicut ignem ar: 
dentem exstinguit aqua , sic eleemosyna exstinguit pec- 
cata (Eccli. m). Homines cum simus in lubrica natora 
plerumque peccantes, non cesset anima justitiz aqua 
exuberans. Radix omnium malorum, quid est? Avari- 
tia (1 Tim. 1). Radix omnium bonorum quid est? 
Eleemotyna. Et qui nunc vulneratus es pér avaritiam; 
cura te per eleemosynam. Mortius es per avaritiam Υ 
vivifica te per eleemosynam. Exulcerata est peccatis 
anima tua? unge eam pietatis ac justitize opere; 
Audisti commonitionem justi ? Eleemosgna de morte 
liberat, et non permittit intrare. in. tenebras (Tob. Xi). 


latam incedit viam, sed angusto itinere pergit. Latam B hnplicavit te cupiditas, habes multa piacula? Jaccs 


plane tenet viam qui non vult resurgere de ruinis : 
angustam conficit semitam qui, quoties peccaverit, 


redarmatur , et plangit, et tenet semper. poenitentiam. 


in via angusta qua ducit ad vitam, huic dicitur sine 
dubio : Qui perseveraverit. usque in. finem, hic salvus 
HOMILIA 1l. 
De eleemosyna. 

Fratres charissimi , omnis Scriptura divinitus in- 
sprata et salubriter ordinata (ut ait Apostolus 
[4 Tim. ui]), utilis est ad audiendum, apts ad instroen- 
dum , necessaria ad. relinendum, suavis ad perfruen- 
dum. Sed inier mulia utilia et salutaria prxcepta 
qua seripíia sunt in divinis paginis, nulla est alia 


avaritia preditus, depravatus luxuria? derogasti , 
blasphemasti, quia plurimis szepe mentitus es; ple- 
rumque pejerasti? his nequiti partibus, aliisque 
similibus obruta est mens , convu!sa est conscientia ? 
quid modo? Nunquid desperandum est inter lizec ? 
Non sic jubet Dominus. Sed quid prxcipit? Facite, 
inquit, eleemosynam , el fiunt in vobis omnia munda 
(Luc.xi). Noli temetipsum in talibus desperare; sed 


. declina a malo, et accelera facere bonum(Psal. xxxvi): 


Deus ie non despicit; et tu desperas? Errasti in 
avaritia? emenda te in eleemosyna. Polluit te im- 
munditia ? purificet justitia. Si enim ex animo ero- 
gaveris, non solum mundaberis peccato, sed etiam 
laudat te propheta justitiamque tuam przdieat, di- 


ta: eflieax, tam vallda et velox nostrorum vulierum C cens : Jucundus homo qui miseretur οἱ (enerat; hic 


medicina, quam procep:um eleemosyna. Siquidem 
eleemosyna non solnm peccata purgat, et vulnera 
comseientiz curat; sed etiam animam ipsam de morte 
revocat, regnorumque coelestium facit esse consor- 
tem. Hujus pr:eceptionis vel operis auctor est justis» 
simus Tobias, excus corpore, et clarus opere; ten- 
tatus ad tempus, et non mortiflcatus; temporali as- 
pec;u paulisper privatus, et perpetuo bonorum opc- 
rum lemine plenus. llis talibus monitis. filium per- 
struebat : Fili, de substantia tua fac eleemosynam, et 
ne avertas faciem tuam ab omni paupere, sic fiet ut a te 
nom avertatur facies Dei (Tob. iw ). Tulit. etiain scru- 
pulum de animo trepide vel dubie largientis, ut sivé 
de multo, sive de modico, qui$piam largiri non desi- 
nat : Fili, secundum quod tibi est facito : si largior 
est substantia, largius eroga; si modica, porrige modi- 
cum. Et noli dubitare dum erogss, noli diffidere, 
dicens : ne forte non sufficiat nobis; sed esto latus 
dum efogas, quia hilarem datorem diligit Deus. 
Premium bonum thesaurizas tibi, quod de te subrigat 
in die necessitatis ; quoniam eleemosyna de norte. libe- 
rat, εἰ Von permittit intrare in teRebras : prz mium est 
vitaa perpetuz. Probasti eleemosyn:e efficaciam , vi- 
dimi &dum ac singulare solatium. IIzc namque si 
faerit fideliter impertita, non solum peccatum ever- 
tit, sed etiam mortem exstinguit, Quam validus est 
ignis quando ardet! et tamen validior est adhuc aqua 
que ignem exstingu:t. Quid igitur peccatum? ignis 


PATROL. LXVI. 


enim in s&culo non commovebitnr. Quare? quia disper- 
sit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in. seculum. 
secu'i, cornu ejus exaltabitur in gloria (Psal. cx1). Si 
sic sapit homo peccator, et intelligit scllicitus pro 
se; si alit indigentes et adjuvat miseros , addit illi 
propheta ampliorem laudem , dicens : Beatus qui in- 
trelligit super egenum et pauperem, in die mala liber«bit 
eum Dominus (Psal. χι). Nec liberat tantum, sed li- 
beratum conservat, vivificat ac beatificat; Si justum 
invenerit eleemosyna, cumulat eum meritis; si pecca- 

torem, absolvit a peccatis ; si 2grolum, sublevat a 
doloribus. Dominus (inquit) adjuvet eum auper lectum 
doloris ejus (15id). Quem ? illum scilicet qui intelligit 
super egenum et pauperem. llc quae. diximus Davi- 


D dica sunt. Ecce Salomonis adhuc validiora solatia ; 


qu» misericordie medicina fovent zgrotantes, ful 
ciunt. titubantes. Conclude (inquit) eleemosynam in 
ore pauperum, et ipsa exorabit pro te in die malo 
(Eccli.xxix). Quid est hoc quod dicit? fiat apertum. 
Habes multarum offensionum et peccatorum congc- 
stam molem. Quam cum solus non potes ab animis 
tuis depellere, noli tzdiari, adest auxilium. Si vis, 
prope sunt adjutores. Aperi oculos tuos, et respice 
in pauperes, ipsi enim sunt in tali opere adjutores, 
Eroga quantum valuerit manus tua : conclude clee- 
mosynam in sinu pauperum, et ipsa te eruet. Fac 
eleemosynam, moles illa criminum quam timebas, 
momento minuitur et a conscientia labitur. Studiesus. 


h 


107 


΄ 
S. LAURENTII NOVARIENSIS EPISCOPI 


108 


agricola vicinos suos ad opus plerumque iavitat, ut A stus donat, quod est paradisus. Et ín paradiso quid 


agris suis vineis tempore opportuno &dhibeat compe- 
tentem culturam :-ne si neglexerit , dum solus non 
esincit aut praevalet, aut ager spinis sordescat, aut 
vinea sarmentis silvescat. llle adjutores sibi adjungit 
operarios, et multiplicat in terrena cultura, et tu 
agrum cordis tui vineamque animi, dum solus colere 
vis, relinquis desertam? Homo, adverte quod d:ci- 
tur. Spiritalis est ista, non carnalis cultura. De elee- 
mosyna conduc operarios. Quos? cacos, claudos, 
debiles, et alios bis similes. Hi sunt operarii parva 
mercede conducti; qui purgant agrum cordis tui, et 
renovant vineam, ut flant in te (per culturam eleemo- 
synz) et ager frugifer, ct fructifera vines. Conclude 
eleemosynam in ore pauperum, eic. Dies malus vel 


est? Lignum vite, Et in ligno νἱ quid? Manna abe- 
con/itum. lloc ipse Jomiuus in alia scriptura pro- 
mittit : Vincenti dabo lignum vite, et manna abscon- 
ditum quod est in paradiso Dei (Apoc. w*. Qui sunt 
autem victuri, quam illi quibus dixit : Venite, bene- 
dicti Patris mei; possideie regnum paratum vobis ab 
origine mundi : esurivi, et dedislis mihi manducare ; 
sitivi, et dedistis mihi bibere ; nudus fui, εἰ dedistis 
εἰ δὶ indumentum? Ecce palma et praemia. Pro pane 
modico quem dedisti, accepisti manna absconditum : 
potum porrexisti, et paradisum recepisti. Si ergo 
videris usurientem, frange illi panem tuum (sai. τὴ); 
si videris nudum, da illi vestimentum ; et hoc cud 
feceris, non donas, sed debitum solvis. Quid jubet ' 


malorum quis es!, nisi dies judici, dies terribilis fu- B Dominus? Si videris (inquit) nodum, vesti, et hoc tu 


turi examinis. Provide tibi, homo; compone vineas 
tuas, eolloca te bic in ore pauperum. Conclude elce- 
mosynam tuam in esurientium victu, ut dies ille 
tremendus non tibi in metu veniat, sed in voto. Hle 
namque dies properat qui strictis hominibus amarus 
emergit, misericordibus vero optabilis est et affabilis. 
Conclude eleemosynam in ore pauperum, et ipsa exo- 
rabit pro te in die malorum. Tutaces, et eleemosyua 
quam fecisti deprecatur pro te. Quod in silentio fe- 
cisti, in ore pauperum publicatur. Bonum quod la- 
tenter fecisti, in lingua indigentium preedicatur. Re- 
«nissio deliciorum tuorum iA ore eorum resultat. 
Conclude eleemosynam in ore pauperum, et ipsa 
pro te mitigat iram Dei. Mitigat iram, dum abluit cri- 


cum fenore facis. Qui jubet te hoc facere, tibi vult 
mederi, οἱ vicem tibi rependit ille qui atrumque re- 
pend t. Videt cnim ille in yaupere quidem eorporis 
nuditatem, in le autem animi foeditatem. Ergo si vi- 
deris nudum, vesti. Et quando illum texeris, ornasti 
animam tuam, peccato spoliante nudatam. Tu illum 
texisti corporea tunica, ille de te expulit feeditatem. 
Mox veste tua cum texeris viscera indigentium, re- 
format il'e in te baptismatis vestem, et retexit tuni- 
cam quam acceperas ex aqua et spiritu. Non enim 
potest homo munera lavacri illibata servare, aec pu- 
rué semper persistere, noxia sibi incumbente natura. 
Verum cum saepissime lubricus incedat, et offensas 
incurrat, opera faciunt indulgentiam, poenitentia re- 


mina; os pauperum corrigitur tibi in bapti:ma, et C format puritatem, oratio przstat abolere remissionis 


yenter esurientium satiatus indulgentiae tibi aquam 
ezundat. Parum est quod eis impartitur, et multum 
€st quod »b eis nascitur. Hortatur ipse Dominus per 
prophetam : Frenge esurienti panem tuum (Isai. Lvm). 
Quid pro hoc recepturtis? aceipe evangelicam spon. 
sionem : Venite , benedicti Patris mei ; possidete re- 
gnum paratum vobis ab origine mundi (Matth. xxv). 
Quare? non quia superbi aut divites fuistis, aut po- 
tentes in mundo przediis ; sed quia esurivi, el dedis- 
tis. mihi manducare. O commutatio ! Panem dedisti 
esurienti, et percepisti regnum. Quantam pecuniam 
profundit lomo in hoc mundo, ut aut mancipia aut 
predam comparet ! Reguunm: supernum tibi vendit 
Ghristus tam vilissimo pretio, et comparare dissi- 
mulas! Noli diffidere : frange esurienti panem tuum, 
. nutri indigentem, vesti nudum, fove peregrinum, et 
posside regnum, non terrenum, sed supernum. Clamat 
Pater de prz:cedente volumine : Frange esurienti pa- 
nem tuum : respondet et Filius de evangelica pagina, 
esurivi,et dedisti mihi manducare, Concordat sibi uter- 
que sonus. Quod Pater anticipavit in prophetis , hioc 
Filius in sua persona susceptum iinplevit. Factus est 
pauper , ut tam pauperes fovcret quam divites com- 
moveret. Factus est pauper, ut culpas divi'um in 
penperibus emendaret, et vitia eorum in eleemosynis 
expiaret. Ob hoc dicet : Esurivi, et dedisits mihi man- 
dwcare: et quia me refecistis, recipite e contrario 
F:gnum. Quaie regnum ? In regno justo quod Chri- 


fontem. Lacryms abluunt fuscam tunicam; eleemo- 
syva reddit candorem. Hzc exercens erit tibi intra 
te quotidiana oblatio, quotidiana remissio. llle est 
fons refrigerii; ille est remissio tuorum criminum, 
qui dixit tibi : Esurivi, et dedistis milii manducare ; nudus 
[vi, et dedistis mihi indumentvm. Noli tu intendere 
mendicum aut peregrinum, captivum aut nudum; 
sed Christum, qui in his loquitur, contemplare. An 
non audisti quid ait: Quandiu fecistis uni ex minimis 
isus, &hibi fecistis? Sed dicis : Christus Dei Filius 
qui in pauperibus pascitur , cur non magis ipse opu- 
lentat inopes, exaltat humiles, erigit indigentes , cum 
ipse sit omnium provisor et largitor ἢ Qui hoc oppo- 
nit, audiat e diverso. Forte a:stimas, homo, esse illi 


C aliquid impossibile? Non sstimes, homo; sed audi 


quid est. Si enim omnes homines fecisset equales, 
ubi erat fidei exercitium, ubi experimentum virtutis? 
Si fecis:et omnes divites , omnes licenter delinquen- 
tes. Et si ita e:set, unde veniret remedium, aut unde 
maueret remissio? unde erat indulgentia exspectan- 
da ? Providentia ergo divina aperuit nobis peccanti- 
bus medicine armarium, ut faceret (sicut scriptum 
esl) et divites et pauperes , et humiles et excelsos : 
ut quoniam divites per exuberantiam rerum proai 
sunt ad vitia, ac per intemperantiam plerumque la. 
buntur, haberent conjunctos sibi indigentes, velut 
fontem lavacri : aut (ut. plus dicam) velut flumen 
Jordanis, ubi Cliristus tinctus est . in quo per elee- 


109 


HOMILIA SECUNDA. 


i10 


mesynae largitatem diurna superent delicta. Et qui- A mines hypocritas appellavit sermo divinus. Sie, n» 


dem in Jordane semel tinctus sancti(icavit aquas : in 
pauperibus autem semper manet, et assidue abluit 
crimina largientium. Dedit itaquo Christus nobis 
velut indulgenti:e indices. Quos? ezcos, claudos, 
debiles, paralyticos ; quin etiam orpbanos et viduas, 
peregrinos, proselytos et advenas, atque hujusmodi 
homines omui auxilio indigentes ; ut in his, quicun- 
que sunt opulentiores, pium pratendant affectum : 
flectautur faciles ad zgra ac debilia eorpora, ani- 
spasque veratas; faciont sibi tales amicos (juxta 
evangelicam doctrinam) de infideli mammona (id est 
de brevibu; rebus), ut cum defecerint hic, recipiant 
eos in eterna tabernacula (Luc. xvi). Et idcirco, di- 
vites, polite despicere inopes, nolite respuere indi- 
geutes, scientes quod amici sunt animarum et medici 
vulnerum internorum. Ager est juxta te; sparge sc- 
men tempore competenti, et esto fldus, quia non 
te fallt ista cultura. Hic seris, et alibi metes ; 
spurgis modicum, et colliges multum. Quidqu.d 
dederis colligitur ibi in superno cellario : quid- 
quid porrexeris proficit in futuro. Nuoquid nen 
potest Cbristus ditare mendicum ? nunquid non 
valet modo illuminare czecum, curare claudun, sitrin- 
gere paral yticum, muadare leprosum? valet quidem, 
sed dissimulat ἴῃ te; ut per hos aliorum debilitates 
excludat, et :gritudines effugiat. Nam cum sint de- 
biles, fiunttamen delioquentium medici : non ipsi, sed 
ille qui dixit, quandiu fecistis his, mihi fecistis. Chri- 
stus est in eis medicus, qui per eos sanat divitum 
delinquentium vulnera ; ut cum tempus exspectatum 
venerit, et pauperes suos exaltet in gloria, et divites 
justis operibus deditos recipiat (sicut dixi) in seterna 
hospitis. Unde (fratres dilectissimi et optandi amici) 
retinete hzc, et super bec adhuc discite alia. Nec- 
dum enim patuit mea doctrina : replicanda est evan- 
gelica forma, ut inde pandamus quod perfectum est; 
eleemosyna perfectionis typum nondum ostendimus. 
Typum eleemosyna suis preceptis decrevit Salvator : 
Attendite (inquit) ne justitiam vestram faciatis coram 
hominibus. Si mercedem speratis caelestem , huma- 
num debetis declinare aspectum. Sufücit illum videre 
opus jn secreto, qui opers pretium reddit in publico. 
Quid qurris, hominem scire quod Deo reservas ? aut 
qnid opus «δὶ homini videre quod Deus remunerat ? 
Sufficit conscientia tu», habes testem operis tui. Inte 
patet illi quod latet bomini. Si plaudis, non places : 

si bominibus placere vis , displices illi qui doeuii. Si 
displices, miporast? justitiam , vuloerasti gratiam , 
violasü mercedem. Denique sic subjungit idem do- 
veior : Si bominibus placere vulüs, mercedem non 
habebitis apud Patrem celestem. In simili negotio 
etiam pronuntiavit Apostolus : Si hominibus place- 
tem, Chrisi servus non essem. Cum igitur facis elec- 
weosynam, noli iuba canere. ante (e, sed tace , et sup- 
prime intra te factum tuum. Noli tibicinare, ne vul- 
meres opus (uum : noli prodere quod fecisti. Opera 
pretium perdidisti , si laudari ab hominibus voluisti. 
Sufficit tibi hoc; habes mercedem tuain. Tales ho- 


quit, faciunt lypocritze in synagogis et in vicis. Ero- 
gant publice, ut publice przeferantur , non a Deo, sed 
ab hominibus. Dedit itaque Dominus pulchram ac ve- 
recundam operis formam, quando tales prohibet imi- 
tari, et jubet in silentio operari. Et quid dico in 
silentio ? nunquid quando facis eleeómosynam aoi 
opus aliquod gratum, potest latere? absit. Nau te ta- 
cente, ipsa opera clamaat et publicant factum tuum: 
te enim ignorante, preferunt multi justitiam tuam, 
et eleemosynam pr:edicant. Gemipatur tibi gratia, 
quia silenter egisti. Ab hominibus accipis plenam 
laudem , quia tacuisti a Deo perfectam mercedem ; 
quia quod jussit fecisti. Quid jussit aut quid pre- 
cepit? ut non tuba caneres ante te : id est, ut noa 
ipse praeferas, sed alij. Nam et fructifera arbor non 
loquitur quidem , et tamen ex fructu cognoscitur. Et 
apes quando ceraram cellas intexunt, quando mel 
conficiunt et dulci distendunt nectare favos , non in 
publico opus exercent, sed sub vili cortice clus la. 
borant, et inde postmodum gratia dulcoris erumpit 
in publico ; nec immerito dietum est quia brevis. in 
volatilibus apis (Eccli. xi),ettamen primatum dulcoris 
babet fructus ejus. Reline ergo przceplum modicum : 
Fac eleemosynam , absconde penes te. Sit intra te 
cella tua, ut quod tu tegis ab aliis przdicetur et 
tunc remunerabitur a Christo qui dicit : Quando facis 
eleemosynam, nesciat. sinistra tua quid faciat dextera 
tua (Matth. vi). Discutiendus sermo, requirenda senten- 
lia. Quid est hoc? nunquid dispar est homo intra se 
in uno corpore, ut sit alter in de1tra, alter in si- 


nistra * absit! ldem homo est qui babet et dextram 


et sinistram. Et quomodo potest fieri, ut ignoret si- 
nistra quid faciat dextra * nam etsi manus dvz sunt 
in corpore, dextra lz»vaque, sed animus unus est in 
homine, qui tegit utrumque latus in dextra et sinistra. 
Liquet igitur et non est ambiguum, quod in hoc pree- 
cepto altius aliquid introducitur et sublimius intelli- 
gitur. Duplex est plane homo intra se. Et cum sit 
unus, divisus est tamen in dextra et sinistra. Divisus? 
quomodo ? nou animo , sed opere ; non mente, sed. 
moribus, labetque bonum et malum : bonum in 
dexua, malum in sinistra. Precipit Dominus, nesciot 
sinistra quid faciet dexira : quod a nobis sic intelligi 
solet tanquam si ita dictum sit: Sinistra tacit malum; 
non illi consentiat dextra ; id est, si corpus tuum de- 
linquere cogit, non illi assentiat anims. Quid est in 
homine dextra? nonne pars animz ? quid est sioistra? 
nonne pars eorporis? Disce quid introducit : nesciat 
sinisfra quid facial! dextre. Nunquid quando bonum 
geritur caro ignorat, aut quando malum facit earo, 
anima nescit ? non est ita. Aliter intellige de sinistra 
et dextra. Tale est, quod dicit : Quando bonum aliquid 


. conatur facere dextra, id est anima, non illam impe- 


diat sinistra, qux est caro; sed tanquam dormiente 
sinistra festinet dextra furtivo more operari bonum, 
et expellere malum de membris, quod dicitur sini- 
strum : hic est sensus, et hic est intellectus dexuse 
et sinistre. Exponatur apertius, et luceat sermo in 


1 


S. LAURENTII NOVAMIENSIS EPISCOPI 


112 


opere. Sinistra tua, id est caro, erravit? dextra, quod A sua stateram iu qua perpendit inter duo pondera, 


est anima , emenda errorem. Potuit crriur in homine 
dextrum fieri utrumque latus, sed ideo dispar factus 
esl in utroque, ut tam boni quam mali ia se fermen- 
tum retineret. Boni fermeutum in dextra, mali in 
sinistra ; quod sic distingui potest : sinistra (ua in- 
duxit te iu peccatum ? dextra tua eruat te de peccato. 
Sinistra peccavit in aspectu? dextra propitiet in se- 
creto. Sinistra fecit predam ? dextra faciat. eleemo- 
synam. Quod illa fecit. imprudenter, hxc emendet 
silenter. Sinist: a rapuit vestitum ? dextra vestiat nu- 
dos. lila percussit crudeliter ? ista sublevet et sanet 
humiliter. llla congessit impietatem ? ista sit plena 
pietate. Illa impressit vulnera ? ista imponat medici- 
nam el adhibeat curam. Reatus est in sinistra ἢ re- 
missio sit in dextra. Malum quod sinistra ingessit, 
dextra repellat; venenum illius ista exstinguat. Et 
quid plura ? ign s est in sinistra, el est aqua in dex- 
tra. Quando flagrat in siuistra ignis peccati, pluat in 
dextra justiti:e aqua, et. nihil cst tunc quod noceat. 


Dum imples illud quod dictum est, Sicut aqua erstin- 
quit ignem, sic eleemosyna ezstinguit crimina ( Eccli. wm). 


llic manifestum est, quia nec peccatum desinit in 
homine, nec fons, nec remissio deficit unquam. Sed 
divisus homo in sinistra et dextra ; ipse sui arbiter 
est, aut perdit, aut invenit: quid tu ad ᾿ς ? times 
forte ne sinistra superet ? Noli vereri : plus valet, si 
-eluerit dextra." Et si inimica est sinistra qu:e dam- 
nat, sed amica est dextra quz salvat. Et si illa in- 


quinat, protinus ista sanctificat. Vafidior est aqua in ' ] 
C εἶδ quid faciat dextera tua. Sciat quod ignorat ; ad- 


dextra quam ign's in sinistra. Nam exuberaverit illa, 
imox istius d:mna subigitur. Scito itaque quia elsi 
flamma est delicti in corpore, sed fons est divinus in 
corde: flammas membra miuistran'!, fontem mens 
exprimat. Sic fiet ut quod inquinaverit sinistra, san- 


cüificel dextra. Sinistra diurnum. habet inquinamen- 


ium, et dextra diurnam liabet absolutionem ; ut qu. d 


volluitur ir sinistra, purificetur in dextra Humo $a-: 
piens intelligit ας. Esto providus, esto. proflcus: 


sánetis ; quoniani continuo venturus est supernus ju- 


dex discutere actus servorum suorum, et nudare: 
secreta, Sanctis quomodo feneratur celestis, venit. 
erógatam pecuniam exigere. cum usurise Et que est: 


ista pecunia, quam evangel:ca observantia.? verba 
sunt vitze seminata. Venit sator. ille seminis sui col- 
ligere fructus, pecunizque sur exigere pensas. Si 
fecisti quod mandatum est , tibi dicit : Euge, serve 


bone et fidelis, quia super pauca (uisti fidelis, super mul-- 


t4. le constituam ; iura in gaudium Domini tui (Matth. 
xxv). Vis scire quaiis quaniusque sit isje qui venit ? 
var est trina virtutis, princeps est angelorum, im- 


jerator est supernz militi, Dominus est coelorum, - 


" gnberpator est. terrarum ; super cherobin sedet, et 
abyssi profunda rimatur. Qui carne vestitus, fecit 
qu;dem remissionem generalem in baptismate , in 
agua et Spiritu ; sed venturus est nunc e igere dcbi- 
-w'9 , non illud quod prius indulsit, sed quod post la- 
st rum aqui ab unoquoque contractum est, et non 
ntt paenitudine deletum. Habet. judex iste in. mani 


unum meriti, et unum peccati. Privide te, homo : 
senti pondus tuam, antequam veniens ille in sua sta- 
tera te suspendat. Considera statum tuum, ct esto 
tibi ipse statera. Sat tibi de.corpore tuo statera. Du.e 
manus tu:z, duo sunt ca'culi bmc atque inde in sta- . 
tera pendentes. Vides quomodo ipse tibi es statera? 
perpende cor tuum et conscientiam. Perpende ani- 
mam tuam membraque ipsa ia statera, prius quam 
diviuum examen incurras ; sit animus tuus arbiter 
factorum tuorum, ponderumque inspector tuorum. 
Inspice diligenter quid tenet. dextra, aut quid gerit 
sinistra. Habes scilicet malum in sinistra conditum, 
meritum iu dextra collectum, Vide quid plus est in 
opere t0, aut quz pars in actibus tuis cxubcrat ; 


B sinistra an dextra; et vult te collidere. Noli cedere, 


quia scriptum est tibi : Noli vinci a malo, sed vince 
in bono malum (Rom. xn). Molesta tibi est sinistra, et 
qusrit te subdere. Iutrat opportune, vexat te. vele- 
menter , collidit frequenter, et capit jugiter ; pravo 
pondere urget animam, ct morsus ferales infligit , 
dentes in te concupiscentize carnalis inflgit, interna- 
que la'era tua vitiorum suorum unguibus sulcat. 
Quando videris tu quod pars ista inimica concresoit 
in malo, armisque hostilibus stipata sinistra qu:erit 
te expugnare, castraque pecioris tui conatur evel- 
lere ; tu noli terreri, sed redi in. sensum tuum, et 
ibi invenies adjutorem Deum. Si tamen illum times 
et futurum ejus judicium reformida : in lioc loco, in 
i»6 certamine non ignoret sinistra , sed. sciat ma- 


verte.diligenter quando strepit sinistra in malis : it 
est quando multiplicat caro partes adversas contra 
virtutem animz, et exaggerai- crimina, Stel dextera 
(ua obnoxia contra partes pestilentise, contra arma 
hostilia, contra effeminata vitia, eontra péccata et 
ctimina ; stel dextera tua. armata, id est, fides ro- 
busta, spes, stabilitas amore copulata. Obducát scu- 
tam fidei, inducat loricam spei, objiciat justitize ha- 
stam, intendat oralienis arcum, erigat eleemosynz 
trop:eum ; et confestim non solum cedit per adversa, 
sed etam cadit elisa. Jacet in vulnere et suceumbit 
victori». Qua diximus, evidentius repetamus. Hostr- 
liter te stimulavit caro ? strinxit conditio, ut delin- 
queres ἢ peccasti ? crebro offendisti ? pressa é.t mens 


'D lorrore? tristis est anima usque ad mortem ? Super- 


fluit mensura criminum in sinistra, claudicat ia scien- 
tia, nutat statera tua, et dextera (ua lance suspensa 
to:um pohdus divergit in sinistram ? Cum videris, dic 
ad animam tuam : Anima, ubi es ? quid actura e$ inter 
heec ? quare non clamitas? malum vides imminere, et 
taces ? cur non vigilas ? mortem cern's incumbere, 
et tu non aspicis? ubi resides pigra ? ubi jaces resu- 
pinata ? dextera tua dormitat, et non illam excitas? 
p»teris ut te vincat sinistra, et portionem tuaia jun- 
gas cum perituris? quid factura es, superata a carne, 
cum caoperis cum ipsa experiri supplicia ? sinistra 
satagit, et debet dormire dextera? ibi plena est men- 
sura, et hic debet existere vacua? sini-tra valet in 


t5 


IjOMILIA SECUNDA. 


114 


vitis, cur non magis dextera in virtutibus viget? cur Α circa femur tuum, potentissime. Quis est iste gladius? 


non magis minuitur ibi peccatum, et hic additar me- 
ritwm ? quare non liquescit nequitia, et augescit justi- 
tia ? Judicium Dei vides imminere, et stupes? thronus 
tremendi judicis in flammeis ardet rotis (Dan. vu), ut 
Daniel ait, et non trepidas? fluvius currit flammeus, 
qui globos flammarum volvit, et tu soluta [1668 ? an 
nescis quod fluvius iste peccatoribus permeat, et non 
in posnitentibus murmurat ? Non audisti quid annun- 
tiat Isaias : Ecce dies Domini insanabilis, venit dies 
ire et indignationis ponere orbem terre desertum , et 
peccatores perdere ex eo (Isai. xv). Plange tua. sce- 
lera; coriige te confe-tim, et transfer te de sinistra 
ad dextram. Non est ambiguum, aperte sonuit quia 
Deus peccatores exterminat. Peccatores dixi : tu, si 


Ipse dicit, specie tua et pulchritudine tua. Et qu:e est 
ista species, quam virtus animi, et in ea, p'ena poe- 
pitudo ἢ quzeve est pulchritudo, quam laerymz ocu: 
lorum, et largitas eleemosynx ? Et quid deinde? In- 
tende, inquit, prospere procede et regna. Aperia sen- 
tentia est. Intende, peccator, quia peccasti ; prospere, 
quia peenituisti ; procede et regna, quia triumphasti. 
Procede confidenter, quia plorasti pro peccato; vi- 
cisti reatum ut pervenires ad regnum, procede et 
regna. Plange hic, ut plaudas alibi. Procede, inquit, 
et regna. Propter quid ? propter veritatem et mausue- 
tudinem et justitiam, Quando sinistra infert et ingerit 
tibi candentes stimulos avaríitiz, luxurie, arrojantize 
vel libidinis, sta contra sinistram tuam, succinctus 


poenitentiam egeris, jam non te perdit, sed protegit. B veritate, armatus mansuetudine, ornatus justitia, et 


Si compunetus fueris a peccatis, jam non te damnat. 
Minaci quidem voce et terribili tuba testificatur pro- 
pheta, dicens: Ecce dies Domini insanabilis venit 
ponere orbem terra desertum, et peccatores perdere ex 
eo. Yerum non ideo Deus minatur ut perdat, sed 


testificatur ut corrigat, increpat ut componat, objur- 


gat ut eripiat : insurgit, non perimentis metu, sed 
miserantis affectu. Cxterum si percutiat urbem et 
perdat peccatores, ubi populus integer quem sibi ac- 
quisivit sahguine suo, et passione redemit? Sed di- 
cis : Ostende mihi, quaso, quo tenore possum ex- 
onerare sinistram, et cumulare dextram. lloc quod 
interrogas non est incognitum. Nunquid latet aspe- 
ctum tuum, aut ars est quam nescis? ubi videris quia 
dominatur tibi lex peccati, imperant vitia, crelve- 
scunt critnina, omnis sarcina declinat in latus sini- 
strum , noli cedere atque quiescere, sed incita temet- 
ipsum ; recurre ad arma contraria, et przcinge te in 
dextra iua, implens illud quod cecinit David psalmi- 
sta : Áccingere, inquit, gladio tuo, quem vicit sinistra, 
quem superavit segnitia, quem strav:t nequitia ; ac- 
cingere gladio tuo circa. (emur, potentissime. Qualem 
gladium? specie tua et pulchritudine tua. Tibi hoc di- 
eit, qui criminibus cedis; ad te loquitur, qui crimi- 
nibus vinceris ! Te commonet el compungit, pecca- 
tor ! vicit te pars sinistra, percipiet te in factum 
tuam. Plora compunctus, ut possis recipere speciem 
cordis tui, οἱ pulchritudinem corporis. Quid vult 
esse? errasti in lumbis t offendisti in femore? mzni- 
festum est quis ubi lumbus, ibi libido, et ubi femur, 
ibi forniestio. Quid ergo? feedasti femur tuum carnali 
kbidine ? reforma illud pulchritudine spiritali. Stu- 
prasti lumbos tuos in fornicatione? noli diftldere, sed 
ezstrue bellum contra sinistram et contra corporeum 
peccatum, contra s'uprum vel adulterium. Femur te 
[auedavit? fc mur te reformet atque: recuperet. Acein- 
gere, inquit, gladio circa femur, potentissime. Te 
corripit sermo prophetieus, quia peccasti. Fuistii 
profusus iu libidine ? esto potentissimus in virtute. 
Laxasti membra tua in luxuria ? restringe vivacitate 
armoru v. Arma lumbos cordis tui, orna femur ani- 
mie Gir, ut corporei femoris eximas feeditateu, evel- 
[que de visceribus (uis plagas. Accingere gladio tuo 


cum viceris sinistram, tunc educet te mirabiliter dexte- 
ra tua. Tunc vincit dextra et silet sinistra, cum fugit 
impietas, et floret rediviva pietas; cadunt crimina, 
et crescunt merita. Quidquid malum minuit in sini - 
stra, merituni augescit in destra. Sic te agente, de- 
ducet te mirabiliter dextera tua, juxta verbum Da vidi- 
cum. Subduc pondus ex adverso latere, remove 
plagas de sinistra, ut in die judicii deducat te mira- 
biliter dextera tua. Imple mensuram justi: ; quo- 
modo orando, vigilando, lacrymando, erogando, 
jejunando : quin etiam parcimoniis pulsando, negli- 
gendo delicias, et nutriendo disciplinam ; fugiende 
festivas dapes, et frugalitatem ferendo; deponendo 
pinguedinem, et diligendo pallorem. Quando statu- 


C tam exerces virtutem, exsultat dextera. tua , et latet 


sinistra: deficiente enim nequitiz sarcina in sinistra, 
sonctiicatio dexterz? (uz preeponderat, οἱ ipsa te 
deducet mirabiliter in salutem. Unde, frater charis- 
sime, non tz:dium superet, non subducat ignaiia ; 
non inter spem et metum alternis motibus asstuan- 
tem desperatio frigida perfundat, sed magis conca- 
lescat cor tuum dum dubitas, fervcat spiritus tuus in 
te cum anceps iuter utrumque laboras, id est, ut inter 
spem et. metum meditatione tua exardescat ignis. 
E:ige te in calore cordis tui, et, in zelo pectoris con- 
citatus , abutere dextera tu2, ct :emulare sinistranr, 
d:ccns ei : Quid mibi et tibi est, sinistra? desine, 
cessa, conquiesce ; noli mibi suadere ut errem ; noli 
me subdere, ut offendam. Cur implicatum tenes, et 
non perm:ttis exsolvi? noli me capere saporibus tuis, 
qui brevi tempore dulces et postmodum sempcr 
amari : tales sunt sapores tui, qualia. dormientiuim 
somnia. Surrexeruni e somno, et ob'iti sunt qua vide. 
runi; sic tuus sapor, sic tua delectatio : in delictis 
parum jnungit fauces, et postmodum urit animam 
delectatio tua. O s' nistra ! dolores facis prolixos, nisi. 
fueris repressa, dulce tuum fit amarum; favus tuus 
in fel convertitur. An ncn audisti seutentiam Sa- 
lomonis , qui d:xit : Vius que a dextris sunt. novit 
Dominus; perverse. autein sunt. qug a. sinistris 
( Prov. 1v, 27)? Nescis tu. quia angus'a via est quae 
ducit ad vitam? Cur ime fraugis el flcctis ad latam? 
Cur me ducis ad spatiossm. viam qua mihi apertà 


M5 


! 


$. LAUILENTII NOYABRIENSIS EPISCOPI 


{6 


fauces inferni, in quibus picea flamma ardet, et A re, scd vigila. Opus tuum dulce est, actio tua melli- 


peenalis caligo exzestuat? Sinistra pars tua planctum 
ingeminat, provisio tua tarlareas habet tenebras. 
. Cellarium tuum corruptas habet species; thesauri 
j wi liquidis ardoribus pleni sunt. Aspis est in opere 
; tuo, antiquissimus ille serpens hydra , multorumque 
] spirans venenorum. Ut spargit pestem auctor scele- 
rum, nequitiv armiger! Sinistra in parte tua, scan- 
da!a quibus dictum est : Discedite a me, maledicti, in 
ignem eternum, quem praeparavit Pater mcus di.bolo 
el angelis ejus. Ignis ardebit in parte tua, diabole, 
aspis antique, auctor nequitie : tibi przeparatus est 
ignis et angelis tuis; quid hoc ad homines pertinet ? 
Siuistra tua nihil valet. Nihil valet pars sinistra ; 
corrigunt se homines a peccatis, et vivunt. Desinunt 


flua est , vigilantia tua vivificat. Expande te ad pre- 
ces pariter eum sinistra; erigete ad supernasubsidia. 
Commove venas tuas, et conquire remedia, cenfunde 
inimicum, et contere peccati ministrum. Quomodo 
eum confundis, sut quo itinere conteris, nisi in opere 
Dei , in observatione evangelica, in ordinatione dis- 
ciplinz, in ordinatione largitatis? Dextra, fac opus 
justis : respice famelicos, vesti nudos, visita 
agrotos , suscipe peregrinos, solve compeditos , fo- 
ve captivos, consolare compunctos : si sic feceris, 
eruisti me de marore, liberasti de muscipula. Ὁ 
dextra, non vides? s:vit sinistra, ct supplicia con- 
gerit? sinistra te vincit, et dormis! serpens te mor, 
det , et duras non vides partes adversas turbatos, et 


delinquere, et carent doloribus ; renuntiant tibi, et B insurgentes turbines? venti spirant adversi, mare 


regnant eum Christo; remansisti solus cum angelis 
tuis. Diabole, quid regis sinistram partem? ad te 
eorrigo, verbum tibi imputo, te castigo: quid glor aris 
de parte sinistra? flamma illa gehennz tibi, non 
hominibus flagrat; camini tariarei tibi sunt prepa- 
rati et angelis tuis. 


Quare? quia adversarius Dei es, s2rhper erras , ct 
nunquam emendas ; semper impius et seduclor, sem- 
per prodigus et profanus ; atrox in malis, et inimi- 
eus in bonis ; et quia nunquam te poenitet , ideo pe- 
riturus. Quid hoc ad hominem penitentem , suaque 
peccata comfitentem? plus est poenitentia quam tua 
pestilentia. Plus sunt lacrymz: hominum, quam toi 
jasidiosissiml laquei. Amplius est eleemosyna quam 
tua inquinamenta. Sollicitudo solvit peccesta, vigi. 
lantia vincit nequitiam, compunctio eradieat crimina. 
Inimice diabole, fallax , guid fingis terrorem? parum 
est, quod vereor donec convertar ad Christum, qui 
me salvavit. Video peccata mea, et pauca considero 
commissa niea; et horresco donec convertar ad Do- 
minum. Stant ante me facinora mea quasi turris fer- 
Tea ac murus a:ereus, donec memetipsum videam, et 
: donec sitiens amplectar Christum indulgentie fon- 
(em , teneamque pedes ejus qui dixit : Nolo mortem 
peccutoris , quantum convertat se a via sua mala, et 
vivat. Si hoc fecero; murus zreus momento collabi- 
tur , turris ferrea fulmipata dispergitur. Aries enim 
poenitentize subvertit peccata et subruit crimina. Ca- 
dent ante fletum poenitentis, quasi caduca folia a 


insurgit super te, peccati pelagus urget animam 
gam, strident in membris tuis iniquitatum procellas ; 
et non excilaris, sed negligis ! non stimularis, sed 
torpes! estera gubernatrix , sta in puppe, et dirige 
proram : extende vela ,'arma navem. Ecce pericula 
imminent, ccce scopuli ante te, ecce herrendi cau- 
tes, naufragia in latebris instant, et non vigilas ! 
esio pervigil, esto amator bonorum operum, esto 
bellatrix poenitentiz , te enim triumpbante, vivo ego 
in virtute Dei, et evado noxias partes; extende ad 
justitiam, imple pagillum tuum ccelesti semine : jacta 
semen ponitentie, et collige fructus indulgentia. 
Noli dormire, dextra, sed fac opera quz a te Chri- 
stus exspectat. Emenda errorem meum, dele dolorem 


( meum, collige meritum quod dispersi, repara quod 


amisi, sed integra quod minoravi. Flammat fornax 
crimiuum, et tu siccas operis tui fontem ? peccata 
prevalent , et tu subiraliis pietatis przsidia? Da ro- 
rem tuum, et refrigera in me quod zstuat in calore. 
Timeo namque ne dormientem sinistra superet , et 
rapiat me. Diripiendo ad funera, sic te excitantem 
dextram, et objurgantem sinistram, suscipit Chri- 
sius et amplectitur. Disrumpit vincula tua, et deducit 
tanquam lumen justitiam tuam, et judicium tuum meri- 
diar:o splendoreillustrat : ut dextra ejus viaitatus, gra- 
tiaque donatus, sed munere accumulatus , non tristis 
abscedas aut inutilis, sed gaudeas cum justis ad dex- 
tram venientibus in :terna requie permansuris. 


LIBER ' DE MULIERE ' CHANANJEA. 


vento concussa, aut quasi plumz volitantes vento D — Multi quidem confligunt venti sz:viuntque pro- 


impulse. Adest Dominus oranti, praesio est excu- 
banti erogantique Christus, protector excelsus, mu- 
vificus atque liberalis indultor; et tota illa peccato- 
rum sarcina quam verebaris, ut cera liquescit, ut 
fumus fugatur, ut vapor exinanitur, aut quasi lanugo 
combusta deperit. Postquam sic castigaveris sinis- 
tras partes , et cum eisdem partibus ipsum diabolum 
prosiraveris, converte te ad dexteram, et loquere 
illi, multiplicans ad eam exhortatoria verba, sic di- 
eens : Dextera mea Deo sacrata, salvatrixanimz mex, 
firmatrix cordis, munimen corporis , tu noli dormi- 


* [n Ms. legitur titulus. hoc modo: 7ncipit liber 
primus sancti Laurentii episcopi de mulicre Chane- 


celle ; $ed vestitum conventum non dissolvit tenta- 
tio , nec studium violavit. Non cessat Ecclesia, qua 
semper pugnat, et semper triumpbat ; tentatur et 
non superatur. In quantum pulsatur et premitur, in 
tantum prxvalet et augescit : circum szviunt unda , 
sed non movetur lapis. 

Sermocinantibus nobis, somnus recessit à vobis; 
nox se traosfudit in diem. Ὁ conventus forensis! 
potest enin. et hic esse conventus Eeclesiz. Fecit 
nox in foro Ecclesiam, et mentis vestr:e strepitus 
armavit industriam : cessavit omnis pigritia, con- 


maa. Confer annotationem opusculo subjectam, 
paulo post initium. Epi. 


4117 


HOMILIA SECUNDA. 


118 


quievit iguavia. Quis hioc non volvat animo, aut quis À publicanus facti sunt? Nonne caput rapinz et lex 


nog miretur, eo quod non solum nostri permanse- 
rint nobiscum, sed etiam incogni!i congregati vene- 
runt, et proficit tentatio in utilitatis augmentum? 
Nam sicut pluvia de-cendeus nutrit semina germi- 
nantia; sic tentatio, cum examinaverit, animam sal- 
vat. Verbum Domini est immobile, et poriz inferni 
non pravalebunt ad eum, Seipsum vulnerat impug- 
nator Ecclesie; plebem vero fidelem insigniorem 
ostendit. Vires collidit proprias qui zmulatur Ec- 
clesim ; nobis vero triumphi confert dignitatem. 
Justus erat et antea Job; sed justior postmodum 
de agone emersit. Sanus validus factus est ger va- 
lidior : clarus in opere factus est, in opinione pre- 
clarior. Nunquam igitur in tentatione formides. Si 


enim fueris in propria virtute fundatus , nunquam B 


tibi oberit tribulatio, qua patientiz declarat virtu- 
tem. Sicut enim fornax cum examinat , augmentum 
facit in specie auri, sic tentatio addit animze pul- 
chritudinem. In quo enim noxia est flamma in spe- 
eie auri? aut in quo humiliat tentatio patientiam , quie 
tollit tristitiam, et auget I:ztitiam, et facit animam 
hominis in examinata specie refulgere? 

Introduxit tentationes, ut excludat adversarios , 
qui me existimant inimicum. Congregati sunt ma- 
ligni in unum ; sed quid illi in confusione , et quales 
mostri in compassione? ubi sunt illi? num apparent? 
aspicio in foro, eo per plateas, et nullum video. 
Frondes fuerunt , et. ceciderunt a vento ; plumbum 
fuit, et liquefactum est; hi vero refulgent in specie 


violentiz ? Quid est publicanus? prado sine pudore, 
medicus exterminii. Nonne immanior est furibus pu- 
blicanus ? fur namque vel timens furatur: hic autem 
confidenter delinquit; sed bic publicanus repente 
apostolus ; quomodo aut quo tenore? Trausiens Do- 
minus vidit eum sedentem in lteloneo , dixitque illi : 
Sequere me, Et surgens seculus est eum (Math. ix, 9). 
O virtus sermonis! venit crucis palma, et fecit mi- 
litem de captivo, et lutum protinus convertit in au- 
rum. Venit crucis palma, et surgens publicanus . 
secutus est Christum; de profundo meeroris gurgite 
super omne decoris fastigium sublimatur. Nemo igi- 
tc desperans salute fruitur, non est enim malum 
in membris vestris naturaliter insitum : de arbitrio 
nos gratiam libertatemque acquirimus  Publicanus 
enim faclus est evangelista, blasphemus factus est 
doctor, latro paradisum meruit, seductor factus est 
verissimus adorator. Non est quidquam in crimini- 
bus, quod non penitudine resolvatur. Εἰ ideo De- 
minus ipsius criminis destruxit fastigia, ut nullus 
vitam suam etiam in sexta ἰδία desperet. 

Ne dicas intra te : Peccavi, et quid faciam? labes 
imitabilem [F.inimitabilem] medicum quiresecat mor- 
bum, et sanat omnem languorem ; labes medicum qui 
adest gemitibus, et nutu imperat sanitatem. Ex tanta: 
te de improviso materia finxit et vivificavit ut esses : 
punc factum te et nutritum poterit oblivisci? non erat 
antea homo, et figuravit illum ex limo. Requiris 
forte qualitatem : nescio ego, ipse scit arlem suam, 


auri, Quis eos quam eriminosa eorum conscientia € Nunquid non eras terra? sed accepit partem terrze 


effugavit? Sciunt enim ipsi quid fecerint. Nam et 
Cain cum coeperat proprium perimere fratrem, per- 
petrato scelere, timens ac tremens super terram 
incessit : sic et isti noa manibus quidem, sed mente 
malignali sunt; el illi quidem operati sunt necem, 
Dominus autem condonavit salutem. Ilzc enim lo- 
cutus sum propter vos, ut exsultet mens vestra in 
Domino, et nuoquam in tentationibus trepidet. Petra 
est immobilis, O homo, quid flatus vereris? Super 
hanc, inquit, petram cdificabo Ecclesiam meam , εἰ 
porte inferorum non pravalebunt ad eam (Matth, xvi, 
18). Quandoquidem extranea , quandoquidem autem 
intestina sunt bella; sed nullus potest stabilitatem 
quassare structurae. Quod autem expendo temipus, 
in exprobratione malorum; nec enim fas est insul- 
tare diutius inimicis, et filios despicere scientes. 
lgitur besterno nobis Paulus apostolus adornavit 
convivium, hodie autem Mattbzus : hesterno coría- 
rius, hodie publicanus ; hesterno blasphemus, 
hodie raptor. Sed non in blasphemia permansit blas- 
pbemus , nec raptor in rapina permansit. Factus est 
cnim Paulus verus apostolus et utilis doctor; factus 
est enim et Mattheus Evangelii praedicator. Memo- 
rabo priora peccata, ut posteriora merita enites- 
cant : ut discas [ἃ quid sit converti de malo in bo- 
num, ne aliquando desis in propria vita. Doetorcs 
igitur nostri prius In eriminibus sorduerunt , et inde 
eonversi in meritis sonuerunt. Quid blasphemus et 


potens ille opifex , et fecit prius eorpus tuum , in 
quo dispoesuit et distinxit varia membra, manus et 
pedes; caput etiam, in quo oculi et aures, os et 
odora:us, frons et genz , et reliqua membra inferius. 
llie ergo artifex qui sic te proprio finxit arbitrio, 
non,potest tua auferre peccata? Noli sensus ejus 
rimari , noli nodos examinare virtutis, noli quierere 
quomodo feci! , sed mirare de facto. 

Sed dicis : Feei peccata multa et magua. Et quis 
est de hominibus qui non p'ccet? Tu dic: Ervavi 
super omnes homines , sufficit mihi in sacrificio ista 
confessio ; dic tu prius iniquitates tuas , ut justifice- 
ris., cognosce quoniam peccator es : habetristitiam, 
cum converteris:; esto ac si desperatus οἱ maestus, 
sed ei lacrymas compunctus effunde. Nunquid aliud 
aliquid fuit in meretrice, quam lacrymarum effu:io? 
et ex bac profusione invenit przsidium , et accepta 
(iducia accessit ad fontem Dominum Jesum. 

Sed veniamus ad causam. Quid ergo evaugelista? 
Ei inde transiens Jesus. venit in paries Tyri et Sudo- 
nis ; et ecce mulier Chananaa (Math. xv). Miram rem 
ait evangelista. Ecce mulier caput peccati, arma dia- 
boli, expulsio- paradisi , doli mater, corruptio legis 
antiqu:e, Ecce mulier veniebat ad Dominum Jesum, 
ruler alienigena de gentibus, novella plantatio. 
Mirum negotium ! Chananaa scquitne ; Judzi fugiunt, 
domestici derelinquuut, alienigena haeret ! Ecce mu- 
lier de finibus illis egressa clamabat dicens : Miserere 


iq 


ficitur. Probavit enim divini consilii sacramentuin , 
quando et virtutem divinam obsecrat, et carnis na- 
turam confitetur, dicens : Miserere mei, fili David. 
€onsidera pulchram mulieris mentem; vide quid 
dicit. Non est in actibus, inquit , ineis, non mihi de 
conversatione justitia : ad misericordiam tuam con- 
fugio , ubi non resedit , nec requiritur locus salvandi. 
Et quomodo ausa est mulier legis ignara , tam iniqua, 
sic abrupte accedere ad fontem salutis? non petiit 
Jacobum, non rogavit Joannem, non accessit ad 
Petrum ; sed hoc intermitteps, quid dicit? Non est 
mihi necessarius fidejussor; suscipit in se peenitentiz 
patrocinium , et sola currit, tenet eum in voce ac 
dicit: Miserere mei, Domine , ; fili David. Ideo de- 


S. LAURENTII NOVARIENSIS EPISCOPI 
wei, Domine, fili David. Mulier hzc evangelista ef- A vent verba mea : qux» matres , 


120 
lacryment una me- 
cum. Non sufficio exponere dolorem, quem mulier 
ista sustinuit. Miserere mei, Domine, fili David, 
O prudentia femii.ze ! non utitur hominibus seducto- 
ribus, non secuta est vates fallaces, non quzesivit 
juanes ligaturas, aut ad falsa confugit praesidia : 
sed omnem relinquens diaboli cultum , venit ad Do- 
minum Jesum omnium salvatorem, et dicit: Miae- 
rere mei , filia mea male vezatur. 

Vidisti sensum mulieris probantis sapientiam ejus ; 
sed vide aliud novum et inexpertum negotium. Petit 
et obsecrat, et lamentum suum producit in clamo- 
rem : et amator omnium Deus non el respoodit ver- 
bum. Tacet fons vit», et pius medicus contulit me- 
dicinam , et abnegat curam. Quid est hoc, Domine? 


scendisti, ideo carnem suscepisti, ut et ego loquar D nescio, si non suscipis pulsantem mulierem? O sa- 


ad te, et cum fiducia petam. Cherubin aspectu ejus 
tremunt in colo, et in terra mulier non formidat. 
Angeli metuunt in excelsis, et mulier non veretur ; 
instat importune, et voce sua exaggerat, dicens : 
Miserere πιεὶ, Domine , fili David. Non labeo opus 
sponsoris : per me accedo, per me obsecro, mise- 
rere mei. Quid tibi opus est? wisericordiam quzro. 
Quid pateris? dolorem quem non suffero. Quid babes ? 
filia mea captiva tenetur. Quid illi est? male ἃ da- 
monio vexatur. Et quid nunc? miserere mei, Do- 
mine, Pignus meüm consumitur, et pars corporis 
violatur. Opinio, inquam, exiit de filia mea; noli 
me videre peccatricem el miseram : tu es Deus qui 
secreta consideras. Filia mea male vexatur. Quid 
desideras? ut liberetur de plaga. Miserabilis luctus 
consumpsit uterum meum , et animam meam pertur- 
hat seva tempestas. Quid faciam nescio. Patitur mi- 
sera , ncc sentit tormenta : nec mortem scit timere, 
nec vitam sperare. Miserere mei. Jacet confusa , et 
causam tormenti ignorat. Me aspice, Domine, me 
exaudi, vide diurna vulnera mea. llla patitur, et 
ego deficio : passio ejus pavorem incutit cuncüs, 
facta sum omnibus spectaculum : quid faciam , aut 
quo vadam ? non possum ab illa quoquam divelli , 

non potest sola derelinqui. Non enim deforis venit , 

eed intus est ezpugnator, in se habet hostem et gla- 
* dium; navis est qua de se concitat tempestatem, non 
invenio nomen passionis ejus. Miserere mei', Domine, 

li David. Utinam defuncta fuisset filia mea , quam 
sic viveret! Si enim mortua fuisset et sepulta, exacto 
jam tempore oblita fuissem , nec meminissem vul- 
neris aut doloris. Nunc vero cadaver semper in 
domo est : causa mea, sepulcrum ejus ; augetur quo- 
tidie vulnus meum , et crescit opprobrium. Quomodo? 
video oculis meis ; istorum aspect , torqueri manus, 
crinium vittas exsolvi ac spargi, spumas ex ore dif- 
fundi , dare mugitum horrendum , szvire intus invi- 
sibilem inimicum , improvisum hostem et pugnam 
manifestam. Miserere mei, Domine, quoniam filia 
mea erat, et facta est daemonis esca. Non andeo illi 
proximare, non possum contingere, prohibet me 
pavor, expellit ipsa passio. dira. Miserere mci , Do- 
«ine , fili David. Qui ex vobis patres fuerunt, adju- 


pientia medici! Dominus, inquit, non respondit ei 
verbum. Quapropter, nisi ut detegeret sapientia ejus 
virtutem ? Propterea dicunt discipuli : Dimitte illam, 
quia clamat post nos. Sed humanus Deus vitam mu- 
lieris virtutemque pulsabat. Et quid ait? Non sum 
missus, nisi ad oves que perierant. domus Israel. 
Nihil proficiunt, nec ipsi apostoli suggerentes. Ve- 
rus medic:s differt magis curam, exulcerat vulnus , 
el potestatein suam orie quadam excusat, ut latentia 
panderet sacramenta. Non sum , inquit , missus , nisi 
ad oves qua perierant domus Israel. 

Hinc bunc cousiderate sermonem, et ad verba 
mea dirigite intellectum , quoniam profundam volo 
comparationem exsolvere, Non sum missus, nisi ad 


C oves perdilas. 1srael. Quid est hoc verbum ? quae est 


ista excusatie tua? et multa in te mysteria revelasti , 
ut unum tantummodo angulum liberares, etintegrum 
relinqueres orbem? Pontum , et, Asiam, οἱ /Egy- 
ptum, Ciliciam et Cappadociam, et reliquas nationes 
relinqueres, et de Israel tantummodo curares? re- 
linques terram desertam, nationes despectas, et 
801.8 Judzis factus es liberator? Non vides injurias 
Patris tui in falsis simulacris, et in demonum czri- 
moniis exerceri ? Annon hzc etiam prophetse vulga- 
verunt ? Quid dicit affinis tuus David? Postula a me, 
et dabo tibi gentes hereditatem tuam , et. possessionem 
tuam terminos (erre (Psal.n,8). Quid. Esaias, qui 
serapbin oculis suis respexit ? Exsurgel virga de ra- 
dice Jesse , qui dominatur. omnibus , εἰ in. eum fines 


D terre sperabunt (Esa.x1,1) Quid Jacob patriarcha dicit? 


Non deficiet princeps ex Juda , nec de senior.bus jug 
dominator, donec veniat, cui destinatum est ;. εἰ ^ic 
est. exspectatio gentium (Gen. xrix, 10). Quid etiain 
Zacharias propheta? Propter vos , inquit , claudentar 
pori &rea , quoniam ab ortu solis usque ad occasum 
glorificabitur nomen Domini, in omni loco effundent 
libamina ante ipsum (Zach. 1,20, 21). David ipse quid 
iterum dicit? Omnes gentes ,. plaudite manibus , quo- 
niam Deus excelsus terribilis οἱ rex magnus super om- 
nem terram (Psal. xtv1,2,5). Denique quando natus 
es in carne, quos vocasti ? nonne Magos? Nun- 
quid prophetas veuisti vocare , qui ipsam salutem 
gentibus ccc nerunt? Apostolos ctiam cum mitteres, 


121 


HOMILIA SECUNDA. 


122 


quid eis dixisti? Docete omues gentes, baptizantes eos À dice, quos ita exhortatur Paulus : Filioli mei, quoe 


in nomime Datris et Filii et Spiritus sancti (Math. 
xxvin, 19). Et nune quando misera heec mulier acri- 
ες doloribus et stimulis coarctata rogat te et obsecrat 
pro filia sua, ut eam a funesta passione absolvas, 
modo dicis : Non sum missus, nisi ad oves perditas 
domus Israel. Venit ad te. centurio, rogans pro puero 
^40, et dixisti : Ego veniens curabo eum, Pendenti la- 
τ oni paradisum reparasti, paralytico imperasti di- 
sene : Surge, tolle lectum tmm et ambula. Lazarus de 
wesumento te vocans redivirus surrexit, varia quo- 
que iaeguorum genera verbo sanasti , latrones. libe- 
rasti, meretrices virginibus pratulisti, solam hanc 
miseram Chananzam respuisti deprecantem. Quid 
est hoc verbum mirac. li inauditum? Nunc iutendi- 
te, ut. sciatis, quale compendium incipit revelare. 
Quando liberatus Israel a plagis AEgyptiorum, et a 
Pharaone extracius transiit populus per desertum, 
praecepit ei Dominus in lege ut non communica- 
Jent Ghananieis nec convenirent cum eis , quoniam 
sine lege erant, idola immunda colentes. Prcepit 
ergo Deus in lege Judzis ut non mercarentur cum 
cis, nec connubia io semine eorum miscerent, ne per 
hzc ἃ suis legitimis privarentur, et profanis idolo- 
rum cultibus jungerentur. Aspice, et considera, 
et intende quz dico, quia adhuc in textura est tela. 
Mulier ista Chananza erat de gente immunda, qui- 
bus non licebat communicare cum eis. Quid ergo? 
sub lege venerat Dominus, ut adimpleret, et non 
solveret legem. Igitursi ad momeutum audisset mu- 


dterum parturio, donec Christus formetur in vobis, 'Ac- 
cusat ergo Judzos, cum dicit : Non licet. tollere pa- 
nem filiorum, et mittere canibus. 

Sed quid respondit mulier? Etiam, Domine, po- 
les, si volueris. O mulier violenta! Dominus d'ceit : 
Non licet; et illa dicit: Etiam, Domine, potes, si 
volueris. Oblita est verecundix, et intermisso pudore 
conatur vincere Dominum. Dominus dicit : Non licet 
tollere panem filiorum, et mittere canibus; et illa re- 
spondit : Etiam, Domine, sum quod d:cis. Canem 
me vocas, canis sum : agnosco nomen meum : €on- 
fundis me tu; sed ego non recedo a te. Canis sum, 
sequar te, quasi canis; porrig» mihi aliquid. Non 
quzro panem filiorum : da milil vel micas, quoniam 


B et catuli manducant de micis quz cadunt de mensa 


dominorum suorum. O certamen pietatis! o pruden- 
tia femiuz ! Canem me dicis, Domine: sum ego. Ergo 
uutri me velut canem : non possum relinquere men- 
sam domini mei. Canem me appellas : porrige micas. 
Dixisti causam meam, distulisti petitiones meas, 
manifestasti conditionem meam : adjuva me nunc, 
quoniam et catuli edunt de micis que cadunt de mensa 
dominorum suorum, O muller! accepisti subito" lau 
dem, et inventa es electis electior. Idcirco tacet 
Dominu:, ideo distulit et protraxit, ut mentem (uam 
perpenderet, et vivam de (6 produceret vocem. Si 
enim, statim ut coepisti petere, accepisses, reces- 
sisses, et nemo fidem tuam prob3sset, nullus mentis 
tu: cognovisset arcanum. Num autem quia intelligis 


lierem, dicerent Judei:ldeo te non audimus nec C Dei virtutem, et sic te cognoscis ut dicas : Etiam 


sequimur, quoniam solvis legem. Praecipit enim lex 
abstinere a Chbananzis. Propter hoc tacet Dominus : 
propter hoe non respondit mulieri. Vide quomodo 
servat legem, ut Judaeos confunderet, d:cens : Quis- 
nam vestrum me arguit de peccuto? Ecce non respi- 
eio ad mulicrem Chanan:xam ; ecce clamat $ine cau- 
$3; ecce Oobscecrat, et non exauditur : ecce quo- 
modo teneo legis formam, ne dicatis quoniam prz- 
wrivi legem. ldeo non credimus in te, Non ex me, 
sed ex vobis est error. Obmutescite itaque propter 
observantiam legis : ecce nationes ad. me veniunt, 
ecce jy opulus quem non novi, mili servire festinat : 
uulite argumentosis occasionibus uti. Ecce a nan 
cognoscentibus me cognitus sum, et a cognitis igno- 
ratus ; ecco alienigenzge obsecundant, et domestici 
seviunt, Hec est itaque prima causa, quod distulit 
Dominus fespondere mulieri. 

Interea persistitin clamore mulier, dicens : Ad- 
jusa me, Domine. Et ipse tautum respondit : Non 
Ucet. tollere panem filiorum, el mittere canibus. Ὁ 
prudentia medici! multis difficultatibus suspendit 
mulierem, "ut duplici postremo honore cumularet, 
dicens: Non licet tollere panem filiorum, et mittere 
canibus. Qui sunt fili? quos vides. Confundens 6.8 
lioe dicit, quia fuerunt filii, et facti sunt canes, de 
quibus Paulus dicit : Videte canes, videte males opera- 
rios, videte interfec ores. Nos autem qui. velut caues 
eraigus, de gentibus facti sumus filii in corum ra- 


catuli edunt de micis que cadunt de mensa dominorum 
suorum; laudo te ego et dico : O mulier, magna est fi- 
das tua, fiat tibi sicul vis. 

Audiaut bxe inertes et improbi qui dicun! : Ora- 
vimus, et non impetravimus. Quid loqueris, ho- 
mo? in-tanter ora, importune obsecra, siquidem pul- 
santi aperietur. Sed dicis : Deprecatus sum semel, 
jterum, et ter, et quater, et septies, et decies, et 
vicies, et non exaudivit Deus. O stulta inventio! et 
quid nunc, quia nos es exauditus, jam recedis a Do- 
mino, οἱ desistis a prece? aut non vides perseveran- 
tiam mulieris Cliananze, quomodo magis apoeriata 
insistit, et repulsa. importunius obsccrat ; nec ante 
cessavit quam quod quaesivit invenit? Sunt. multi 
quidem qui intrant in ecclesiam, et strepuut in. ora- 
tionc, confuse atque intempera'a voce dispergunt 
verba sua, et egressi foras obliti sunt omnia. [li 
sunt qui labiis hinniuut, et co:de non concipiunt. Si 
tu ipse dicta tua et preces ignoras, quomodo te exau- 
dit Deus ? Dicis : Inclinavi genua mea, et oravi. Ge- 
nua tua inclinasti in terram : et mens «a foris per 
diversa di:currit. Corpus quidem intus. sed cogita- 
tio foris; lingua tua pecunias numerat et usuras. 
Diabolus malus et invidus inimicus, quando ora- 
muS, tunc. magis incumbit el obstrepit, Non nos 
pulzat cum securi jacemus in lectulis : venimus ad 
orationem, ct ille nos cogitationum stimulis turbat, 

luju» versutias cogitantes rcvertinur ad inuliereim, 


125 
Chananzam, quas sic obsecrat : 
mine, fili David, filia mea male a demonio vexatur. 
Dic et tu, Miserere, Domine, quia anima mea pulsa- 
tur à d:emonio. Magnus dzemon est peccatum anim. 
Nam dsemon exstinguitur; peccatum vero stat, nisi 
satisfactionibus absolvatur. Grandis sermo est, Mise- 
rere mei, Deus ; brevis quidem, sed virtute plenus. 
Nam etsi foris fueris, clama, et dic, Miserere mei, 
Deus. Clama, non voce, sed mente; nam et tacen- 
tes exaudit Deus, nec tam locus queritur, quantum 
sensus. lieremias in carcere confortatur; Daniel 
inter leones exsultat; tres pueri in fornace tripu- 
diant; Job nudus sub divo triumphat; paradisum 
de cruce latro invenit. Quid ergo si fueris in publico 
foro? ora intra te : noli quzrere locum ; locus ipse 
es. lbi, ubi fueris, era. Si fueris in balneo, ora, et 
ibi templum est. Si steterisante judicem, ora; insur- 
git j 'dex contra te, ora. Mare ante te est, et post te 
sequitur Pharao, ora. Nihil loquitur Moyses, et Do- 
minus ei dixit : Quid clamas ad me? Os ejus tacet, 
et przcordia clamant. Et tu cum steteris ante. judi- 
cem furiosum, ubi sunt crudeles ministri, ora intra 
te, et turbines i!li protinus resolventur. Judex contra 
te est, tu te ad Dominum confer; proximat te poenis 
affligere, tu ora intrepidus, et sedabitur insania. 
Nunquid homo est Deus, ut labore quixratur per loca 
diversa? Deus est qui adest ubique. Si quazris homi- 
nem, dicitur tibi : Non est hic, aut non illi vacat. Non 
est sie in causa Dei : hoc tantum est ut dicas, Mise- 
rere mei, Deus; et ipse prope est, ut teliberet: et 
adbuc loquente te dicit, Ecce adsum. 

Quid ergo Cliananza? Utique, Domine, nam εἰ 
eatuli edunt de micis que cadunt. de mersa. domino- 
rum suorum. Et quid Deus? O mulier, magna est fides 
fua, fiat tibi sicut vis. Ubi sunt disceptatores iniqui? 
Nunquid dixit, Exspecta mulier, donec ,oro Patrem 
meum. Scd quid dixit? Fiat tibi sieut. vis. Quantum 
elegantior ila in fide, tantum Christus eminentior 
in virtute, qui gratiam suam sensibus ejus infudit. 
O mulier, magna est fides tua. Quomodo magna? non 
vidisti mortuos resurgentes,non vidis(i leprosos mun- 
dari ; non cognovisti legem, non audisti prophetas ; sed 
audisti improperia, et meruisti repulsam ; refutavi te, 
et non recessisti a me. O mulier, magna est, fides tua. 

Mortua est mulier, et laus ejus speciosa est plus- 
quam margaritis intexta corona. Quocunque ieris, 
audies Christum przdicantem : O mulier, magna est 
fides tua, 1n Gothorum concilio, in Sidoniorum vel 
Persarum convento, clamat hodie Dominus Jesus et 
dixit, Ο mulier, magna est fides tua. Et quid deinde ? 
Fiut tibi sicut. vis. Non dixit : Sano filiam tuam; sed, 
"Fiat tibi sicut vis : id est, tu ipsa sana filiam tuam; 
tibi eam trado; tu eam cura, ia tuo arbi.rio pono 
et medicinam : vade in pace, et pone super eam 
manus tuas, et fiat tibi sicut vis, cum tua voluntate a 
Possione purgetur. Non jussit, non imperavit d:e- 
monen ut exiret, sed fiat tibi sicut vis. Voluit enim 
ut ipsa mater sanaret filiam suam, οἱ diemonem ef- 
fugaret, Ubi sunt qui dicunt, non virlute, sed prece 


S. LAURENTII NOYARIENSIS EPISCOPI HOMILIA SECUNDA. 
Miserere mei, Do- A omuia impetravit? Si minor est Patre, quomodo di- 


124 


cit : Fíat tibi sicut vis 3 et sanata est flia ejus ex illa 
hora ? Yeniebat enim mater deforis, sed antequam 
veniret, sanata cst. I[ntravit et invenit filiam suam ab 
iminundo d:imone liberatam. Consummata est volun- 
las ejus, et facta est sanitas; et pro eis omnibus gra- 
tias agamus Deo vivo, cui est honor et gloria in sx- 
cula seculorum. Ámen. 
ANNOTATIO. 


LaunENTICS episcopus, cujus libellum seu homi- 
liam mox retuli ex ms. codice Germanensi, ia est 
quem laudat Sige*ertus Gemblacensis monachus in 
lib. de Scriptoribus eeclesiasticis cap. 120. Lau- 
rentius Mellifluus scripsit librum De duobus tempori- 
bus, id est uno ab Adam τι ad Christum, altero à 
Christo usque ad finem seculi. Declamavit etiam. ho- 
mílias ore quasi mellito * unde agnominatur M ellifluus. 
Laurentii liber De duobus temporibus typis vulgatus 
est tin tomo V! Bibliothecze Patrum, prafixo hoc 
titulo : Sancti Laurentii episcopi Novarum homilia de 
Poanitentia. Quse hiomilia in exemplari nostro subjici- 
tar superiori libro seu homiliz cum hac irscriptione: 
ἸΝΟΙΡΙΤ LIBER SECUNDUS SANCTI LAURENTII DE DUO- 
BUS TEMPORIZUS. Dwuo sunt tempora ab. Altissimo pre- 
stituta, etc. Nemoigitur ambigere debet eum esse 
Laurentium qui Sigeberto cognominatur Mellifluus, 
quiqve utriusque libri seu homiliz est auctor. At 


. quis i*te Laurentius episcopus? Margarinus B:nius 


e 


suspicatur esse « Laurentium priorem, qui ex Nova- 
riensi faetus sit Mediolanensis episcopus vigesimus 
qu ntus ad annum Christi 507, cujus encomia videa- 
tur celebrare Ennodius Ticinensis episcopus in di- 
ctione missa Honorato Novariensi in dedicatione 
basilicze Aposto'orum. » Binio facile assentio, qui- 
busdam adductus conjecturis, qu:e tum ex libro seu 
sermone hic edito, tum ex Ennodii dictione prima in 
Natali Laureutii episcopi Mediolanensis desumuntur. 
Laurentius quippe in sermone de muliere Chananza, 
quem de nocte in furo habuit, mentionem facit quo- 
rumdam adversariorum suorum, quorum improbitate 
non solum ipse vexatussit, sed etiam alii partium 
ipsius fautores. Atqui Ennodius in dictione primà 
Laurentium laudat ob patientiam malorum, quz ipsi 
ex adversariorum factione semel et iterum contige- 
runt : primum quidem cum ab hostibus expugnata 
civitate iuter suas et populiinjurias stetit infractus, 
tum in exsilium missus, ac demum urbi sux redditus 
est ; deinde vero cum Romam in synodum accitus 
anuo 502 pro absolutione Symmachi papse, adver- 
santium procellas sustinuit. .Expugnatio illa et dire- 
ptio urhis Mediolanensis, simulque Laurentii exsilium 
contigere per Odoacrem, uti Sirmondus opinatur, 
qvando Tufa duce adver»us Theodericum Ostrogo- 
thorum regem rebellavit. Theodorico victoria potito, 
Laurentius Medio'anuim rediit, urbemque ex pristi- 
nis zrumnis recreavit. Tum vero superiorem liomi- 
liam de muliere Chananza habuisse mihi videtur, 
cujus reditum ita celebrat Eunodius in dictione pri- 
ma : Cum er alto benignis oculis celestis Dominator 
aspexit, Mediolanensium urbi lux est proyrii reddita 
sacerdotis. Tunc cum rarus habitator, tunc cum error 
in domibus, et per dulcia cubiculorum limina con[usa 
discursio; tunc cum ubique pavor et luctus, et Dei 
Lemipla ferarum. habitationi deputata sordebant; cum 
marcena incuria splendidissima dudum atria situ vetusti 
humoris obnuberat , latitiam ccteris tuo dedisti de re- 
dilu, tu regressus ad lacrymas, eic. Melliflui etiam no- 
men quadamtenus inferius indicat Ennodius ubi ait 
Laurentium in synodo f'omana minantium impetus 
blandimentorum melle domuisse. Porro in homiliissuis 
Laurentius in id potissimum incumbit, ut peccatori- 
bus fiduciam obtinendzx a Deo remissionis ingeneret ; 
sicque de penitentia loquitur, quasi eam solis huroani 
arbitrii viribus ascriberc videatur. 


— BÓ PPPPRERRERRRE RD 


425 


S. P. DENFD:CTU:. PROLEGOMENA, 


196 


ANNO DOMINI DXLIII. 


sS. P. BENEDICTUS 


MONACHORUM OMNIUM OCCIDENTALIUM 
CAPUT ET SOSPITATOR. 


PROLEGOMENA. 


Vita S. Benedicti 


(Ex libro II Dialogorum S. Gregorii Magni excerpta). 


"Aváp τις ὑπῆρχε, τῇ πολιτείᾳ μὲν (Qu^ ictato;, Α Fuit vir vit» venerabilis, gratia Benedictus et no- 


χάριτι δὲ Θεοῦ χεχοσμημένος, τοὔνομα Βενέδιχτος " ἐς 
ἐκ παιδόθεν τῇ τῆς καρδίας χαθαρότητι ἔλαμπρύνετο, καὶ 
. τῇ τοῦ σώματος ἁγνείᾳ κεχαλλώπιστο, ἐν οὐδενὲ θελήματι 
σαρκιχῷ τὸ παράπαν τὸν ψυχὴν χαθυποτάξας" ἀ"λ᾽ ἔτι 
ἔφηθος ὧν, xal! σφριγῶν τῷ σώματι ὅπερ ἡδυπεθῶς 
δρᾶσαι ὑἡἘδύνατο, ἱχουσίως ἐδδελύξατο, καὶ λοιπὸν ὡς 
ξηρὴν τοῦτον τὸν xócuo» μετὰ τοῦ ἄνθους αὐτοῦ ἐλογί- 
ζετο. Ὅστις δίκην ἑωσφόρου ἀστέρος ἐκ τῆς; Νουρσίας 
χώρας, τῇ τῶν Ῥωμαίων χώρᾳ ἀνέτειλε" τῇ δὲ τῶν 
ἔλευθεριιῶν γραυμάτων διδαχῇ παραδοθεὶς ὑπῆρχεν. 
"I0" ἐν τούτοις πολλοὺς ἀπιέναι διὰ τὰ φθαρτὰ πάθη κα- 
τανοήσας, ἐχεῖνον ὃν ἔθετο πόα ἐν τῇ τῶν μαθημάτων 
διατριδῇ, εὐσεδεῖ λογισμῷ τοῦτον ἀνθεΐλχυσεν" ἵνα μὴ 
εἰς " ἀνήχεστον χρημνὸν ὅλως ἦ καταπέσειε. Βδελυξάμε- 


nine, abipso δα pueriti.:? tempore cor gerens se- 
nite. ^ Et3tem quippe moribus transiens , null: ani- 
mum voluptati dedit : sed dum in hac terra adhue 
esset, quo temporaliter libere uti potuisset , despexit 
jam quasi ariduin mundum cum flore. Qui liberiori 
geuere ex. provincia Nursig b exortus, Roma libe- 
ralibus litterarum studiis traditus fuerat. Sed cum in 
eis multos ire per abrupta vitiorum cerneret, eum 
quem quasi in ingressu mundi posuerat, retraxit pe- 
dem : ne si quid de scientia ejus attingeret, ipse 
quoque postmodum in immane przcipitium totus iret. 
Despectis itaque litterarum studiis, relicta domo re- 
busque patris, soli Deo placere desiderans, sanctse 
conversationis habitum  quasivit. Recessit igitur 


νὸς τοίγυν τῶν γραμμάτων τὴν διδαχὴν, καταλείψας τε B scienter nescius, el sapienter indoctus. Hujus ega 


τὸν οὗχον καὶ τὰ πατρῷα αὐτοῦ πράγματα, μάνῳ Θεῷ 
ἀρέσαι ἐπιθυμήσας, τοῦ ἁγίου χαὶ μονήρους βίου τὸ 
σχῆμα ἐπεπόθησεν. ᾿Απέστη τοίνυν τῆς τῶν ἡραμμάτων 
παιδεύσεως, γινώσχων ὡς μὴ γινώσκων, xal σοφὸς ὡς 
ἄσοφος. Τούτου τοῦ σεθασμίον πατρὸς τὰ χατὰ Θεὸν 
κατορθώματα, ἐγὼ μὲν σαρχικοῖς ὀφθαλμοῖς οὐ τεξέαμαι, 
ἀλλ' ἅπερ ἀχήχοα παρὰ τεσσάρων αὐτοῦ τὸν ἀριθμὸν μα- 
θητῶν δογγουμένων, ταῦτα ἐρῶ κωνσταντίνου λέγω δὴ 
εὐλαδεστάτου πάνν ἀνδρὸς, ὅστις αὐτοῦ τὴν ποιωαντιχὴν 


omnia gesta non didici, sed pauca qu: narro, qua- 
tuor discipulis illius referentibus agnovi : Constanti 
uo * scilicet. reverentissimo valde viro, qui ei in 
monasterii regimine successit ; Valentiniano 4 quo« 
que, qui annis multis Lateranensi monasterio prze- 
fuit ; Symplicio, qui congregationem illius post eum 
tertius rexit ; Honorato etiam , qui nunc adhuc cella 
cjus, in qua prius conversatus fuerat, przest. 


ἡγεμονίαν διεδέξατο" Βαλεντίνου, τοῦ πολλοῖς ἔτεσι " τὴν ἐν Λατεράνη εὐαγεστάτην μονὴν διϊθύναντος" Συμπλιχίου, 
τοῦ τὴν αὐτοῦ συνοδίαν μετέπειτα κατὰ διαδοχὴν " τρίτον ποιμάναντος" “Ὀνωράτου, τοῦ νυνὲ τοῦ κελλίον αὐτοῦ ἐν 


ᾧ πρότερον διῆγε, προεστῶτος. 
! Colb. espeyy 


* Reg ὠτάτῳ σώματι. 
.ς.απεραντον X 0)AY0V. 

8 Colb, καταπεσεῖν. 

* Colb. τὸν Λατερανῶν. ΝΞ 

δ Colb. τρίτου. Heg. babet τρίτον, quidquiJ dicat 
Gussanv. in nota moerg. 

* Simili loquendi modo utitur. infra 1. iv, c. 47. 
Joannes . . . adolescens qui eatem suam intellec'u el 
humilitate, dulcedine et gr.vitate trans bat. Et lom. 
44 in Evang., ibi pueri qui lic aunos $uos moribus 
wanscenderunt. 

b Nursia urbs olim episcopalis in. Sab/nis, intra 
montes sita et ad Apennini radices, «ub frig io cae- 
lo; binc de ea canit Maro l. vt: /E£acid. : 

Quos frigida wisit 
Nursig. 


* De Constantino et Simplicio hic memoratis Pau- 
lus Diac. de gestis Langob. 1. iv, c. 18: Post beatum 
Beuedicium Constantinus, post hunc Simplicius ; post 

uem Vitalis; ad extremum Donitus congregationem 
ipsam rezit. Quod confirmat abbatum S. lUenedicti 
successorum seriem a S. Greg. hic assettam , contra 
Baronium, qui ad an. 581 primum S. Benedicti suc- 
cessorum instituit, simulque Lateranensis monaste- 
rii ahbatemn, Valeut'nianim, cum quatuor przecesse- 
rint. Primus tamen rexit Lateranen-e monasterium, 
quod post dirutum Cassinense caeuobium sub Bonito 
abbate teste Paulo. D:ac. loco laudato, constructum 
est. . 

4 Gerimn., Valentiano, Dis., Valentino. Cousentit 
Cracus interpres. 


127 


KESAAATON Λ΄. 
Περὶ τοῦ χλασθέντος μαγιδίου. xal διὰ προσευχῆς τοῦ 
ἁγίου σώου γεγόνοτος. 

Οὗτος τοίνυν ὁ ! πολὺς ἐν ἀρεταῖς διαλάαψας πατὴρ 
Βενέδιχτος, ὡς ἤδη καταλείψας τὴν τοῦ βίον ματαιότητα, 
ἐπιθυμίαν θεάρεστον εἰσδέχεται τῇ ψυχῇ οἰκῆσαι τὴν 
ἔρημον᾽ ἡ δὲ τούτου τροφὸς ἥτις αὐτὸν * θερμῶς ἡγάπα, 
μόνη τῷ ἱερῷ τούτῳ ἠκολούθησε νεανίᾳ. Ὁπόταν δὲ τὸν 
τόπον χατέλαδον, τὸν ἐπιχωρίως ὀνομαζόμενον ὃ Ἐνφεῖδε, 
πολλοὲ εὐλαδέστατοι ἄνδρες, τῇ πρὸς αὐτὸν πνευυατικῇ 
ἀγάπη ἑλχόμενοι, ἐχεῖσε παραγενόμενοι, ἐν τῶ τοῦ ἁγίου 
Πέτρου ναῷ σὺν αὐτῷ διέτριδον" " ἡ προλεχθεῖσα τοῦ 
ἀοιδίμου τούτου πατρὸς Βενεδίχτον τροφὸς ἐπὶ τὸ καθα- 
ρίσαι σῖτον ἐκ τῶν πόῤῥωθεν οἰγουσῶν γυναιχῶν, ἐν χρήσει 
μαγίδιν [μαγίδιον] * ἡτήσατο᾽ ὅπερ λαϊοῦσα, ἐπάνω τῆς 
᾿ τραπέξης ἁπλῶς xai ὡς ἔτυχεν ἔθετο. Ὑπὸ τοῦ μισοχάλον 
οὖν δαίμονος ῥιφὲν ἐκλάσθη, καὶ εἰς μέρη δύο εὐρέθη 
διαχωρισθέν. 'γποστρέψασα οὖν ἡ τοῦ ἁγίον vpoy c, καὶ 
εὑροῦσα τὸ αὐτὸ μαγίδιν εἰς δύο διαιρε)ὲν μίρη σγοδρο- 
τάτως ὕρξατο χλαίειν, ὅτι τὸ ἐν χρήσει ληφθὲν παρ' αὐτῆς 
σκεῦος; κεχλασμένον ἑώρα. Μμενέδικτος δὲ ὁ σπουδαιότατος 
xai Θεοῦ θεράπων, ἡνίκα τὴν ἑαυτοῦ τροφὸν χλαίουσαν 
ἐθεάσατο, τῷ πόνῳ xal tot; δάκρυσιν αὐτῆς συμπαθήσας, 
λα΄ ὧν μεθ᾽ ἑαυτοῦ τὰ ἀμφότερα τοῦ κεχλασμένου μαγι- 
δῶν μέρη, ἑαντὸν μετὰ δαχρύων ἐν τῇ πρὸς Θεὸν δεήσει 
ὑπέστρωσεν. Οστις ἀπὸ τῆς εὐχῆς ἀναστὰς, πλησίον 
ἑαυτοῦ τὰ σχεῦος χείμενον, ἀχέραιον εἷριν, ὥστε μηδὲ 
ἴχνος ἐν αὐτῷ τοῦ χλάσυνατο; εὑρεθῆναι" εὐθέως δὲ τὴν 
τροφὸν αὐτοῦ παρακχλητιχοῖς τε xal παραινετιχοῖς λόγοις 
ἐπαλείψας, τοῦ μὴ ἀθυμεῖν ἐν ταῖς συμ“αινούσαις συμ- 


ψοραῖς, * ἀκέραιον αὐτῇ τὸ μαγίδιν ἀποδέδωνεν, ὅπερ (C 


χεχλασμένον ἦν λαθών. Τοῦτο τὸ ἐξαίσιον θαῦμα ἐν τῷ 
αὐτῷ τόπῳ πᾶσιν ἐγένετο γνώριμον" ὥστε o! τοῦ τόπου 
ἐχείνο, οἰκήτορες ἐν τῇ εἰσόδῳ τῆς αὐτόθι ἐχκλησίας τὸ 
ῥηθὲν μαγίδιν ἐκρέμασαν, πρὸς τὸ θεαθῆναι ὑπὸ πάντων 
τῶν εἰσιόντων καὶ ἐξιόντων εἰς δόξαν μὲν Θεοῦ, ἔπαινον 
δὲ τοῦ γνησίου αὐτοῦ δούλου Βινεδίχτον, xal τοῦ γνωσθῆ- 
ναι πᾶσι τὴν ἐν αὐτῷ οἰχοῦσαν ix νεαρᾶς ἡλιχίυς θείαν 
χάριν. Ὅπερ σκεῦος πολλοῖς ἕτεσιν ἐν αὐτῇ τῇ εἰσόδω 
τοῦ σεξασμίου ναοῦ χρεμάμενον διήρκεσεν' ὥστε xai μέ- 
Xpt τῆ; τῶν Ἶ Λογγοθάρδων ἐλεύσεως ὑπὸ πάντων ἐθεω- 
piixo. ᾿Αλλ᾽ ὁ φιλόθεός τε xal μισόδοξος Βενέδιχτος, πλειό- 
weg τοῖς σωματιχοῖς ἑχυτὸν ἐπεδίδου κόποις, βέλτιον 
εἶναι λογισάμενος τούτοις ἐντρυφᾶν, ἥπερ τοῖς ἀνθρωπί- 
νοις ἐπαίνοις ἐπαίρεσθαι. Εἶτα τὴν ἰδίαν,λάθρα γαταλιπὼν 
τρηφὸν, ἐν τοῖς τῆς ἐρημίας τύποις σχολάξειν ἡρετίσατο᾽ χαὶ 
χαταλαδὼν | F. κατέλᾳδεν] τόπον τινὰ, ὧν ἐπιχωρίως ὀνομά- 
ζυυσιλάκχον,ος ἀπὸ τεσσαράκοντα μιλίων τῆς τῶν Ῥωμχίων 
ζιά ιειται πόλεως, ἐν ᾧ πληθὺς ὑδάτων ἀναδλύζειν εἴω εν, 
ἐξ οὗπερ λάχχον ἡ τῶν ὑδάτων πληθὺς εἰς διεξόδους 


! Uterque cod. Reg. sc. et Colb. πολλοῖς ἐν ἀρεταῖς. 

* [ilem cod. πάνν θερμῶς. 

! M.s. Ἐφηδέ. 

* Hic ponitur tiiülus περὶ τοῦ κχλασθέντος, elc. in 
(}}ν. ms, 

* Reg. μαγίδην, quod etiam sope in Colb. legitur. 
Infra tamen occurrit μαγίδιον, in Keg. 

* Reg. aoo»... pxyidwv. 

* Mss. Λογγιδάρδιν, 


* Germ. Beccens. ct sceundus Aul. , Fide. Alii, 


S. P. BENEDICTUS. 


128 
CAPUT PIUMUM. 


De capisterii fracti reparatione 


Hic itaque cum jam relietis litterarum studiis pe- 
tere deserta decrevisset, nutrix qua hunc arctius 


amabat, sola. secuta est. Cumque ad locum venisset 


qui Enfide * dicitur, multisque "honestioribus viris 
charitate se illic detinentibus , in beati Petri apostoli 
ecclesia demorarentur, predicta nutrix illius ad pur 
gandum triticum ἃ vicinis mulieribus prestari sibi 
capisterium ^ petiit, quod super mensam incaute de 
relictum , casu accidente fractum est, sic ut in dua 

bus partibus inveniretur divisum. Quod mox rediens 
nutrix illius, ut ita invenit, vehementissime flere coe- 
pit, quia vas quod przstit:m acceperat, fractum vi- 


B debat. Benedictus autem religiosus el pius puer 


cum nutricem suam flere conspiceret, ejus dolori 
compassus, ablaiis secum utrisque fracti capisterii 
partibus, sese cum lacrymis in orationem dedit : qui 
ab oratione surgens, ita juxta se vas sanum reperit, 
ut in eo inveniri fracturas nulla. vestigia potuissent. 
Mox autem notrioem suam blaude cousolatus, ei sa- 
pum coapisterium reddidit, quod fractum tulerat. 
Qu:e res in eodem loeo a cunctis est agnita, atque in 
tanta admiratione habita, ut hoc ipsum c .pisterium 
ejus loci incolie in. ecclesi: ingressu su:penderem : 
quatenus presentes et seculuri. omnes agnoscerent, 
Benedictus * puer conversaiionis gratiam ἃ quante 
perfectione coepisset, quod annis multis illic anie 
omnium oculos fuit, et u-que ad h»c. Langobardo- 
rum tempora super fores ecelesix* pependit. Sed Be- 
nedictus plus appetens mala mundi perpeti 4 quam 
laudes, ct plus pro Deo laboribus fatigari quam vitze 
hujus favoribus extolli, nutricem suam occu'te fu- 
giens, deserti loci secessum petiit cui Sublacus * 
vocabulum est, qui ab Roinana urbe quadraginta fe- 
re millibus distans, frigidas atque perspicuas ema- 
nat aquas. Qus illic videlicet aquarum abundantia 
in extenso prius lacu colligitur, ad posiremum vero 
in amnem ! derivatur. Quo dum fugiens pergeret, 
monachus quidam Romanus € nomine, liunc euntem 
reperit, quo tenderet requisivit, Cujus cum deside- 
rium cognovisset , et secretum tenuit, et adjutorium 
impendit, eique sanctx conversationi$ babitum tra- 
didit, et in quantum licuit, miuistravit. Vir autem 


D Dci ad eumdem locum perveniens, in arctissimom: 


specum 86 tradidit, et tribus annis, excepto Romano 
monacho , hominibus incognitus mansit: qui videli- . 
cet Romanus non longe in monasterio sub Adeodati ἃ 
patris regula degebat. Sed pie ejusdem Pairis swi 


Enfidus, Effide. Vulgo Afide in Equicolis, duobus 
inill. a Sullaco, 

b Veniilabrum a χαπύω flo. Cribrum esse putavit 
interpres Gallicus, ἢ 

* Ohsenre et corrupte plerique editi : a quanta Be- 
πεῖς puer conversationis qratia per(cctione coepisset. . 

4 Gussnvilleus , invitis tribus German. Regio, . 
Nor. etc., addit, ab hominibus querere. 

* Nunc Subiaco, in /Equicolis. 

f Nimiruin Anienem. 

Κῶ, llumanus colitur dic 22 Maii. 

^ Aliter Deodati, aut Theoda:i. 


132 


PROLEGOMENA. 


153 


ἐνάχων ἀποφέρεται. "E. δὲ τῷ πορεύεσθαι ! τὸν τοῦ A oculis furabatur horas, cet quem sibi ad mand&eau- 


- * ἢ 


Θεοῦ ἄνθρωπον, μοναχὸ; τις, 'ρωμονὸς τῷ ὀνόματι τοῦ- 
τον πορενόμενον θεασάμενος, x«i ἐν ᾧ τόπῳ ἀπείη " γα- 
ταμαθὼν, xxi τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ ἐψνωχὼς,, τὸ μὲν 
μνστήριον ἐν αὐτῷ ἐγύλαξε, βοήθειαν δὲ xal ἢ συνδρομὴν 
παρέσχεν αὐτῷ, ἐν οἷς ἂν ἡ χρεία ἀπήτει. ᾿Αμφιάσας " αὐ- 
τὸν xxi τὸ τῶν μοναχῶν ἅγιον σχῆμα, xxi κατὰ τὸ δυ- 
warüw διηχύντι αὐτῷ ἐν ταῖς σωματιχᾳὶς χρείαις. Ὁ δὲ 
θεήφρων οὗτος ἀνὴρ, ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ ἐν στενοτάτῳ 
σπηλαίῳ ἑαντὸν χαθεῖρξς, xui ἐν τρισὲ χρόνοις, πλὴν 
ἹΡωυανοῦ τοῦ μοναχοῦ, τοῖς ἀνθρώποις ἄγνωστος παν- 
τελῶς ὑπήρχεν᾽ ὅττις ἹΡωυανὸς, οὐ μήχοθεν iv μοναστη- 
pi» ὑπὸ τὸν τοῦ ᾿Αδεωδάτον " πατρὸς χανόνα διῆγεν. 
᾿Αλλ εὐσεδξῶς ὁ αὐτὸ; τοῦ οἰχείον &66& τὴν ὄψιν ὑπέ- 
κλεπτε, τῇ ὥρᾳ τῆς «ἑστιάσεως, x«l διὰ ῥητῶν τινων 


dum 5ubripere poterat, diebus certis Denedicto pa» 
nem ferebat. Ad eumaem vero specum ἃ Romani 
cella iter non erat, quia excelsa desuper rupes emi- 
nebat; sed ex eadem rupe in longissimo fune reli 


gnatum Romanus deponere panem consueverat ; in 


qua * etiam resti parvum tintinnabulum inseruit, ut 
ad sonum tintinnabuli vir Dei cognosceret quando si- 
bi Romanus panem przeberet, quem exiens 5 accipe-- 
ret. Sed antiquus hostis unius charitati invidens, ct 
alterius refectioni, cum quadam die submitti pancm 
conspiceret, jactavit lapidem, et tintinnabuhum fre- 
git. Romanus tameu modis congruentibus * mini- . 
strare uon desiit. Cum vero jam Deus omnipotens et 
Romanum vellet a labore quiescere, et Denedicti vi- 


μερῶν τῷ τοῦ Θεοῦ ἀνθρώπῳ Βενεδίχτῳ ἄρτον ἐκόμιζεν" B, tam in exemplum hominibus demonstrare , ut posita 


ἐκ δὲ τοῦ μοναστηρίου Ῥωμανοῦ ὁδὸς δ οὐχ ὑπῆρχε 
φέρουσα ἐν τῷ τοῦ ὁσίον σπηλαίῳ, διότι ὑψηλότατος ὑπὲρ 
ἄνωθεν χρημνὸς ὑπῆρχεν, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ αὐτοῦ χρημνοῦ ἐν 
μακροτάτῳ σχοινίῳ ὁ Ἱρωμανὸς γατάγειν αὐτῷ τὸν ἄρτον 
εἴθιστο. Ἐν ᾧ σχοινίῳ σεμνὸν " κώδωνα ἔθετο, δι᾿ αὐτοῦ 
σημαίνων τῷ ἀγί» τὴν αὐτοῦ παρουσίαν xxi τὴν τοῦ 
ἄρτον παροχήν. ᾿Αλλ᾽ ὁ τῶν εὐσεθῶν ἐχθρὸς καὶ τῆς ἀρε- 
τῆς ἐπι θουλός τε χαὶ βάσκανος δαίμων, τῷ μὲν 'Ρωμανῷ 
διὰ τὴν τῆς ἀγάπης συμπαθῆ φιλοφροσύνην ἀντέχειτο, 
εενεδίχτῳ δὲ τῷ σεδασμίῳ ἐγθύνει, διὰ τὴν τῆς χρείας 
ἔνδειαν, xxi πρὸς Θεὸν εὐχάριστον γνώμην. Βουλόμενος 
οὖν ταύτην ἀμέλῦναι ", καὶ εἰς ῥαθυμ'αν αὐτὸν ἀγαγεῖν, 
ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, ἐν ἡ χχτὰ τὸ σύνηθες ὁ 'Ρωμανὸς τὸν 
ἄρτον διὰ τοῦ εἰρημένυυ σχοινίον τῷ ὁσίῳ ἐπεδίδου, ὁ 


supra candelabrum lucerna claresceret, quatenus 
omnibus qui in domo Dei sunt luceret, cuidam pres- 
bytero longius manenti, qui refectionem sibi in Pa- 
8chali festivitate paraverat, per visum Dominus ap- 
parere dignatus est, dicens : Tu tibi delicias pr:epa- 
ras, et servus meus illo in loco fame cruciatur. Qui 
protinus surrexit, atque in ipsa solemnitate Paschali. 
cufn alimentis qux sibi paraverat, ad locum tetendit, 
et virum Dei per abrup:a imnontium, per c:neava val- 
lium, per defossa terrarum quasivit, eumque latere 
in specu reperit. Cumque oratione facta , benedi- 
centes Doininum omnipotentem consedissent, post 
dulcia vite colloquia, is qui advenerat presbyter 
dixit : Surge, sumamus cibum, quia hodie Pascha 


τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἐχθρὸς, ἐῥέψας λίθον τὸν χὠώδωνα cvvé- C est. Cui vir Dei respondit, dicens : Scio quia Pa:cha 


τριψεν. Ὁ τιμιώτατος δὲ 'Popavó; ταῖς πρεπούσαις κατὰ 
Θεὸν ἐπινοίαις, οὐκ ἀπέστη τῆς θεαρέστου ἐκείνης διαχο- 
νίας. Ὅτε δὲ ηὐδόχισεν ὁ παντοδύναμος Θεὸς τὸν μὲν 
Ῥωμωνὸν τοῦ κόπου τῆς θεοφίλου ἐχείνης ὑπηρεσίας χα- 
ταπαῦσαι, τὴν δὲ τοῦ μαχαρίον πατρὸς Βενεδίχτον πο- 
λιτείαν εἰς πολλῶν ὠφέλειαν ἐπιδεῖξαι, μὴ συγχωρήσας 
ἐπὶ πολὺ τῷ μοδίῳ χρύπτεσθαι τὴν ἐξ αὐτοῦ .) ἀπαστρά- 
ἄτουσαν τῶν θανωάτων θείαν χάριν, τοῦτον ὑπεράνω 
*! τῆς λυχνίας ἔϑετν, ὅπως λάμψη πᾶσι τοῖς οὖσιν ἐν τῷ 
οἴχῳ τοῦ Θεοῦ. Πρεσδυτέρῳ γάρ τινι μήχοθεν διάγοντι 
τοῦ σπηλαίου, ἐν ὦ ὁ ἀοίδιμος ἡσύχαζε Βενέδιχτος, £cot- 


681, quia videre te merui. Longe quippe ab homini- 
bus positus, quia die eodem Paschalis solemnitas es- 
set ignorabat. Venerabilis autem presbyter rursus 
asseruit, dicens : Veraciter hodie Resurrectionis 
Dominice Paschalis dies est; abstinere übi minimo 
congruit, quia et ego ad hoc missus sum, ut omni- 
potentis dona Dei pariter sumamus. Benedicentes: 
igitur Dominum sumpserunt cibum. Explela itaque 
refectione ct colloquio, ad ecclesiain presbyter re- 
cessit. 


μοσίαν ἑσντῷ δαψιλῶν βρωμάτων mtromxórt, ἐν τῇ τοῦ ἁγίιν πάσχα ἑορτῇ, δὲ ὀπτασίας ὁ κύριος ὀφθήναι x«t- 
ἠξίωσε, λέγων" € ᾿Ιδοὺ σύ, πρισόύτερε, ἐδεσμάτων πολυτέλειαν ἑαυτῷ ἑτοιμάζεις, ὁ δὲ δοῦλός μου Βενέδικτος ὑπ᾽ 
ἐκείνῳ λ' τῷ σπηλαίῳ διὰ τὴν πρὸς ἐμὲ ἀγάπην λιμῷ συνέχεται.» Ὅστις παρενθὺ ἀναστὰς ἐν αὐτῇ τῇ ἑορτῇ τοῦ 
ἀ,ρίου πάσχα, μεθ᾽ ὦνπερ ἑαυτῷ ἦν πεποιηχὼς ἐδεσμάτων, ἐν τῷ σπηλαίῳ ἐπορεύθη, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρω 
ἐν ταῖς διορυγαῖς τῶν κοιλάδων, ἐν ταῖς ὁπαῖς τῆς qyüe Gu, ὧν ἐν τῷ 
σπηλαίῳ εὑρὼν ἡσπάσχτο. Γενομένής δὲ εὐχῆς παρ᾽ ἀμφοτέρων, εὐλογήσαντες τὸν Θεὸν ἐχάθισαν, θείοις λόγοις 
τὰς ἑανίῶν ἐχτρέφοντες ψυχάς. ᾿Αναστὰς οὖν ὁ πρισδύτερος παρεχάλει τὸν ἅγιον, λέγων € Δεῦρ", πάτερ, μετα" 
λαζωμεν τροφῆς, ὅτι σήμερον πάσχα ἐστί.» Πρὸς ὃν ἀποκριθεὶς ὁ ἄνθρωπος τοῦ Θιοῦ, εἶπεν᾽ € Οἵδα ὅτι πάσχα 


so» ἐν τοῖς τῶν Opb.v χρημνοῖς, 


! Reg. περενθῆναι τύν. D 

* [deui τόπῳ ἀπήει. 

8 [ta mss.,at editi xoi συντροφήν. 

* Dterque cod. ἀμφιάσας αὐτῷ x«i τό, 

* Colb. addit ἁγιωτάτου. 
; Mas. εἴσοδος. 

. μιχρὸν χώδωνα. 

s dein peco 

* Εὐδόχησεν in duob mss. ct paulo post. φιλοθέον 
ἐχείνης. 

"9 fteg. τὸν δι᾽ αὐτοῦ. Co'b. τὴν δὲ αὐτοῦ. 


, !! Sic mss. unica voce, cum in ed. legatur, ὑπὲρ 
ἄνω. 
!! Reg. ἐν ἐχείνῳ. 
!* ldem, αὐτῇ τῇ ὥρᾳ καὶ ἑορτῇ τοῦ πάσχα μεθ᾽ ὧν 
͵ παρ᾽ ἑαυτῷ ἢν. 


* Becc. et secundus Aud., in quo etiam resti. 
b Secundus Carnot. primus Aud. Bigot. Lyr., quem 
accipiens ederet. . 
, * Germ. Gemet. aliique Νότγην., horis congruensi- 
uS, 


151 S. P. BENEDICTUS. 1^2 
ἐστὶν, ὅτι θεωρῶσαί σε ἠξιώθην. 9 "Myvore γὰρ à ὅσιος, ὅτι ἀληθῶς τῆς ἀναστάσεως τοῦ χυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ 
ὁ ἑορτὴ ὑπῆρχεν. Ὁ δὲ εὐλαδέστατος πρεσέύτερος πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον simt" € Ἐπ᾿ ἀληθείας, πάτερ, σήτ 
μερον τῆς ἀναστάσεως τοῦ χυρίου ἡμῶν ἡ ἡμέρα ἐστὶ, καὶ νηστεύειν σε οὐδαμῶς ἁρμόζει. καὶ γὰρ ἐγὼ ἐπὶ τούτῳ 
πρὸς σὲ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἑστάλην ' ὅπως τῶν δωρεῶν αὐτοῦ ἀμφίτεροι μεταλάδωμεν. « Εὐχαριστήσαντες οὖν τῷ Θεῷ, 
ustía xo» ἑκάτεροι τροφῆς. Τελεσθείσης δὲ τῆς πνευμοτινῆς εὑὐὑφρασίας, καὶ τῆς τῶν γραφῶν ἐπωφελοῦς δικ- 
λέξεως, ἀσπασάμενος αὐτὸν ὁ πρεσθύτερος ", ἀνεχώρησε, δοξάζων τὸν Θεὸν iri τῇ ταῦ δικαίου ἀχτημοσύνη. 


Ἐν αὐτῷ οὖν τῷ καιρῷ Dorxol τινες τοῦτον ἐν τῷ A — Eodem quoque tempore hunc in specu latitantem 


Uxn)«U» χρυπτόμενον ἑωραχότες, ἀμφιάσμασι δερματί- 
νοις ἐνδεδυμένον, ἐδόχουν θηρίον τι βλέπειν :καταλαδόμενοι 
δὲ αὐτὸν Θεοῦ δοῦλον ὑπάρχειν, τήν ἑαυτῶν θηριώδη 
γνώμην ἀποβαλόντες, εἰς συμπάθειαν μετετράπησαν. 


Διέθεεν οὖν ἡ περὶ αὐτοῦ ἔνθεος φήμη ἐν τοῖς γειτνιάξονσι͵ 


τόποις. Ὡς ἐχ τούτου λοιπὸν πλεῖστοι παρέξσλον * πρὸς 
αὐτὸν τὰς τοῦ σώματος χρείας ἐπιφερόμενοι" ὁ δὲ ὅσιος 
πιτὰὴρ τοῖς πνενματιχοῖς τούτους μᾶλλον διέτρεφε διδάγ- 
pact». 


KE?AA. B. 
Περὶ τοῦ ἐπαναστάντος «ὑτῷ σαρκιχοῦ πολεμίον. 
Ἐν μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν ἡσυχάζοντι τῷ ἀ᾽ ἰῳ, ἰδοὺ ὁ 
«ειραστὴς παραγέγονεν, ἐν σχήματι ὀρνέου μέλανος, 


ὅπερ ἐπιχωρίως " κόσσυφον προσαγορεύουσι, καὶ τῷ Β 


ἡγιασμένῳ αὐτοῦ προσώπῳ περιίπτασθαι ἤρξατο ἀναι- 
δῶς, ὥστε δύνασθαι ταῖς χερσὶ χρατηθῆναι, εἰ ὅλως 
τοῦτο ὁ ἅγιος ἤθελεν. Ὃ δὲ θεοφόρος οὗτος ἀνὴρ τὴν τοῦ 
ἐχθροῦ ἐνέδραν χατανοήσυς, τῷ σημείῳ τοῦ ζξωοποιοῦ 
σταυροῦ ἑαντὸν καθοπλίσας, τὸν ἐν σχήματι ὁρνέον 
φανῖντα αὐτῷ δαίμονα ἄφαντον πεποίηχε. Τοσοῦτος δὲ 
πειρασμὸς τῆς σαρπὸς ἐπετέθη τῷ ἁγίῳ μετὰ τὴν ζοφοει- 
δοὺς ὀρνέου ἀναχώρησιν, οἷος οὐ πώποτε " τῷ ὁσίῳ ἐγεγό- 
vtt γυναῖκα γάρ τα ἦν ποτε ἑωραχὼς ἦν ἐν τῷ καιρῷ 
τῆς νεότητος αὐτοῦ ὁ ἀπαθὲς οὗτος καὶ τίμιος ἀνὴρ, 
ταύτην ὁ τῆς πορνείας δαίμων σχηματίσας, τοῖς τοῦ δι- 
χαίου παιεστήσατο νοητοῖς ὀφθαλμοῖς" τοσαύτην δὲ τῆς 
σαρχὺς πύρωσιν ἐν αὐτῷ ἀντιχείμενος ἀνῆψεν, ὥστε παρὰ 
βραχὺ σαλευθῆναι αὐτὸν ἀπὸ τῆς ψυχιχῆς ἀχηδίας, καὶ 


ἐπὶ τὸν κόσμον παλωδρομῆσαι" ἀλλ᾽ ἡ τοῦ Θεοῦ σωτήριος C 


χάοις τοῦτον ἑνισχύσασα, νικητὴν χατὰ τῶν παθῶν 
ἀνίδειε. Τῷ γὰρ βελτίονι xxi. σώφρονι λογισμῷ ἑαντὸν 
ῥυθαίσας, τῆς τοῦ ἐχθροῦ πανουργίας * περιεφρούρησεν- 
᾿Αναδλέψας δὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, χνιδῶν τε xxl ἀχαν- 
θῶν πλῆθος σύνεγγυς θεασάμενος, καὶ ἀπεχδυσάμενος 
τὸ ἱμάτιον, γυμνὸν ἑαντὸν ἐν τοῖς τῶν χνιδῶν χαὶ ἀχαν - 
(àv ὀξντάτοις κέντροις ἔῤῥιψε, καὶ ἐπὶ πολλαῖς ὥραις 
ἐν αὐτοῖς κυλισθεὶς ἐγκαρτερῶν. καὶ ἅπαν τὸ ἑαντοῦ σῶ- 
μα αἵμασι περιῤῥεόμενον βλέπων, γενναίως ὑπενέγχας τὰς 
τούτων ἀλγηδόνας, λυτρωθεὶς τε τοῦ τοιούτον θανατη- 
φύρον λογισμοῦ, τῷ Θεῷ μεγάλῳ ἦἾ διέμενεν εὐχαριστῶν" 


eliam pastores invenerunt : quem dum vestitum pel- 
libus inter fruteta cernerent, aliquam bestiam esse 
crediderunt : sed cognoscentes Dei famulum , eorum 
multi ad pietatis gratiam a be-tiali mente mutati sunt, 
Nomen itaque ejus per vicina loca inpotuit cunctis : 
factumque est ut ex illo jam tempore a multis fre- 
quentari coepisset, qui cum ei cibum afferrent cor- 
poris, ab ejus ore in suo pectore alimenta referebant 
vitz. 


CAPUT 1l. 
De tentatione carnis superata. 


Quadam vero die dum solus esset, tentator sdfuit. 
Nam nigra parvaque avis, quz * vulgo merula no- 
minatur, circa ejus faciem volitare coepit, ejusque 
vultui importune Ὁ insistere, ita ut manu capi posset, 
si hanc vir sanctus tenere voluisset : sed s'gno crucis 
edito recessit avis. Tauta autem carnis tentatio ave 
eadem recedente secuta est, quantam vir sauctus 
nunquam fuerat expertus. Quamdam namque ali- 
quaudo feminam viderat, quam imnalignus spiritus 
ante ejus mentis oculos reduxit : tantoque igne servi 
Dei animum in specie illius accendit , ut * se Iu ejus 
pectore amoris flamma vix caperet, et jam etiam 
pene deserere eremum voluptate victus deliberaret. 
Cum subito superna 4 gratia respectus ad semet- 
ipsum reversus est, atque urticarum et veprium 
juxta densa sucerescere fruteta conspiciens, exutus 
indumento nudum se in illis spinarum aculeis et 
urticarum incendiis projecit : ibique diu volutatus, 
toto ex eis corpore vulneratus exi t, et per cutis vul- 
nera eduxit a corpore vulnus mentis; quia volupta- 
tem traxit in dolorem. Cumque bene poal ter foris 
arderet, exstinxit quod intus illicite ardebat. Vicit 
jtaque peccatum, quia mntavit incendium, Ex quo 
videlicet tempore, sicut post discipulis ipse perhi- 
beb.t, ita in eo est tentatio voluptatis edomita, ut 
tale aliquid in se minime sentiret. Coeperunt posi- 
modum multi jam mundum relinquere, atque ad 
ejus magisterium festinare. Liber quippe a tentatio- 
nis vitio, jurc jam factus est virtutum magister. Unde 


καὶ ἀπὸ τότε λοιπὶν, ἐν παντὲ τῷ τῆς ζωῆς αὐτοῦ χρόνῳ, D et per Moysen praecipitur (Num. vit, 24 se3.), ut 


ὁ ἐν σχήματι γυναίου φανεὶς αὐτῷ δαίμων τῆς πορνείας, 


! Περ. πρὸς σὲ ἀπεστάλην. 

* [Rfeg. ὁ γέρων. 

5 [deii παρέβαλλον. 

* Reg. χώσσυφον. 

* [bid. οἷος o90:r9-t. 

* Uterque cod. mpuvocmtv. 
Mss. δεέμεινεν. 


? Primus Theoderic. et lligot. cue a vulgo. 


levitz a viginti quinque annis et supra ministrare 


b Abest importune ἃ Compend. : | 

€ lia mss. Germ., Norm., Compend. et alii melior's 
notx. At excusi : ut dum in ejus pectore amoiis flamma 
vim caperet. 

4 Primus Carnot., Prat., Gemet,, subito sup. gratise 
re'peciu. lta. etiam. primus Theod. subrogata voce 
aspectu pro respectu. Dig. Tum subito sup. gratia t&- 
pletus. 


X 


173 PROLEGOMENA. 151 
οὐδαμῶς τούτῳ παρενοχλῆσαι ἐτόλμησε, χαθὼ; αὐτὸς À debeant: * ab anno vero quinquagesimo cus'o les 
ὃ ἐν πειρασμοῖς ἀήττητος πατὴρ τοῖς ἑαντοῦ μετέπειτα — vasorum fiant. 

δαγγήσατο μαθηταῖς. Πολλοὶ οὖν τὰ τοῦ χόσμου τερπνὰ 

κατολείψαντες πρὸς αὐτὸν παρέβαλον, οἰγοδουῆς χάριν πνευματιχῆς, xxl ἐδιδάσκοντο παρ᾽ αὐτοῦ ἀνδρείως ταῖς 
τῆς πονηρίας ποιχίλαις δυνάμεσιν ἀντιτάττεσθαι. Ὅθεν διὰ Μωυσέως χελευόμεθα, τοὺς Λεδίτας ἀπὸ πέμπτον wd 
εἰκοστοῦ τῆς οἰκείας ἡλικίας χρούνον, πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν ἐγχειρίζεσθαι, ἀπὸ δὲ πεντηκοστοῦ χρόνον, φύλα- 


κας τούτους τῶν σχευῶν εἶναι. 


ΠΕΤΡ. 'Ex τῆς νυνὶ λεχθείσης μοι μαρτυρία;, θαν- 
μαστή τις ἐπίγνωσίς uov διαλάμπει, ἀλλὰ δυσωπῶ 
τοῦτό μοι σαφῶς ἑρμηνεῦσαι. 

ΓΡΗΓΌΡ. Δῆλον, Πίτρε, πᾶσι καθέστηνεν, ὡς ἕν τῇ 
νεύτητι τῆς σαρκὸς ἡ τοῦ σώματος πύρωσις, xal 0 βρασ- 
μὸς τῶν παθῶν τοῖς ἀνθρώποις ivo, si» εἴωθεν᾽ ἀπὸ δὲ 
χρόνου πεντηχοστοῦ ἡ φυσιχῶς ' προσοῦσᾳ τῷ σώματι 
Oipun συστἕλλεται. Σχεύη δὲ ἱερὰ zal τῶ Θεῷ ἀναχείμενά 


Petrus. Jam quidem prolati testimonii mili ali- 
quantum intellectus iuterlucet : sed tamen hoc ple- 
nius 5 exponi postulo. 

Gregorius. Liquet, Petre, quod iu juventute carnis 
tentatio fervest, ab anno autem quinquagesimo calor 
corporis frigescat: vasa autem saera sunt fidelium 
mentes. Electi ergo cum adhuc in tentatione sunt, 
subesse eos ac servire necesse est, et obsequiis labo- 


εἰσι τῶν πιστῶν τὰ νοήματα. Οἱ δὲ ἐκλεκτοὶ, ἐφ᾽ ὅσον ἐν Β ribusque fatigari : cum vero jam mentis zeate tran- 


τῷ τῶν παθῶν χλύδωνι χεικάξονται, ὑπηρεσίαις xad 
χόποις σωματικοῖς * ἀναγχαῖον αὐτούς ἐστι διαμεῖναι. 


quilla calor recesserit tentationis, custodes vasorum 
8unt, quia doctores animarum fiunt. 


"IIvixa δὲ παλαιωθεῖσα τῶν παθῶν ἡ νεότης, xal εἰς τὸν γαλήνης λιμένα καταντήσῃ, καὶ à τοῦ σώματος ἀποδράσῃ 
θέρμῃ, τότε φύλαχες τῶν σχευῶν καθίστανται *, διότε jux v διδάσχαλοι γίνονται. 


ΠΕΤΡ. Ὁμολογῶ καὶ ἀρέσχομαι ἐπὶ τοῖς λεχθεῖσιν, ἀλλ᾽ 
αἱτῶ, ἕνα τῆς " προτεθείσης μαρτυρίας τὸ δνσερωήνευτον 
φψανερώσηῃς, καὶ περὲ τῆς ζωῆς τοῦ διχαίου τούτον, καὶ τῆς 
lv&pEtox τῆς αὐτοῦ πολιτείας τὴν διήγησιν ἡμῖν ποιήσασθαι. 


KEbAA T'. 


Περὶ τοῦ προσενεχθῖντος αὐτῷ φαρμάχον iv rornpio (i. 


ὑελίνῳ. 

PPHPOP, Ἐχποδὼν 702 γεγονότος ἀπὸ τοῦ " ἁγίου τοῦ 
ῥπθέντος πειρασμοῦ, ὡς ἐξ ἀχανθῶν λυτρωθεὶς ὁ τοῦ Θεοῦ 
ἄνθρωπος, οὕτω διέμεινεν ἀταράχῳ λογισμῷ καὶ λοιπὸν 
ὑπὸ τῆς τοῦ ἁγίου πνεύματος χάριτος κχαλλιεργ. θείση; 
αὐτοῦ τῆς καρδίας, εὐφορώτερον διδασχαλίας τὸν χαρπὸν 
ἀπεδίδου, ὡς ἐκ τούτου ἐξάκουστον γενέσθαι πᾶσι τὴν 
περὶ αὐτοῦ ἀξιοθαύμαστον * φήμην. "Hy δὲ μοναστήριον οὐ 
μαχρὰν τοῦ σπυλαίον τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς Γεν:δίκτον, 
ἐν ὦ ὁ τῆς ἐκεῖσε συνοδίας ἐτελεύτησε προεστώς. Πάντες 
οὖν οἱ ἐχεῖσε ὄντες ἀδελφοὶ, ὁμοθυμαδὸν πρὸς τὸν μαχά- 
ριον παραγενόμενοι, ἔλιπάρουν αὐτὸν, ὅπως γένηται αὖ- 
τοῖς πρὸς Θεὸν ὁδηγὸς καὶ ποιμήν. ' 'O δὲ τὴν ἐκπαιδύίθεν 
συναχμάσασαν αὐτῷ θεομίμητον ταπείνωσιν καταλεῖψαι 
μὴ ἀνασχόμενος, τὴν τοιαύτην αὐτῶν παράχλῃσιν ἀπε- 

! ]ta. mss. Ed, habent οὖσα. 

Reg. ἀναγχαῖόν ἐστιν αὐτοὺς διαμεῖναι. Colb. ἀναγ» 
καϊόν ἐστιν αὐτοῖς διαθῆναι. 

* |leec. 40:8 desunt in ed. Vatic. supped;tarunt mss, 
Restitui debuisse stis probat textus Lat. 

* Mss. προλεχθείσης... διήγησιν ποιήσης μοι. 

5 Colb. ἁγίου τὸ ἐηθὲν τοῦ πειρασμοῦ. EX paulo post., 
ὑπὸ τοῦ ἁγίον πνεύματος xal χάριτος. 

«ΠΕΡ. μνήμην. Ὁ " 

17 [flic interpres liberius exspatiatur extra Latini 
textus melas ; quod ipsi non insolens. 


8 Hic loquendi modus millies occurrit apud Greg. 
Vide hom. 17 in Evang., ut ez eadem salis peira lam- 
bere debeant. Lib. n, ep. 35, Tua fraternitas ad me 
ante aestivum tempus debeat venire, id «st, veniat. Idein 
recurrit adhuc eadem in epistola, et bis in 54. Eo- 
dem loquendi modo usus Gregorius Turon.: Inunisit, 
inquit, ei cogitationem , wt preelerinissa. eremo, ad. se- 
c reverli deberet, 1. de Vit. Pat. c. 9, et Beda 


Petr. δον, placet quod dicis: sed quia prolati 
te-timosii claustra reserasti, quzso ut de vita justi 
debeas ea quai sunt inchoata, percurrere. 


CAPUT 1l. 


De vase vitreo crucis signo rupto. 


Gregorius. Recedente igitur teutatione, vir Dei 
quasi spinis erutis exculta terra de virtutum segete 
feracius fructus dedit. Pr.econio itaque exiini:e con- 
versationis celebre nomen e;us habeba'ur. Non longe 
autem monasterium ^ fuit, cujus congregationis Pa- 
ter defuucius est, omnisque ex illo congregatio ad 
eumdem venerabilem Benedictum venit, el maguis 
precibus ut eis pr&eesse deberet, petiit. Qui diu ne- 
gando distulit, suis 4 illorumque fratrum moribus 
86 convenire non pos-e pradixit : sed victus quan- 
doque precibus assensum dedit. Cumque in eodein 
monas:erio regularis vit:e custodiam teneret, nullique 
ut prius per actus illicitos in dexteram lzvamque 


D partem deflectere a conversationis itinere liceret ; 


]. 1 flist. e. 295: Augustinum remittunt, qui a B. Greg, 
obtineret, ne tam periculo:am peregrinationem adire 
deberent. ἴῃ privilegio Adeodati papa monasterio 
S. Martini Tur. concesso : Supplici eoce precatus est, 
u! privilegium... ei concedere deberemus, d est, conce- 
deremus, Tom. 1 Con: il. Gallize, p. 507. Porro similia 
leguntur !. xxi Moral, c. olim 6, nunc 11, num. 21, 
et referuntur ἃ l'aterio c. 4 in. lib, Numer. 

b. Val. cl., planius. lia quoque duo Th«oJ. 

e Monasteiii i lius vestigia etiamnum suj.ersunt ad 
Virum Varronis (vilgo Vicovarro) in siuistra Anieuis 
ripa, inter Sublacum et Tibur, ut plures notaverunt, 
D. Mabillonius in suo Itin. lial., sed fusius D. Bern. 
Montfaucon, qui in Diarii Ital. cap. 22, pag. 540, 
monasterii et loci in quo situm est. icbnographiam 
suppeditat. 

é Primus Carn., suos. illorumque (r. mores conve- 
nire non posse. Germ., Norm. et pl., suis illorumque 
fr. moribus convenire non posse. 


4135 


S. P. DENEDICTUS. 


130 


σείσατο, ἀμχρτωλὸν ἑαυτὸν λέγων x«l ἀνάξιον, ἐπαγαγὼν À suscepti fratres insané szvientes semetipsos prius 


xal τοῦτο € Ὅτι τὰ ἐμὰ z8n οὐ συμγωνοῦσι τοῖς ἤθεσιν 
ὑμῶν.» Νιχηθεὶς δὲ ὑπὸ τῆς; συμπαθοῦς φιλαδελφίας, μόλις 
τή τούτων εἶξε παρακλήσει. Ἐν δὲ τῷ τὸν μαχάριον ἐν τῇ. 
αὐτῇ μονῇ ἐπαηγρύπνως φυλάττειν τὴν τοῦ μοναστηρίου 
κατάστασιν. x«l μὴ συγχωρεῖν αὐτυῖς τοῖς οἰχείοις θέλη» 
μασι φέρεσθαι. ὡς ἐθεάσαντο ! τὴν τοῦ ὁσίου ἀγιότητά τε 
χαὶ ἀχριθεστάτην ἄσχησιν μὴ συνάδουσαν τῇ ἑαυτῶν 
πονηρίᾳ, ἤρξαντο ἑαυτοῖς διαμάχεσθαι, καὶ μεταμελεῖσ- 
θαι, ὅτι τοιοῦτον ἑαυτοῖς ἀκριδέστατον xal ἀσχητιχώτα- 
τον ἄνδρα ἡγούμενον ἐξητήσαντο" ἐκείνων μὲν οὖν ἡ στρε- 
δλότης τῷ τοῦ μαχαρίον διεμάχετο νόμῳ" τοῖς σχολιοῖς 
γὰρ ἤθεσι βδιλυχτὴ ὑπάρχει ἡ τῶν δικαίων πολιτεία, 
Γνόντες οὖν οἱ στασιώδεις ἐχεῖνοι, ὅτι ἡ αὑτῶν φιλοτάρα- 
X06 γνώμη χατὰ τὸ αὐτοῖς δοχοῦν οὐχ ἐτελέσθη, φάρμα- 
κὸν τι θανάσιμον οἴνῳ συμμίξαντες, ἐν ποτηρίῳ τε ὑελίνῳ 
βαλόντες, ἀναλειμένῳ τῷ πατρὶ κατὰ τὸ σύνηθες ἐν τῇ τῆς 
ἑστιασέως ὥρα, τὸ τοιοῦξον θανατηφό ὃν * ποτὸν ἐπιδοῦ- 
yat τῷ ἁγίῳ ἐτόλμησαν" ὁ δὲ σημειοφόρος καὶ μέγας πατὴρ 
Βινέδιχζος ἐκτείνας τὴν χεῖρα, τὸ σημεῖον τοῦ ζωοποιοῦ 
σταυροῦ πεποίηχε, x«i παραυτίχα τὸ σχεῦος διαῤῥαγὲν 
πέπτωχεν ἐπὶ τῆς γῆς οὕτω δὲ συνετρίδη, τῇ τοῦ τιμίου 
vel πανσέπτου ὃ σταυροῦ δυνάμει, ὡς νομέζειν τοὺς θεα- 
σαμένους λίθῳ τὸ ὀλέθριον ἐκεῖνο συνθλασθῆναι ποτήριο". 
Ἔγνω οὖν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, ὅτι τὸ ποτὸν θανάσιμον 
ἦν, ὅπερ ὑπενέγχαι οὐχ ἠδυνήθη πεποιηχότος τοῦ ἁγίου τὸ 
σημεῖον τῆς ζωῆς ἡμῶν. Εὐθέως οὖν ἀναστὰς ἱλαρῷ τῷ 
προσώπῳ ταὶ γαληνῷ τῷ λογισμῷ, προσκαλεσάμενος τοὺς 


accusare coeperunt, quia hunc sibi presse poposce- 
rant: quorum scilicet tortitudo ^ in norma eju; re- 
ctitudinis offendebat. Cumque sibi sub eo conspice- 
rent illicita non licere, et se dolerent assue'a 
relisquere, durumque esset quod in mente veteri 
cogebantur nova meditari, sicut pravis moribus. 
semper gravis est vita bonorum, tractare de ejus 
morie aliqui 5 conati sunt, qui iuito consilio vene- 
num vino miscuerunt. Et cum vas vitreum, in quo 
ille pestifer potus habebatur, recumbenti Patri, cx 
more * monasterii, ad benedicendum fuisset oblatum, 
exiensa. manu Benedictus signum crucis edidit, et 
vas quod longius tenebatur, eodem signo rupit: 
sicque confractum est, ac si in illo vase mortis, pro 


B cruce lapidem dedisset. Intellexit protinus vir Dei, 


quia potum mortis habuerat, quod portare non po- 
tuit signum vitze : a'que illico surrexit, et vultu 
placido, mente tranquilla convocatos fratres allocu- 
tus est, dicens : Misereatur vestri, fratres, omnipo- 
teus Deus ; quare in nie facere ista voluistis? Nun- 
quid non prius dixi vobis, quia vestris ac meis 
moribus minime conveniret? lte, et juxta vestros 
mores Patrem vobis quzrite, quia postliac me ha- 
bere minime potestis. Tuncque ad locum dilectae 
solitudinis rediit, et sulus in superni spectatoris 4 
oculis babitavit secum. 


ἀδελγοὺ; εἶπε πρὸς «UtcU; € Ἐλεήσοι Up&g , τέχνα, ὁ παντοδύναμος Θεός" διὰ τί ἐν ἐμοὶ ποιῆσαι ταῦτα ἠθελήσατε j 
οὐχὲ πρώην εἶπον ὑμῖν, ὅτι οἱ ὑμέτεροι τρόποι τοῖς ἐμοῖς ἤθεσιν οὐ συνέρχονται; ἀπῆθετε, καὶ κατὰ τὰ ἤθη ὑμῶν 
πατέρα ἑαυτοῖς ἐχξιτίσατε᾽ ἐγὼ γὰρ μεθ᾽ ὑμῶν εἶναι οὐ δύναμαι. ν Τότε μετὰ πάσης προθυμίας ὁ ἅγιος τὸν corto» 
κατέλαζεν ἔνθα τὸ πρὶν κατῴχει, τὴν ἀρχῆθεν αὐτοῦ φίλην ἡσυχίαν ἀσπαζόμενος, καὶ ὑπὸ τοῦ ἐν ὑψηλοῖς κατο. χοῦν» 


τος xal τὰ ταπεινὰ ἐφορῶντος Θεοῦ μόνου φρουρούμενος, καὶ ἑαυτῷ προσέχων, χατώχησε μεθ᾽ ἑαυτοῦ. 


᾿ΠΕΤΡ. Ὀλίγον, θεόῤῥημου δέσποτα, ἀσαφὲς καθέστηχέ 
μοι τὸ εἰρημένον" τί γὰρ ἐστι τὸ * Κατῴχησε μεθ᾽ ἑαυτοῦ ; 

ΓΡΗΓ. Ἐφ᾽ ὅσον ὁ ἅγιος οὗτος ἀνὴρ τοὺς μεθ᾽ ἑαυτοῦ 
ἀδελφοὺς ὁμοψύχους τε καὶ ἕν πνέοντας μὴ εὑρηκὼς, ἀλλὰ 
καὶ τῆς πολιτείας αὐτοῦ μαχροὰν ὄντας, xal μὴ βιαξομέ: 
νους ἑαυτοὺς ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ ταπεινῇ ὁδῷ βαδίζειν, 
fole δὲ τῆς οἰχείας ἀμελήσαντας σωτηείας αὐτοὺς 
ὁρῶν, λίαν ἐσπλαγχνίξετο ἐπ᾽ αὐτοὺς, καὶ ὑφ᾽ ἑαυτὸν σχέ- 
πειν ὃ τε καὶ ποιμαίνειν ἔσπενδεν" ἡνίκα δὲ xo ἑχάστην 
ὑπὲρ τῆς ἐχείνων διορθώσεως ἐχοπία, ἑώρα δὲ ἑαυτὸν τῆς 
πρὸς Θεὸν ἀναδάσεως ἐλαττούμενον, πλεονάχις ἑαυτὸν 
γατελίμπανεν, ἐχείνους δὲ οὐχ noptaxty ** ἐπεὶ ποσάκις 
διὰ κινήσεως λογισμῶν ἀπρεπῶν, ἔξωθεν ἡμῶν ἑαντῶν 
ἀπαγόμεθα, xal ἡμεῖς μὲν ἐσμὲν, μεθ᾿ ἑαυτῶν δὲ οὐκ 
ἐσμέν" τὰ γὰρ καθ᾽ ἑαντοὺς μὴ σχοποῦντες, εἰς ἔτερὰ 

! Reg. οἱ δὲ ὡς ἐθεάσαντο. 

5 [det ποτήριον. 

* [n Colb. additur x«i ζωοποιοῦ σταυροῦ. 

* Colb. xatoxácet. 

5]ta mss ,licet in editis legatur exézcei,usurpate 
σχέπτω pro σχέπτομαι. ᾿ 

* Reg. εὕρισχεν. 

8 Excusi p'er., fortitudo, quem errorem Dollandiani 
Felinnerunt in texto, emeodarunt in notis, Ounes 
mss. Angl., Gall/c., e c., ha* ent tortitudo. 

b Germ. duo, Tlieod. et Noim., longe alio sen-u, 
aliquid. Ownes in Bened. eonspirasse persu idet quod 
iufra legitur : Si sanctus vir coutra. ae unanimiter 


Petr. Minus patenter iutelligo , quidnam sit, Ha 
bitavit secum. 


C  Gr.gor. Si sanctus vir coníta se unanimi'er con- 


spirantes, susque conveisationi longe dissimiles, 
coactos diu sub se * tenere voluisset, fortassis sut 
vigoris usum et modum tranquillitatis excederet f, 
atque a contemplationis lumine su:e mentis oculuni 
declinasset. Dumque quoiidie illorum incorrectione 
fatigatus minus curaret sua , et se forsitan relinque. 
ret, et illos non inveniret. Nam quoties per cogita- 
tionis motum nimium extra nos ducimür, et € nos 
sumus , et nobiscum non sumus , quia noeimetipsos 
minime videntes , per alia vagamur. An illum secum 
fuisse dicimus, qui in longinquam regionem abiit , 
portionem quam acceperat consumpsit , et uni in ea 


D conspirantes, etc. Et pen* in (ine cajitis : Vir itaque 


sancius propler quem custodiendum steret qui omnes 
&nanimiter se persequentes cerheret? Verum veneni 
vino infusi fortasse non erant conscii omnas. 

ς Conp. non habet, ez more. 

4 Digot. primus, Aud. et plur. Norm., inape- 


ctoris, 


e Secundus Carn., sustinere. 
f ]ta mss., cujus verbi loco excusi babent, ab- 


scinderet. 


& In Gilot., et non sumus. Gussanv., et nobiscum 


sumus, Melius in Vatic., cui favent Germ,, Carnot., 
Nori. et pler. toss., ei nos sumi. 


197 


PROLEGOMENA. 


158 


περεφερόμεθα". καὶ γὰρ ἐκεῖνον ἔξω ἑαντοῦ εἶναι λέγομεν, A civium adhaesit, porcos pavit, quos et manducare 


τὸν εἰς χώραν μαχρὰν βαδίσαντα, καὶ τῆς oixtiag οὐσίας 
τὸ μέρος καταφαγόντα, χαὲ ἑνὶ τῶν ἐχεῖσς πολιτῶν προσ- 


κολληθέντα, χοίρους τε βοσκήσαντα, οὺὃς ἑώρα χεράτια 


ἐσθίοντας, ἑαυτὸν δὲ λιμῷ τηχόμενον᾽ ὅστις ἤρξαξο ἐν 
ἑακντῷ διαλογίζεσθαι περὶ τῶν ἀγαθῶν ν ὧνπερ ἀπώλεσε. 
Γέγραπται γὰρ περὶ αὐτοῦ, ott εἰς ἑαυτὸν ἐλθὼν, εἶπε, 
Ἰόσοι μίσθιοι ἐν τῷ οἴκω τοῦ πατρὸς μὸν περισσεύουσιν 
ἄρτων; νῈὶ τοίνυν μεθ᾽ ἑαυτὸν [melius ἑαυτοῦ] ἦν, πῶς sic 
ἑαντὸν ἐπανῆχεν *; τοῦτον γοῦν τὸν τῆς εὐλογίας φερώ- 
γυμον πατέρα μεθ' ἑαυτοῦ κατοιχεῖν εἶπον, ὅτε ἐπαγρύπνῳ 


' de illo est : In se reversus dizit : 


siliquas viderit, et esuriret, qui tamen cum post. 
modum ctepit cogitare bona quz perdidit , scriptum 
Quanti. mercenarii 
ín domo patris mei abundant panibus ( Luc. xv, 17)1 
Si igitur secum fuit, unde ad se rediit? Hunc ergo 


"venerabilem virum secum habitasse dixerim , quia 


in sua. semper custodia circumspeetus, ante oculos 
Conditoris se semper aspiciens, se semper exami- 
bans, exir3 se mentis suse oculum non divulgavit *. 


ψυλακχῇ ἑαντὸν διαπαντὸς περιεσχόπει, τῷ τοῦ xriacou ἀχοιμήτῳ ὀφθαλμῷ Exin tort ἑαυτὸν θεώμενον ἐπιστάμενος * * xad 
τὰ οἰχεῖα ἑαυτοῦ ἐξετάζοντα κατὰ τὸν θεοπάτορα Δαυὶδ προφήτην, τὸν λέγοντα " € Προορώμην τὸν κύριον ἐνώπιόν μον 


διακαντὸς, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστὶν, ἵνα μὴ σαλενθῶ. ν 


WETP. Πῶς οὖν περὶ τοῦ μακαρίον Πέτρον γέγραπται Β' Petr. Quid ergo quod de apostolo ΡΕΙΓΟ scriptum 


τοῦ ᾿Αποστόλον, ὅτε ix τοῦ δεσμωτηρίον διὰ τοῦ ἀ᾿ ,γέλου 
ἐξοδλόήθη; ὅτι ἐν ἑαυτῷ γενόμενος, εἶπε" € Νῦν οἶδα ἀληθῶς, 
ὅτι ἐξαπέστειλε χύριος τὸν ἄγγελον αὐτοῦ, καὶ ἐρύσατὸ 
με ix χειρὸς Ἡρώδου, xal πάσης τῆς προσδοχίας τοῦ 
λαοῦ τῶν Ἰουδαίων.» 


ΓΡΙ͂Γ. δυσὶ τρόποις, Πέτρε, ἔξω ἡμῶν ἑαυτῶν ἀπαγὸ- 
μεθα, à διὰ τῶν ἐπισφαλῶν τε xal μοχθηρῶν διαλογισμῶν 
V9 ἑαυτῶν συμπίπτομεν, ἢ 0c ἐπισχοπῆς τῆς θείας χά“ 
prios ὑπὲρ ἄνω " ἑαντῶν ἀνιστάμεθα. Ἐκεῖνος γοῦν ὃ τοὺς 
X (vc βοσκχήσας, διὰ τῆς τοῦ οἰχείου νοὸς ἀμελείας τε 
χαὶ ἀχαθαρσίας, ὑφ᾽ ἑαυτὸν ὑποπέπτωχεν᾽ οὗτος δὲ ὁ ὑπὸ 
τοῖ ἀγγέλου λυθεὶς, καὶ ix τῆς φυλακῆς ἐξελθὼν, τοῖς vot- 
poic ὑπ᾽ αὐτοῦ φωτισθεὶς ὀφθαλμοῖς ἡρπάγη ἕν ἐχστάσει, 
x«l οὐχ ἔξω ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὑπὲρ ἄνω ἑαυτοῦ γέγονεν. Οἱ 


est, dum de carcere ab angelo eductus fuisset ? Qui 
ad se reversus dixit: Nunc scio vere quia misit Domi- 
nus angelum suum, el eripuit me de manu Herodis, et 
de omni exspeciatione plebis Judeorum (Act. xu, 11). 


Gregor. Duobus modis, Petre, extra nos ducimur: 
quia aut per cogitationis lapsum sub nosmetipsos 
recidimus 5, aut per contemplationis gratiam supet 
nosmetipsos levamur. llle itaque qui porcos povit, 
vagatione mentis et immunditia sub semetipsum ce« 
cidit; iste vero quem angelus solvit, ejusque men- 
tem in exstasim rapuit, extra se quidem , sed super 
semetipsum fuit. Uterque ergo ad se rediit, quando 
et ille ab errore operis se collegit ad cor , et iste a 


ἀμφότεροι τοίνυν εἰς ἑαντοὺς ἐπανῆλθον᾽ ἐχεῖνος μὲν ix (Σ contemplationis culmine ad hoc rediit, quod in in- 


«τὰς τῶν πονηρῶν ἔργων πλάνης ἀναστήσας, ἐν τῇ oixtix 
καρδία συνήγαγεν ἑαντόν' οὗτος δὲ διὰ τῆς τοῦ ἀγγέλου 
ὁπτασίας ἐν ἐχστάσει γενόμενος εἰς τοῦτο ἐπανῆλθεν, εἰς 
ὅπορ r$ ἐκιγνώσιι τῆς φυσιχῆς χοινωνίας τὸ πρότερον 
ὁπῆρχεν. Ὁ οὖν προωρισμένος ὑπὸ Θεοῦ πατὴρ Βενέδικτος 
ἐν τῇ τῶν ἡθῶν ἡσύχῳ καὶ μονοτρόπῳ σεμνότητι χατῷ- 


tellectu communi et prius fuit. Venerabilis igitur Be- 
nedictus in illa solitudine habítavit secum, in quan- 
tum se intra cogitationis claus!ra custodivit : nati 
quotiescunque hunc contemplationis ardor in altum 
rapuit, se procul dubio sub se reliquit. 


κησε μεθ᾽ ἑαυτοῦ δηλαδὴ, ὅταν ἑαυτὸν ἐν τῇ τῶν λογοτμῶν θιοπριπεῖ κυβερνήσει διετήβησεν' ὁσάκις γὰρ τοῦτον τῆς 
ὀπτασία: τὸ μέγεθος εἰς ὕψος ἥρπασεν, ἑαυτὸν, τουτέστιν ὑφ᾽ ἑαυτὸν χατέλιπεν. 


BETP. Ἡνέῳχταί μοι ὃ λέγεις, ἀλλ’ αἰτῶ ἀποχριθᾶναϊ 
μοι. τίνος χάρο τοὺς ἅπαξ αὐτῷ ἐμπιστενθέντας ἀδελ- 
φοὺς χατέλειψεν. ὧν τὴν φροντίδα ἀνεδέξατο. 


Petr. Placet quod dicis : sed quzeso respondess, si 
deserere fratres debuit , quos semel su:cepit. 


FPHT. καθὼς ἐγὼ, Πέτρε, ὑπολαμθάνω, ἑνωθέντες C. — Gregor. Ut ego, | Petre, existimo, Ibi adunati sequa- 


ὁμοψύχως ἐχεῖ ol φρατριασταὶ ἐπὶ τῇ ἑκυτῶν λύμῃ, ὑπο- 
μονῆς πολλῆς δέον ἐστὶ " πρὸς τὸ ὑποφέρειν τὴν τῶν χα’ 
κῶν ἀντιλογίαν, μάλιστα &xv μὴ προσγίνεταί τις παρηγο- 
pies εἰ συμθδῇ ἐν αὐτοῖς ὀλίγους εὑρεθῆναι ἀγαθούς. Ἐπεὶ 
ἔνθα παντάπασιν καρπὸς ἐκ τοῦ χόπου οὐχ ἔστιν ἐλπιζό- 
μενος. ἀνόητος ἡ σννοίχησις ὅμως συμβαίνει γίνεσϑαι 
ἀγώνων τε καὶ ἱδρώτων εἰς μοχθηροὺς x«i ἀδιόρθωτον 


8 Jdem, περισχοπούμεθα. 
9 ibid. ἱκανῶϑιϊ et paulo po:t, ἐπώνυμον πατέρα. 
8 Colb τὸν... é oy 


* Malta de suo hie addidit ΗΝ qux opero- 
sum esset indieare omnis. Certe bujus versus Ps. xv, 
Prosidebem Dom. in consp. meo sesip. quon. & des. 
est mihi ne commovear, Graece prulati, nulla iu Latino 
textu sunt vestigia. 

* fteg. una voce ὑπεράνω, bic et inferius 


Parhaor. LXVI. 


nimiter portandi sunt mali, ubi inveniuntur aliqui 
qui adjuventur boni. Nam ubi omnimodo de honis 
fructus deest, fit aliquando de mal s labor superva- 
Cuu$; maxime si e vicíno causs suppetant, qua 
[ructum Deo ferre valeant meliorem. Vir itaque san- 
etus propter quem custodiendum staret , qui omnes 
unanimiter se persequentes cernerct? Et ssepe agitur 


δ Reg. πολλῆς χρεία ἐστὶ. Et pauio post, προσγένῃ- 
φαί τις. 


8 Primus Aud. et Lyr , νον eloncarit. 
P Gernian., extra. mosm. ducimur: quod. optime 
reyrzsentat Gr. interpres. Gemet. , sub. nosmetipsos 


ducimur. Primus Aud. Big. Lyr. eum Theod. , 1ece- 
dimus. 


-* 
5 Y 


--Φ.- — eU o dim 


455 


4 BENEDICTUS. 


140 


γνώμην πεκτημένους χάματον πολύν᾽ &XX οὖν διάκονος A in snimo períectorum (quod silentio praetereundum 


ἀύρέσχιται. Μέγα οὖν ὑπάρχει, ἐὰν ol οὕτω σκολιῶς δια. 
πείμενοι, τῷ Θιῷ δννήσονται προσαγαγεῖν καρπὸν xptit- 
«ονα. Ὁ μανάριος οὖν ἐκεῖνος ἀνὴρ τίνος χάριν ! σὺν αὖ» 
τοῖς εἶχε χατιεκῆσαι, ὁπόταν πάντας ἐχείνους ὀμοψύχους 


«αταδιώκοντας αὐτὸν ἑώρα ; διαφόρως οὖν τελοῦνταέ τινα. 


ἐν ταῖς τῶ, διναίων ψυχαῖς, ἅπερ ἀδύνατόν ἐστι" σιωπῇ 
παραδραμεῖν. Ὅταν γὰρ θεάσωνται τῶν οἰχείων κόπων τὸ 
ἀχεοδὲς καὶ ἀνόητον *, ἐν ἑτέρῳ τόπῳ μεταναστεύονσιν, 
ἐν ᾧ καρποφορῆσαι δυνήσονται. Καθάπερ x«l ὁ τῆς ἀλη- 
θείας χήρυξ, ὅστις ἀναλύεσθαι ἐπόϑει, καὶ σὺν Χριστῷ 
εἰναι ὁ εἰπών, « Ἐμοὶ τὸ ζῆν Χριστὸς, καὶ τὸ ἀποθανεῖν 
πέρδης» Ó τοὺς ἀγῶνας τῶν παθημάτων οὐ μόνον αὐτὸς 
ὕπομεινας, ἀλλὰ x«i ἑτέρους ταῦτα ὑπομένειν διδάξας " 
iv Δαματχῷ ποτε διωγμὸν ὑπομείνας, ἵνα δυνηθὴ ἐκφυ- 


non est), quia cum laborem δυὺπι sine fructu ésse 
considerant , ip locum alium ad laborem eum fructu 
migrant. Unde ille quoque egregius przedicator qui 
dissolvi cupit, et cum Christo esse, cui vivere Chri- 
'stus est, et mori luerum (Phil. 1, 21), qui passionum 
'Certamina non solum ipse appetiit, sed ad toleranda 
"hec et alios accendit , Damasci persecutionem pas- 
$US, tt posset evadere, mutum , funem , sportamque 
:«queesivit (Act. 1x, 24; II Cor. x1, 52), seque latenter 
depoui voluit. Nunquidnam Paulum mortem dicimus 
timuisse, quam se ipse pro amore Jesu testatur appe- 
tere? Sed cum in eodem loco minoreu sibi fructum 
adesse conspiceret et gravem laborem, ad laborem 
se alibi «um frucui servavit. Fortis etenim praeliator 


γεῖν, τεῖχος, σχοινίον, xai σπυρίδιον ἐζήτησε, καὶ αὐτὸν p Dei teneri intra claustra noluit, certaminis campum 


λαθραίως κατενεχθῆναι ἐθέλησε *. Μὴ τὸν μακάριον Παῦ- 
λον θάνατον λέγομεν δεδοικέναι, ὃς ἑκυτὸν διὰ τὸν πρὸς 
Ἰησοῦν Χριστὸν πόθον, μαρτυρίῳ ἐπέδωχιν; ἀλλ᾽ ἕως μὲν 
ἐν Δαμασκῷ ὑπῆρχεν, οὐ πάνυ ἑαντὸν χαρποφοροῦντα 
ἑώρα. Ὅθεν λοιπὸν à ἀναγκαῖον ἐλογίσατο μεταναστεῦσαι ἐν 


quisivit. Unde idem quoque venerabilis Bened.ctus, 
si libenter audis, citius agnoscis, quia * non tan- 
tos ipse indociles deseruit , quantos in locis aliis ἃ 
morte anim: suscitavit. ες 


ἑτέροις τόποι;, iv οἷς καρποφορίαν πλεονάξουσαν σὺν χαμάτῳ πολλῷ τῷ Χριστῷ προσήγαγεν. Ὡς ἄριστος οὖν 
αγωνιστὴς ὑπὲρ Χριστοῦ οὐχ ἠνέσχετο ἔνδιν τῶν χλείθρων Δαμασχοῦ μένειν, ἀλλὰ τοῦ ἀγῶνος τὸ στάδιον ἐζή- 
τησεν, ἐν ᾧ τὸν ἐχθρὸν ἐνίχησεν. "OÓry x«i ὁ θεόφρων πατὴρ Βενέδιχτος, ἐὰν ἀσμένως προσέχης τοῖς ῥεθησομένεες, 


ἐἀχιὺν γνώσῃ, ὅτι ζῶν πολλοὺς ἐν 
ἐνεύρωσέ τε καὶ διανέστησεν. 

. ΠΕΤΡ. Οὕτως ἐστὲ χαθὼς διδάσχεις, xal ἡ προσενεχο 
θεῖσα ἁ"μοδίως μαρτυρία δηλοῖ ταῦτα οὕτως ἔχειν ἀλλ᾽ 
ἐχδυσωπῶ, ὅπως ἐν τῇ προτέρᾳ τῆς τοῦ δικαίου πολιτείας 
ψυχωφελεῖ διηγήσει ἐπανῶθωμεν. 

. UPHrOP. Ἐν τῷ τὸν μαχάριον ἐχεῖνον ἄνδρα, ἐν τῷ 
προειρημένν σπη'αἰῳ θείαις ἀρεταῖς ἐξαστράπτειν δυνά- 
μεσί τε xal σημείοις, οἷς ἑποίει δι᾿ αὐτοῦ ὁ Θεὸς, xal εἰς 
ὕψος ἀγγεμχῆς δόξης ἀναιδεδασθῆνας, πολλοὲ ἐντεῦθεν ἐν 
αὐτῇ τῷ τόπω παραγέγονασιεν, αἰτούμενοι ὑπὸ τὴν αὐτοῦ 
θεὸ: δοτὸν πο'μανθῆναι χάριν. Ὁ δὲ φ'λόθεό; τε καὶ φῇ ό- 
. Vuxoc πατὼρ Βινέδικτο; δώδεκα αὐτόθε μοναστέρια τῇ 
τοῦ Χριστοῦ δυνάμει συνεστήσατο, ἐν οἷς ὥρισε δώδεχχ 
* μοναχοὺς ἐν ἐχάστη μονῇ εἶννι ὀλίγους δὲ ἀεθ᾽ ἑαυτοῦ 
 wxziexev, οὺς ὑπὸ τὴν ἑαυτοῦ διδασκαλικὴν * πσιδαγω- 
γίαν ποιπανθῆναι ἔχροεν. Ἥρξαντο cvy λοιπὸν πλεῖστοι, 
x«i ἐκ τῆς Ῥωμαίων πολεως εὐγενέστατοι xai. σπουδαῖοι 


7 πρὸς αὐτὸν φοιτᾶν, xal τοὺς ἑαντῶν υἱοὺς Oc αὐτοῦ τῷ. 


θεῷ προσφέρειν. Τότε τοίνυν τῆς χαλῆς ἐλπίδος τὰ τέχνα 
ἘΕίτξιος " xoi Μαῦρος, πρὸς αὐτὸν ἀπετάξαντο, καὶ Τὲρ- 


τουλλος δὲ ὁ πατρίκιος Πλάκιδον παρέδωχεν᾽ ἐξ ὧν ὁ D 


διαφόροις τύποι; κατέλιπε μαθητὰς, καὶ τούτους xarà τῆς τοῦ ἐχθροῦ πλάνης 


Petr. lta esse ut doces, et manitesta ratio, et pro- 
latum congruum testimonium declarat. Sed quxso 
ut de vita tanti Patris ad narrationis ordinem redeas. 


Q Gregor. Cum ssnetus vir diu in eadem s«litudine 


virtutibus signisque *uceresceret, multi ab ea. im 
eodem loco ad omnipotentis Dei sunt servitium coa- 
gregaii : ita ut illic duodecim ^ monasteria cum om- 
nipotentis Jesu Chri-ti Domini opitulatione constrae- 
ret , in quibus statutis Patribus duodenos monacbos 
deputavit ; paucos vero secum retinuit, quos adhue 
in sua praesentia aptius 5 erudiri judicavit. Cospere 
etiam tunc ad eum Roman: urbis nobiles et religiosi 
€oncurrere , suosque ei filios omnipotenii Deo nu- 


. Vriendos dare. Tanc quoque bon: spei suas soboles , 


Equ:tius 4 Maurum , Tertullus vero patricius Placidum 
tradidit ; e qu bus Maurus junior cum bonis-polleret 
"moribus, magistri adjitor eonpit existere ; Placidus 
vero puerilis adhuc iudolis gerebet &nnos. 


Μαῦρος νεανιχώτερος ὑπάρχων, ἡνίχα τοῖς ἀγαθοῖς συνεύξησεν ἤθεσιν, ἄρξατο λοιπὸν συνεργὸς τοῦ διδασκάλου 
γίνισθρε" ὁ δὲ Πλάχιδος " νέος ἔτι ὑπάρχων ἀσκητιχοῖς πόνοις τὴν ἑαντοῦ νεότητα κατεδάμαζεν, 


. * Reg. cud. χάριν εἶχε κατοιχεῖν. . ὁμοψύχως χατα- 


διώκοντας, etc. 

* lbid. ἔστι σιωπῆσαι ἢ παραδραμεῖν. 

* Mss. xai ἀνόνητον. 

* Colb. ἐχέλευσιν Reg. κατενεχθῆναι τοῦ τείχους 
ἐχέξευσε. Μὴ τὸν... λέγωμεν δεδοιχέναι ὡς ἑαντὸν ν διὰ τὸν 
εἰς Χριστὸν πόθον μαρτυρίῳ ἀπέδωκεν. 

. * Μβ8. δὶς δέχα 

* Heg. διδασχαλίαν καὶ παιδαγωγίαν 8. ἔκρινεν. 

! ftem σπουδαῖοι ἄνδεες. 

δ}. Ἐδίξιοςς. 

9 |teg. Πλακιδας. 


Bened. Tom. 1, p..8, 


'* [lic mirari juvat mss. codicum invicem. -pugnan- 
tium varios sensus. Germ. secundus Tlieod. Beccens, 
Gemet, et secundus Aud. habent : quia vivos ipse in- 
dociles, elc. Val-cl., quia st hos ipse ind. Congentiunt 
duo Carnotenses. Prat. Lyr. Big. prius Aud. x quia 
virus ipse indocibiles deserwi. — - 

. v Korunr nomina suppeditantur Act. ss. Ord: 5. P. 
in calee. - 
. 9 Val-cl. , altius erud. 

4 C. Germ. cum Genet. et per. Nona. ; PV 

Primus Theod. , Euticius. 


44 
| KEMAA. Δ΄. 
Hepl τῶος μοναχοῦ ἐῶντος; τὴν μονὴν xal σχολάζοντος 
εἰς yntvac θεωρίας. 


PROLEGÜMENA. 
A 


112 
CAPUT ιν. | 
De rhonacho vaga mentis ád sülutem réd&cio. 
In uno autem ex eis monasteriis 40 cireumqua- 


Ἕν ἑνὶ δὲ τῶν αὐτῶν μοναστηρίων, ὧν πέριξ συνεστή"" - que construxérat, quidam monachus erat qui ad 


σατο ὃ τοῦ Θεοῦ θεράπων Βενέδικτος, ἦν τις μοναχὸς ὑπὸ 
ῥαθυμίας ὀχλούμενος" ὅστις τῷ τῆς προσευχῆς χαιρῷ 


στῆναι σὺν τοῖς ἀδελφοῖς οὐχ ἐκαρτέρει, ἀλλ᾽ ἡνίχδι πάντεῤ. 
οἱ ἀδελφοὶ εἰς γονυχλισίαν ἑαυτοὺς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. 


ἐστρώνυνον, ἐκεῖνος ἐξήρχετο ἔξω, xal τῇ ἀργολογίᾳ xol 
ῥαθυμίᾳ ἑαντὸν ἐξεδίδου. *O δὲ τούτου ἀδδᾶς πϑλλάκες 
αὐτὸν νουθετήσας, xal μηδὲν ἀνύσας, πρὸς τὸν τοῦ God 
ἄνθρωπον τοῦτον ἀπήγαγεν" ὅστις αὐτοῦ τὴν ματσιότητα 
σεμνῶς τε καὶ πρεπόντως διήλεγξεν, καὶ τῇ νονθεσίᾳ 
«οῦτον στηρίξας ἀπέλυσεν" ὁ δὲ ἐν τῷ μοναστηρίῳ ὑπο- 
στρέψας, μόλις δύο ἡμέρας ἐν τῇ τοῦ ἀνθρώπου τοῦ Θεοῦ 
νουθεσία διέμεινεν, ἐπεί τοί γε τῇ τρίτῃ ἡμέρα εἰς τὸ 
διαξολικὴν ἔθος ὑποστρέψας, πλάζεσθαι τῷ καιρῷ τῆς" 
«ροσευχῆς ἤρξατο. Ὁ δὲ τούτου ἀβδᾶς θεασάμενο; αὐτὸν 
ὑπὸ τοῦ τῆς ἀκηδίας δαίμινος * νιχηθέντα, αὖθις πρὸς τὸν 
: «eU Θεοῦ ἄνθρωπον παραγινόμενος, διηγήσατο αὐτῷ τὰ 
κατὰ τὸν ἀδελφόν᾽ ὁ δὲ ἅγιο; εἶπε πρὸς; αὐτόν' ε Ἐγὼ ἐλθὼν 
δι ἑκυτοῦ " διορθοῦμαι αὐτόν.» Ἐλθόντος οὖν αὐτοῦ sl τὴν 
μονὴν, καὶ τῇ ὡρισμένη ὥρᾳ ἡνίκα ἐπληρώθη ὁ τῆς ψαλ- 


μῳδίας ὕμνος, καὶ ἑαυτοὺς οἱ ἀδελφοὶ εἰς προσενχὴν ὃν". 


δώχασι γόνυ κλίναντες, εἶδεν ὁ ἅγιος, xai ἰδοὺ νεανίσχος 
εις αἰθίωψ τῷ εἴδει κρατήσας τὸ πτερύγιον τοῦ ἱματίου 
τοῦ ἀδελφοῦ ἐκείνον τοῦ ἐν τῇ προσευχῇ χαρτερῆσαι μὴ 
δυναμένου, εἶλχεν αὐτὸν ἔξω τῆς ἐκκλησίας. Τότε ὁ ἅγιος 
εῷ προεστῶτι τῆς μονῆς ἐχείνης, Πομποζανῷ τοὔνομα, καὲ 
Μαύρῳ τῷ δούλῳ τοῦ Θεοῦ μυστικῶς εἴπεν᾽ € Οὐχ ὁρᾶτε 
εἰς ἐστιν ὃ τὸν μοναχὸν τοῦτον ἔξω τῆς ἐχχλησίας ἕλχων :» 
οἱ δὲ ἀποκριθέντες. airov" € Οὐχὶ, πάτερ,}" πρὸς οὗς ὁ ἅγιος 
εἶπεν᾽ «Εὐξώμεθα ὅπως καὶ ὑμεῖς θεάσησθε ὃν οὗτος ὁ μο- 
ναχὸς ἀκολουθεῖ.» Ὡς δὲ ηὔξαντο ἐπὶ δύο ἡμέρας, Μαῦρος 
ὁ μοναχὸς ἐθεάσατο, Πομπηϊανὸς δὲ ὁ τοῦ αὐτοῦ μονα- 
στηρίου πατὴρ θεωρῆσαι οὐκ ἠδυνήθη τῇ δὲ ἐπιούσῃ 
ὑμέρα πληρωθείσης τῆς εὐχῆς ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐξελ- 


orationem stare non poterat : sed mox ut se fratres 
δὰ studium orationis inclinassent, ipse egrediebatut 


-Juras, et mente vaga terrena aliqua et transitoria 


agebat. Cumque ab abbate suo ssepius fuisset admo: 
nitus , ad virum Dei deductus est, qui ipse quoque 
stultitiam ejus vehementer increpavit, et ad monas- 
terium reversus , vix duobus diebus viti Dei admo- 
nionem tenuit : nam die tertia ad usum proprium 
reversus, vagari tempore orationis cepit. Quod cum 
servo Dei ab eodem monasterii Patre quem eonsti- 
tuerat, nuntiatum fuisset, dixit: Ego venio, eum- 


Β due per memetipsum emendo. Cumque vir Dei ves 


nisset ad idem monasterium , et constituta hora, 
expleta psalmodia sese fratres ^ in orationem dedis- 
sent , aspexit quod eumdem monachum qui In oras 
tione manere non poterat, quidam niger puerulus 
per vestimenti fimbriam foras traheret. Tunc eldeth 
Patri monasterii Pompeiano nomine , et Mauro Dei 
famulo secreto dixit : Nunquid non aspicitis quis 

est qui istum monachum foras trahit ? Qui réspon- 
dentes dixerunt : Non. Quibus ait : Oremus ut vos 
etiam videatis quem iste monacbus sequitur. Cum: 
que per biduum esset oratum , Maurus monachus 
vidit; Pompeianus vero ejusdem monasterii Pate? 
videre non potuit. Die igitur alia , expleta oratione 
vit Dei oratorium egressus, stantem foris mona- 
chum reperit, quem pro ezcitate cordis sui virga 
percussit : qui ex illo die vil persussionis ulterius 
a nigro jam puerulo pertulit, sed ad orationis stu» 
dium immobilis permansit : sicque antiquus hostis 
dominari » non ausus est in ejus cogitatione , ac si 
ipse percussus fuisset ex verbere. 


66v ix τοῦ εὐχτηρίον ἑστῶτα ἔξω τὸν μοναχὸν εὗρε, xal τοῦτον διὰ τὴν τύφλωσιν τὸ καρδίας αὐτοῦ tà ῥάβδῳ 
ἔτυψεν" ὅστις ἀπ᾽ αὐτῆς τῆς ἡμέρας ἠλευθερώϑη ix τῆς συνεχούσης αὐτὸν βαθυμίας τοῦ δαίμονος, καὶ λοιπὸν ἐν 
τῇ προσευχῇ προθύμως σὺν τοῖς ἀδελφοῖς μέχρι συμπληρώσεως διέμενε, μηχέτι τοῦ ἐχθροῦ buiw τῷ ἀδελφῷ 


προσψαῦσαι τολμήσαντος, ὡς οἷα ὑπὸ τοῦ ἁγίον τῇ πληγῇ τῆς ῥάβδου μαστιγωθείς. 


ΚΈΦΑΛ. E. 
Περὲ τοῦ ἐξελθόντ᾽ς χειμάῤῥον διὰ προσευχῆς αὐτοῦ 
8 in πέτρας ζώσης. 

"Ex τῶν ῥηθέντων τοίνυν μοναστηρίων, ὧνπερ ἐν αὐτῷ 
τῷ τόπῳ συνεστήσατο " ὁ ἐν ἁγίοις πατὴρ Βενέδικτος, 
τρία ἐξ αὐτῶν ὑπεράνω τῶν τοῦ ὄρους ἦσαν χρημνῶν, 
καὶ σφόδρα ὑπῆρχε τοῖς ἀδελφοῖς ἐπίμοχθον * τὸ διηνεχῶς 
κατέρχεσθαι εἰς τὸν λάχχον, xal τὴν τοῦ ὕδατος mopilt- 
σθαι χρείαν᾽ ἡ γὰρ πάροδος διὰ τοῦ ἐπιχιγδύνον μέρους 
τοῦ ὄρους ἦν, ὥστε σὺν φόδῳ πολλῷ κατιέναι αὐτοὺς xai 
ἀνέρχεσθαι. Τότε συναχθέντες οἱ ἐν τοῖς τρισὶν ἐχείνοις 
μοναστηρίοις κατοικοῦντες μοναχοὶ πρὸς t«v δοῦλον τοῦ 


* Reg. διαδόλον. . 

3 Colb. δύ ἑαντόν. Et paulo infra, ἐν τῇ μονῇ; quod 
etiani babet: Reg. ᾿ 

8 Colb. περὲ τοῦ θαύματος τῆς πηγῆς, In Reg. idem 
est ac in editis argumentum. 

* Colh. ὁ ἅγιος πατὴρ ἡμῶν Βενίδιχτος. ΕἸ postea : 
τῷ τοῦ ὄρους ἦσαν xpnuvO. ᾿ 


CAPUT Y. 
De aqua viri Dei oratione in. montis wertice ex petra 
producta. 

Ex his sutem monasteriis qua in eodem loco 
construxerat, tria sursum in rupibus montis erant, 
et valde erat fratribus láboriosum, semper ad lacum 
desceudere, ut aquam haurire debuissent *: maxime 
quia e devexo montis latere erat grave descendenti- 
bus in timore perieulum. Tunc collecti íratres ex 
eisdem tribus monasteriis, ad Dei famulum Benedi- 
etum venerunt, dicentes : Laboriosum nobis est 
propter aquam quotidie usque ad latum descendere, 


* Reg. τὸ διηνεχῶς Colb. τοῦ διηνεκῶς. 


8 Gemet., hora orationis psalmodie sese fratres. 

b Additur, ulterius, in. duob. Aud. Bee. et Lyr. 

t Huc est, haurireat.. Confer. notam * supra col, 
4155. | 


M5 


S. BENEDICTUS. . 


T3 


Θιοῦ Βινέδιχτον παρεγένοντο, παοαναλ ὕντι; αὐτὸν vai À et idcirco necesse est ex eodem loco monasteria mu- 


λέγοντες € Ἰάτερ τίμιε, δύσκολον ἡμῖν ἐστι διὰ τὴν τοῦ 
ὄοους ἀμγίχοημνον διάδασιν ἕως τοῦ λάκκον χατέρχεσ- 


Gc, καὶ τὸν τοῦ ὕδατος χρείαν πορίζεσθαι" ἐπάναγχες͵ 
οὖν ἐστ: μετεικῆσαι ! τὰ μοναστήρια, ἵνα μή τινες τῶν.. 
ἀδελγών ὀλισθήσαντες βιαίῳ θανάτῳ περιπέσωσιν. ? Οὗς͵ 
παραινετιχοῖς τε καὶ παραχλητιχοῖς λόγοις ἐπαλείψας. 


ἀπέλυσεν. Αὐτῇ δὲ τῇ νυχτὶ παραλαδὼν νεανίαν τινὰ μεθ᾽ 
ἑαυτοῦ Πλάχιδιν τοὔνομα, οὗ xai τὸ πρὲν μνείαν ἑποιη- 


σάμην, ἀνῆλθεν ἐν τῷ αὐτῷ τοῦ ὄρους Ova Gto χρημνῷ,. 


καὶ αὐτίθι ἐν cà πρὸς Θεὸν δεήσει προσχαρτερήσας, ἀνα- 
στὸς ἀπὸ τῆς προσενχῆς, καὶ τρεῖς ἀράμενος λίθους. ἐν 
αὐτῶ τῷ τόπ» ἀπὸ διαστόματος ἔθετο, χαὶ πάντων 


ἀγνοούντων τὸ γεγονὸς θαῦμα ἐν τῷ ἑαυτοῦ ὑπέστρεψε. 


κιλλίῳ. Τῇ δὲ ἐπαύριον παρεγένοντο πρὸς αὐτὸν οἱ προει- 
βομένοι ἀδελφοὶ διὰ τὴν προτέραν τοῦ ὕδατος αἴτησιν ὁ 
δὲ ὅσιος πρὸς αὐτοὺς sity «᾿Ανέλθετε, τέκνα. ἐν ἐχείνω τῷ 
κρημνῷ *, ἐν ὦ εὑρήσετε τρεῖς λίθους ὕπερῆεν ἀλλήλων 


tari. Quos blande * consolans dimisit, et nocte ea- 
dem cum parvo pueru!o nomine Placido, cujus su- - 


. perius memoriam feci, ejusdem montis rupem 


ascendit, ibique diutius oravit. Etoratione completa, , 
ues petras in loco eodem pro signo posuit, atque ad 
suum cumctis illic nescientibus ἢ monasteriu:m rediit, 


umque die alia ad eum pro necessitate aqux pr;e- 


dicti fratres rediissent, dixit : Ite, et rupem illam in 
qua tres super invicem posilas petras inveneritis, in 
fbodico cavate : valet enim omnipotens D.us etiam 
in illo montis cacumine squain producere, ut vobis * 
laborem tanti itineris dignetur auferre. Qui euntes, 
rupem montis quam Benedictus praedixerat, jam su-. 
dautem invenerunt. Cumque in ea concavum locum 
fecissent, statim aqua repletus est, quae tam sufli- 
cienter emanavit, ut nunc usque ubertim defluat, at- 
que ab illo montis escumiue usque ad inferiora de- 


* 


xiuuévouc, xal iv αὐτῷ τῷ τόπῳ ὀὁρύξατε᾽ δυνατὸς γάρ — rivelur. 
ἔστιν ὃ παντοδύναμος Θεὸς χαὶ ἐν ἐχείνῳ τῷ ὕψει τοῦ ὄρους ὕδωρ ὑμῖν δαψιλὲς παρασχεῖν, xxl τὴν ἐπίμοχθον δυσχο- 
λίαν τῆς ὁδοῦ ῥᾳδίαν ποιῆσαι.» Οἱ δὲ ἀπελθόντες ἐν τῷ τοῦ ὄρους χρημνῷ εὗρον οὕτως καθὼς ὁ Πατὸρ εἶπεν. ἐν e 
τόπῳ ἡ τοῦ ὄρους ἄνυδρος σχληρότης ἐκμάδας τινὰς καὶ ἱδρῶτας ὕδατος ἀνέπεμπεν. Ποιήσαντες οὖν ὄρνγμα 
μέγα παραντὰ ὑδάτων πλῆθος ἀνέθλυσεν, ἅπερ μέχρι τοῦ νῦν ἀφθόνως ὑπερχεῖται, * τὴν τοῦ ἁγίου θαυματουμ- 
γίαν εἰς τὸ διινεκὲς πᾶσι δειχνύοντα᾽ ἡ δὲ τῶν ὑδάτων περισσεία ὑπὸ τὸ ὄρος διεχτρέχουσα φαίνεται. 


ΚΕΦΑΛ. Σ΄᾿ 
Περὶ * τοῦ ἐχπεσόντος ἐν τῇ λίμνῃ σιδηροῦ ἐργαλείον. 
"Alors πάλιν ἀνήρ τις τῷ μὲν γέ.ει Γύτθος, πτωχὸς δὲ 


ξῷ πνεύματι, ἐν ἐπιστροφῇ μετανοίας πρὸς τὸν ἡγιασ- 


μένον ἱενέδικτον παρεγένετο, ὃν ὁ ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ 
προθύμως ὑπεδέξατο. Ev μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν ἐχέλευσεν ὃ 
ἀγώς τινι τῶν ἀδελφῶν δοῦναι αὐτῷ σιδηροῦν ἐργαλεῖον, 
ὅπερ ἐπιχωρίως ὀνομάξεται ξυλοχύπιν ", πρ᾽ς τὸ ἐχχα- 
Gago ἀκανθώδη x«l φρυγανώδη τόπον, εἴ πως δυνηθῶσι 
γεωργῆσαι χῆπον volg ἀδελφοῖς ὁ δὲ τόπος ἐχεῖνος, ὃν 
ixl τῷ καθᾶραι Γό:θος ἐδέξατο, ὑπεράνωθεν τοῦ λάκκον 
Ww" ἡνίχα δὲ ὁ Γότθο; τὰ τῶν ἀκανθῶν δάση, τῇ τοῦ πα- 
τρὶς πειθόμενο; ὑπακοῇ, δυνάμει ἐξέχοπτε, τὸ σιδηροῦν 
ἐργαλεῖον lx τοῦ συμθεθηκότο; ἐν τοιούτῳ βάθει τοῦ λάχ- 
xou πέπτωχεν, ἐν ᾧ οὐχ ἦν προσδοκία τῆς εὑρέσεως αὖ- 
τοῦ. Ὁ δὲ προῤῥαθεὶς Γότθο; πρὸς Μαῦρον τὸν μοναχ'ν 
ἔδραμεν, καὶ τὸ συμθὰν ἀνήγγειλεν αὐτῷ, xai ὑπὲρ τοῦ 
σφάλματο; μιτάνοιαν ἐξητεῖτο. 'O δὲ ἀοναχὸς Μαῦρος 
σκουδαίως " τὸ γεγονὺς ἀνήγγειλε τῷ ἀνθρώπῳ τοῦ Θεοῦ. 
Ὃ δὲ θαυματουργὸς οὗτος ἀνὴρ ταῦτα ἀχούσας, ἦλθεν εἰς 
τὸν τόπον ἐν ᾧ ἦν πεσὸν τὸ σιδήριον, xai ἄρας τὸ μανού- 
ὅριον ἢ ἐκ τῶν τοῦ Γύτθον χειρῶν, x«i τούτον τὸ μέρος ἐν 
ὦ ἦν καθηλωμ! ἵνον τὸ ἐργαλεῖον ἐν τῷ λάκχῳ χαλάσας, 
εὐθέως ἐκ τοῦ βυθοῦ τοῦ ὕδατος τὸ ἐργαλεῖον ἀνελθὸν, 
εἰσῆλθεν ἐν τῷ ἑαυτοῦ τόπῳ. Ὅπερ ἀχανθοχόπον ἐργαλεῖον 


CAPUT VI. 
De [erro ex profundo aque ad manubrium reverso. 


Alio quoque tempore Gotbus quidam pauper spi- 
ritu ad conversionem venit : quem Dei vir Denedi- 


C ctus libentissime suscepit. Quadam vero die ei dari 


ferramentum jussit, quod ad falcis similiwdioem 4 
falcastrum vocatur, ut de loco quodam vepres ab-. 
scinderet, quatenus illic hortus fleri deberet. Locus 
autem ipse quem * inundandum Gotbus susceperat, 
super ipsam laci ripam jacebat. Cumque Gothus 
idem densitatem veprium totius virtutis annisu sue- 
cideret, ferrum de manubrio prosiliens in. lacum ce- 
cidit, ubi scilicet tanta erat aquarum profundiias, ut 
spes requirendi ferrainenti nulla jam esset. Itaque 
ferro perdito, tremebundus ad Maurum monachum 
cucurrit Gothus : damnum f quod fecerat nuntiavit, 
et reatus sui egit penitentiam. Quod Maurus quoque 
monachu: mox Benedicto famulo Dei curavit indi- 
care. Vir igitur Domini Benedietos hzc audiens ac- 
cessit ad lacum * : tul.t de manu Gothi manubrium, 
et misit in lacum : et mox ferrum de profundo rediit, 
atque in manubrium intravit. Qui stztim ferramen- 
tum Gotho reddidit, dicens : Ecce labora, et noli 
c»nteistari. 


ἀπέδωχεν ὃ ἅ, ιος τῷ Γότθῳ, εἰπὼν" « Ἰδοὺ τὸ ἐργαλεῖον, δεξάμενος τοῦτο, ἐργάξον, xal μηδὲν λυπηθῆς 


i , deg. μετοικίσσιι. 
* Reg. τῷ τόπω τοῦ χρημνοῦ. 


* Mss. ὑπερεχχεῖται. 

* Colb. Περὲ τοῦ Γότθου xai τοῦ ξυλοχοπίου. 
! teg. ξυλοχόπιον. Colb. ξυλοχόπη: . 

* |dem, σπουδαίως. 

' Uterque tus. μανούγριιν. 


* Gemet.. et plerique Norm. cum Germ., blande 


consolatue. Alii, blande consolatos. 

* |n plerisque excusis, εἰς uescientibus. 

* Gemet., et vobis lab... diqnanter auferre. 

4 Geinet., quod a falcis similitudine. 

* Secundus Theod. Val,-cl. et plur., quem ad 
giundandwn., 

€ 1d proescribitur Regula S. P. Ben. c. 46. 

& Guss., ad locum. 


us 
KE4AA. ζ΄. 
' Περὶ Μαύρον μοναχοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν ὑδάτων πιξεύσαντος. 
"Ev μιὰ τῶν ἡμερῶν, τοῦ σημειοφόρον ! τούτον ἀνδρὸς 
Βενεδίχτον ἐν τῷ ἑαντοῦ xovg tovt: c κελλίω, 0 προλεχ- 
θεὶς μοναχὸς Πλίκιδος ἐπὶ τὸ ἀντλῆσαι ὕδωρ εἰς τὸν λάχ- 
κὸν παραγέγονε" τὸ οὖν σχεῦος ἐν o τὸ ὕδωρ ἀντλῆσαι 
ἠβούλετο ix τῆς χειρὸς αὐτοῦ πεσὸν, διὰ τῆς τοῦ ὕδατος 
ῥύμης ἐπεφέρετο᾽ Dao» δὲ ὁ ἀδελφὸς ix τοῦ ὕδατος ἀφαρ- 
πάσαι τὸ χεράμιον, χαὶ αὐτὸς ὀλισθήσας, πέπτωχεν ἐν 
τοῖς ὕδασι καὶ ὑπὸ τῆς τῶν ὑδάτων σφοδροτάτης χινή- 
σεως, ini τὰ ἔνδον τοῦ λάχχον, σχεδὸν εἰπεῖν, ὡσεὶ 
τάξου βολὴν ὃ μοναχὶς Πλάχιδος ἐφέρετο. Ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ 
πιστὸ; θεράπων Βενέδιχτος ἔνδον τοῦ ἑαυτοῦ χελλίου 
σχολάζων, διέγνω τὸ συμβάν, χαὶ τὸν ἑαυτοῦ μαθητὴν 
ἹΜαῦρον συντόμως καλέσας ἔφη πρὲὶς αὐτόν' « ᾿Αδελφὲ 


TROLEGOMÉNA. 


᾿446 
CAPUT Vil. 
De Mauro ejus discipulo qui super aquas pedibus 
ambulavit. 


Quadem vero die dum idem venerabilis Benedictus 


: in cella consisteret, predietus Placidus puer saneti 


viri monachus ad hauriendam de lacu aquam egres- 
$us est : qui vas quod tenuerat in aquam incaute 
submittens, ipse quoque eadendo secutus est. Quem 
mox unda rapuit, et pene ad unius sagittze cursum 
eum a terra introrsus traxit." Vir autem Dei intra 
cellam positus, hoc protinus agnovit, οἱ Maurum fe- 
stine vocavit, dicens: Frater Maure, curre, quia 
puer ille qui ad hauriendam aquam perrexerat, in 
lacum cecidit, jamque eum longius unda trahit. Res 
mira, et post Petrum apostolum inusitata. Benedi- 


Μαῦρε, σπεῦσον ὅτι ὁ ἀδελφὸς Πλάχιδο; εἰς τὸν λάχχον B ctione etenim postulata atque percepta, ad Patris 


ἐνίπισε, xai ἡ τῶν ὑδάτων χίνησις μαχρὰν adt.» ἀπή- 
γαγεν. » θαυμαστὸν πρᾶγμα *, καὶ μετὰ Πέτρον τὸν ᾿Από- 


στολῶν ξένη ἐπιτροπή" αἰτηθεῖσα γὰρ παρὰ Μαύρου toU - 


μοναχοῦ πιστῶς καὶ ὑπὸ τοῦ μακαρίου Βενεξίχτου παρα» 
σχεθεῖσα, συντόμως ἐβάδιζε τῇ τοῦ πατρὸς χελεύσει, xol 
ἐν τῷ τόπῳ γενόμενος, ἐν ᾧ ἐν τοῖς ὕδασιν ὃ Πλάκιδος 
ἐφίεετο, ἀδιστάχτῳ τῇ πίστει xal ταῖς τοῦ πατρὸς εὐχαῖς 
θαῤῥῶν ἐπέβη τοῖς ὕδασι, xai ὡς ἐπὶ ξηρᾶς δεομαίως 
ἐδάδιξεν ἕως τοῦ τόπου ἐν ᾧ διὰ τῆς τοῦ ὕδατος ὁρμῆς ὃ 
Πλάχιδος ἱπεγέρετο᾽ xal δραξάμενος τῶν τῆς χεφαλῆς 
αὑτοῦ τριχῶν ὀξυτάτῳ δρόμῳ ὑπέστρεψεν᾽ ὅστις εὐθέως 
ἐπὶ τὴν ξηρὰν * Doy, καὶ ἐν ἑαυτῷ γενόμενος xal ἐπιγνοὺς 
᾿ ὅτι ἐπάνω τῶν ὑδάτων ἔδραμε, xal ὅτε αὐτομολῆσαι τοῖς 00a- 
σιν ἀδύνατον αὐτῷ ἦν͵ εἰ μὴ ἡ τοῦ σημειοφόρου πατρὸς 


γενόμενον, xal ὑποστρέψας πρὸς τὸν πατέρα τὸ τελεσθὲν 
᾿ θεῖον τεράστιον ἀνήγγειλεν αὐτῷ. Ὁ δὲ ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ 
᾿Βενέδιχτο; τοῦτο τὸ θαῦμα, οὐ τῇ ἑαυτοῦ ἁγιότητι, ἀλλὰ 
' τῇ ἐκείνον ὑπαχοῇ ἐπεγράφετο" ὁ δὲ Μαῦρος τὴν τοῦ ἁγίου 


sui imperium concitus perrexit Maurus; atque usque 
ad eum locum quo ab unda deducebatur puer, per 
terram se ire existimans, super aquam cucurrit, 
eumque per capillos tenuit ^, rapido quoque cursu 
rediit, Qui mox ut terram tetigit, ad se reversus 
post terga respexit, et quia super aquas cucurrisset 
agnovit, et quod przsumere non potuisset ut flere, 
miratus extremuit 5 factam. Reversus itaque ad Pa- 
trem, rem gestam retulit. Vir autem venerabilis 
Benedictus hoc non suis meritis, sed illius obedien- 
liz deputare ccpit. At econtra Maurus pro solo ejus 
imperio factum dicebat : seque conscium in illa vir- 
tute non 6856, quam nesciens fecisset. Sed in hac 
mutus humilitatis amica contentione * accessit ar- 


εὐχὴ τοῦτον ἐνίσχυσε ", θαυμάσας ἐτρόμασε (sic) τὸ C biter puer qui ereptus est; nam dicebat; Ege cum 


ex aqua traherer, super caput meum 4 melotem ab- 
batis videbam, atque ipsum me ex aquis educere 
considerabam. 


τιμιωτάτην xÜsvoo ἔγασχεν τοῦτο πεπραχέναι" ἔλεγε γὰρ μὴ εἶναι ἑαυτὸν ἐν αὐτῇ τῇ δυνάμεε, ᾧ ἦν ὅτε ἐπέθᾳ. 
τοῖς ὕδασι. Προσχὼν δὲ ὁ μοναχὸς Πλάκιδος τῇ τούτων θεομιμήτῳ ταπεινολογέχ " xal. προσφιλεστάτῃ ἀμφιλογία, 
ἔλεγεν" « Ἐγὼ ἐν ὅσῳ ἐσυρόμην ὑπὸ τῆς τῶν ὑδάτων ὁρμῆς ἐπάνω τῆς χεφαλῆς μου τοῦ ἀδθᾷ μον τὴν μηλωτὴν ἐθεώ; 


βόυν, xal αὐτόν με ix τῶν ὑδάτων ἐκβάλλοντα κατενόουν. 
ΠΕΤΡ. Μεγάλα εἰσὶ" σφίδρα ἅπερ λέγει; καὶ μεγίστην 
ψυχαῖς οἰκοδομὴν παρέχοντα ἐγὼ δὲ τοῦ ἁγίον τούτον 
ἀνδρὸς τἀθαυμάσια *, ὅσῳ πλεῖον ἐχπίνω, πλειοτέρως διψῶ. 
κΚΕΦΑλ. H. 
Περὲ τοῦ ζυμωθέντος ἐν τῷ ἄρτῳ φαρμάχον. 
ΓΡΗ͂ΓΟΡ. Ἐν τῷ τὸν μαχάριον διαλάμψαι ἐν τοῖς τό- 
ποις ἐχείνοις ^, πολλοὶ διὰ τὸν πόθον τοῦ χυρίον ὑμῶν 


! Uterque ms. τούτου τοῦ ἁγίου ἀνδρός. 
* Mss. πρᾶγμα ὅτι καὶ μετὰ Πέτρον τὸν ᾿Απόστολον 
γέγονε" ξένη ἐπιτροπὴ αἰτηθεῖσα παρὰ Μαύρον τοῦ μονᾳ- 
οὗ πιστῶς, xvi ὑπὸ τοῦ μαχαρίον Βενεδίχτον παρασχε- 
ἴσα. Σνντόμως. — Phrasis, ut est in textu, in gravi 
mendo cubat. Legendum enim esset, αἰτηθείσης yap... 
καὶ... παρασχεθείσης εὐχῆς. συντόμως, €lC., nist ma- 
nuscriptorumn lectio preferatur. Epi. 
* Colb. τὴν πέτραν. 
* Reg. ἐνίσχυσε xal θαυμάσας τὸ γεγονὸς ἑτρόμαξεν 
«αἱ ὑποστρέψας. Colb. habet quoque ἐτρόμαξεν. 
* Colb. θεολογίᾳ. 
* Mss. θαύματα. 
Ἴ Excusi male πόνοις ἐχείνοις. 


* Nam primis Ord. ποδιεὶ seculis ΠΟΥΪ vestem 


Petr. Magna sunt valde quae narras, et ad mulio-. 
rum zdificalionem profutura : ego autem boni viri. 
miracula quo plus bibo, eo plus sitio. 

CAPUT ΥἹΙ. 
De pane veneno infecto per corvum lengista projecto, 

Gregorius. Cum jam loea eadem in amorem Domh. 
ni Dei nostri Jesu Christi longe lateque fervescerent,. 


D secularem servabant. Vide c. 58 Reg. 5. ἢ, Bened,, 


sub finem, et notationem ad vitam, banfranci, peg. 
20, de Floro in vita S. Mauri, Mabill. Àct. t. L, p. 9. 

b Val-cl., extimuit. 

€ Secundus Carnot., in hac humilitatis mutua ami- 
caque contentione. Duo Tüeoder., in hac humilitatis. 
mulu omica contentione. 

4 Per melotem hic intellige cucullam. Paulus Diac. 
nomine Theodemari abbatis ad Car. Magnum scri- 
bens : Jllud, inquit, vestimentum quod a Gallicgnis. 
monachis cuculla dicitur, et nos cappam vocamus, quod 
proprie monachorum designat habitum, melotem apyel- 
lare debemus, sicut et hactenus in hac provincia aqui- 
busdam vocatur. Mabill. ibid. 


uy 


1nc90 Χριστοῦ, μήχοθεν πρὸς αὑτὸν παρεγίνοντο, xal τὴν À 825 ΌΪ γα πὶ vitam multi relinquerent, et sub leni Re- 


τοῦ βίον ματαιότητα κατσλιμπάνοντες ὑπὸ τὸν χρηστὸν 
τοῦ πυρίαυ ζυγὸν τὸν ἑαυτῶν καϑυπέτασσον τράχηλον. *O 
δὲ τοῦ, φϑόνου γεννήτωρ, καὶ τῶν εὐσεδῶν ἀρχαῖος ἐχθρὸς, 
μὰ δυνάμενος φέρειν τὰς ἀπ᾽ αὐτοῦ ἀπκαστρωπτούσας τῶν 
θαυμάτων μαρμαρυγὰς, καὶ ὁρῶν ἑαντὸν ὑττώμενον ὑπὸ 
τῆς τοῦ ἁγίου θεοσδότου δυνάμέως, ἐνσχήψας [ F . ἐνέσκηψε) 
ἐν ταῖς τῶν ἀτάχτων ψυχοφθόροις διανοίαις, καθὼς σύνηθες 
αὑτοῖς ἐστὶ φθονεῖν τοῖς ἑτέρων χατορθώμασιν᾽" ὁ γὰρ τοῦ 
παθαρεύοντος ἔπαινος, τῶν ὑπὸ βασχανίας μολυνομένων 
ὄνειδος τυγχάνει. Ὅθεν τῆς αὐτόθι γειτνιαξούσης ἐχκλη- 
σίας πρεσθύτερός τις Φλορέντιος τοὔνομα, ὁ τοῦ ἡμετέρου 
ὑποδιακόνον Φλορεντίου πάππος, τοῦ πᾳγχάχον δαέμονος 
τὸ μῖσος x«i τὸν φθόνον ἐν ἑαυτῷ ὑποδεξάμενος, ὄρξατο 
σκώπτει τε καὶ βασκαίνειν ταῖς τοῦ ὁσίον ἀνδρὸς ἀρεταῖς, 


demptoris jugo cervicem cordis edomarent , sicut mos 
pravorum est invidere alils virtutis bonum quod ipsi 
liabere non appetunt, vicine ecelesis presbyter, 
Florentius nomine, hujus nostri subdiaconi Floreatii 
avus, antiqui hostis malitia percussus 5, saneti viri 
studiis ccepit semulari, ejusque converéationi dero- 
gare : quosque etiam posset, ab illius visitatione com- 
pescere. Cumque jam se conspiceret ejus profectibus 
obviare non posse, et conversationis illius opinionem 
crescere, àtque multos ad statum vita: melioris, ipso 
quoque opinionis ejus przeconio indesinenter vocari b, 
invidis facibus magis magisque succensus, dete- 
rior fiebat : quia conversationis illius appetebat ha- 
bere laudem, sed habere laudabilem vitam nolebat. 


ἐλκίξων ix τούτου πολλοὺς ἀποσπᾶσαι ἐκ τῆς τοῦ ἁγίον Β Qui ejusdem invidix tenebris cxcatus, ad hoc usque 


ψυχωφελοῦς διδαχῆς. Ὡς δὲ τῆς φρενούλαδοῦς ἐλπίδος 
ἀπέτνχε, xai ἐθεώρει πολλοὺς ὑπὸ τῆς αὐτοῦ φήμης ἐλ- 
κομένονς, καὶ πρὶς αὐτὸν φοιτῶντας, καὶ ταῖς αὐτοῦ δι- 
fax aig πληρθυνομένονς, καϑάπερ ὑπὸ βελῶν τιτρωσχόμενος 
ἁ Φλορέντιος, τὴν μὲν τοῦ ὑσίου πατρὸς πολιτείαν διέθαλ- 
Mv ', ἐπαινετὴν δὲ ζωὴν ἑαντῷ ἐπισπᾶσθαι δι᾽ ἀσκυτι- 
χῶν ἀγώνων οὐδαμῶς tÜsco. Ὅστις ὑπὸ τοῦ διαδόλον σχο- 
τισθεὶς τοὺς τῆς καρδίας ὀφθαλμοὺς μέχρι τούτον ἐχώρη- 
gt», ἵνα τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ δηλητηρίῳ θανατώση" φυράσας 
γὰρ ἄλευρον, εἶτα ζυμώσας ἄρτον, καὶ ἐν αὐτῷ ἐγκρύψας 
θανατηφόρον φάρμαχον, καὶ ὀπτήσοις, ὡς δῆθεν εὐλογίας 
χάριν τῷ τοῦ Θεοῦ ἀνθρώπῳ ἀπέστειλεν. Ὁ δὲ διορατεχὶς 
ἐχεῖνος ἀνὴρ τὸν μὲν ἄρτον εὐχαρίστως ἐδέξατο" οὐ μέν 
τοι δὲ διέλαθεν αὐτὸν ὁ ἐν τῷ ἄρτῳ πρνπτόμενος * δόλο;" 
ἐν δὲ τῇ ὥρᾳ ἐν ὁ εἰώθει ὁ ἅγιος τροψῆς μεταλαμβάνειν, 
ὄρνεον, τὸ δὴ λεγόμενον χόραξ, ἐν τῇ σύνεγγυς ὕλη τὴν οἷ- 
κησιν ἔχον, κατὰ τὸ σύνηθες ἤρχετο πρὸς τὸν ἅγιον, καὶ 
ix τῶν τιμίων αὐτοῦ χειρῶν ἄρτον πρὸς τροφὴν ἑαυτῷ 
ἐδέχετο. Ὁ δὲ ἱερὸς ἐχεῖνος ἀνὴρ «Gov τὶν θανατηφόρον 
ἄρτον, ὕνπερ ἦν αὐτῷ ἀποστεῦῶλᾳς Φλορέντιος ὁ πρεσθύτι- 
τερος, ἔθηχεν ἐνώπιον τοῦ χόραχος, καὶ ἐχέήλευσεν αὐτῷ, 
λέγων" « Ἐν τῷ ὀνόματι ᾿Ιησοῦ Χριστ ὕ τοῦ νίοῦ τοῦ Θεσῦ 
τοῦ ξῶντος λαδὲ τὸν ἄρτον τοῦτον, xal ἐν τοιούτῳ τύπῳ 
ἐἶζον αὐτὸν, ἵνα μηδεὶς ἀνθρώπων εὑρήσῃ αὐτόν.» Τότε ὁ 
κόραξ ἀνεῳγμένῳ τῷ στόματι xol ἡπλωμέναις ταῖς TTE: 
ρυξιν, πέριξ τοῦ αὐτοῦ περιΐπτασθαι καὶ κράζειν ἤρξατο, 
x«i τοῖς χινήμασι μηνύειν τὴν ἐν αὐτῷ οὖσαν διαθολικὴν 
σχενωρίαν. Πρὸς ὃν ὁ τοῦ Θεὺῦ ἄνθρωπος πάλιν ἤρξατο 
λέγειν᾽ «ἾΑρον τοῦτον, ἄρον ἀμερίμνως, καὶ ἐχεῖ αὐτὸν ἀπό- 


perductus e*t, ut servo omnipotentis Dei infectum 
veneno paneni quasi pro benedictione transmitteret, 
Qu«m vir Dei cum gratiarum actione suscepit , sed, 
euni quz pestis lateret in pane non latuit. Ad horam 
vero refeciionis illius ez vicina silva corvus veniré 
consueverat, et panem de manu ejus accipere. Qui 
cum more solito venisset, panem quem presbyter 
transmiserat, vir Dei ante corvum projecit, eique 
precepit, dicens : |n nomine Jesu Christi Domini 
nostri tolle hunc panem, et tali eum in loco projiee, 
ubi a nullo homínum possit. inveniri. Tunc corvus 
aperto ore, expansis alis cirea eumdem panem coepit 
discurrere, crocitare, ac si aperte diceret, et obedire 
se velle, et tamen jussa implere non posse. Cui vie 


C Domini precipiebat iterum atque iterum, dicens : 


Leva, leva securus, atque ibi projice ubi inveniri nog 
possit. Quem diu demoratus, quandoque corvus me- 
wmordit, levavit, et recessit, Post trium vero horarum 
spatium abhjecto pane rediit, et de manu hominis Dei 
3nnonam quam consueverat accepit. Venerabilis au- 
tem Pater contra vitam suam inardescere sacerdotis 
animum videns, illi magis quam sibi doluit, Sed pres 
dictus Florentius, quia magistri corpus necare men 
potuit, se ad exstinguendas discipulorum animas ae- 
cendit : ita ut in borto celle cui Benedictus inerat, 
ante eorüm oculos nudas $eptem puellas mitteret, 
quie coram eis sibi invicem manus tenentes ὃ, et 
diutius ludentes, illorüm mentes ad perversitatem 
libidinis inflammarent. Quod vir sanctus de cella con- 


Üov ἔνθα εὑρεθῆναι οὐ δύναται.» Τότε ὁ κόραξ τὰν τοῦ ἁγίου D spiciens, lapsumque adhuc tenerioribus discipulis 


κέλευσιν ἐκλήρου, καὶ αὺν φόδῳ πολλῷ λαθὼν τὸν δρτὲὸν 
τῷ στόματι, ἀπῆλθε, xmi τοῦτον ῥίψας ἐν τόπῳ ἀθδάιω 
παντελῶς τοῖς ἀνθρώποις, μετὰ τρεῖς ὥρας ὑπέστρεψε, καὶ 
lx τῶν τοῦ ἁγίον χειρῶν τὴν εἰωθυῖαν τροφὴν ἐδέξατο. Ὁ 
δὲ ἁπλούστατος wal χατὰ πάντὰ ἐπιεινέστατος ἀνὴρ 
* Βενέδιχτος, θεασάμενος τὴν τοῦ Φλορεντίον δολοφονίαν, 
ὅτι οὐχ οἷὸς τε γέγονε τὴν τούτου πογηρίαν διορθώσασθαι, 
ὑπὲρ ἐχείνου μᾶλλον, ἡ ὑπὲρ αὑτοῦ τῷ Θεῷ προδηύχετο. 
! Mss. ταῦ ὁσίου ἀνδρὸς πολιτείαν διέθαλεν. 


* Bez. ὁ ἐντὸς κρυπτόμενος. 
ι ltey. Tat. ! 


δ German. duo Aud. et pler. Norm., perculsus. 
b fjilo!. e£ Vatic. vocare. Aliqui, vacare, 


p-rümescens, idque pro sua solius 4 per-ecutione 
fieri pertractans, invidi» locum dedit, atque eratoria 
cuneta qu$ consiruzerat, substitutjs prepositis 9 
adjunciis fratribus ordinavit, et paucis secum monpá- 
chis ablaiis h»bitationem mutavit loci. Moxque at 
vir Dei ejus odia humiliter declinavit, hune omaipa- 
tens Deus terribiliter percussit. Nam cum predictas 
presbyter stans iu solario f Benedictum discessisse 


*]ta mss. magno cansengu Gusesnv. cum cieteris 
fere editis, manus tendentes. 

ὁ [lic etiam mss. codices consentiunt; quod pau- 
lisper mutantes ed. liabent pro süi solius, 

e Plerique Nora., sub statutis. 

! Solitritm ed:tus eratloc"s in quo veteres bibere 


us 


PROLEGOMENA. 


A))' ὁ προλιχθεὶς Φλορέντιος τοῦ ἁγίου τὸ σῶμα ϑανατῶ- Α cognosceret οἱ exsultaret, perdurante immobiliter tia 


σαι μὴ ἰσχύσας, ἑτέραν πάλιν καχόνοιάν τε χαὶ φατανὶ- 
xiv πανουργίαν κατὰ τῶν τοῦ ἁγίον μαθητῶν ἐτεχτήνατα. 
Αὐτῶν γὰρ ἐν τῷ κήπῳ ἐργαζομένων, ὁ τοῦ διαδόλον ἐρ- 
γάτης Φλορέντιος ἑπτὰ κόρας ὡραίας τῷ εἴδει, καὶ γυμνὰς 
ὅλω τῷ σώματι ἐν τῷ κήπῳ ἀπέστειλε, καἑταύταις Ttpot- 
ἐταξε τοῦ στρηνιᾷν καὶ παίζειν ἐνώπιον τῶν μοναχῶν, 
βουλόμενος καὶ ἐν τούτω τὴν τῶν ἀνδρῶν ἀχρειῶσαι παρ- 
θενίαν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τούτῳ ἡ παμπόνηρος αὐτοῦ διήμαρτεν 
ἀγροσύνη. Τὴν γὰρ τούτου διαδολικὴν ἐπίνοιαν θεασάμενος 
ó τοῦ Χριστοῦ μιμητὴς Βενέδικτος, καὶ φοδυϑεὶς τὴν τῶν 
μαθητῶν ψυχικὴν βχάθην, ὑπὲρ δὲ μόνου τοῦ xo ἑαυτὸν 
φθόνου λογισάμενος, ταῦτα τὸν μιαρώτατον ἐκεῖνον Φλο- 
ρέντιον πράττειν, βξίλτιον ἔχρινεν ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων διά 


domus fabrica, hoc ipsum in quo stabat solsrium ce- 
cidit, et Denedicti hostem €enterens exstinzit. Quod 
viri Dei discipulus, Maurus nomine *, statim venera- 
bili Patri Benedicto qui adhuc a loco eodem vix de- 
eem millibus aberat, testimavit esse nuntiandum, di- 
cens : ltevertere, quia presbyter qui te persequeba- 
tur, exstinctus est. Quod vir Dei Benedictus audiens, 
sese in gravibus lamentationibus dedit, vel quia ini- 
miéus occebuit, vel quia de inimici morte discipulos 
vxsulisvit. Qua de re factum est, ut eidem quoquo 
discipulo penitentiam Indiceret, quod mandans talia, 
gaudere de inimici interitu prssumpsisset. . 


τῆς ἑαυτοῦ ἀναχωρήσεως τὴν τῶν οἱλείων μαθητῶν πολιτεύσασθαι ! σωτηρίων. Καλέσας οὖν τοὺς τῶν μοναστη" 
nid ἀδελφοὺς͵3 x«l οἱκονόμους ᾿αὐτοῖς ἐγκαταστήσας, παραθέμενος Tt κὐτοὺς τῷ Θεῷ, λαδὼν μεθ᾽ ἑαντοῦ ὁλέ- 
γους Toà; τῶν μοναχῶν ἀνεχώρησεν ix τοῦ ἑαυτοῦ χπελλίον, τὰ μῖσος mai τὴν ἐχείνον δυσμένειαν ταπεοοφρόνως 
ἑπκάλένας. ᾿Αλλ᾽ ὁ μὲν Φλορέντιος ἠνόμησεν ἁμαρτήσας διακενᾷς, ὁ δὲ Θεὸς τὸν οἰκεῖαν θεράποντα λυτρωσάμενος εἰς 
πολλῶν σωτηρίαν διεφύλαξε, πατάξας τὸν ἀλιτήριον. Τοῦ γὰρ θεοστνγοῦς ἐχείνοα Φλορεντίου ἐπὶ τῇ τοῦ μακα- 
βίου ἀνδρὸς ὑποχωρήσει ἀγαλλιασθέντος, xai ἐν τῷ ἡλιανῷ ὁ τοῦ οἶνον, ἐν ᾧ κατῴχει, ἑστῶτος, ἀθρόον * σὺν τῷ 
ῥηθέντι δλισχῶ ἀγ' ὕψους μεγάλον πέπτωχεν, ἀξίαν τῆς ἑαντοῦ πονηρίας δέκην τίσας, καὶ θάνατον ὀλέθριον ἀπενεγκάμε- 
γὸς. Τοῦτο ϑιασάμενος ὁ ἀνωτέρω πολλάκις βνομονευθεὶς Μαῦρος ὃ τοῦ ἁγίου πατρὸς φοιτητὴς, ἤδη τῷ &yie ἀπέχοντι 
ὁδοῦ διάστημα σημείων δέκα ἀπέστειλε πρὸς αὐτὸν, λέγων" € "Troctptiov, πάτερ, ὑκόστρεψον, ὁ πρισδύτερος γὰρ ὁ 
μάτην σε καταδιώξας τέθνηχε. » Ταῦτα ἀχούσας ὃ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος Βενέδικτος, ἑαντὸν ἐν μεγάλῳ πένθει κατέτηξεν, 
διὰ τὸν ἐχεῖνον οἴχτιστον θάνατον" ἐλυπήθη δὲ ἐπὶ τῷ οἰκείῳ μαθητῇ, ὡς δῆθεν ἐπιχαρέντι τῷ τοῦ Φλορεντίου 
Kies πτώματι, ἐντειλάμενος αὐτῷ μετανοεῖν ὑπὲρ τοῦ τοιούτον σφάλματος, ὡς χαραποιορθέντι" ἐπὶ τῷ τοῦ ὅλον 


ρεντίου θανάζῳ- 

BIET». Θαυμαστά εἰσιν ὄντως val ἐχπλήττοντά * 
ἅπερ ἔφης. Ἐπὶ γὰρ τοῦ ὕδατος τοῦ διὰ τῆς τοῦ μακαρίου 
προσευχῆς, ix τοῦ ὄρους ποταμηδὸν βλύσαντος. τὶν Μοῦ- 
cd» κατανοῶ, ἐν δὲ τῷ σιδηρῷ ἐργαλείῳ, τῷ ἐκ βυθοῦ 
τῶν ὕδάτων τοῦ λάκνου ἀνελθόντι, Ἐλισσαῖον δρῶ᾽ ἐν τῇ 
«τοῦ ὕδατος πορεία Πέτρον νοῶ᾽ ἐν δὲ τῇ τοῦ xópecnc ὑπα- 
ποῆ, ᾿Ιλίαν βλέπω. Ὡς οὖν ὑπολαμδάνω. ὁ ἀνὴρ οὗτος χα- 


Ρἰόματος τοῦ πνεύματος πάντων τῶν διχκίων τούτων. 


ἀϑάπλεως ὑπῆρχεν. 

ΓΡΗ͂ΓΟΡ. Ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος Βενέδιχτος, Πέτρε, 
ἑνὸς Ἶ πνεῦμα ἐἶχεν, ὅπερ διὰ τῆς δωρηθείσης ἀπολυτρώ- 
σεως πάντων τῶν ἐχλεχτῶν τὰς καρδίας ἐπλήρωσε. Περὲ 
οὗ δεὐαγγελιστὴς Ἰωάννης εἴρηνεν" € Ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν 
ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν χόσμον. 
περὶ οὗ πάλιν γίγραπτωι,« Ex τοῦ πληρώματο; αὐτοῦ 
πάντες ἰλάθομεν » καὶ γὰρ οἱ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωποι ἅγιοι 
ἠξιώθησαν παρὰ χυρίου χαρισμάτων δύναμιν δέξασθαι, 
οὗ μὴν δὲ xod ἄλλοις παραδοῦναι. Αὐτὸς δὲ σημεῖα δυνά- 
μέως δέδωχεν τοῖς ὑποτεταγμένοις, ὅστις ἑαυτὸν δοτῆρα 
τοῦ κατὰ τὸν Ἰωνᾶν σημείον ὑπέσχετο τοῖς ἐχθροῖς 
δοῦναι, ὅπως; ἐνώπιον τῶν ὑπερηγάνων ἀποθανεῖν xxta- 
ξιώσῃ, χαὶ ἐπ᾿ ὄψεσι τῶν ταπεινοφρόνων ἀναστῆναι, tya 
ἐχεῖνοι μέν, ὅπερ καταλεῖψαι " ὥφελον, θεάσωνται, καὶ 


* Mss. πραγματεύσασθαι, 

* Reg. χοὺς. 

3 dem. ἐν τῷ σωλαρίῳ. 

* Colb ἀθρόως, 

: 5. M-s. ὡς οἷα οἷα χαροποιηθέντι. 

4 lidem xai πάνυ ἐχπλ. quod majori fide Lat. textum 
pep: Reental: 

eg. ἔνος πνεύματος vin ἔν, ὁπερ. 

* Uterque ms. «cow ter "Sic etiam infra 

scribitur ὥφειλοι in uroque. 


με Ὦ Petr. Mira sunt et multum stupends quz dicis, 


Nam in aqua ex petra producta, Moysen(Nsum.x1,11); 
in ferro vero, quod ex profundo aque rediit, ENH- 
seum (IV Reg. νι, 1); in aquas itinere, Petrum 
(Matth. xiv, 29) ;. in. corvi obedientia, Eliam {71 
Heg. xvn. 6); in luetu autem mortis inimiel, David 
video (1I Reg. 1,11 ; xvni, 55). Ut perpendo, vir iste 
spiritu justorum omnium plenus fuit. 


Gregor. Vir Dei Benedictus, Petre, unius Dei spi- 
rium habuit ^ qui per concesszx redempliovis gra- 
tjam electorum corda omnium implevit, de quo 
Joannes dicit : Erat (uz vera qu& illuminat omnem 
hominem venientem in hunc mundum (Joan. 1, 9). De 
quo rursus seriptum est : De plenitudine ejus mos. 
omnes accepimus (Ibid., 16). Nam saacti Dei homines, 
pouterunt ἃ Domino virtutes habere, non etiam aliis. 
tradere. lile autem signa virtutis dedit subditis, qui. 
se daturum signum Jona promisit inimicis (Mauh. 
ΧΗ, 59) : ut eoram superbis mori dignaretur, caram . 
humilibus resurgete : quatenus et illi viderent qued 
contemnerent, et isti quod venerantes amare debuis- 
sent. Ex quo mysterio actum est, ut dum) superbi 


D tempore valetudinis gratia in sole aprican solebant. 


Hinc a sole Grece dicitur ἡλεαχόν. 

* Alius a S. Mauro /Equ:tii filio videtur, eum ille 
commigranti Patri Benedicto semper adhzserit, ex 
actis 5. Placidi, num. 14. Verum actis illis ipterpo- 
lass vix fides debetur. Cepsuit interpres eum esse 
Maurum cujus supra meminit S. Greg. 

b Val-cl. Lyr. et primus Aud., unum sp. habuit. 
Duo Theoder. Compeud. et pleriqne Norm., nM 
spiritum omisso Dei. 


^o ὩὩϑὰο 


151 


. &. BENEDICTUS. 


οὗτοι ὅπερ σεδόμενοι ἀγαπῆσαι ὥφελου. Ἐξ οὗπερ À aspiciunt despectum mortis, humiles contra mortem 


μυστηρίου γέγονε τοῦτο, ἕνα ol μὲν ὑπερήφανοι θεάσων- 
vet τὸν τοῦ θανάτου ἐξουδένωσιν, οἱ ταπεινόφρονες δὲ τὸν 
ϑόζαν τῆς κατὰ τοῦ θανάτον ἐξουσίας. 

ΠΕΤΡ. Δυσωπῶ οὖν ct, σεθάσμιε δέσποτα, μετὰ ταῦτα 
ἐν ποίοις τόποις ὁ ἅγιος ἐκεῖνος ἀνὴρ μετῴώκησε, καὶ τίνας 


᾿ dv αὐτοῖς δυνάμεις διεπράξατο, γνώρισον ἡμῖν... 


ΓΡΗΓΟΡ. Ὁ ὁσιώτατος οὗτος ἀνὸρ ἐν ἑτέροις μετοι- 


πήσας τόποις οἴχησιν μὲν ἤλλαξεν, ἐχθρὸν δὲ οὐχὶ. Με- 


γάλουρ γὰρ μετέπειτα χαὶ βαρντέρους πολέμους ὑπὸ τοῦ 
«ἧς καχίας εὑρετοῦ ὑπέμεινεν. Ὅσον δὲ τὰς τῶν πειρα- 
€» νιφάδας ὁ ἀδάμαστος " οὗτος ἀνὴρ καθ΄ ἑαντοῦ 
ἐπινοουμδας ἑώρα. τοσοῦτον ἔσπευδεν ἀνταγωνιστὴν 
ἀήττητον ἑαυτὸν ὀφθῆναι, χατὰ τῶν ἐχείνον μηχανημά- 
των τῷ τοῦ ζωοποιοῦ στανροῦ θυρεῶ καθοπλιζόμενος. 


accipereut ^ gloriam potestatis. 


Petr. Qusso te post hzc, ad qua loca vir sanetue 
migraverit, vel si aliquas in eis virtutes postmodum 
ostenderit, innotesce. 

Gregor. Sanctus vir ad alia demigrans 5 loca non 
hostem mutavit. Nam tanto post graviora praelia per- 
tulit, quantum contra se aperte pugnantem ipsum 
malitia magistrum invenit. Castrum * namque quod 
Cassinum dicitur, in excelsi montis latere situm esi, 
qui videlicet mons distenso sinu hoc idem castrum 
recepit, sed per tria millia in altum se subrigens, 
veiut ad aera cacumen tendit: ubi vetustissimum 


Κάστρον τοίνυν ὅπερ Ἀάσινον λέγεται, ἐν τῷ ὑψηλῷ τοῦ B fanum fuit, in quo ex antiquorum more gent.lium a 


ὄρους πλαγίῳ διάκειται, ὅπερ ὅρος τῇ ἑαντοῦ ἐχτάσει τὸ 


. εἰρημένον ἐγκολπίζεται χάστρον, καὶ ἕως τριῶν μιλίων 


$ τοῦ ὄρους ἀχρώρεια ὑπέρκειται, ὥστε παρὰ τοῖς 
ἀγνοοῦσιν ὡς ἀστέρα ga νεσθαι. Ἐν ᾧ παλαιότατον ἱερὸν 
ἑλληνικὸν ὑπὸ τῶν ἀρχαίων ὠχοδομημένον ὑπήρχεν᾽ ἐν 
φούτῳ ὑπὸ τῶν τοῦ λαοῦ ἁπλονστέρων ὁ ᾿Απόλλων ἐσέ- 
ἔιτο *. Κύχλῳ δὲ τοῦ μιαρωτάτου ἐκεῖνον ναοῦ πλῆθος 
βωμῶν ἐτύγχανε." Kal ἕως τότε τῶν ἀπίστων ἀνόρχετο 
ἐκεῖσε πλῆθος πολὺ, θυσίαις τε καὶ σπονδαῖς, καὶ κυίσ- 
σαις τῷ αὐτόθι τοῦ ᾿Απόλλωνος ἀγάλματι λατρεύοντες" 
ὁ δὲ τὸν νοῦν πεφρωτισμένος, xal τῆς εὐσεθδείας ξηλωτὸς 
Βενέδιχτος ἐπὶ τὸν τόπον παραγενόωενος, καὶ θαρσαλείῳ" 


, τῷ φρονήματι εἰσελθὼν, τὸ ἄγαλμα τοῦ ᾿Απόλλωνος 


συνέτριψε, τοὺς βωμοὺς κατέστρεψε, καὶ τὰ ἄλση ἐνέ- 


$tulto rusticorum populo Apollo colebatur, Cireum- 
quaque etiam in cultu daemonum luci succreverapt, 
in quibus adhue eodem tempore infidelium insana 
multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Illue itaque 
vir Dei perveniens, contrivit idolum, subvertit aram, 
succendit 4 lucos, atque in ipso templo Apollinis * 
eraculum beati Martini, ubi vero ara. ejusdem Apol- 
linis, fuit oraculum sancti Joannis ! construxit, et 
commorantem circumquaque multitudinem prazdica- 
tione continua ad fidem vocabat δ. Sed hzc antiquus 
hostis tacite non ferens, non occulte vel per som- 
nium, sed aperta visione ejusdem Patris oculis sese 
ingerebat, et magnis clamoribus vim se perpeti con- 
querebatur, ita ut voces illius etiam fratres audirent, 


wpnot, καὶ iv αὐτῷ τῷ ναῷ ToU ᾿Απόλλωνος süxrüptoy C quamvis imaginem minime cernerent. Ut enim dis- 


ὑγιασμένον τοῦ ἁγίον Maprivou πεποίηγεν. Ἔνθα δὲ ὁ 


. βωμὸς τοῦ ᾿Απόλλωνος ἵδρντο, σεδάσωιον εὐκτήριον " ἡγια- 


σμένον τοῦ Ἰωάννου συνεστήσατο. Ἐντεῦθεν λοιπὸν τὸ 
ἐχεῖσε χατοιχοῦν τοῦ λαοῦ πλῆθος τῇ αὐτοῦ διδασκαλίᾳ 
ὁδιηγούμενον πρὸς Θιὸν ἐπεστρέφιτο. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὴ 
ὑποφίρων ὁ σχολιὸς τῶν πιστῶν ἐχθρὸς, οὐχέτι λοιπὸν 
ἀφανῶς, f δι᾿ ἐνυπνίων, ἀλλὰ φανερῶς ἑαντὸν τοῖς τοῦ 
πατρὸς ἐφθαλμοῖς ἐπεδείχνυτο, καὶ μεγίσταις φωναῖς 
466a, βίαν αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἁγίου ὑπομεμενηχέναι, ὥστε 
καὶ τοὺς ἀδελφοὺς τῶν φωνῶν αὐτοῦ ἀχούειν, εἰ xal τὰ 
μάλιστα τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς; τοῦτον οὐχ ἐθεώ- 
βονν. Πρὸς οὗς ὃ τῆς ἀληθείας διδάσκαλος ἔλεγε «Πιστεύ- 
tt, τέχνα, ὅτι τοῖς αἰσθητοῖς μον ὀφθαλμοῖς τὸν ἐχθρὼν 
5 φοβερὸν τινα, καὶ σπινθηρακώδη ταῖς φαντασίαις φαι- 


cipplis suis venerabilis Pater dicebat, corporalibus 
ejus oculis idem antiquus hostis teterrimus et suc» 
census apparebat, qui in eum ore oculisque flam- 
mantibus szvire videbatur. Jam vero qua diceret 
audiebant omnes : prius enim hunc vocabat ex no- 
mine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus 
mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, 
dicens : Benedicte, Benedicte, et eum sibi nul'o modo 
respondere conspiceret, protinus adjungebat : Male- 
dicte, non Benedicte, quid mecum hahes ? quid me 
persequeris? Sed jam nunc spectanda à sunt contra 
Dei famulum antiqui hostis nova certamina, cui pu« 
gnam quidem volens intulit, sed occasiones victoria 
ministravit invitus. 


νόμενον ὁρῶ, ὅστις διά τε τοῦ στόματος χαὶ τῶν ὀφθαλ- D ! 
μῶν φλόγας πυρὸς bxmáumtt. » Εἴ τι οὖν ὁ δόλιος ἐφθέγγετο, ὥχονον πάντες. Πρότερον μὲν γὰρ ἐξ ὀνόματος ἐκάλει * τὸν 
ἄγον. ᾿Ενίχα δὲ μηδαμῶ; αὐτῷ ἀποχρινόμενον τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον ἐθεάσατο, εὐθέως ταῖς χστὰ αὐτοῦ λοιδο- 


! Mss. ὁ ἀδάμας οὗτος. 

* Heg. ἑτιωᾶτο. 

? Mss. cod. θαρσαλαίῳ. Forte θαρσαλέῳ. 
* Ms8. εὐχτήριον τοῦ ἁγίου Ἰωάννου. 

* (:olb. τῶν ἐχθρῶν etvx καὶ ὡς σπινθ. 

* Uterque ms. Gr. τὸν δίκαιον. 


Δ Becc., aspicerent; suffragatur Gr. interpt. 

b fta seeundus Carnot. Germ. Lyr. ln exteris fere 
eodem sensu et servata eadem interpunciione : ad 
alia demigrans, locum non hostem mut. In Becc., ad 
alia demigrans loca, locum non liostem mut. 

€ Eius descriptionem accuratissimam liabes, liue- 


ris Italici p. 120 et seq., et Diarii Ital. psg. 534 et 


seq. 

T Norm. et Val-cl., succidit. Cui lectioni favere 
videtur verhum Gr. ἐνέπρισε, nisi forte legendum sit 
ἐνέπρησεν, succendit. 

* idolorum templa non dirui, sed lustrata prius, 
ad Dei cultum consecrari probavit S. Gregor. Vide 
lib. olim 1x, ep. 71, nunc l. xi. ep. 76. 

f ldem est ac oratorium. Utrumque híc dicitur 
Gr-ce εὐχτύριον. 

ε Hoc exemplo utitur S. Tliom. opusenlo 19, e. ἃ, 
ut prohet religiosis viris licere concionari et. eerbum 
Dei populis annun'tíare. 

b Germ. et plur. Norm. erspecuinda 


^ — 


455 PROLEGOMENA. | 154 
pisc τὸν 'μιαρωτάτην αὐτοῦ ἐχίνησε γλῶτταν, val τὸν τοῦ Θεοῦ φίλον ταῖς ὕδρεσιν ἔξδαλλεν᾽ εἶτα πάλιν ἐφώνει 
«ὖν ἅγιον λέγων, € Βενέδιχτε, Βενέδιχτε ν᾽ αὐτοῦ δὲ μὴ ἀποχρινομένον, παραντὰ προσθεὶς ἔλεγε" € Κατηραμένε, καὶ 
οὐχ εὐλογημένε, τί ἔχεις μετ᾽ ἐμοῦ; τί με χκαταδιώχεις ; » Ὑπομνητέα εἰσὶν ὄντως τὰ xata τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ πρὸς 
τὸν ἀρχαῖον ἐχθρὸν νέα ἀγωνίσματα, ὦ τινι πολέμους τοιούτονς παρήγαγεν" ἀλλὰ τῇ ὑποθέσει τῆς νίχης δυγχό- 


γησεν ὁ βίος | Forte βίαιος. 


ΚΕΦΑΛ. 6. 
Περὶ λίϑον παμμεγέθους διὰ προσευχῆς αὐτοῦ ἐλαφροῦ 


γενομένου." 

Ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, τῶν ἀδελφῶν χτιζόντων τὴν τοῦ 
κελλίου οἴχησιν ' ἔνθα τὸν ἅγιον ἡσυχάζειν ἐχρῆν, λίθος 
ἐν τῷ μέσῳ ἔκειτο, ὃν ἐν τῷ χτίσματι θεῖναι οἱ ἀδελφοὶ 
δδούλουτο. Ἐν δὲ τῷ tiv ἐπὶ τὸ κινῆσαι τὸν λίθον τρεῖς 
τὸν ἀριθμὸν τοὺς ἀδελφοὺς, τοῦτον ἀπὸ τῆς γῆς κουφίσαι 
οὐχ ἴσχυσαν. Πλεῖστοι δὲ πάλιν συνελθόντες, xol. μηδὲν 
ἐγήσαντες *, διέμεινεν ὁ λίθος ἀσάλευτος, ὥστε δοχεῖν 
αὑτοῖς ἐῤῥιζωμένον ἐν τῇ γῇ αὐτὸν εἶναι. Τοῦτο δὲ πᾶσι 
φανερὸν γέγονεν, ὅτι ἐπάνω αὐτοῦ αὐτὸς ὁ διάδολος ἐκα- 
θέξετο, ὧν τοσούτων ἀνδρῶν χεῖρες κινῆσαι oUx. ἴσχυον. 
Ἐν ἀπορίᾳ δὲ γενόμενοι οἱ ἀδελφοὶ πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ 
ἄνθρωπον ἀπέστειλαν, ἐπὶ τῷ αὐτὸν σκυλέντα * ἀπο- 
διῶξαι τὸν ἐχθρὸν διὰ τῆς ἑαυτοῦ πρὸς Θεὺν πρισθείας, 


CAPUT ΙΧ. 
De ingenti saxo per viri Dei orationem levato. 


Quadam Jie dum fratres habitacula ejusdem cel- 
1 ^ construerent, lapis in medio jacebat quem in 
gdificium levare decreverant. Cumque eum duo vel 
tres movere non possent, plures adjuncti sunt, sed 
ita immobilis mansit, ac si radicitus in terra tene- 
retur : ut. palam daretur intelligi, quod super eum 
ipse per se antiquus hostis sederet, quem tantorum 
virorum manus movere non possent. Dilficultate igi- 
tur facta, ad virum Dei missum est ut veniret, et 
orando hostem repelleret ut Japidem levare possent, 
Qui mox venit, et orationem faciens benedictionem 
dedit, et tanta lapis celeritate levatus est, ac si nul- 
lum prius pondus habuisset. 


ὅπως τὸν λίθον ἄραι δυνηθῶσι. Ὅστις εὐθέως παραγεγονὼς, xal εὐχὴν ποιήσας, ἐπέτρεψε τοῖς μαθηταῖς aput 
τὸν λίθον. Τοσαὕὔτῃ δὲ εὐκόλῳ σπουδῇ ὁ λίθος ἤρθη, ὥστε νομίζειν αὐτοὺς μηδὲν βάρος αὐτὸν ἐσχηκέναι, τὸ ποόν 


τερον ἀγχίνητον ὄντα. 
ΚΕΦΑΛ. Y. 
Περὶ * τοῦ εὑρεθέντος χαλχοῦ ζωδίου, ὅθεν ἐξῆ)θεν ἐν 


φαντασίᾳ τὸ πῦρ. 

Ἔδοξεν οὖν τῷ ἁγίῳ τοῖς οἰχείοις ἐπιτρέψαι μαθηταῖς, 
ἵνα ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, ἐν ᾧ ὁ λίθος τὸ πρὶν ἔχειτο, τὴν 
γᾶν ὁρύξωσι" κατὰ τὸ προσταχθὲν αὐτοῖς οὖν, βαϑὺ 
ὄρνγμα πεποιηχότες, εἴδωλον χιχλχοῦν εὗρον ἐχεῖσε, ὅπερ 
ἐν τῷ μαγειρείῳ ῥιφὲν, αἰφνίδιον πῦρ ἐξῆλθεν ἀπ᾽ αὐτοῦ, 
zal ἐν ὀφθαλμοῖς πάντων τῶν μοναχῶν ἔδειξε ταῖς ἑαντοῦ 
φαντασίαις, ὡς ὅτι ἅπαν τὸ τοῦ μαγειρείον χτίσμα χατ- 
ἐκαύθη. Ἄρξαντο οὖν oi ἀδελφοὶ ἐν θορύδῳ πολλῷ ὕδωρ 
ἐπιχέειν. ὡς δῆθεν σδεννύοντες τὴν ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτῶν 
ἀπὸ τοῦ ἐχθροῦ φαντασιώδη φλόγα γεγονυῖαν. Αἰσθόμενος 
δὲ ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος τοὺς ἀδελφοὺς ἐν θορύδῳ πολλῷ 
γεγονότας, καὶ τὴν αἰτίαν παρ᾽ αὐτῶν ἐγνωχὼς, ty τῷ 
μαγειρείῳ παραγέγονε, xai τὸ πῦρ ὅπερ ἔλεγον οἱ ἀδελφοὶ 
ὁρᾷν, αὐτὸς ἔφασχε μηδαμῶς τοῦτο θεωρεῖν, εὐθέως δὲ 
τὴν χεφαλὴν τῷ Θεῷ χατὰ τὸ σύνηθες εἰς προσευχὴν 
κλίνος, ἐδέετο ὑπὲρ τοῦ ἀπελθεῖν " ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν 


CAPUT X. 


De phantastico coquine incendio. 


Tunc in conspectu viri Dei placuit ut in eodem 
loco terram foderent. Quam dum fodiendo altius pe- 
netrarent, ereum illic idolum fratres invenerunt. 
Quo ad horam casu in coquinam prvjecto, exire 
ignis repente visus est, atque in cunctorum tmona- 


C chorum oculis quia omne ejusdem coquin: :edificium 


consumeretur ostendit. Cumque jaciendo aquam, et 
ignem quasi exstinguendo perstreperent, pulsatus 
eodem tumultu vir Dei advenit. Qui eumdem ignem 
in oculis fratrum esse, in suis vero non esse conside- 
rans, caput protinus in orationem flexit, et eos quos 
phan!astico reperit igne deludi, revocavit fratres, ut 
oculos suos signarent monuit, ut et sanum 5b illud 
coquinz zdificium assistere cernerent, et flammas 
quas antiquus hostis finxerat, non viderent. 


τῶν ἀδελφῶν τὴν φανεῖσαν αὐτοῖς τοῦ ἐχθροῦ φαντασιώδῃ χλεύην. ᾿Αναστὰς δὲ ἀπὸ τῆς προσευχῆ;, τοὺς ἀπατη- 
θέντα; τῶν ἀδελφῶν ὀφθαλμοὺς ἐῤῥωμένους iv τῇ τοῦ σώματος φυσικῇ ὁράσει ἀποχατέστησε διὰ τῆς αὐτοῦ πρὸς 
τὸν Θεὸν ἱκεσίας, ὥστε οὐκέτι ἐθεάσαντο τὸ τοῦ μαγειρείου χτίσμα ταῖς τοῦ διοθδόλον φλογαῖς χαιόμενον ** ἀλλ᾽ 


ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτῶν ὡρᾶτο ἄφλεκτον καὶ ἀσάλευτον. 


! Reg. οἰχοδομὴν ἔνθα ἡσυχάσειν ἐχρῆν. D “ Reg. καιόμενον ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτῶν, ἀλλ' ὡρᾶτο λοιπὸν 
* Reg. ἀνύσαντες. Colb. ὀνήσαντες. ἄφλεχτον. 
8 Reg. σκχολέντα. 


* Colb. περὶ τοῦ χαλχοῦ εἰδώλου. Ἔδοξεν, etc. Codex 
hie in argumentis capitum semper ab editis, el a nis. 
Regio discrepat. 

δ Heg. ἀπελθεῖν ἀπὸ τῶν ἀδελφῶν τὴν ἐν ὀγθα)μοῖς 
αὐτῶν φαντασιώδη χλεύην. Colb. babet ἀπελαθῆναι pro 

εἶν. 


^ Celle vocabulum hic pro ipso monasterio usur- 
pari liquet, quod etiam in his di.logis sxpissime oc- 
currit. 

b (iussanv., cui favent primus Theod. Geme!. et 
plurimi Noru., fratres ad oculos suos, ut et sanum, ete. 


155 S. BENEDICTUS. 56 


KE9AA. lA. 
Περὶ τοῦ σνντριδέντο; παιδὸς ἐν τῷ συμπτώματι. 


ἸΣάλεν οἰκοδομούντων τῶν ἀδελφῶν τοῖχον, καὶ εἰς ὕζος 
φὸ κτίσμα ἄγειν σπευδόντων, ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων εἰς τὸ 
ἑπντοῦ κέλλιον σχολάζων ἦν ἐν τῇ προσευχῇ" ὦτινι ὁ 
παμμίαρος ἐχθρὸς ἐπιχαιρόμενος τῷ δοχεῖν ὥγθη, xal ὅτι 
πρὸς τοὺς ἐν τῇ οἰκοδομῇ ἐργαζομένου; ' ἐπορεύετο, ἐμή- 
γυσεν. Ὅπερ γνοὺς ὁ θεοφόμος ἀνὴρ διὰ μηνύσεως ταχυτά- 
της τοῖς ἀδελφοῖς ἐσήμανε λέγων" € Τέκνα, προσέχετε ἑαυ- 
τοῖς ὅτι πρὸς ὑμᾶς τῇ ὥρᾳ ταύτη ὁ πειράξων διάβολος 


ἔρχεται." Ὁ δὲ τὸν ἀγγελίαν τοῖς ἀδελφοῖς ἀγαγὼν, μήπω" 


ταύτην ἐξαγγεῖλαι φθάσας *, ἰδοὺ τὸ πονηρὸν πνεῦμα τὸν 
κτιζόμενον τοῖχον χατέστρεψε *, xai ἕνα μοναχὸν ἔτι νέαν 
ἄγοντα τὴν ἡλικίαν. υἱὸν γενόμενον χοριαλίου " τινὸς, τὸ 


CAPUT ΣΙ. 
De puerulo monacho parietis ruina confracto, et ejus 
oratione sanato. 

Rursus dum [rat:res parietem, quia res ita exigebat, 
paulo altius zdifcarent, vir Dei in eratienia siadio 
intra celle sux claustra morabatur. Cui antiquus 
hostis insultans apparuit, et ei quod ad laborantes 
fratres pergeret indicavit, Quod vir Dei per uuntium 
celerrime fratribus indicavit, dicers : Fratres, caute 
vos agite, quia ad vos hac hora malignus spiritus 
venit, Is qui mandatum detulit, vik verba compleve-. 
rat, et malignus spiritus eumdem parietem qui sedifi-— 
cabatur evertit, atque unum puerulum monachem 
eujusdam curialis filium opprimens, ruima contrivit, 
Coniristati omues. ac vehementer afflicti non damno 


γεγονὸς σύαπτωμα συνέτριψεν. Οἱ δὲ τοῦ ἁγίου μαθηταὶ B parietis, sed contritione fratris, venerabili Patri Be- 


τοῦτο ἑωεανότες xal ἔπερίλυποι γενόμενοι, οὐ τοσοῦτον 
διὰ τὴν τοῦ τοίχου καταστροφήν, ὅσον διὰ τὸν τοῦ ἀδελ- 
φοῦ χίνδυνον͵ τῷ σεθασμίῳ πατρὲ Βενεδίχτῳ μετὰ δαχρύων 
προσῆλθον, τὸ συμθὰν ἀναγγέλλοντες. Ὁ δὲ συμπαθέστα- 
τὸς πατὴρ προτέτα΄ε τοῦτον πρὸς ἑαντὸν ἐνεχθῆναι, ov- 
τινα ταῖς χερσὶν ἄραι οὐκ ἔσχυσαν, καθ᾽ ὅτι οἱ πεπτωχό- 
τες λίθοι ἀπὸ τοῦ τοίχου οὗ μόνον αὐτοῦ τὸ σῶμα, ἀλλὰ x«l 
τὰ ὀστᾶ συνέτριψαν. ᾿Αδυνάτως οὖν ἔχοντες ταῖς χερσὶν, 
ὡς εἴρηται, τοῦτον ἄραι, ἀναγκαῖον ἡτήσαντο * ἐν σαγίῳ 
ἀνακχλῖναι αὐτὸν, xal οὕτως πρὸς τὸν σημειοφόρον ἀγαγεῖν 
Βενέδιχτον. Παραυτὰ δὲ ἐκέλευσεν αὐτὸν ἀναθῆναι ἐν τῷ 
ἑαυτοῦ ψιχθίῳ ἐν ᾧ εὔχεσθαι εἰώθει" xad ἐἰχβαλὼν ἔξω τοὺς 
ἀδελφοὺς, val τὴν θύοαν τοῦ γελ)ίον ἀποχλείσα;, ἑαυτὸν 
εἰς προσευχὴν ἐκδίδωχε᾽ xal χλίνας γόνν τὸν Θεὸν ἑἐχέτενεν 


nedicto »tudwerunt celeriter cum gravi luctu nontisre. 
Tunc idem Pater Benedictus dilaceratum puecum ad 
se deferri jubet. Quem portare non nisi in 5860 " p»- 
twerunt : quia eollapsi saxa parietis, non solum ejus 
membra, sed etiam ossa coatriverant. Prx»cepitque 
vir Dei statim eum in cella sua in psiathio ^, quod 
vulgo matta vocatur *, in quo orare consueverat, 


' projici, missisque foras fratribus cellam clausit : qui 


orationi instantius quam solebat incubuit. Mira res, 
eadem hora hunc incolumem, atque ut prius valen- 
tein. ad eundem iterum laborem misit, ut ipse quo- 
que parietem cum fratribus perficere, de cujus. 
se interitu antiquus hostis Benedicto insultare cre- 
didisset. 


ur- 


ὑπὲρ τῆς τοῦ συντριδέντος ἀδελφοῦ ἰάσεως. Kai ἦν ἰδεῖν G 

ἐν τῇ ὥρᾳ ἐχείνῃ θαῦμα ἀληθῶς φρίχης καὶ ἐχστάσεως ἄξιον μετὰ γὰρ τὴν τῆς προσευχῆς τελείωσιν, παραντίκα 
ὁ νεανίας μόνος ἀνέστη ὑγιὴς ὅλῳ τῷ σώματι. Ὁ δὲ ἅγιος τοῦτον πάλιν ἀπέστειλε πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς, ἐπὲ τῷ ey 
αὐτοῖς ἐργάζεσθαι ἐν τῇ τοῦ συμπεπτωχότος τοίχον οἰκοδομῇ. Ὃ δὲ ἐχθρὸς προσδοχήσας τῇ ἑαντοῦ ἀπατηλῇ ἕνερ- 
γείᾳ, διὰ τοῦ παρ᾽ αὐτοῦ ἐπινοηθέντος γινδύνον θάνατον ἐπαγαγεῖν τῷ ἀδιλρῷ, μᾶλλον OU αὐτοῦ χκατησχύνθη, καὶ 
χ'εύην, ἥνπερ τῷ μαχαρίῳ ἡτοίμασεν ἑαυτῷ ἐπεσπάσατο,, Ὀνειδὸς τε xai καταφρόνησις παρὰ τοῖς τοῦ ἀγίον pao 


ταῖς γινόμενος ". Ἐντεῦθεν λοιπὸν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπο; προφητείας χάριν παρὰ Θεοῦ ἐχομίσατο τοῦ v po τὰ 
μέλλοντα, xal μηνύειν ὡς ἐνεστῶτα. 
ΚΕΦΑΛ. IB. CAPUT XII. 
Ilepi τῶν uova. Gv τῶν μεταλαμθανύντων τιοφῆς παρὰ De monuachis qui extra ceilam comederant. 


τὸν xavóya. 
Παράδοσις κανονικὴ ὑπὸ τοῦ ἁγίου ἐν τῇ μονῇ ὑπῆρχε Coepit vero inter ista vir Dei prophetia: etiam spi- 
ritu pollere, ventura przdicere, praesentibus etiam 
absentia nuntiare 4, Mos etenim cellze fuit, ut quo- 


ties ad responsum * aliquod egrederentur fratres, ci- 


νομοθετηθεῖσα. t.a ἀποστελλομένων ἀδελφῶν εἰς διακονίαν, 
μήτε βρώσεως, μήτε πόσεως μετα)άδωσι, μέχρις ἄν ἐν 
τῇ μονῇ ὑποστρέψωσι᾽' καὶ οὗτος ὁ κανὼν ἀκριδὴς παρ' 


! Addiiur ἀδελφοὺς in utroque ms. D 2d cap. 2, lib. : laudavitnus Hieron. in pref. ad Reg: 

᾿ Mss. τοῦ δὲ τὴν ἀγγελίαν.... ἀγαγόντος, xai μήπω — S. Pacliomii de Tabennensibus sic loquentem : ΝΙΝ «..8 
ταύτην διαγγεῖλαι φθάσαντος. habent in cellulis preter psiathium, etc. | L 

. Reg. ἐχάλασε. . εῇδπς veiba Mabillonio videntur lemma seu inter- — 

Co!h. χυριαλίου. . pre:atio e margine in textum inveeta. Sane in Greco «ur 

* Tria verba h:e nostris mss. de"entur; deerant — interp, non leguntur, et 2 multis codicibus absunt, ..». 
enim in. excusis ante ed. Gus«, qui ea legerat in. Verum in antiquissimis mss. habentur, nimirum ia amm 
ms. Regio, in quo legimus et ipsi, nec non in Colb, — Gemet. aliisque Norm., Csrnot, primo, qui saculo-«mm 
Alii excusi habent, ἑωοακότες οὐ τοσοῦτον. hono exaratus videtur; in primo Theod. ét in Com-—— 

* Mss. ἡγήσαντο, — qua vera est lectio, EbiT. pend. In laudatis tamen codicibus aliquando legitur-mm 

* lidem φοιτηταῖς γενόμενος. matha εἰ nalta. pro. matta, In Reg. S. P  — 

^ Aliqui ex Norm., in sacco; ut etiam in plurimis 55, matla inier siramenta lectoruio numeratur. — - 
editis. 4 A]., narrare. 

b Psiathium, cujus apud IHieronymum, Cassianum, * Hoc est, ad. negotium, Vide Reg. S. P. Bened — 
et alios frequenter fit mentio, est storea seu teges ex — €? 51, ubi id coustituitur de fratribus qui pro que 
junco..Pro lecto, stragulo, ac sedili monachis era:. lil» t responso. egrediuntur. Consule euam notzm. b, 
P'siathium quoque sibi subst:ruebant oraturi. Supra — itti» Moral, col. 1. ον 


S. BENEDICTUS. 


τρεπόμενος ἔλεγεν᾽ € Ἰδοὺ ὕδωρ, ἰδοὺ λιβάδιον, ἰδοὺ ἐπι- À lis blaudirentur, tertia admonitione persuasus, c»n- 


τήδειος τόπος. ἐν ᾧ δυνησόμεθα τροφῆς μετασχεῖν καὶ 
ἀνεθῶναι ὀλίγον, ὅπως τὴν ὁδὲν ἡμῶν ἀχόπως ἀνύσωμεν.» 
᾿Δρεσθεὶς οὖν τῇ τοῦ τόπου τεοπνότητι. καὶ δελεασθεὶς τῇ 
τοῦ συνοδοιπόρου τρισσῆ συμθουλία, ἀναπεσὼν» xal συν» 
ἐστιασθεὶς αὐτῷ ἀναστὰς εἴχετο τῆς εἰς τὸ μοναστήριον 
ἀπκαγούσης ὁδοῦ. "iac δὲ γενομένης χατέλαδε τὸ τοῦ 
ἀγίον πατρὸς κελλίον, xai δή μηνυθεὶς ἐδέχθη ὑπὸ τοῦ 
σεβδασμίου ἀνδοὸς Bevedixrov '. Πεσὼν οὖν ἐπὲ τὸν γῆν» 


εὐχὴν ἡτήσατο λαβεῖν. Ὁ δὲ προορατιχὸς ἐγεῖνος ἀνὴρ τὸ 


παράπτωμα ὅπερ xarà τὴν ὁδὸν αὐτῷ συνέβηκιν *, ὀνεί- 
Qut, λέγων" € Τί ἐστεν, ἀξελφὲ, ὅπερ ὁ ἐχθρὸς σοι διὰ τοῦ 
σννοδοιπόρον κατειργάσατο ; τὸ πρῶτον πλανῆσαί σε οὐκ 
ἴσχυσεν, ti; τὸ δεύτερον δελεάσαι σε οὐχ ἡδυνήθη, sig τὸ 


sensit et comedit : vespertina vero hora pervenit ad 
cellam. Przsentatus autem venerabili Benedicto Pa- 
tri, sibi orationem dari «petiit : sed mox ei vir sanct"s 
lioc quod in via egerat improperavit, dicens : Quid 
est, frater, quod malignus bostis, qui tibi per cona- 
v.aLorem tuum locutus est, semel tibi persuadere nog 
potuit, secundo non potuit, at tertio suasit *, et te ad 
hoc quod voluit superavit? Tunc ille reatum infirma 
su: mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, 
tanto mogis cepit culpam deflere et erubescere, 
quanto se cognovit eliam absentem in Benedieti Pa- 
tris oculis deliquisse. 


τρίτον ἐνίχησε xai ἐν οἷς ἠθέλησε κατέλαβε. Τότε ἐχεῖνος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ ἑαντοῦ ἀσθενοῦς; λογισμοῦ γνωρίσας, 
τοῖς τοῦ ἁγίου moci προσχυλωδούμενος, τοσούτῳ μᾶλλον * ἤρξατο θρηνεῖν τε xai αἰδεῖσθαι τὸ ἑαυτοῦ σφάλμα 
ὅσον ἑαντῷ " ἐπέγνω ἡμαρτηκέναι, καὶ ἐν τῇ τοῦ πατρὸς ἀπουσίᾳ γενομένην αὐτῷ ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ συμγοράν, ἐπέ- 
9. σαφῶς ἐν τοῖς τοῦ πατρὸς ὀψθαλμοῖς ταύτην πεπραχέναι. 

ΠΕΤΡ. Ἐγὼ τοῦ ἁγίου τούτου ἀνδρὸς τὰς πράξει: B — Petr, Ego sancti viri praecordiis Eliszi (ΠΥ Reg. v) 


ἀχούων, ἐν μὲν τῷ προορᾷν τὰ μῶλοντα, xai τὰ ἐν χρυφῇ 
δοώμενα εἰς φανερὸν ἄγειν, τοῦ Ἑλισσαίον τὸ πνεῦμα 
ἔν αὐτῷ ὑπάρχειν ὁρῶ, ὅτι ἀπόντι τῷ μαθητῇ, ὡς πα- 
ρὼν τὰ κατὰ αὐτοῦ διέγνω. 
ΚΕΦΑΛ. lA. 
Περὶ Τοτίλα τοῦ ῥηγὸς πειράσαντος τὸν ἄγω ὁ. 

ΓΡΗΓΟΡΙ͂ΟΣ. Δέον ἐστὶ, Πέτρε, ἡσυχάξειν σε τίως, 
ὅπως ἀκούσης " τὰ μέγιστα. Ἐν τοῖς τῶν Γότθων καιροῖς, 
ὁ τούτων ῥὴξ TotÜag τὸ ὄνομα, ἀκηχοὼς τὰ τοῦ ἁγίου 
κατορθώματα, καὶ ὅτι προφητικοῦ χαρίσματος ἀνάπλεως 
τυγχάνει, ἐπὶ τὸ μοναστήριον ὥρμησεν ἐλθεῖν. καὶ δὴ 
μήχολεν τοῦ μοναστηρίου στὰς, τὴν ἑαυτοῦ παρουσίαν 
τῷ μακαρίῳ ἐμήνυσεν. Ὁ δὲ ἅγιος ᾿ἐπέτρεψε τοῦ παρα- 


spiritum video iresse, qui absenti discipulo prsesess 
exstitit, 


CAPUT XIV. 
De simulatione regis Totila deprehensa. 


Gregori.s. Oportet, Petre , ut interim sileas, 408» 
tenuà adhuc majora cognoscas. Gotborum namque 
temporibus, cum rex eorum Totila sanctum virum 
prophetis habere spiritum audisset , ad ejus mona- 
sterium pergens, paulo longius substitit, eique se 
venturum esse nuntiavit. Cui dum protinus manda- 
tum de monasterio fuisset ut veniret , ipse, sicut per- 


γενέσθαι αὐτὸν πρὸς αὐτόν. Ἐκεῖνος δὲ λογισάμενος ἂν C fide meniis fuit, an vir Dei prophetiz spiritum ha- 


ἑαντῷ ἀδύνατον εἶναι φθαρτὸν ἄνθρωπον ὄντα προρητιχῆς 
χάριτος μετασχεῖν *, τοῦτον πειρᾶσαι ἐτόλμησεν. Ἕνα 
δέτινα τῶν αὐτοῦ σπαθαρίων, "Piy, eva. Myóutv^v, ἡμ- 
φίασε τοῖς ἑαυτοῦ ἱματίοις, καὶ τοῖς ὑποδήμασιν ὑπέδη- 
σεν, καὶ τοῦτον ἐν τῷ ἑαυτοῦ ὀνόματι πορευθῆναι πρὸς 
τὸν ἄνθρωπον τοῦ Θεοῦ ixÜsucty, ὡς δῆθεν πειράζων 
αὐτὸν, παρασχόμενος αὐτῷ δορυρόρους πλείονας. Σὺν 
αὐτοῖς δὲ καὶ χόμητας ἀπέστειλε, τουτέστι Βουλτερῖχον, 
"Povdspixov, xal Βρινδῖνον, dx δεξιῶν τε αὐτοῦ xal ἐξ 
εὐωνύμων πλήθη ἀρχόντων xal στρατιωτῶν πορευθῆναι 
προσέταξεν Ἶ, οἰόμενος διὰ τῆς ἐπιπλάστου ταύτης καὶ 
ψευδοῦς θεωρίας ἀπατῆσαι τὸν τοῦ Θεοῦ δοῦλον. Ὡς δὲ 
τὸ μοναττήριον χατέλαδεν ὑπὸ τῆς τῶν στρατιωτῶν τε 
χαὶ ἀξιωματιχῶν δορυφορούμενος τάξεως, συνέβη τὸν 
ἄγων ἕν τινι ὑψηλῷ τόπῳ καθήμενον θεωρεῖν τοῦτον ἐρ- 
χόμενον᾽ xal ἀπὸ διαστήπατος ὄντος αὐτοῦ ἐξ οὗπερ ἡ 
τοῦ ἁγίου φωνὴ ἠδύνατο παρ᾽ ἐχείνου ἀκουσθῆναι, ἔκρα- 
ξεν ὁ ἅγιος, λέγων" € ᾿Απόθου, τέχνον, ἀπόθου τοῦτο ὅπερ 


Ms. τοῦ ἁγίον πατρὸς σεθασμίον. 
Ms. παρὰ τὴν ὁδὸν συνέβη. 

Ms. τοσοῦτον μᾶλλον- 

Ms. ἑχντὸν ἐπέγνω. 

Ms. ἀχηύσης τὰ δέοντα. 

* Ms. μετέχειν. 

' Ms. ἐπέτριψι. 


* Duo Geme!., persuas;t..— 


beret explorare conatus est. Quidam vero ejus spa- 
tharius ^ Riggo dicebatur, cui calceamenta * soa 
prebuit, eumque indui vestibus regalibus fecit, quem 
quasi in persona sua pergere ad Dei hominem prae- 
cepit. In cujus obsequio tres qui sibi pre caeteris 
adhzrere consueverant, comites misit, scilicet, Vult- 
eric, Ruderic, etBlidin, ut ante servi Dei oculos ipsum 
regem Totilam esse simulantes, ejus lateribus obam- 
bularent ; cui salia quoque obsequia atque spatharios 
praebuit d, ut tam ex eisdem obsequiis quam ex pur- 
pureis vestibus rex esse putaretur. Cumque idem 
Riggo decoratus vestibus, obsequentum frequentia 
comitatus monasterium fuisset ingressus, vir Dei 
eminus sedebat. Quem venientem conspiciens, cum 


p j2m ab eo audiri potuisset, clamavit , dicens : Pone, 


fili, pone hoc quod portas ; non est tuum. Qui Riggo 
protinus in terram cecidit, et quia tanto viro illudere 
prasumpsisset, expavit : omnesque qui cum eo ad 


b Spatharii munus erat spatham sive ensem princi- 
pis gerere , ejusque latus cus:odire MabpiLL. 

* Calcei olim varii erant pfo cujusque statu 86 
conditione, nam plebei calceis albis, seuat.res 
rubris, reges purpureis utebantur, ut observavit 
Hlaeftenus. MABILL. 

4 |n vet. editis, cui alia quoque οἱ. quasi apatharii 
praeberent, | 


PROLEGOMENA. 


108 


ἐνδέδυσαι, οὐκ ἔστι γὰρ σόν ν Ὅστις "Piyyov ταῦτα ἀκού- A bominem Dei veniebant, terra eonsternati suat. 


σας παρ᾽ αὐτοῦ πεσὼν ἐπὶ τὴν γῆν ἐξέστη, μετανοῶν ἐφ᾽ 
οἷς ἐδοασεν, ὅτι τοιοῦτον ἅγιον, γαὶ διορατικώτατον 
«ἄνδρα διαχλευάσαι ἀπετόλμησε. Πάντες οὖν οἱ σὺν αὐτῷ 
ὄντε; τῷ ἀνθρώπῳ τοῦ Θεοῦ ini τὴν γῆν προσεχύνησαν. 
"ἀναστάντες δὲ οὐδαμῶς τῷ ἁγίῳ πλησιάσαι ἐτόλμησαν, 
ἀλλὰ πρὸς τὸν ἑαυτῶν ῥῆγα ὑπέστρεψαν τρέμοντες, καὶ 
ΚΕΦΑΛ. IE. 
περὶ ἧς ἐξέθετο προφητείας τῷ αὐτῷ ῥηγί. 


Τότε δι᾽ ἑαντοῦ ὁ αὐτὸς ἑὴξ Τοτῦας πρὸς τὸν τοῦ 
Θεοῦ ἄνθρωπον παραγέγονεν ᾿. "Ov ὑνίχα μύχοθεν καθε- 
ξόμενον ἐθεάσατο, οὐδαμῶς ἐτόλμησε προσεγγίσαι αὐτῶ, 

᾿ ἑαυτὸν ἐπὶ τὴν γῆν ῥίψας, ἐδέετο τῆς παρὰ τοῦ 
ἁγίου τυχεῖν σνγχωρήσεως. Ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ θεράπων 

τοῦτον δὲς xai τρὶς προσφωνήσας ἀναστῆναι, xxl θεασά- 
- μένος τῷ φόξῳ αὐτὸν συσχεθέντα * μὴ ἀνιστάμενον, Βε- 
γέδιχτος ὁ τοῦ χυρίον Ἰησοῦ Χριστοῦ οἰκέτης Ot ἑαυτοῦ 
ἀναστῆσαι τῶν ῥηθέντα püym Τοτίλαν χατηξίωσε, x«i 
τοῦτον spl τοῦ ἑαυτοῦ διήλεγξε πράξεων. Καὶ ἐν ὀλίγοις 
ῥήμασι πάντα τὰ μῶλλοντα αὐτῷ συμδεθηχέναι * προε- 
μήνυσε, λέγων᾽ € Πολλὰ κακὰ ἐποίησας καὶ ποιεῖς, λοιπὸν 
ἀπόστηθε τῆς ἀνομίας, καὶ μετανόησον xv ὀψέ ποτε" χαὶ 
γὰρ ἐν Ῥώμῃ μᾶλεις εἰσώναι, xxi θάλασσαν περάσαι 
ἔχεις, bia ἔτη βασιλεύσεις, τῷ δεχάτῳ δὲ ἔτει τελευ- 
τήσεις..» Ταῦτα ἀχούσας ὁ τῶν Γότθων ῥὴξ, x«l τῇ ἀπροσ- 
δοκήτω τοῦ μαχαρίον προγητειᾳ ἔχθαμθος γενόμενορ, 
ἔῤῥιψεν ἑαντὸν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ εὐχὴν αἰτήσας, ἀνεχώ- 
βησε τῆς μονῆς" x«i ἀπὸ τότε τῆς ἑαυτοῦ ὠμότητός τε 
καὶ ἀπανθρωπίας μιτεποιήθη, διὰ τῆς τοῦ ὁσίου διδασ - 
καλίας, x«l ἐπωφελοῦς παραινέσεως. Rel οὐ μετὰ πολὺν 


χρόνον ἐν Ῥώμῃ εἰσῆλθε, καὶ ἐν Σικελίᾳ παραγέγονεν" C urbis perditione colloquium haberet, dix:t 


δεχάτῳ δὲ ἔτει τῆς αὐτοῦ βασιλείας, ἡ θεία δίχη τοῦτον 
Ui» οὐχ εἴασεν, ἀνλὰ κατὰ τὴν τοῦ ἁγίον προφητείαν, 
τὰ βασῶειον μετὰ τῆς ζωῆς ἀπώλεσεν. Ὅθεν λοιπν ὁ τῆς 
Κανουσίων ἐχχλησίας ἐπίσχοπος πρὸς τὸν μέγαν Βενέδιχ- 
τὸν xxtà τὸ σύγηθες παραθαλών᾽ διὰ γὰρ τὴν τῆς πολι. 
τείας αὑτοῦ ἁγιωσύνην σφόδρα τοῦτον ἠγάπα ὁ σεθάσ- 
μος Βενέδιχτος, καθεσθέντων * οὖν αὐτῶν, καὶ λόγον xom- 
θέντος περὶ τε τῆς ἐν τῇ πόλει εἰσόδου τοῦ ῥηγὸς Τοτῦλα, 
xul τῆς τῶν Ῥοιμαίων πόλεως ἀπωλείας, λέγει πρὸς τὸν 
μακάριον 0 ἐπίσχοπος" € Διὰ τοῦ ῥηγὸς τούτου ἡ πόλις 
Ῥώμη καταλυθήσεται, πρὸς τὸ μηχέτι οἰκισθῆναι παρὰ 
ἀνθρώπων. » Πρὸς ὃν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἀπεχρίθη" €'H 
τῶν Ῥωμαίων πόλις ὑπὸ ἐθνῶν οὐ μὴ κχαταλυθήσεται, 
ἀλλ᾽ ἀνάγκαις *, ἀστραπαῖς τε καὶ σεισμοῖς σαλευθεῖσα 


Surgentes autem , ad eum propinquare minime pre- 
sumpserunt, sed ad suum regem reversi, nuntiave- 
runt trepidi in quanta velocitate fuerant depre- 
bensi. 


ἑαυτοὺς μεμφόμενοι ἐπὶ τῇ οἰχεία χουγότητι.- 


CAPUT XV. 
De prophetia eidem regi Toile et Canine cieilaris 
aniistili facta. 
. Tunc per se idem Totila ad Dei hominem accessit : 
quem cum longe sedentem cerneret, non ausus ae- 
cedere sese in terram dedit. Cui cum vir Dei bis terve 


diceret : Surge, sed ipse ante eum de terra erigi 


non auderet, Benedictus Christi Jesu famulus per 
semetipsum dignatus est accedere ad regem prosira- 


B tum : quem de terra levavit, et de suis actibus in- 


crepavit, atque in paucis sermonibus cuncta qus illi 
erant ventura prenuntiavit, dicens : Multa mala 
facis, multa mala fecisti, jam aliquando ab iniqui- 
tate compescere *. Equidem Romam ingressurus es, 
mare transiturus, novem annis regnabis, decimo 
morie:is ^. Quibus auditis rex vehementer territus, 
oraüone petita recessit, atque ex illo jam tempore 
minus crudelis fuit : et non multo post Romam adiit , 
ad Siciliam perrexit *; anno autem regni sui de- 
cimo, omnipotentis Dei judicio regnum cum vita per- 
didit. Preterea Canusine 4 antistes Ecclesig ad 
eundem Dei famulum venire consueverat, quem 
vir Dei pro vitze sux merito valde diligebat. Is itaque 
dum cum illo de inzressu regis Totila et Roman:ze 
: Per 
hunc regem civitas ista destruetur, ut jam anp!ius 
nou inhabitetur. Cui vir Domi..i respondit : Roma a 
gentibus non extermivabitur, sed tempestatibus co- 
ruscis, et turbinibus, ac terr: motu fatigata, in se- 
met psa marcescet. Cujus prophetiz mystbris nobis 
jam facta sunt luce clariora , qui in hac urbe disso- 
luta menia, eversos domos, destrucias ecclesias 
turbine cernimus , ej;sque adilicia longo senio las- 
sala , quia ruinis crebrescentibus prosternantur, vi- 
demus. Quamvis hoc Ilonoratus ejus discipulus, cu- 
jus mibi relatione compertum est, nequaquam ex ore 
illius audisse se perhibet ; sed quia hoc dixerit, di- 
ctum sibi a fratribus fuisse testatur. 


ταχόσεται i9 ἑαυτήν. ? Kal ἰδοὺ τὰ μυστήρια τῆ; τοῦ σεθασμίου ἀνδρὸς προφητείας ἡλίον λαμπρότερα dv ὁφ- 
θκλμοῖς πάντων πρόχειται᾽ xxb γὰρ ἐν αὐτῇ τῇ μεγίστῃ πόλει τὴν περικαλλᾷ ταύτης κόσμησιν οὐχ δοῶμεν, ἀλλὰ 


! Ms. παρεγένετο. | 

* Ms. συτχεθέντα μὴ ἀνίστασθαι... Χριστοῦ δοῦλος. 

: Mo Hs | i 

8. ἀλλ᾽ ἀνάγχαις τε xol vapayate.... ἐφ᾽ ἑχυτήν. 

v Participium" aoristi paruin "sitat dolio Uny a 
verbo χαθέξομαι. EbiT. 

2 Ῥίον, editi, conquiesce. 

b jnde apparet hunc ΤΟΙ] cum S. P. Benedicto 
congressum accidisse anno octavo belli Gotliici pene 
exacto (quod anno Christi 542 respondet), cum To- 
tias jam agnum integrum regnasset. Nam uudecim 
senis Italie principatu potitus est : cui calculo favet 
l'rocopius in lib. 11 de Bello Goth, : Amne Tiberino 


D transmisso (Totilas).... ed Campanos et Samnites di- 


veriit. Casinum autera Campaniz vicinum, in S.m- 
nitibus situm est. 

* |n hac expeditione Sicilix S. Placidum S. P. Re. 
nedicti discipulum martyrium passuin, ejugque mo- 
nasterium flammis devastatum fuisse non levis est 
conjectura, quam aperuimnus l. 11. Vitze Cassiodori , 
c. 7, pag. prioris edit. 266 et seq. , ubi etiam qua ad 
Totilam pertinent prosecuti sumus. 

4 Canusium, vulgo Canosa, urbs Apulize Peucetix 
ad Aufidum fluvium, a Caonnis exeisis 5 millibus 
distans. Porro hic Canusinus episcopus Sabinus vel 
Savinus vocatur in Actis S. Placidi. 


S, BEN&DICTUS. 


1901 


καταχωαθίντας οἴχους. ἐχχλησίας ἐβημωθοίσας διὰ τῶν ἐπιγεγονότων σεισμῶν πατανφοῦμεν, καὶ τὰ κτίσματα 
αὐτᾷ; καλαιωθέντα᾽' ὑπὸ γὰρ τῶν συμπτωμάτων, καὶ τῶν συνεχῶν σεισμῶν ἡ τῶν οἰκοδομημάτων ποικιλία 
πατεῤῥυπώθη. Ταύτης τῆς θεοσδότου τοῦ ὁσίου ἀνδρὸς προφητείας τὴν ἐξήγησιν ἐποιήσατο πρός μὲ “ὀνωρᾶτος; 
ὦ τοῦ ἁγίου φοιτητῆς" ἔλεγε δὲ ταῦτα ὁ αὐτὸς εὐλαδέστατος Ονωρᾶτος οὐ παρὰ τοῦ ἁγίον ἀχηκοένωι, ἀλλὰ 


φαρὰ ἀδελφῶν ἀληθευόντων πιστωθεὶς ἐμαρτύρει ταῦτα. 
ΚΕΦΑΛ. lg. 
Περὶ τοῦ δαιμονιοῦντος * χληριχοῦ, xal διὰ προσευχῆς 
αὐτοῦ ἑαθέντος. 

Ἐν αὐτῷ τοίνυν τῷ χαιρῷ κληρικὸς τις ix τῆς ᾿Αγυῖ- 
γῶν ἐχχλησίας ἐτύγχανεν ὑπὸ δαίμονος ἀκαθάρτον ivo- 
χλούμενος᾽ ὁ δὲ τούτου ὁσιώτατος ἐπίσχοπος Κωνστάν- 
τιος ἐν διαφόροις τῶν ἁγίων χοιμητηρίοις πολλάχις τοῦ- 
τὸν ἀπέστειλεν, ὅπως δυνηθῇ ἰάσεως τυχεῖν " ἀλλ᾽ οἱ 
ἅγιοι τοῦ Θεοῦ μάρτυρες τῆς ἰάσεως τὸ δῶρον τούτῳ 
παρασχεῖν οὐχ εἵλοντο, ἐπιδεῖξαι πᾶσι θελήσαντες τὴν 
ἐν τῷ μακαρίῳ Βενεδίχτῳ ἐπιπολάζουσαν θείαν χάριν 
τῶν iik Tov. ᾿Απηνέχθῃ τοίνυν ὁ ἀσθενῶν πρὸς τὸν τοῦ 
Θεοῦ δοῦλον Βενέδιχτον, ὅστις τῷ χυρίῳ Ἰησοῦ Χριστῷ 
τὰς δεήσεις προσενέγκας,, τὰ ἀχάθαρτφν πνεῦμα ἀπ᾽ αὖ- 
τοῦ ἀπελάσας, ὑγιῆ τοῦτον τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι ἀποχατ- 


. CAPUT XVI. 
De clerico a demonio ad tempus liberato. 

Eodem quoque tempore quidam Aquinensis * Ec- 
clesia; clericus daemonio vexabatur, qui a venerabili 
viro Constantio 5 ejusdem Ecc!esim antistite per 
multa fuerat martyrum * loca transmissus, ut sanari 
potuisset. Sed sancti Dei martyres noluerunt ei sa- 
nitatis donum tribuere, ut quanta esset in Benedicto 
graiia demonstrarent, Ductus itaque est ad omnipo- 
tentis Dei famulum Benedietum : qui Jesu Christo 
Domino preces fundens, antiquum hostem de ob- 
sesso homine protinus expulit. Cui sanato przcepit, 
dicens : Vade, et posthae carnem non eomedas; et 
ad sacrum ordinem nuuquam accedere prasumas ; 
quacunque autem die sacrum ordinem temerare pro- 


ἔστησεν, εἰπὼν αὐτῷ" «ἼΛπελθε, ἰδοὺ ὑγεὴς γέγονας, κρέα B sumpseris 4 statim juri diaboli iterum mancipaberis. 


μὴ ψάγης, μηδὲ ἑερατικῷ βαθμῷ ἐπιδῇς" οἷαν δ᾽ àv ἡμέ- 
ραν * ἱερατικὸν ἀξίωμα ἐφ᾽ ἑαυτὸν δέξασθαι τολμήσεις, 
εὐθίως ὑπὸ τὴν ἐξονσίαν τοῦ &xaÜ&pc.u δαίμονος ἀνε- 
λεημόνως ὑποθληθήση. ν Ἐπανελθὼν δὲ εἰς τὰ ἴδια ὁ ἰαθεὶ;, 
ἐπελάθετο τῆς παρὰ τοῦ ἁγίου δοθείσης αὐτῷ ἐντολῆς, 
καὶ μετὰ ἐτῶν πολλῶν περίοδον, ἁνίκα ἐθεάσατο τοὺς 
προτερεύοντας ἐν τῷ ἱερατιχῷ χαταλόγῳ ix τοῦδε τοῦ 
βίον μεταστάντας, καὶ τοὺς ἑαυτοῦ ἐλάσσονας ἐν ἱερα- 
τιχῷ προθαίνοντας τάγματι, λήθην, ὡς εἴρηται, ὑπομείνας 


Discessit igitur clericus sanus, et sicut terrere solet 
animum popa recens, ea qux»; vir Dei praeceperat, 
interim custodivit. Cum vero post annos multos om- 
nes priores illius de hac luce migrassent , et minores 
suos sibimet saperponi in sacris ordinibus cerneret, 


γοῦνα viri Dei quasi ex longo tempora oblitus post- 


posnit, atque ad sacrum ordinem accessit : quem 
mox is qui reliquerat diabolus tenuit, eumque ve- 
Xare quousque animam ejus exeuteret , non cessavit. 


τῶν παρὰ τοῦ ἁγίου πρὸς αὐτὸν γενομένων νουθεσιῶν, ἱερατιχῷ éniÓn τάγματι" παραντὰ δὲ εἰς αὐτὸν ὁ δαίμων, 
ὥσπερ ἀνήμερος θὴρ εἰσρεικισθεὶς, ἀνηλεῶς τοῦτον διεσπκάραττε μέχρι θανάτον. 
ΠΕΤΡ. Ὁ προορατικὸς τοῦ Θεοῦ οὗτος ἄνθρωπος, ὡς 5 Petr. Iste vir Dei Divinitatis, ut video, etiam se- 


ὁρῶ, ἀποκεχρυμμένα μυστήρια διέγνωχεν, ὅστις ὑπὸ Θεοῦ 
φωτισθεὶς, τουτονὲ τὸν χλορικὸν. διὰ τοῦτο τῷ διαθόλῳ 
παραδοθέντα σννῆκε, πρὸς ὃ τὸ μὴ αὖθις τολμῆσαι τοῦ- 
4ον ἱερατιγῇ ἐγχειρισθᾶναι ἀξία. 


. ΤΡ. Διὰ τί ἀγνοεῖν εἶχε τὰ τῆς θεότητος μνστήρια. 


6 τοῦ Χριστοῦ τὰ προστά ματα φυλάττων; χαθὼς γέ- 
qpertac ε Ὁ πρισχολλώμενος τῷ χυρίω ἕν πνεῦμά ἐστιν.» 

DETP. Εἰ £v γίνεται * σὺν τῷ κυρίῳ πνεῦμα ὁ τῷ Θεῷ 
προσχολλώμενος, τί ἐστεν mto πάλιν ὃ αὐτὸς πάνσοφος 
κήρυξ εἴρηχεν, φήσας" «ε Τίς ἔγνω νοῦν χυρίον ; 3 τίς σύμ- 
ὄονλος αὐτοῦ ἐγένετο; » λίαν ἀσύμφωνόν μοι εἶναι δοκεῖ, εἰ 
0 νοῦς σὺν τῷ χυρίῳ ἕν πνεῦμα γενόμενος τὰ μέλλοντα 
ἀγνοήσει. 

ΓΡΗΓΟΡ. Oi ἅγιοε ἄνδρες, ἐφ᾽ ὅσον σὺν τῷ κυρίῳ ἕν 


* Forte δαιμονιῶντος. 

* Ms. οἷα γὰρ ἡμίρᾳ. . τολμήσῃς. 

* Ms. πρὸς τὸ μὴ αὑτομολῆσαε τοῦτον. 

* Ms. διατί ἕν γίνεται. 

^ Αφυΐνναπι, urbs episcopalis cis Casinum 5 mill, 
pass. S. Thomz celeberrimi Ecclesix doct. patria. 

b Colitur 8. Gonstantius 4 Septembris. 

5 lloc est martyrum conditoria et monumenta, seu 
sacras (6468 eoruin reliquiis asservandis aut. memo- 
ri: dicatas. 

4 Eiij pene omnes, ad sacrum ord. accedere 
presumpseris, reluctautibus omn. mss. In. secundo 
Garm, sacrum ord, temerarie pres. Caxterum tam mi- 
nores quam majeres ordines hic possunt intelligi : 


creta penetravit, quia perspexit hunc elericom id- 
cireo diabolo traditum, ne ad sacrum ordinem au- 
deret accedere. 


. Gregor. Quare Divinitatis secreta non nosset, qui 
Divinitatis precepta servavit, cum scriptum sit : Qui 


adheret Domino, unus spiritus est * (1 Cor. v1, 31)? 


Petr. Si unus fit-cum Domino spiritus qui Domino 
adheret, quid est quod iterum idem egregius pre- 
dietor dicit : Quis novit sensum Domini, au quis con- 
siliarius ejus fuit (Bom. xi, 54)? Vaide enim esse ia- 
conveniens videtur ejus sensum eum quo unus factus 
fuerit f, ignorare. 

Gregor. Sancti. viri in quantum cum Deo unum 


D nam in Sacramentorum libro legitur : jo ordo ad 


sacros ordines benedicendos ; cui titulo subjungitur : 
Majores gradus ante. Evangeliwun ; minores vero post 
Cominun. dantur, eic. Deiude .sequitur : Ordinatio 
ostiarii, et ita de cseteris minoribus ordinibus, Bis 
succedunt ordinationes diaconi, presbyteri, οἱ epi» 
scopi. 

* Vulgati addunt est cum eo. His non aceensemus 
editionem Mabill. , qui mss. codices magna fide re- 
prasentat. Abest cum eo ἃ mas, ei a vers. Greca. 

f |n excusis, cum quo wnus unum (actus fuerit, 
Mic variaut mss. Naim Prat. habet, cum quo sneum 
fuerit. Consenbunt duo Gemet. At primus Theod. 
Lyr. et Bocc. , cum quo uun facius fuerit.— 


($5 


PROLEGOMENA. 


463 


εἶσι, τὸν νοῦν xvpiou οὐχ ἀγνοοῦσιν, ὁ γὰρ αὐτὸς " 'Aró- A sunt, sensum Domini non ignorant, Nam idem quo- 


codec λέγει᾽ c Τίς οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπον, εἰ μὴ 
τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπον τὸ οἰχοῦν ἐν αὐτῷ; οὕτω καὶ τά 
τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς ἔγνω, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ.» ἵνα οὖν 
ἑαυτὸν ἐπιδείξη τὰ τοῦ Θεοῦ μὴ ἡγνοηχέναι μνστήρια, 
προσέθηκεν" € Ἡμεῖς δὲ οὐχὲ τὸ πνεῦμα τοῦ χόσμου τούτου 
ἐλάδομεν, ἀγ)ὰ τὸ πνεῦμα τὸ ix τοῦ Θεοῦ" » ὅθεν εἴρηχε 
φάλεν᾽ε᾿ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, xai οὺς οὐχ ἥχονσε, καὶ ἐπὶ 
παρδίυν ἀνθρώπον οὐχ &vión, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοὶς 
ἀγαπῶσιν αὐτὸν, Qai» δὲ ἀπεχάλυψε διὰ τοῦ πνεύματος 
αὑτοῦ." 

ΠΕΤΡ. Εἰ τῷ ᾿Αποστόλῳ αὐτὰ τὰ τοῦ Θεοῦ ὑπάρ- 
χωστα, διὰ τοῦ πυτύματος τοῦ Θεοῦ ἧσαν ἀποχεχοαλυμ- 
μένα πῶς; πρὸ τούτων ὧν προτθέμην λέγειν, προφθάσας 
εἶξεν" € Ὧ βάλο; πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θιοῦ, 
€»; ἀκξεοεύνητα τὰ xpiuxta αὐτοὺ, xxl ἀνεξιχνίαστοι αἱ 
ὁδοὶ αὐτοῦ. ν)άλιν δὲ μοι ταῦτα λέγοντι ἑτέρα ὑπεισέρ- 
qoe ἐρώτησις" χαὶ γὰρ Δαν δ ὁ προγήτης τῷ Θεῷ ἐν- 
εν χάνων ἔλεγεν" ε Ἔν τοῖς xcüsci μον ἐξήγγειλα πάντα 
τὸ χρίυατα τοὺ στόματός; σον. ? Ei οὖν τὸ γνῶναι τὰ τοῦ 
Gt02 χρίματα μεῖζόν ἐστι τοῦ ἀναγγεῦλαι, πῶ; ὁ μαχά- 

ὃς Παῦσος; ἀνεξερεύνητα τὰ toU Θεοῦ χρίαατα ἀναγγέὲλ- 
Jue, ὁ δὲ Δανὶξ οὐ μόνον ταῦτα γνῶναι, ἀλλὰ xai τοῖς 
χείλεσιν ἀναγγεῖλαι μαρτυρεῖ; 

FPHI. Ἐν ἑχατίραις ταύταις σου ταῖς ἐρωτήσεσω ἐν 
τοῖς ἀνωτέρω εἰρημένοις ὡς ἐν συντόμῳ ἀπεχρίθην, λέ- 
ων, ὅτι οἱ Got ἄνδρες ἐφ᾽ ὅσον μετὰ τοῦ χυρίου ἔν 
οἷσεν, τὸν νοῦν χυρίονυ οὐχ ἀγνοοῦσιν. Πάντες γὰρ οἱ διὰ 
προσιυχῆ; ἀπερισπάστον τῷ χυρίῳ &xolouDou.tte , δη- 
λονότε * ἐν τὸ εὐχῇ ovtt; σὺν τῷ χυρίῳ εἰσίν οἱ δὲ τῷ 


que apostolus dicit : Quis enim scit hominum qua &o- 
minis sunt, nisi spiritus hominis qui est in ipso? lta et 
que Dei sunt, nemo cognovit, nisi Spiritus Dei (1 Cor. n, 
11). Qui, ut se ostenderet nosse quz Dei sunt, ad- 
junxit : Nos autem non spiritum hujus mundi accepi- 
mus, sed spiritum qui ez Deo est (Ibid., 12). llinc ite- 
rum dicit : Quod oculus non vidit, nec auris audivit, 
nec in cor hominis ascendit, qu& preparavit Deus di- 
ligentibus se; wobis autem revelavit per Spiritum suum 
(Jbid., 9). 

Petr. Si ergo eidem apostolo ea quz Dei sunt, per 
Dei Spiritum fuerant revelata, quomodo super hoc 
quod proposui ^, przmisit dicens : O altitudo divi- 
tiarum sapientie et scientie Dei! quam incomprehen- 


B sibilia sunt judicia ejus, et iuvestigabiles vie ejus (Rom, 


Xi, 99) ! Sed ruisum mihi hzc dicen'i 2lia suboritur 
quaestio. Nam David propheta Domino loquitur, di- 
c«ns : [n labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui 
(Psal. cxvin, 15). Et cum minus sit nos-e quam etiam 
pronuntiare, quid est quod Paulus incomprehensib:- 
lia esse Dei judicia asserit, David autem hac se oiu- 
nia non solum nosse, sed etiam in labiis prouuntiasse 
testatur ? 

Gregor. Ad utraque hzc tibi superius sub brevi- 
tate respondi, dieens, quod sancti viri inquantum cum 
Domino unum sunt, sensum Domini non ignorant, 
Omnes enim qui devote Dominum sequuntur, etiain 
devotione cum Deo sunt, et adbuc carnis corruptibi- 
lis gravati pondere, cum Deo non sunt. Occulta jta- 


ἐφολχίῳ τοῦ γεώδους τούτου καὶ ἐπικήρου σώματος τοῖς ( que Dei judicia inquantum conjuncti sunt, sciunt ; ip- 


πάθεσιν βχρούμενοι, αὖν τῷ χυρίῳ εἶναι οὐ δύνανται. Τὰ 
ἀπόκρυφα οὖν τοῦ Θεοῦ χρίματα, ὅταν ἡνωμ ἔνοι τῷ χυρίῳ 
εἰσὶν, ἐπίστανται" ὅταν δὲ ὑπὸ τῆς τοῦ σώματος ἀσθε- 
νείας χώλυμα ὑποστῶσι, xxl ἀπὸ Θεοῦ πρόσχαιρον ἀπα- 
αχολοθῶσι τὸν γοῦν, τὰ χρίματα τοῦ χυρίον ἀγνοοῦσι; 
καὶ τὰ ἀπόχρυψα αὐτοῦ μυστήρια ἄδηλα αὐτοῖς καθίσταν- 
ται καὶ λοιπὸν τότε ἀνιξερεύνητα τὰ χρίματα τοῦ Θεοῦ 
εἶναι λέγονται. 'Βνίχα δὲ τῷ Θεῷ τῇ διανοίᾳ ἐνωθῶσι διὰ 
«τὰς τῶν θείων γραφῶν ἀναπτύξεως, xai χρυπτῶν μνστη- 
βίων ἀπαχαλύψεω;. ᾽ ὅσον παοὰ Θεοῦ χομίξονται τὸ μέτρον 


“πιώσκαυσι" καὶ αὐτὸ οἴδασί τε καὶ προμηνύουσι. Τὰ 
μυστήρια τοίνυν, ἅπερ παρὰ τῷ Θεῷ ἐν ἀποχρύφῳ εἰσὲν,᾿ 


ἀγνοοῦσιν, ἃ δὲ ὁ Θεὸς ἀποκαλύπτει, γινώσχουσιν" ὅθεν 
xxi Δαυὶδ ὁ προφήτης φησίν" ε Ἐν τοῖς χείλεσί μον ἐξήγ- 


quantum disjuncti sunt, nesciunt, Quia enim secreta 
ejus adhuc perfecte non penetrant, incomprehensi- 


bilia ejus judicia e:se testantur : qui» vero mente ei 


inherent, atque inhzrendo, vel sacris Scripturz elo- 
quiis vel occuliis revelationibus inquantum accipiunt 
agnoscunt, et noverunt bzc et pronuniiant.. Judicia 
jiaque qua: Deus tacet nesciunt, que Deus loquitur 
sciunt, Unde et David proyheta cum dixisset : In la- 
biis meis pronuntiavi omnia judicia (Psal. cxvy, 13), 
protinus addidit, oris tui, ac si aperte dicat: llla ego 


.judicia et nosee et pronuntiasse.potui, quz te dixisse 


cognovi. Nam ea qua ipse non loqueris, nosiris pro- 
cul dubio cognitionibus abscondis. Concordat ergo 
prophetica apostolicaque sententia : quia et iucom- 


eda πάντα τὰ κρίματα᾽ ν παραυτὰ προσθεὶς imáyeys ἢ) prehensibilia sunt Dei judicia, et tamen qux de ore 


«τοῦ στόματός σον" » μονονουχὶ λέγων πρὸς Θεόν" Ἐκεῖνα 
᾿γὼ χρίματα γνῶναι τε καὶ ἀναγγεῖλαι ἠδυνήθην, ἅπερ 
᾿λαλύσαγτά σε πρὸς μὲ ἔγνων, ἐπεὶ ἐκεῖνα ἅπερ αὐτὸς οὐ 
λέγεις, παρ᾽ ἡμῖν ἄδηλα ὑπάρχουσι καὶ ἀνέκφραστα, Συμ- 


ejus prolata fuerint, humanis labiis pronuntiantur : 


quoniam sciri ab hominibus et prolata per Deum pos- 


sunt, et occulta non possunt ^. 


φωνεῖ λοιπὶν Xj τε προφητικὴ xai ᾿Αποστολιχὴ μαρτυρία, ὅτι xai ἀνεξιχνίαστά εἰσι τὰ τοῦ Θεοῦ κρίματα, καὶ τὰ 
4m τοῦ στόματος αὐτοῦ προερχόμινα. τοῖς ἀνθρωπίνοις χείλεσιν ἔσινται προφερόμενα" xal γὰρ ὑπὸ ἀνθρώπων 
ἐκεῖνα. λιληθῆναὶ τε καὶ γνωσθῆναι δύνανται, ἅπερ ὁ Θεὸς ἀποχαλύψει, xal πάλιν ἐκεῖνά εἰσι παρ᾽ ἡμῖν κρύφιά τε 


ς 


*. Ms. αὐτὸς χύριος διὰ τοῦ ἀποστόλου λέγει. 
* Ms. δήλου ὅτι. | 
? Ms. ἀποχαλύψεων. 


s. γινώσχουσιν αὐτὰ οἴδασί τε. 


- Σαὲ ἀφανὰ, ἅπερ κὐτὸ; τοῖς ἑαυτοῦ ἀνεφίχτοις χρίμασιν ἐ) ἀδήλῳ ἔθετο. 


* ]ta Germ., duo Gemet. et plerique Norm. Suf- 
fragatur versio Gr;eca. In excusis ut in nonnullis mas. 


legitur, proposuit. 


b Gilot. Vatic. et vet. ed., prolata prodi postunt, et 
occultari non possunt. 


161 


S. BENEDICTUS. - 


168 


WETP. Ἔν r$ προσθήκῃ τῆς ipü; ἐρωτήσιως τῶν rpop- A — Peir. Inobjeciione mese quzestianculse paluit eausa 


ῥηθέντων μαρτυριῶν τὸ δυσ:ρμήνεντον, λέγω δὴ τοῦ τε 
προψήτου Δαυὶδ xai τοῦ ᾿Αποστόλον, τηλαυγῶς διεσάφη- 
σας ἀλλὰ δνσωπῶ εἰ ὑπολίλειπταί τι περὶ τῆς ἀνεπι- 


rationis *. Sed quaeso te, si qua sunt adhuc de hojus - 
viri virtutibus, subjunge. 


λέπτου πολιτείας τοῦ ἁγίον ixsivew ἀνδρὸς, δαψιλῶς φράσον ἡμῖν. 


ΚΕΦΑΛ. 1Ζ΄. 

Depi τῆς ἐρημώσεως τοῦ μοναττηρίου αὑτοῦ προφητείας. 

ΤΡΗΓΟΡΙ͂ΟΣ. ᾿Ανήρ τις ὑπῆρχεν εὐγενέστατος, ὁμώνυ- 
μος δὲ τοῦ μαχαρίον Βενίδιχτος !, ὅστις ὑπὸ τῆς αὐτοῦ 
θεοσόφου ὃ δασκαλίας παιδαγωγηθεὶς, τὴν τοῦ βίου xx» 
ταλείψας τερπνότητα πρὸς Θεὸν ἐπανέδραμε " xal διὰ τὴν 
ἐν τῷ ἁγίῳ οὖσαν μεγίστην τῆς πολιτείας τὴν ἀρετήν, τὴν 
τῆς πνευματιχῆς παῤῥησίας πρὸς αὐτὸν ἐχτήσατο ἀσφά- 
λειαν. Τούτου χατὰ τὸ σύνηθες πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ ἄν- 
θρωπὸν παραγεγονότος, x«l ἐν τῷ κελλίῳ εἰσεληλυθότος, 
εὗρε τὸν θεσπέσιον πατέρα πιχρῶς χλαίοντα xal ὀδυρόμε- 
νον ἐπὶ πολὺ δὲ ἑστὼς, καὶ θεασάμενος τὴν τῶν ἀχατα- 
σχέτων αὐτοῦ δαχρύων φορὰν, ἐν ἀμηχανίᾳ γέγονεν, μὴ 
ἑωραχὼς τοῦτον, καθὼς σύνηθες αὐτῷ ἦν, ἐν τῇ τῆς προσ- 
ευχῆς ὥρᾳ ἕν ἡσυχίᾳ δαχρύειν, ἀλλ᾽ οἰμωγὰς καὶ θρη- 
νώδεις στεναγμοὺς ἐχπέμποντα. Ἔμφοδος δὲ xal ἔντρομος 
γινόμενος, τί ἄν ἦν τὸ αἴτιον παρὰ τοῦ ἁγίου μαθεῖν ἐπε- 
ζήτει τοῦ τοσούτου ὀδυρυοῦ, πρὸς ty 0 θεόσογος * πατὴρ 
ἀπεκχρίθη, λέγων" € Ὅλον τοῦτο τὸ μοναστήριον ὅπερ διὰ τοῦ 
Θεοῦ ὠχοδόμησα, καὶ πάντα ὅσα τοῖς ἀδελφοῖς ἡτοίμασα, 
τῇ τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ χρίσει τοῖς ἔθνεσι παρεδόθη- 
σαν' μόλις δὲ διὰ προσευχῆς τὸν Θεὸν ἐξιλεωσάμην τοῦ 
χαρισθῆναί μοι τὰς ψυχὰς τῶν ὃ ἐν χυρίῳ μον ἀδελφῶν 


CAPUT XVII. 
Ue destructione monasterii ^ siri Dei ab ipso predicta. ᾿ 
Gregorius. Vir quidam nobilis Theoprobus no- 
mine, ejusdem Benedicti Patris faerat admonitione 
conversus, qui pro vite 5088 merito magnam apud 
eum familiaritatis fiduciam habebat. Hic eum qua- 
dam die ejus cellam fuisset ingressus, honc amaris- ἢ 
sime flentem reperit. Cumque diu subsisteret, ejusque 
non finiri lacrymas videret, nec tamen ut vir Dei coa- 
sueverat orando plangeret, sed morendo, quanam 
causa tanti luetus existeret, inquisivit. Cui vir Dei 
illico respondit : Omne hoc monasterium quod coa- 
struxi, et cuncta quz fratribus preparavi, omnipo- 
tentis Dei judicio gentibus tradita sunt. Vix autem 
obtinere potui ut mihi ex hoc loco animae concede- 
rentur. Cujus vocem tunc Theoprobus audivit, nos 
autem cernimus, qui destructum modo a Langobar- 
dorum gente * ejus monasterium scimus. Nocturno 
enim tempore et quiescentibus fratribus, nuper ὃ il- 
llc Langobardi * ingressi sunt ; qui diripientes om- 
nia, ne unum quidem hominem illic tenere potue- 
runt : sed implevit omnipotens Deus quod fideli 
famulo Benedicto promiserat, ut si res gentibus tra- 


τῶν ἐν τῷ μοναστηρίῳ οἰχούντων. » Βενέδιχτος μὲν ἐχεῖνος (v deret , animas custodiret. Qua in re Pauli ( Aet. 


ὃ τῷ ἁγίῳ παραδαλὼν, τῆς τῶν μελλόντων προγητείας 
παρ᾽ αὐτοῦ δεξάμενος τὰ ἐνέχυρα, ἀνεχώρησεν ix τῆς 
μονῆς θαυμάξων᾽ ἡμεῖς δὲ ὁρῶμεν ἀρτίως ὑπὸ τοῦ γένους * 
τῶν Δογγοδάρδων καταλυθὲν τὸ μοναστήριον αὐτοῦ" ἀνα- 
πανομένων γὰρ τῶν ἀδελφῶν μεσονυκτίῳ, ἄφνω εἰσπηδή- 


xxvii) vicem video tenuisse Benedictum, cujus dus 
navis rerum omnium jacturam pertulit, ipse in con- 
solatione vltam omnium qui eum comitabantur, 80. 
cepit. 


σαντες ἐν τῷ μοναστηρίῳ οἱ Aoyyo6apdot, πάντα τὰ ἐν τῇ μονῇ διαρπάσαντες, οὗ συνεχωρήθησαν παντελῶς τινος 

τῶν ἀδελ᾽ ὧν ἐπιχρατεῖς γενέσθαι" ἡ γὰρ τοῦ ἀνθρώπου τοῦ Θεοῦ προσενχὴ ἐφρούρει τούτους, πρὸς τὸ πᾶσι 

δειχϑῆναι τὴν ἐνυπάρχουσαν αὑτῷ τῆς θείας δυνάμεως xépo ὃ γὰρ πιστὸς ἐν ἐπαγγελίαις Θεὸς, ὅπερ τῷ ἑαυ" 

τοῦ γνησίῳ θεράποντι Βενεδέχτω ὑπέσχετο ἐπλήρωσεν" εἰ γὰρ χαὶ τὰ ὑπάρχοντα τῆς μονῆς ἐκ συγχωρήσεως Θεοῦ 
διήρπασαν, ἀλλ' οὖν ὅμως ἡ τῶν ψυχῶν περιποίησις ὑπὸ χυρίον ἐδωρήθη αὐτῷ. Οὕτως ἔγνωμεν καὶ τὸν μαχάριοϑ 

Παῦλον τὸν ᾿Απόστολον ὑπὲρ τοῦ πλήθους τῶν συμπλωτήρων αὐτοῦ ἐχδυσωπήσαντα τὸν Θεὸν ἕν τῇ κατὰ τὸν πλοῦν 

ξαλώδει ἀνάγκῃ, καὶ τῆς δεήσεως μὴ ἀποτυγχάνοντα" εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα τοῦ ἐν τῷ πλοίῳ ὄντος φόρτον d 

ἀποθολὴ γέγονεν, ἀλλ᾽ οὖν γε ἡ τῶν ψυχῶν ἐπιχερδὴς σωτηρία παρὰ Χριστοῦ ἐχαρίσθη αὐτῷ. 


* Ms. Βενεδίχτον. Porro Grzecus hic interpres mi- D teranensi monasterio (quod post Cassinense dirutum 


nime exprimit Tueoprobi nomen et plurima in Latino 
non obscure contenta. Verum ei ab hoc textu rece- 
dendi sape religio non fuit. Pro omissis etiam plu- 
rima de διὸ attexuit. 

* Ms. θεοφόρος πατήρ. 

* Ms. τῶν ἐν Χριστῷ ἀδελφῶν pou τῶν. 

* Ms. ἔθνους τῶν Aoy. Quam diversam lectionem non 
anmnotaremus, nisi alia mendose in ed. Guss. irrepsis- 


8 |n primo Aud., Bigot. et Lyr., rationie tua. 

b |n duob. Gemet., de prophetia destructionis mo- 
nasterii swi ; quod in Graeca interpret. fideliter ΟΣ - 
pressum. 

* Prat. et primus Gemet., exercitu. 

4 Hzc videntur pugoare cum hujusce libri prologo, 
ubi Gregorius dicit, Valentinianum annis multis La- 


copsiructum est) pre[ui«e. Unde manifestum est ab 
annis pluriinis eversum fuisse Cassinense coenobium ; 
proindeque non nuper. Verum, ut ohservat. Mabillo- 
nius ad hune locum, nuper nonnunquam de longiori 
tempore dicitur, ut probat Carol. Stephan. in Dietio- 
nario. 1mo, Inquit Mabillonius, Greg. ipse hanc vocem 
in hunc sensum sapius usurpat. Vide 1. wi, c. 8, in 
quo ita loquitur: Vtr quoque venerabilis vite Constan- 
tius Aquina civit, episcopus fuit, qui nuper pradecesse— 
ris mei lempore beat memorie Joannis pepe defun 
ctus est. Joannes hic Papa tertius an. 575 diem - 
sit. Ergo jam a viginti annis Constantius obierat , 
quod tamen Gregorio dicitur nuper. De tempore ever- 
Sionis Cassin. monasterii consule Mabill. ad hone 
Ocum. 

* Pler. ed. habent illi Longobardi. 1n Germ. et aliis 
leg. illic Langob. 


ie 
&EPAA. d. 
Περὶ τοῦ ἀποχρύψαντος τὸ φλασχίον ἐν τῇ ὁδῷ, xal i 
προοράσεως τοῦ ἁγίου ἐλεγχθέντος. 

Ἐν ἑτέρῳ τοίνυν καιρῷ Ἑξιλαρᾶτος ὁ ἡμέτερος, ὃν αὖ- 
τὶς ἐπιστρέψαντα γινώσκεις, ἀπεστάλη ὑπὸ τοῦ χυρίου 
αὐτοῦ πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον, ἐπιφερόμενος οἶνον 
γέμοντα δύο ξύλινα σχεύη, ἅπερ τῇ xoti διαλέχτῳ φλασ- 
xig ' καλοῦνται" ὅστις τὸ μὲν ἐν ἀπήγαγε πρὸς τὸν ἅγιον, 
τὸ δὲ ἕτερον χατὰ τὴν ὁδὸν ἔχρυψεν᾽ ὁ δὲ διορατιχὸς 
ἐχεῖνος &vàp, ὃν οὐδὲν τῶν ἐχείνου πραχτέων οὐχ ἔλαθε *, 
τὸ μὲν ἕν φλασκπίον pat! εὐχαριστίας ἐδέξατο, ἀπολύσας 
δὲ αὐτὸν παοήγγειλεν αὐτῷ λέγων" € Βλέπε, τέχνον, ἐξ £xti- 
γον τοῦ φλασχίον, ὅπερ χατὰ τὴν 0007 ἔγρυψας, μηχέτι 
πίῃς )οιπὸν ἐξ αὐτοῦ, ἀλλὰ πένωσον αὐτὸ τετηρημένως, 
xui εὑρήσεις ὅπερ ἔνδον ἔχει. »Ὁ δὲ σφόδρα χαταισχυνθεὶς 


PROLEGOMENA. 


Ui 
CAPUT XVIII. 

De flcscone abscondito, et a viro Dei per apiritun 

cogni. 

Quodam quoque tempore Exlilaratus no ter, 
quem ipse conversum nosti, tranmissus 8 domino 
suo fuerat, ut Dei viro in monasterium vino plena 
duo lignea vascula quie vulgo ^ flascones vocantur, 
deferret : qui unum detulit, alterum vero pergens in 
itinere. abscondit. Vir autem Domini, quem facta 
absentia latere non poterant, unum cum gratiarum 
actione suscepit, et discedentem puerum monuit, 
dicens : Vide, tili, ne de illo flascone quem absc»n- 
disti bibas, sed inclina illum caute, et invenies quid 
intus habet. Qui confusus valde a Dei homine etivit. 
Et reversus volens adhue probare quod 5 audierat, 


ἐνώπιὸν τοῦ ὁσίου βαλὼν μετάνοιαν, ὑπέστρεψεν" ἐλθὼν p etm flasconem | inclinasset, de eo protinus serpens 


δὲ ἐν ᾧ τόπῳ ἦν τὸ αὐτὸ ἀποχρύψας φλασχίον, θέλων do- 
κιμάσαι εἰ ἀληθᾷ εἰσι τὰ παρὰ τοῦ ἁγίου ῥηθέντα πρὺς 
αὐτὸν, ἔχλινε τὸ σχεῦὸς ἵνα χενώσῃ αὐτὸ xal ἰδοὺ παρ- 


egressus e$t, Tunc pradictus Eshilaratus puer, per 
lioc quod in vino reperit, expavit malum quod fecit. 


αὐτὰ ὄφις ἐξῆλθε, σὺν τῷ χενωθέντε o vo. Θεαδάμενος οὖν ὃ πρόλεχθεὶς Ἐξιλαρᾶτός τὸ σφάλμὰ ὃ. Κεποίηλεν, καὶ 


ἔμγοδος γιγονὼς χατανυγεὶς μετενόησεν. 
KE4A^. ΙΘ΄. 


Περὶ τοῦ λαδόντος παρὰ μοναστρίας ἐγχείρια, χαὲ ὑπὸ 
τοῦ &7iou ἔλεγχθέντος. 


Ἐμπόριον ἦν οὐ μακρὰν τῆς τοῦ ἁγίον μονῆς, ἐν ᾧ 
πολὺ πλῆθος ἀνδρῶν εἰδωλομανῶν" ὑπῆρχεν. Οὗτοι οὖν 
ὑπὸ τῆς τοῦ μαχαρίου ψνχωφελοῦς διδασχαλίας φωτισ- 
βέντες, ἐπὶ τὴν τοῦ Θεοῦ σωτήριον πίστιν ὑπέστρεψαν. 
Ἐν αὐτῷ τοίνυν τῷ ἑεικορίω ἀσχητόριον ἐτύγχανεν εὐλα- 
Cir» τε χαὶ σεμνῶν παρθένων, ὧν διὰ v.» ὑπερδάλλουσαν 
ἀγιωσύνων, τοὺς οἰχείους μαθητὰς πρὸς οἰκοδομὴν, xci 
γουθεσίαν αὑτῶν εἰώθει ἀποστέλλειν. Ἔν μιᾷ οὖν τῶν ἡμε- 
ρῶν γατὰ τὸ σύνηθες, ἀπέστειλεν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπός 
τινα μοναχὸν εἰς τὸ τῶν παρθένων ἀσχητήριον πρὸς ὑν- 
gui αὐτῶν ὠφέλειαν" ἐχεῖνος δὲ ὁ ἀποσταλεὶς μοναχὸς 
μετὰ τὴν τοσαύτην παραίνεσιν τὴν παρὰ τοῦ τιμίου πα- 
τρὸς γινομένην, π'ραχληθεὶς ὑπὸ τῶν ἀεὶ παρθένων ἐγ- 
χείρια ἔλαῦε, xal ἐν τῷ ἑαντοῦ χόλπῳ ταῦτα χατέχρυ- 
vty. Ἐν δὲ τῷ παραγινέσθαι αὐτὸν πρὸς τὸν πατέρα, 
διελέγξας αὐτὸν περὶ τούτον. αὐστηρῶς ἔφη πρὸς αὐτόν' 
ε᾿Αδελτὲ, πῶς ἡ ἀνομίᾳ εἰσῆλθεν ἐν τῷ χόλπῳ cov; Ἐχεῖ- 
γος δὲ ἐχπλαγεὶς ὑπὸ τοῦ gó6ou, xai τῇ ἀπροτσεξίᾳ ἐπι- 
λαθόμενος τοῦ οἰχείο» * σφάλματος περὲ οὗ ὑπὸ τοῦ ἰδίου 
κατρὸς διελέγχετο, ἡγνόει τί πρὸς αὐτὸν ὁ πατὴρ ἔλεγε. 


| CAPUT XIX. 
De mappularum receptione ab eodem cognita. 


Non longe autem a monasterio v cus erat in que- 
hon minima * multitedo bominum ad fidem Dei ab 
idolorum colta Benedicti fucrat exhortatione con- 
versa. lbi quoque quzdam sanctimoniales femine 
inerant, et crebro illuc pro exhortaudis animabc« 
(fratres suos mittere Benedietus Dei famulus curabat. 
Quadam vero die misit ex more; sed is qni mi:sus 
(uerat monaclius, post adinonitiunem factam, a sau- 
ciumno.ialibus feminis rogatus mapj;tilas ac. epit 4. 
&ibique eas abscondit in sinu. (Qui mox ut reversus 
est, eum vir Dei vebementissima amaritudine coepit 
increpare, dicens : Quomodo ingressa est iniquitas 
in sinuin uum? At ille obstupuit, et quid egisset 
ob iius, unde corripi: batur ignorabat. Cui ait : Nun- 
quid ego illic prasens uun eram quando ab ancillis 
Dci mappulas accepisti, tibique eas in sinum misi- 
sti? Qui mox ejus vestigiis provolutus, stulte se 
egisse poenituit, et eas quas in sinu absconderai, 
uappulas projecit. 


Πρὸς ὧν ὁ ἅγιος (gn. € Μήτοι γε ἐγὼ οὐχ ἤμην αὐτόθι παρὼν, ὅτε παρὰ τῶν ἱερῶν παρθένων ἐδίξω τὰ ἐγχείρια, 
x«i ἐν τῷ κόλπῳ σου ταῦτα χατέχρυψας ;» ὃ δὲ ταῦτα ἀχούσσς τοῖς ἴχνεσι τοῦ ἁγιου προτχυλινδούμενος, ἑαυ- 
τὸν ἡμαρτηχῖναι ἔλεγεν ἅπερ δὲ ἦν λαδὼν παρὰ τῶν παρθένων ἐγχείριο, ταῦτα ἐκ τοῦ ἑαυτοῦ χόλπον ἐκβα. 
λῶν, ἐνώπιον τοῦ &yiov ῥίψας γνησίως περὶ τοῦ πταίσματος τούτον μετεμελήθη. 


ΚΕΦΑΛ. κ΄. D CAPUT XX, 
Περὶ τοῦ μοναχοῦ τοῦ κχατὰ διάνοιαν ἐξουθενοῦντος tl» De cogitalione monachi superba a Dei viro cognita. 
e ytov, 


Ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν κατὰ τὴν ὥραν £v 2 τὸν ἅγιον τῆς 
' Ms. φλάσκι λέγονται. Ὅστίς. 

* Deest negato in uis. 

* Ms. εἰδωλολατρῶν. 

* Ms. τοῦ ἰδίου σφ. 


Quadam quoque die düm venerabilis Pater vespe:- 


bare quod. Primus Carn, volens hoc probra. 

* Primus Theod., noa magna. 
ἃ llic de mappulis in sacro ministerio adhiberi go- 
litis, quarum in epistolis occarret infra mentio, n«n 
agitur; sed de sudariis et liuteis, emungendi« nari. 
8 Dno Theod. et Val-cl., que a tilgo. bus, purgandzque pituitr, ac sudori abstergendv 
b Primus Theod. et secundus Carnot., volens pro- — aptis. 


Pa7zRoL. LXVI. « 


(51 


S. P. PEXEDICTUS, 


TA 


συνήθους ἐχρῆν μεταλαθεῖν vposfic, ἑσπέρα; λοιπὸν Éa- A, tina jam hora corporis alimenta perciperet, ejus 


ϑείας οὔσης, συνέθη τινὰ μοναχὸ" νἱὸν γεγονότα δεϑέν- 
σορός τος, ἐνώπιον τῆ; τοῦ ἁγίον τραπέξης τὸν λύχνον 
κατέχειν. Ἐσθίοντος δὲ τοῦ ἁγίον, ὁ δαίμων τῆς Untpu- 
:ανείος ὥρξχτο αὐτὴν ἐνοχλεῖν, zai ἐπάρσε.ς λογισμοὺς 
αὐτῷ ἐπατίειν [Sic pro ἐπαφιέναι), καὶ ἀλαζονενόμενος ὃ» 
ἑαυτῷ, ἔλεγε" € Τὶς ἐστιν οὗτος ὦ ἐγὼ παριστάμενος ὑπη- 
psc, xai λύχνον ἐπὶ χεῖρας βαστάζων δουλεύω ; vai ἵνα 
τί τούτω ἐγὼ ὡς δοῦλος χαθυπουργῶ; » Ταῦτα 0: αὑτοῦ 
κατὰ διάνοιαν διαλογιξομένον, ὁ τῷ προορατιχῷ ! χατηγ- 
λαϊσμένος χαρίσματι πατὴρ Βενίδιχτος, διελέγξας αὐτὸν 
σπλάγχνοις πατοιχοῖς, εἶπε" «Σγράγισον τὴν χαρδίαν σον, 
ἀδελρέ" ἵνα τί ἀλαξονείας λογισμοὶ ἐν aol ἀναφύονται; πρό- 
σεχε σεαυτῷ.» Βαλέσας οὖν τοὺς ἀδελφοὺς ἐχέλευσε παρ- 
αντὰ τὸν λύχνον ἐκ τῶν χειρῶν αὐτοῦ ἀρθῆναι. Ὁ δὲ ἐξελ- 
θὼν ἔξω ἐχάθητο σὺν δάγρυσινν ὅστις παρὰ τῶν ἀδελφῶν 
ἱρωτώμενος, τί ἄν εἴγ πεπραχὼς, καὶ τίς ἡ παρὰ τοῦ 
ἁγίου πρὸς αὑτὸν ἀγανάχτησις, ἀπεγύμνωσεν αὑτοῖς τὴν 
ἑαυτοῦ κατὰ διάνοιαν διαδολικήν πλάνην, xal πῶ; τῷ τῆς 
ὑπερηγανείας ἐγνυσιώθη πνεύματι, χαὶ ὑπυῖαἦ ἀνθρώτον 
τοῦ Θεοῦ ῥήματα ἐν τῇ ἑαυτοῦ γαςδία μελετῶν ἐκορυ- 


monachus cujusdam defen-oris 5 filius fuerat, qui ei 
ante mensam lueernim tenebat. Cumque vir. De 
ederet, ipse autem cum lucernz ministerio astaret, 
cepit per superbi.e spiritum 5 in mente sua tacit 9 
volvere, et per cegi:ationem dicerc : Quis est vie 
cui ego manducanli ascisto , lucernam teneo, servi- 
tium impendo ? Quis sum ego, ut isti serviam? Ad 
quem vir Dei statim conversus, vehementer ccepit 
eum increpare, dicens : Signa cor tuum, frater, 
quid est quod loqueris? signa cor tuum. Vocatisque 
statim fratribus, precepit ei lucernam de manibus 
tolli, ipsum vero jussit a ministerio recedere, et sibi 
hora eadem quietum sedere. Qui requisitus a fratri- 
bus quid habuerit in corde, per ordinem narravit 


B quanto superb: spiritu intumuerat, et qna: contra 


virum Dei verba per cogitationem tacitus dicebat, 
Tunc liquido omnibus patuit quod venerabilem Be- 
nedictum latere nil posset , in cujus auribas tacit» 
etiam cogitationis verba sonnissent *. 


- 4 - * , € * - Η * - . * . * - o » * 
φοῦτο Ὅθεν λοιπὸν πᾶσι φανερὸν * γέγυνεν ὁ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ χεχουμωένος ἰὸς, καὶ τὴν τοῦ ἁγίου πατρὸς προδιο- 
ρατιχὴν ἐθαύμαζον χαθαρότητα, ὅτι τὰ ἐν τῇ διανοίᾳ ὑπὸ τοῦ χοινοῦ ἐχθροῦ φυόμενα, τοῦτον λαθεῖν οὐ δύνανταε. 


KEAA. ΚΑ΄. 
περὶ τοῦ εὑρεθέντος ἀλεύρου iv χαιρξ λιμοῦ ἔμπροσθεν 
τῆς τοῦ ἁγίον κέλλης. 

Ἐν ἄλλῳ τοίνυν xotpo ἐν τοῖς τῆς καμπανίας μέρεσι, 
λιμὸς γέγονε καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐρωμάτων πάντων στίέ- 
γωσις. Σπάνη οὖν σίτου ναὶ τῷ τοῦ ἁγίον φροντιστηρίῳ 
ὑπῆρχε xal λεῖψις τῶν ἄρτων * ὥστε μὴ πλεῖον; πέντε 


CAPUT XXI. 
De ducentis farina modiis (amis tempore ente viri Dei 
cellam inventis. 

Alio quoque tempore in eadem Campani:e regione 
fames incubuerat 4, magnaque omnes alimentorum 
indigentia coangustabat. Jamque in Benedicti mona - 
sterio triticum deerat : panes vero pene omnes con- 


ἄρτων εὑρεθῆναι ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς τῶν ἀδελφῶν ἱστιάσεως. C sompti fuerant , ut non plus quam quinque ad refe. 


'Idov δὲ αὐτοὺς ὁ τίμιος πατὴρ σχυθρωπάζοντας τὴν ὁλε- 
γοψυχίαν αὐτῶν τῇ ἑαυτοῦ πραοτάτη διορθώσει, καὶ ἀλη- 
θεῖ ὑποσχέσει διαστήσας, ἔ)εγεν᾽ ε Ἵνα τί περῶδυποί ἐστε 
ἕνεχεν τῆς τῶν ὄρτων λείψεως ; σήμερον μὲν οὖν λεῖψιν 
ἔχετε, αὔριον δὲ πλησμονὴν τῶν ἀναγκαίων ἀφθόνως 
ἔξετε.ν Kai τῇ ἑξῆς ἡμέρα τῇ τοῦ Θεοῦ οἰκονομίᾳ ἀλεύρον 
μοδίους διακοσίους ἔμπροσθεν τῆ; πύλης τοῦ μοναστη- 
βίον ἐν σακχίοις " εὗρον" ἅπερ ὃ πρύτανις πάντων Θεὸς 
τισιν ἐπιγερομένοις ἐνετοίτησεν, xal τὴν τούτων ἀπόθεσιν 
ἐνώπιον τῆς τοῦ μοναστηρίου πύλης ἐποίησεν, οἵ τινες τὸ 
παράπαν ἄγνωστοι τοῖς ἀδελφοῖς ὑπῆρχον. ᾿Αγαλλιασθέν- 
τες οὖν ἐπὶ τῇ παραδύξω τοῦ ἁγίου θαυματοποιΐα, τῷ 
Θεῷ δόξαν ἀνέπεμψαν, μαδόντες λοιπὸν μὴ δυσφορεῖν ἐν 


ctionis horam fratribus inveviri potuissent. Cumque 
eos venerabilis Pater contristatos cerneret, eorum 
pusillanimitatem studuit modesta increpatione corri» 
gere, et. rursum promissione * sublevare , dicens : 
Quare de panis inopia vester animus contristatdr? 
Hodie quidem minus est, sed die crastina abundanter 
habebitis. Sequenti autem die ducenti farinz? modii f 
ante fores cell € in saccis inventi sunt, quos omni- 
potens Deus quibus deferentihus transmi isset, nune 
usque manet incognitum. Quod cum fratres cerne— 
rent, Domino gratias referentes, didicerunt jam de 


abundantia nec in egestate dubitare. 


λιμῷ, εἴποτε τύχοι τοῦτον συμθῆναι, ἐνέχειρον " ἔχοντες τὴν τοῦ &ylov πρὸς Θιὸν παῤῥησῖαν. 


Ὁ Becc., cepit puer superbie spiritu. 

* C'arnotenses, in cujus aure elium verba cogitationali 
sonuissent. 

4 Anno sc. 538, ex Procopio, 1l. n de Bello Goth — 
ubi famem per totam ltaliam grassatam esse refeur" 


tur. 

* Additur blanda in Digot. primo Aud, et Prat. 

f |lic ad memoriam revocetur. quod S. Paulirs « 
contigisse narrat Gregorius Turon. lib. de Glor& 3 
Confess. c. 107, nimirum plures naves vino tritice9- 
que onustas ex inopinato advenisse, veluti d.vinitee- 
advectas, ut largis Paulini eleemosynis premium re — 

nderetur, Terasizque uxoris fidos. contirusarctasf. 

onsule locum indicatum. 

6 Coinpend., fores ecclesie celle. 


* Ms. προγνωστιχῷ. D 

* Ms. uno verbo σύνδαχρυς. 

* Ms. xai ὁποῖα κατὰ τοῦ ἀνθρώπον. 

* Msg. be .. lóg. 

, Forte cexiois. Observat Cangius ex Sim. Logo- 
theta σακίον esse sacculum. 

* Forte ἐνέχυρον. .. 

* Delensores olim duplicis generis erant, politici 
nimirum, et ecclesiastici ;: hi ecclesiarum, pauperum 
46 viduarum; il'i urbium, loccrom ac provinciarum 
causas ac negotia curabant. Vide Haeftenum ad hunc 
leen, et Angelum de Nuce in cap. 37, lib. 1v Chron. 
Cassin. Μίλβιει,.. De cefensoribus jam egimus, et infia 
tiberius sumus dicturi gu: loca exploratis indicibus 
poteris adire. 


175 
ΠΕΤΡ. Εἰπὲ, δυσωπῶ, τὸ πνεῦμα τῆς 
* *. - 9 L - -- τ ^ 
διαπαντὸς ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τοῦ Θεοῦ n», ἢ 
καιροῖς ἐν αὐτῷ ἐνήργει ; 


προφητείοις 
ἐν διαφόροις 


TPHLI. Τῆς προφητείας τὸ πνεῦμα, Πέτρε, τῶν προφη- 
«τῶν τὸν νοῦν οὐ πάντοτε εἴωθεν λαμπρύνειν" καθάπερ 
“ὰρ περὶ τεῦ ἁγίου πνεύματος γέγραπται ὅτι € ὅπον θέ- 
λει ! πνεῖ,» οὕτω γνωστόν ἐστιν, oci x&i δὲς θέλει πνεῖ" 
τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅπερ ὃ προφήτης Νάθυν παρὰ τοῦ βασι- 
λέως Δαυὶδ αἰτηθεὶς εἰ cà Θέῷ φίλον ὑπάρχει οἰνόδομῆ- 
σαι αὐτὸν τὸν va^y χυρίου, πρῶτον μὲν συνεβούλευσε. 
μετέπειτα δὲ ἐγώλυσε᾽ τοῦτό ἔστιν ὅπερ Ἐλισσαῖος ὁ 
προφήτης Ἀλαίουσαν τὴν γυναῖνα ἐθεάσατο τὸ δὲ πρᾶγμο. 
ἠγνόει, πρὸϊ δὲ τὸν χωλύοντα αὐτὴν παῖδα £) γεν" « ἤΆφες 
αὐτήν. Oct ἡ ψυχὴ αὐτῆς χατὠδυνός ἐστιν, vol χύριος 
ἀπέχρυψεν ἀπ᾿ ἐμοῦ, xal οὐχ ἐφανέρωσέ μοι. ν Ὅπερ c 
πρύτανις πάντων Θεὸς ix μεγίστης εὐσπλαγχνίας oxo- 
νομιχῶς χατασχευάξει᾽ τῆς γὰρ προτητείας τὸ πνεῦμα 
ποτὲ μὲν παρέχων, ποτὲ δὲ coge ἀφαιρούμενος, τῶν 
προφητευόντων τὸν νοῦν διεγείρει μὲν ἐν τῷ ὕψει, διατη- 
ρεῖ δὲ πάλιν ἐν τῇ ταπεινώσει, ἵνα xal δεχόμενοι τὸ 
πνεῦμα ἐπιγινώσχωσι τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ £y αὐτοῖς ἔμ- 
κνευσιν, xxi πάλιν ὡσαύτως ἀφαιρούμενοι, οἰχονομοιῶς 
μάθωσιν, &y' ἑαυτῶν τί εἰσιν. 

ΠΕΤΡ. Οὕτως εἶναι γαθομολογῶ, xai μεγάλως πεπλη" 
ροτόρημαι" λιπαρῶ δὲ ἵνα t0. ἐλλεῖπον τῆς δυγγήτ tec τῶν 
κατορθωμάτων τοῦ σεβασμίου πατοὸς Βενεδίχτου ἀνα- 
πληρώσυς, καὶ εἴ τι δ᾽ ἂν ὑπαντᾷ τῇ en ἡγιασμίνη ψυχῇ, 
διέξελϑέ μοι. 

ΚΕΦΑΛ. KB. 
Περὶ τοῦ χατ᾽ ὄναρ χρηματισμοῦ, ἕνεχιν τῆς οἰκοδομῆς 
τῆς ἐν Τεῤῥακχίνῃ μονῆς. 
᾿ TPHTOPIOZ. Ἐν ἑτέρω καιρῷ ὁ τὸν νοῦν πεφρωτισμένος 
πατὴρ Βινέδιχτος παρεχλήθη ὑπὸ τινος πιστοῦ xai εὐλα- 
δεστάτου ἀνδρὸς, ὅπως διὰ τῆς αὐτοῦ ἐπιτροπῆς καὶ 
δυνδρομῆς, ἐν τῷ ἑαυτοῦ χωρίῳ πλησίον διαχειμένῳ τῆς 
Τεῤῥαχίνων πόλεως, "ἵνα ἀποστείλας τινὰς τῶν ἑαυτοῦ 
μαθητῶν, οἰχοδομήση αὐτόθε μοναστήριον. καὶ δὴ εξος 
τῇ αὐτοῦ παραχλήσει, χα)έσας οὺς ἔδοξεν αὐτῷ ἀπο- 
στεῖλαι, ὥρισεν, αὐτοῖς πατέρα χαταστήσαςΣ δὲ xai o γο- 
νόμον *, ἀπέλυσεν αὐτοὺς ἐν εἰρήνη, οἷς xai ὑπέσχετο 
δια εθαιούμενος, καὶ λέγων" « ᾿Απέλθετε, ἀδελφοὶ, καὶ τῇδε 
th ἡμέρα ἐγὼ παραγίνομαι πρὸς ὑμᾶς, x«i ὑποδειχνύω 
ὑμῖν ἐν ποίω τόπῳ τὸ εὐχτήριον ὀφείλει ἢ οἰχοδουηθῶναι, xai 
ἐν ποίῳ τόπῳ τὸ ἀριστητήριον τῶν ἀδελφῶν, χαὶ ἐν ποίῳ 
τύπω τὸ εἰς ὑποδοχὴν τῶν ξένων, x«i τὰ ἄλλα πόντὰα 
ἅπερ ἡ χρεία ἀπαιτεῖ γενέσθαι. » Οἵτινες τὴν τοῦ ἁγίου 
εὐχὴν λαβόντες εὐθέω; ἐπορεύθησαν, vai σνναγαγόντὲς " 


* Ms. θέλει. 

? (uterpres per eum qui ab. abbate seu Patre se- 
éündus esset, intellexit eeconomum. Qua ratione, vide 
supra in noia 5 ad «eg. D. seu cap. 2. 

* Ms. ὀφεΐλῃ. 

* Eo loci multum dissentit a Gregorio Zachari»s. 
Ille enun de przparaiis ad. excipiendum S. P. Beuc- 
dicium et ejus cumítes loquitur ; hic vero de necessa- 
nis ad :dillcium conquirendis e&t. suppedi.andis, ul 
jm ob«ervavit Gussauv. 

* fudundare videtur conjunctio ἵνα. Epir. 


8 Gsmet. ei pler., aspíirat. 


PROLEGOMENA: 
A Petr. Dic, quiso te : nunquid non credendum e«t 


ett 


huic Dei famulo semper prophetiz spiritum ades.e 
potu'sse? an per intervalla temporum cjus mentem 
prophetize spiritus implebat? 


Gregor. Propheti& spiritus, Petre, prophetarum: 


mentes non &emper irradiat: quià sicut de sancto 
Spiritu scriptuin est : Ubi vult spirat ^ (Joan. wm, δ): 
ita sciendum est, quia et quando vult aspirat. Hine 
est enim quod Nathan (11 teg. vi, 11) a rege requi- 
situs si construere templum posset, prius consensit b 
ei postmodum prolubuit. Hinc est quod Eliszus cun 
flentem mueren cerneret, causamque nescissel. 
ad prohibentem hanc puerum dicit : Dimitte eam, 
quia anima ejus in amaritudine est, el D minis celavit! 
a me; et non indicat mii (ΕΥ̓͂ Heg. 1v, 31). Quo! 


B omnipotens Deus Pet magrie pietatis dispensatione 


disponit : qiia dum prophetiz spiritum aliquaude 
dat, et aliquando subtrahit, yrophetantium mente, 
et elevat in celsitudine, et custodit in humilitate; nt 
et accipientes spiritum inveniant quid de Deo sint. 
ei rursum prophetis spiritum non habentes cogno - 
&cant quid sint de semetipsis, 


Petr. lta hoc esse, ut asseris, magna ratio clamat, 
Sed, quzso, de venerabili Pate Deucdicto quidq. i4 
adhuc animo occurrit, exsequerc. 


CAPUT XXII. 
De fabrica monasterii Tarracinensis per visionem ab e^ 
disposita. 

Gregorius. lio quaque tempore a quodam fidel 
viro fuerat rogalus ut in ejus praedio juxla Tarraci: 
nensem * urbem missis discipulis stis construere 
mónasterium debuissei, Qui roganti consentiens, 
deputatis fratribus Patrem tonstituit, et quis ei ἐς 
cundus esset 4 ordinavit. Quibus euntibus spopondit * 
dicens : lie, et die illo ego venio, et ostendo vob. 
in quo loco oratorium, in. quo refectorium fratrum, 
in quo susceptionem hospirum, vel quxque sunt ne: 
cessaria, zedificare debeatis; Qui benedictione perce- 
pta ilico perrexerunt, et constitutum diem magno 
pere przsstolantes, paraverunt omnia qux liis qui euni 


D tanto Patre venire potuissent, videbantur e-se neces: 


saria. Nocte vero eadein. qua. promissus ilucesceba! 
dies, eidem servo Dei quem illic Patrem constitue- 
£21, atque ejus przposilo vir Domini in somnis a,- 
paruit, et loca singula ubi quid aedilicare debuissen: ! 


b Val-cl., concessit. 

e Tarracioa Anxur prius. dicta, colonia el ui: 
Latii ad Ufentis fluvii. ostia. Tarracinensis autc 
monasterii vix «lla estont vestigia. Unitum fuit ma 
nasterio Cassin;, auctoritate Agapiti M, postqu 
fuerat longo tempore dirutum. Locus censum adliuc 
quema: persolvebat Casin. monast. Sec. Superiori. 
Vide τὸν Italicum Mabitl., pag. 100 el seq. 

4 Longip., et quis eis secundus esset. 

e Lyr. et primns Aud., respondit. 

€ Al., adificari debnisset, ut legitur in pl. Norm. 


PIT ed 


ΜῈ: S, P. DENEDICTUS, 


rt 


τὰ πρὸς τὴν τῆς οἰνοδομῆς χρείαν ἅπαντα, καὶ τὸν τό Α Subtiliter designavit. Cumque utrique à somno sur- 


m.» περικα)άραντες ἡτιἰμασα" πάντα, ἵνα τοῦ τιμίου 
πατρὸς παραγενομίνου χατὰ τὴν οἱγείαν ὑπόσχεσιν τὴν 
χοῦ χτίσματος διάταξιν ποιήσηται. Τὴ δὲ νυχτὶ ἐκείνῃ 
ἐπιφωσχούσης τῆς ἡμέρας ἐν ἡ τὴν ἑαυτοῦ παρουσίαν ὃ 
ἅγιος χαθυπέσχιτο, ὁ φῦη τῷ ἐκεῖσ: παρ᾽ αὐτοῦ προθδλη- 
θέντι ἡγουμένῳ καὶ τῷ οἰχονόμῳ αὐτοῦ, ἐν ὁράματι vrro- 
δειχνύων αὐτοῖς τοὺς τῆς οἰχοδομῆς τόπους, καὶ σχεδὸν 
εἰπεῖν πάντα μετὰ ἀχριδείας ἃ ἐχρῆν γενέσθαι αὐτόθι διε- 
τάξατο αὐτοῖς. ᾿Αναστάντες ' οὖν ὃ vt ἀδδᾶς τῆς μονῆς, 
καὶ ὁ τούτου οἰχονόμος μετὰ φόβου χαὶ χαρᾶς μεγάλης 
θάτερος θατέρῳ τὴν ὑπὸ τοῦ ἁγίου φανεῖσαν αὐτοῖς ὑπ΄. 
τασίαν διηγήσατο. ἸΠστωθέντες οὖν διὰ τῆς ὑπὸ τοῦ ἂν- 
᾿θρώπου τοῦ Θεοῦ φανΞίσης αὐτοῖς ὁπτασίας, ὁτεπροςστὼς 
τῆς μονῆς σὺν τῷ οἰχονόμῳ τὴν τοῦ χριστοφόρου ἀνδρὸς 
σωματιχὴν ἐξεδέχοντο παρουσίαν. Ὡς δὲ παρῆλθε λοιπὸν 
ἡ τῆς ὁρισθείσης προθεσμία; ἡμέρα ἐν ἡ ἔδει αὐτὸν πρὸς 
αὐτοὺς αἰσθητῶς παλαγενέσθαι, xal τῆς προσδοχίας 


gerent, sibi invicem quod viderant, retulerunt. Nos 
tamen visioni illi omnimodo (idem dantes, virum Dei 
sicut se venire promiserat, exspectabant. Cumqué 
vir Dei constituto die minime venisset, ad eum cum 
maro:e reversi sunt, dicentes : Exspectavimus, Pa 
ter, ut venires sicut promiseras, eL ncbis osténderec 
ubi quid «edificare deberemus, et non venisti. Quibus 
ipse ait : Quare, fratres, quare ista dicitis? Nunquid 
sicut promisi, non veni? Cui cum ipsi dicerent : 
Quando venisti? respondit : Nunquid utrisque vobis 
dormientibus non apparui, et loca singula designavit? 
l:e, et sicnt per visionem audistis ἃ, omne habitacu- 
lum monasterii ita construite. Qui bxc audienes, 
vehementer admirati, ad przdicium predium sunt 


B reversi, et cuncta habitacula sicut ex revelatione ὃ 


didicerant construxerunt. 


ἀποτυχόντες, ἐλυπήθησαν σφόδρα. llapwytvontvot δὲ πρὸς αὐτὸν τὴν αἰτίαν ἤτουν μαθεῖν δι᾽ ὃν πρὸς αὐτοὐξ 
οὐ παραγέγονε, xal λυπούμενοι ἐνεγάλουν αὐτῷ, λέγοντες" € Πάτερ ὅσιε, χαθὼς ὑπέσχου τὴν σὴν ἄφιξιν ἐξεδεχόμεθα, 
ἵνα ὑποδείξης ἡμῖν τὴν τῶν οἰχοδομηυάτων τοποθεσίαν. » Πρὸς οὺς ὁ τοῦ Θ:οῦ oo; * ἀποχριθεὶς, εἶπε εΔιατί, ἀδελ- 
gol, διατί ταῦτα οὕτω λέγετε πρός με; οὐχὲ καθὼς ὑπεσχόμην παραγέγονα πρὸς ὑμᾶς; ν᾽ Ἐχείνων δὲ εἰπόντων, € otc 
φύσει, πάτερ, οὐ παραγέγονος πρὸς ἡμᾶς, ν αὐτὸς ἀπεχρίθη λέγων "τ Μὴ οὐκ ὥφθην ὑμῖν ἀμφοτέροις γαθεύδουσι ; xoi 
ὑπέδειξα πῶς ὁγείλει ἡ τοῦ μοναστηρίου χτισθῆναι τοποθεσία ; ἀπέλθετε, καὶ καθὼς διὰ τῆς ὑπτασίας ἐθεάσασθε, 
χαὶ τῇ χειρὲ ὑμῖν ὑπέδειξα, οὕτως οἰχοδουήσαξε. » Οἱ δὲ ταῦτα ἀχούσαντες, καὶ λίαν θαυμάσαντες, ἐν τῷ προλεχ- 
θέντι χωρίῳ ὑπίστρεψαν, x«l πάντα τὰ τοῦ μοναστηρίου οἰχοδομήματα, καθὼς διὰ τῆς ὀπτασίας ἐτυπώθησαν, 


οὕτω x&l ὡκοδόμησαν. 


IIETP. διδαχθῆναι θέλω ποία τάξει γενέσθαι δύναται, 5 Petr. Doceri velim quo ficri ordine potuit ut longe 


ἵνα μήχοθεν ἀπέλθη ἀπόχρισις πρὺς χαθεύδοντας ἄνδρας, 
ὅπερ οἱ ἅγιοι δι' ὀπτασίας ἤχουσαν xal ἐγνώρισαν. 

l'PHP. Ἵνα τί ἐρευνῶν διστάξεις, Πέτρε, περὶ τοῦ κατὰ 
τάξιν γεγονότος χεφαλαίου ; ἢ ἀγνοεῖς ὅτι ἡ τοῦ πνεύμα- 
τος φύσις χινητιχή ἐστιν ὑπὲρ τὸ σῶμα; ἁληθῶς τῆς γρα- 
φῆῇς μαρτυρούσης ἀχηχόαμεν, ὅτι ὃ προφήτης ᾿Αμβαχοὺμ 
ix τῆς Ἰουδαίας ὑψωθεὶς ἄφνω εἰς τὴν τῶν Χαλδαίων γῆν 
σὺν τῷ ἀρίστῳ ᾧ ἦν ἑοντῷ ἑτοιμάσας, πρὸς τὸν προφήτην 
Δανεὴλ παραγίγονε, vai τοῦτον ἐμπλήσα; ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ 
πάλιν ἑαντὸν εὗρεν; El οὖν ὁ προφήτης ᾿Αμθαχοὺμ ἐκ τοσ- 
οὕτου μεγίστου διαστήματος ὑπὸ Θεοῦ μετάρσιος γεγο- 
vec, xxl ἐν μιᾷ γαιροῦ ῥοπῇ σωματιχῶς δανιὴλ τῷ προ- 
qun ἄριστον παραγενόμενος προχεχόμιχε ἧἾ, τί θαυμγσ- 
τὸν εἰ ὁ πατὴρ Βενέδιχτος διὰ προσευχῆς ἐν π.εύματι 


iret, responsum dormientibus diceret, quod ipsi per 
visionem audirent et recognoscerent. 

Gregor. Quid est quod perscrutans rei gestz ordi- 
nem ambigis, Petre? Liquet profecto, quia mobilio- 
lioris * natnre est sp ritus quam corpus. Et certe 
Scriptura teste novimus quod propheta ex Judza 
sublevatus (Dan. xiv, 52), repente est cum pra»- 
d'o in Cliald:za depositus, quo videlicet prandio pro- 
phetam refecit, seque repente in Juda iterum inve- 
nit. Si igitur tam longe Habacuc potuit sub momento 
corporaliter ire et prandium d«f τ το, quid mirum si - 
Benedictus Pater obtinuit quatenus iret per spiritum, 
et [ratrum quiescentium spiritibus necessaria narra- 
ret, ut sicut ille ad cibum corporis corporaliter 


yi» μετάρσιος γέγονε, καὶ τοῖς δυσὶν ἤγουν τῷ ἡγου- D perrexit, ita iste sd iustitutionem spiritalis vite 


μένῳ xod τῷ αὐτοῦ οἰχονόμῳ 0 gu , xxi περ! τῆς οἰχοδο. 
μῆς τῆς μονῆς διετάξατο, ὃν τρόπον δὲ ὁ προφήτης τὴν 


spiritaliter pergeret? 


σωματιχὴν τροφὴν ἐπιφερόμενος πρὸς Δανιὴλ τὸν προφήτην σωματιχῶς παραγέγονε, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον χαὶ ὃ 
πατὴρ Βενέδιχτος ἐν πνεύματι πρὸς τοὺς μαθητὰς παραγέγονε, βρῶσιν ἀθάνατον αὐτοῖς ἐπιφερόμενος, τουτέστι 


τὴν τῆς μονῆς σύστασιν καὶ οἰχοδομήν ; 

ΠΕΤΡ. Τῇ δεξιὰ χειρὶ τῆς ψυχωφελοῦς" xai σωτηριὼ- 
δους διηγήσεως ἐχμαξάμενος τὴν ἐν τῇ διανοίᾳ μου ἐνοῦ- 
σαν δειλίαν ἀχμάξουσαν τὴν τῆς ἐρωτήσεως; προθυμίαν 
ἀπτιργάσω, ἀλλ᾽ ἤθελον γνῶναι ὁποῖος ὑπῆρχεν ὁ ἀνὴρ 
οὗτος ἐν τῇ χοινῇ συντυχέα. 


1 
3 


Ms ἀναστὰς 09». 

Ms. τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος. 
5 Ms. ἐχόμισε. 

* Ms. τῆς σῆς dv. 


* [ta magno consensu mss. Proetulerunt editores, 
με qu.dem «excepto Mabill.. sicut per visionem vidistis. 


Petr. Manus tux locutionis tersit a me, fateor, 
dubietatem mentis; sed velim nosse in communi 
locutione qualis iste vir fuerit. 


Fortas:e quod per visionem videre, non audire dea. 
mur. At infra paulo post legitur : quod ipsi per visio« 
nem audirent. 
b Nounulli ed., ex relatione. 
c In vet. ed., nobilioris, quem errorem retinuerunt 
D:llaund. contra mss. Angl., Norm., ete., fidem. - 


4117 

KE4AA. KI". 

Περὶ t&v χωρισθεισῶν παρ᾽ αὐτοῦ τῆς χοινωνίας μονασ- 
τριῶν- 


ΓΡΗΓΟΡΙ͂ΟΣ. Σπανίως, Πέτρε, καὶ αὐτὴ ἡ συνήθης αὖ- 
τοῦ διάλεχτος ἠστόχει θείος δυνάμεως " ὑπὸ γὰρ τῆς τῶν 
σημείων ἐνεργείας ἡ τοῦ μακαρίου φωνὴ βριθομένῃ, ἐνερ - 
qác ὑπῆρχε xal οὐ διάχενος. Ὃ γὰρ τὴν ἑαυτοῦ χαρδίαν 
ἐν τοῖς ὑψηλοῖς ἀνατείνας οὐδαμῶς ἐκ τῶν προερχομένων 
dx τοῦ στόματος αὐτοῦ λόγων, χενόν τινα ἡ διαπίπτοντα 
εὐρίσχεσθαι (sic). Εἰ δὲ καὶ συμέεδηκέ ποτε σὺν ἀπειλῇ 
φθέγγεσθαι αὐτὸν, λίαν ζννατὸς. ἣν 6 τούτου λύγος " διότι 
οὐ μετὰ δειλίας, ἡ σχέψεως, ἀλλὰ δι᾿ ἀποψάσεως σοφῶς 
ἐπετίμα. Ἐπεὶ οὖν οὐ μαχρὰν τοῦ μοναστηρίου αὐτοῦ δύο 
τινὲς παρθένοι ἀσχήτριαι εὐγενεστάτον γένους τυγχάνου- 
σαι iv τῷ ἑαυτῶν ἀνεστρίφοντο οἴχῳ, ἀνὴρ δέ τις σπου- 


δαῖος xxi εὐλαδὴς τὴν λειτουργίαν τῆς αὐτῶν χρεὶσς τε. 


xai οἰχονομίας συνήθως διηχίνει" ἀλλ᾽ ἡ τοῦ γένους εὖ- 
“ἐξνεια οὐ πᾶσι συμβαίνει πρόξενος γίνεσθαι τὲς τοῦ volg 
νήψεως, tvx ἑαυτοὺς ἐν τῷδε τῷ χόσμ,» βδελυξάμενοι 
μηδὲν πλέον ἑαυτοὺς τῶν ἄλλων ἡγήσωνται εἶναι. Τοῦτο δὲ 
εἰ ἔγνωσαν xal διὰ μελίτη; ἐποιοῦντο, οὐκ Gy αἱ προῤ- 
ἐηθεῖσαι ἱεραὶ θήλειαι τὴν ἑαυτῆς ! γ)ῶσσαν δίκην ξηροῦ 
κατὰ τοῦ σπουδαιοτάτου ἐχείνου ἀνδρὸς τοῦ τὴν ὑπηρε- 
σαν προθύμως αὐταῖς τῶν ἀναγχχίων τοῦ σώματος 
χρειῶν προσπορίξοντος, εἰς ὕδρεις ἠχόνησαν, vai εἰς 
θυμὸν τοῦτον ἐγένησαν. Ὁ δὲ εὐλαδὴς ἐκεῖνος ἀνὴρ μὴ- 
κέτι λοιπὸν δυνάμενος ὑπενέγχαι τὴν ὑπερξάλλονσαν τῶν 
θηλειῶν εἰς αὐτὸν * γινομένην ἀτιμίαν, πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ 
ἄνθρωπιν παρεγένετο, x«l τὴν τῶν παοθένων ἐστηλίτευ- 
σεν ἀχάριστον γνώμην, xxi πόσας “ὄρεις παρ᾽ αὐτῶν 


ἐδέξατο ἀνέθετο τῷ ἁγίῳ. Ὁ δὲ σημειοφόρος πατὴρ Βενέ- C 


δικτος ταῦτα &xo:Gag περὶ τῶν παρθένων, ἐδιλωσεν αὐ- 
ταῖς, λέγων" € Διορθώσασθε ἑαυτὰς x«i τὴν γγῶσσαν ὑμῶν 
σωφρουίσατε, ἐπεὶ ἐὰν μὴ διορθώσησθε, ἀχοινωνήτους 
ὑμᾶς ποιῶ. » Ταύτην οὖν τὴν τῆς ἀχοινωνησίας ἀπόφασιν, 
οὐχ ὡς δεσμῶν αὐτὸς ἐν τῷ τοῦ ἐπιτιμίου χωρισμῷ 
ἀπέστειλεν, ἀλλὰ σοφῶς τε καὶ πατριχῶς τὴν ἐχβίνων 
ἀχάριστον προαίρεσιν βελτιῶσαι βουλόμενος " ἐχεῖναι δὲ 
τῆς οἰχείας ἀφροσύνης οὐχ ἀπέστησαν, οὐδὲ λόγον ἐποιή- 
σαντο τῆς τοῦ ἁγίου παραινέσεως. Μετ᾿ ὀλίγας οὖν ἡμέ- 
pes αἱ προῤῥιθεῖσαι παρθένοι τέλει τοῦ βίου ἐχρήσαντο, 
xmi ἐν τῇ ἐχχλησίᾳ ἐτάφησαν. Ἡνίχα δὲ ἐν τῇ αὐτῇ ἐχχλη- 
«ig τῆς 9είως λειτουργίας αἱ συνάξεις ἐπετελοῦντο, xai 
κατὰ τὸ σύνηθες ὁ διάχονος ἔχραζεν᾽ € Et τις οὐ χοινωνεῖ, 
alin τῆς x inaug ἔξω,» ἡ τρογρὸς τῶν ῥηθεισῶν παρ- 
Θίνων, ἦτις ὑπὲρ αὐτῶν συνήθως προσφορὰν τῷ χυρίῳ 

* MS. τὴν ἑαντῶν... χατὰ τοῦ διχαιοτάτου. 

3 Ms. γενομένην. 

* Carnot et Prat., ercommunicabo; quod pnus. in 
Germ. scriptum. De hac excommun:catione fuse dis- 
putat Gussanv. asseriique genus esse maledictionis , 
$:0n ver» censuram canonicam. Consuleudi sunt Re- 
Ἐπ’ S. P. Bened. commentatores, maxime ad capp. 
z5,92:,25 et seq. Sane mens Gregorii fuit huic ex- 
vomimunicationi vim canoniee tribuere, nt ex his 
liquet : Cumque... diaconus clamaret, eic., infra. 

b Ciruot., sed interpretando; German. Longip. et 
plerique Norm., intentando, Secundus Theod., tnten- 


iando quod est comminando. Aliqui Norm., inten- 
£endo. 


. * Ex lioc Inco patet. non solos episcopos aut cle- 
ricos tunc in ecclesiis sepultos fuisse. ldem liquet 


PROLEGOMENA. . 
A 


175 
CAPUT XXIII. 


De sanctimonialibus que post mortem per ejus oblatio- 
nem communioni Ecclesim sunt redde. 

Gregorius. Vix ipsa, eire, communis ejus locutio 
a virtulis erat pondere vacua : quia cujus cor sese 
in alta suspenderat, nejuaquam verba de ore illius 
incassum cadebant. Si quid vero unquam non jaw 
decernendo, sed minando diceret, tintas vires sero 
illius liabebat, ac $i hoc non dubie atque suspense, 
sed jam per sententiam protulisset. Nam non longe 
ab ejus monasterio div. quadam sascrimoniales fe- 
mins mnobiliori genere exorta», in loco proprio «ou- 
versabantur; quibus quidam religiosus vir ad ex- 
terioris vite usum przbebat obsequium. Sed sient 
nonnullis solet nobilitas ge eris parere ignobi'itatem 
mentüs, ut minus se in h c mundo despiciant, qui 
p'us se c:eteris aliquid fuisse meminerunt; necdum 
predieiz s;nctimoniales feminae perfecte liguam 
suam sub babitus sui freno restrinxerant, et eumdem 
religiosum virum qui ad exteriora necessoria eis 
obsequium prabebat, incaulis sape sermonibus 
ad. iracundiam provocabant. Qui dum diu ista to- 
leraret, pe rexit. ad Dei hominem, quantosque. pa- 
teretur verborum contumelias, enarravit. Vir autem 
Dei ^zc de illis audiens, eis protinus mandavit, 
dicens: Corrigite linguam vestram; quia si non 
emendaveritis, excommunico ^ vos. Quam videlicet 
excommunicationis sententiam non proferendo intu. 
lit, sed winando b. lllz autem a pristinis moribus 
nibil mutata, (γα paucos dies defunctx: sunt, atque 
in ecclesia sepultie c. Cumque in e»dem ecclesia 
missarum solemnia celebrarentur, atquo. ex more 
diaconus clamaret: Si quis non. communicat , de 
locum, nutrix earum qux pro eis oblationem Do. 
mino offerre consueverat, eas de sepulcris suis pro- 
gredi οἱ exire de ecclesia videbat. Quod dum sz- 
pius cerneret, quia ad vocem diaconi clamantis exi- 
bant foras, atque intra ecclesiam permanere mno" 
poterant, ad memoriam reduxit qui vir Dei iliis 
adhuc viventibus mandavit. Eas quippe se commu- 
nione privare dixerat, nisi mores suos et verba cor- 
rigerent. Tunc. servo Dei cum gravi maerore indica- 
tum est, qui manu sua pr.tinus oblationem dedil, 


dicens: lt * et hanc oblationem 4 pro eis offerri Do- 
mino facite, et ulterius excommunicat:ze non erunt. 
D Qus dum oblatio pro eis fuisset iinmolata, et a dia- 


ex cap. 50 et seqq. l. 1v Dial. Jus sepultur:e in ec. 
clesia, pecunia coinparatum, vide ejusde:r lib. c. 52. 
Fidelium corpora jam a iv sz:eculo in ecclesiis sepulta 
aliquandó fuisse probat Ambrosius: Nondum, inquit. 
erant hujusmodi Dei tempia in quibus fidelium Domino 
reliquie condautur, 1. 1 de Abrabiam, 6. 9, n. $0, p. 
$08 δον: ed. 

4 Gabriel Albaspinzus in 1. 1. observatione 10, 
duo probat ad hunc locum illustrandum apprii^ 
idovea. Primum oblationes olim fuisse instar modi 
seu facultatis. cujusdam, qua jus commuuionis co:n- 
parabatur, quando ille ab ecclesia altari expositze et 
repr:esentatae. Deo a sacerdotibus erant, Alterum, 
p st mortem jus communionis a quo vivus quís ex- 
Ciderat, posse recuperari, si modo extremum vite. 
diem in penitentia termiwassei. Moy. Vor N M. 


179 $. P. BENEDICTUS. 130 


προσέφερε, τὰς σὑτὰς δυο παρθένους; «x τῶν ἀνημάτων A Cono juxt1 morem clamatum est, ut non commumi- 


αὑτῶν προερχομένας, x«l ἀπὸ τῆς ἐχχλησίας ἐξερχομέ- 
νας ἐθεώρει. Ὡς δὲ πολλάκις τοῦτο γινόμενον ἐθεάσατο, 
xoi πρὸς; τὴν τοῦ διαχόνου ἐχφώνησιν ἔχείνας ἐξερχομέ- 
νας ix τῶν μνημάτων, καὶ ἐν τῇ ἐχχλησία μένειν μὴ δυ- 


cantes ab ecclesia exirent , ill? exire ab ecclesia ul» 
terius visze non sunt. Qua ex re indubitanter patuit 
quia dum inter eos qui communíone privsti sunt, 
minime recederent, communionem a Domino per ser- 


vavíva;. εἷς μνήμγῳ ἔγοῦσα ἡ ῥηθεῖσα τούτων τροφὸς, νυπὶ Domini recepisseut, 
ὑτιπὲρ ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἔτι ζώσα ς αὐταῖς ἐδήλωσε, 
χαὶ τῆς τῶν θείων κυστηρίων μεταλήψεως ταύτας στερῆσαι εἶπεν, ἐὰν μὴ τὰ ἑαυτῶν ἤθη xai τοὺς λόγους διυρ- 
θώσωνται ", μετὰ σπουδῆς πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ δοῦλον * Βενέδικτον παραγίνεται, καὶ σὺν ὀδυρμῷ πολλῷ πρὸς τοῖς ποσὶν 
ατοῦ χυλινδουμένη, τὴν οἴχτον x«i φρίκης μεστὴν ἐχείνην θεωρίαν, ἥνπερ τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῖς οἰκείοις ἐθιάσατο, 
ἀ,ήγγε λὲν τῷ πατρί. Ὁ δὲ ἅγιος ταῦτα ἀχούσας, καὶ ὑπὸ τῆ; συνούσης αὐτῷ συμπαθείας κινηθεὶς, ao μίαν προσ- 
φορὰν, ωχεν * ἐν τῇ χειρὶ αὐτῆς, εἰπὼν πρὸς αὐτήν" € Απελθε, γαὶ ταύτην τὴν προσφορὰν ὑπὲρ αὐτῶν τῷ χυρίῳ 
προσενεχθῆναι ποίησον, xai τοῦ λοιποῦ οὐχ ἔσονται ἀκοινώνητοι. » Τῆς τοίνυν προσφορᾶς ὑπὲρ αὐτῶν προσενεχθεῖ- 
qne tà χυρίῳ, xai τοῦ διαχόνου χατὰ τὸ σύνηθες χράζοντος, ἵνα οἱ ux) μεταλαιόανοντες ἐξέλθωσι τῆ; ἐχχλησίας, cix 
ἔςι λειπὸν ἐθεωρήθησαν ὑπὸ τῆ; τούτων τροφοῦ ἐχθαίνουσαε τῆς ἐχκλησίας. Ὅθεν πιστεύομεν ἐχτὸς πάσης ἀμφισ- 
ἀητήφεως. ὅτι ἡνίκα ἡ παρὰ τοῦ ἀγίον δοθεῖσα προσφορὰ ὑπὲρ αὐτῶν ἐθύθη, παραυτὰ τῆς συγχωρήσεως ἠξιώθησαν, 
καὶ τὴν τῆς ὁσίας χοινωνίας μετάληψω παρὰ χυρίου διὰ τοῦ μαχαρίου Βενεδίχτου ἐδέξαντο. 

ΠΕΤΡ, Θαυμαστὸν σφόδρα ἐστὶν εἰ [redundat ci] τοῦ. B — Petr. ΜΪιυπὶ valde, 4υλιην 8 venerabilem et 538- 


«ov τιν σεθάσμιον καὶ ἁγιώτατον ἄνδρα " ἐν ταύτῃ τῇ 
ζωῇ ὄντα xal φθαρτῇ σαρκὶ ἰσχύειν ψυχὺς λῦσαι ἐν 
(oT *. λοιπὸν τῷ ἀοράτῳ χοιτηρἴ τετα μένας. 

 FPHT'OP. Μή τι οὖν, Πέτρε, ἐν ταύτῃ τῇ σαρχὶ ἔτι οὐχ 
ἦγ ὁ παρὰ Θεοῦ ἀχούσας, ε Ὁ ἐὰν δήσης ἐπὶ τῆς γῆς ἔσται 
δεδεμένον xai ἐν τοῖς οὐρανοῖς * xoi ὃ ἐὰν λύσης ἐπὲ τῆς 
ἧς ἔσται λελυμένον xai ἐν τοῖς οὐρανοῖς ; » οὗτινος καὶ νῦν 
τὴν τάξιν ἐπιχρατοῦσιν, δεσμεύοντες xai λύοντες, οἱ τὸν 
ϑρόνον τοῦ &yiou ᾿Αποστόλου xal ποιμένο; τῇ πίστει καὶ 
τοῖς ἤθεσι χοσμοῦντες. Ἵνα οὖν δόξης τοσαύτης γήϊνος 
ἄνθρωπος καταξιωγῇ, ὁ οὐρανοῦ καὶ γῆς ποιητὴς ἐξ οὐ- 
ρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν κατῆλθε, xai tva ἡ σὰρξ ἐκ τοῦ πνεύ - 
ματος; κρῖναι δυνηθείη, ταῦτα αὐτὴ παρασχεῖν ἠξίωσε, 
^ Θεὸς ὧν γέγονε διὰ τοὺς ἀνὴρώπους σάρξ. Ἔξω δὲ αὐτοῦ 


ctissimum virum , adhuc tamen in bac carne corru- 
ptibili degeutem, potuisse animas solvere in illo jam 
invisilili judicio constitutas. 

᾿ Gregor. Numquidnam , Petre, in bac adhuc carne 
non erat, qui audiebat : Quodcunque ligaveris super 
terrcm , erit ligatum et in celis : et qua: solveris super 
terram , soluta. erunt et. im. ccelis ( Matth. xvi , 49)? 
Cujus nunc. vicem iu ligando et solvendo * obtinent 
qui locum sancti regiminis fide et moribus tenent 5. 
Sed ut tanta valeat homo de terra , cceli et terra 
Conditor in terram venit e celo, atque ut judicare 
caro etiam de spiritibus possit, hoc ei largiri-digna- 
(us est, factus pro hominibus Deus caro : quia inde 
surrexit ultra se infirmitas nostra, unde sub se in- 


ἡ ἀσθίνεια ἡμῶν" οὐ γὰρ ὑπ᾽ αὐτῆς ἡ τοῦ Θεοῦ δυναστεία (ἡ lirmata est firmitas Dei. 


ἠσθένησεν. 

ΠΕΤΡ. Μετὰ τῆς τῶν σημείων δυνάμεως x«l ἡ τῶν 
ῥημάτων ἀπολογία προσψόρω; ἐξεφωνήθη. 
ΚΕΦΑΛ. KA. 

Περὶ τοῦ μοναχοῦ τοῦ παρὰ γνώμην τοῦ ἁγίου εἰς τοὺς 
γονεῖς ἀπελιζντος, κἀχεῖ τελειωθέντος. 

C'PUTOP:05. ἴλλλοτε πάλιν μοναχός τις νεανιχῶς βιῶν, 
τῆς μονῆς τοῦ ἀνθρώπου τοῦ Θεοῦ ὑπάρχων, τοὺς ἑαυτοῦ 
κατὰ σάρχα γονεὶς ὑπὲρ μέτρον ἀγαπῶν, καὶ ἐν τῇ * oi- 
κίᾳ αὐτῶν συνεχῶς ἄνευ τῆς τοῦ ἁγίου πατρὸς παρα- 
θέσεως ἀπερχόμενος, συνέξη ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ κατὰ τὸ φύνη- 
θες αὐτῷ πρὸ; τοὺς; γονεῖς παραγενέσθαι" εἰσελθόντος δὲ 
κὐτοῦ ἐν τῇ oixiz, ἐτελεύτησεν. Εἶτα χηδεύσαντες αὐτὸν, 
xai «3:3 παραδόντες, τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἔξω 
εὗρον ἐῤῥιμμένον. καὶ τοῦτο πάλιν θάψαντες, εὐθὺς ὑπὸ 
τῆς γῆ; ἐχδρασθὲν ὡς τὸ πρότερον ἐθεάσαντο. Ταῦτα οὖν 
ἑωραχότες οἱ αὐτοῦ κατὰ σάρκα γονεῖ;, πρὸς τὸν συμπα- 
θέστατον πατέρα Βενέδικτον μετὰ μεγίστον * κλαυθμοῦ 


* Ms. διορθώσωσω, 

* Ms. eov. 

? Ms. δέδωγχεν. ᾿ 
Ms. ἄνδρα ἔτι ἐν ταύτῃ τῇ φθαρτῇ φαρκὶ ἴντᾳ, 
(07 ',8ty. 

Juniorem hune monachum frequenter ad paren- 
(65 invlsendos exiisse significat interpres, quod in 
Gregorio uon legimus. 


Petr. Cum virtute signorum concorditer loquitur 
ratio verborum. 


CAPUT XXIV. 
De puero monacho quem sepultum terra projecit. 


Gregorius. Quadam quoque die dum quidam ejos 
puerulus monachus parentes suos ulira quam debe— 
ret diligens, atque ad eorum habitaculum tendens , 
sine benedictione de monasterio exiisset , eodem ἐξ «x 
mox ut ad eos pervenit , defunctus est. Cumque esses 
sepultus , die altero projectum foras corpus ejus ig — 
ventum est, quod rursus tradere sepulture curave— 


p "unt. Sed sequenti die iterum projectum  exteriasm 


atque inhumatum sicut prius invenerunt. Tunc cog — 
cite ad Benedicti Patris vestigia currentes, cumemr 
magno fleiu petierunt ut ei suam gratiam largiri Si 
dignaretur. Quibus vir Dei manu sua protinus com- — 


* Ms. μεγάλης παραχλήσεως ναί. 
᾿Ηἰς aliqua desideratur conjunctio. Epi. 


^ Val-cl. et primus Carnot., ligandi et solvendi, 
» Neque vero hinc concludat aliquis ministrorum 
peccata sacramemtorum effectui obicem ponere. 


"ca! Non 
euim )pst per se sanclificaut , sed ille cujus sunt mi- 
nistri, Gussawv. 


9 PROLEGOMENA. 192 


προσέδραμον, δεΐμενοι ὅπως διὰ τῆς ἐνούσης ἐν αὐτῷ A munionem dominici corporis dedit * dicens: Ite , 
θείας χάριτος οἰχτειρήσας τὸν οὕτως ἀθλίως θανόντα, — atque hoc dominicum corpus super pectus ejus cum 
προστάξῃ τοῦτον ὑπὸ τῆς γῆς χατασχεθᾶναι. Ἑωραχὼς — magna reverentia ponite, et sic sepulturz:e eum ira- 
οὖν ὁ μαχάριος τὴν χατώδυνον αὐτῶν χαρδίαν, λαδὼν ἀπὸ — dite. Quod dum factum fuisset, susceptum corpus. 
τοῦ δεσποτιχοῦ σώματος μερίδα μίαν δέδωχεν ἐν τῇ χειρὶ ejus terra ἰδινῖ!, nec ulira projecit. Perpendis , Pe- 
αὐτῶν, εἰπὼν πρὸς αὐτούς" ε᾿Απέλθετε, xoi τοῦτο δεσπο’ — Lre, apud Jesum Christum Dominum cujus meriti 
τιχὸν σῶμα ἐπάνω τοῦ στήθους αὐτοῦ βαλόντες τῇ rpoon- ἰἴδῖ6 vir fuerit, ut ejus corpus etiam terra projecerit, 
xovcn ταφῇ παροδίδοτε. » Τοῦτο ovy πεποιηχότες οἱ τοῦ — qui Benedicti gratiam non haberet. 

τεθνεῶτο; γονεῖς, οὐκέτι ὑπὸ τῆς γῆς ἐξεῤῥίφη τὸ ταφὲν δ΄ 

σῶμα, ἀλλὰ κατὰ τὴν τοῦ ἁγίον πρόσταξιν, ἔμεινεν κατασχεθὲν ὑπὸ τῆς γῆς. Ὁρᾷς, Πέτρε, ποίας χκαταχρίσεως παρὰ. 
Ἰησοῦ Χριστοῦ" ἠτιώθη ἐχεῖνος ὁ &vip* ὅτι τὸ σῶμα αὐτοῦ ἡ γῆ ἀπέῤῥιψεν, διότι τὴν τοῦ μαχαρίου Βενεδίχτιυ 
εὐμένειαν οὐχ ἔσχεν. 


᾿ΠΕΤΡ. Θαυμάξω ἀληθῶς, xal σφόδρα ἐχπλήττολμαι. ΒΒ Petr. Perpendo plane, et veliementer stupeo. 


ΚΕΦΑΛ. KE. CAPUT XXV. 
Βερὶ τοῦ ἐξελθόντος μοναχοῦ τῆς pavüc, οὕτινος iv vf; ὠ De monacho qui de monastero discedens , draco- 
| ὁδῷ δράχων ὑπήντησεν. nem in itinere invenit. 
ΓΡΗΓΟΡΙ͂ΟΣ. " Hy τις bx τῶν μοναχῶν τῆς μονῆς τοῦ ὁσίου Gregorius. Quidam autem ejus monachus mobill- 


πατρὸς Βενεδίκτου, ὅστις τῷ τῶν λογισμῶν ἑεμθασμῷ taii mentem dederat b, et permanere in. monasterio 
ὑπὸ τοῦ τῆς ἀκηδίυς δαίμονος χυρεευθεὶς, τῇ τοῦ κανόνος nolebat. Cumque eum vir Dei assidue corriperet , et 
ἀχριδεστάτῃ παραδόσει. στοιχίσαι ὃ οὐδαμῶς ἤθελεν. Ὃ — Trequenter admoneret, ipse vero nullo modo cunsen- 
δὲ τοῦ Θεοῦ δνήρωπος τοῦτον νουθετῶν οὐ διέλειπε, χαὶ ΠΓΕΙ in congregatione persistere, atque importunis 
συνεχῶς παιδεύων οὐχ ἠμέλησεν. Ἐχεῖνος δὲ οὐχ εἴλατο — Drecibus ut relaxaretur immineret, quadam die idem 
τῆς τοῦ πατρὸς ὑπακοῦσαι παραινέσεως, ἀλλὰ καὶ ἀναι- venerabilis Paler, nimietatis ejus tedio affectus , 
δῶς τῷ ἁγίῳ προσπίπτων οὐχ ἐπαύετο, ἵνα ἰαθῇ ὑπ᾿ — iratus jussit ut discederet, Qui mox ut monasterium 
αὐτοῦ πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ γονεῖς πορενθῆναι. Ἐν μιᾷ οὖν exiit, contra se assistere. aperto ore draconem in 
Spípa " ὁ σιβάσμιος πατὴρ ὑπὸ τῆς αὐτοῦ παραχλήσειως lüRere invenit. Cunique eum idem draco qui appa- 
ὀχληθεὶς, ἐν θυμῷ ἐκέλευσεν ἵνα τῆς μονῆς ὑποχοιρήσῃ. C: ruerat devorare vellet, ccpit ipse lremens el palpi- 
“Ὅστις εὐθέως ἡνίχα ix τοῦ μοναστηρίου ἐξῆλθε, χατενώι (88 agnis. vocibus clamare, dicens: Currite *,cur- 
πίον αὐτοῦ ἐν τῇ ὁδῷ δράκοντα ἀνεωγμένῳ " τῷ στόματι — lle, quia draco iste me devorare vult. Currentes 
εὗρε, καταπιεῖν τοῦτον ὀΐλοντα. Ἤρξατο οὖν αὐτὸς vpí- — autem íratres draconem minime viderunt, sed tre- 
μειν, xoi * ψηλαφῶν μεγίσταις φωναῖς χράξων ἔλεγε . meutom alque palpitanteim mouaclhum ad imonaste- 
Δράμετε, δράμετε, ὅτι ὁ δράχων οὗτος vavagaytiv με θές — rium reluxerupnt. Qui statiin. promisit nunquam se 
λει.» Δραμόντες " δὲ ὁμοῦ δύο ἀδελνο;, τὸν μὲν δράκοντα — esse ἃ monasterio recessurum, atque ex hora eadem 
οὐχ ἐθ:ωρήσαντο, τρέμοντα δὲ, χαὶ ψηλαψῶντα τὸν po- — dn sua prowissione permansit: quippe qui sancti 
ναχὺν εὑρίντες, εἰς τὸ μοναστήριον ὑπέστρεψαν. Ὅστις — Viri orationibus contra se assistere draconem vide- 
εὐθέῳ; ὑπέσχετο μηδέποτε £x τοῦ μοναστηρίον ἐξιένα',ν, Tal, quem prius non videndo sequebatur. 

ἢ ἀποστῆναι. ᾿Απὸ οὖν τῆς ὥρας éxivng ἐν τῇ ἑαυτοῦ 

ὑποσχέσει ὑπέμεινε, καὶ ταῖς τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς εὐχαῖς τειχισϑεὶς, τὸν χατίναντι αὐτοῦ ἑστῶτα δράχοντα, ὅντινα 
πρότερον μὴ ὁρῶν ἡἠχολαύθει, τοῦτον οὐδαμῶς τοῦ λοιποῦ ἐθεί σατο. 


5 Ms. ἐῤῥιμμένον τὸ ταφὲν σῶμα toov. ἀλ)ά. non debet. mortuis, cum dictum sit a Deo : accipi'e 
* Ms. χριστοῦ ἐν πείρα γέγονεν ἐχεῖνος. et mauducate. Unde liquet eos solos accipere posse 
δ Ms. στοιχῆσαι. Et paulo post διέλιπε.... οὐχ — qui manducare valeant. Plurimi locum hunc illu- 
εἵλετο. Ὁ 9trarunt, Hftenus, Mabillonius, Bultellus, etc. , ii 


τῶν ἡμερῶν. suis ad Vitam S. Bened. lucubrationibus. ἔχ hoc 

* MS. ἀνεωγμένον τὸ στόμα ἔχοντα εὗρεν κατοπιεῖν — facto, quod a 8, Basilio qu: que usurpatum fatetur 
αὐτὸν θέλοντα᾽ ἤρξατο οὖν ὁ αὐτός. Gussanvilleus , demonst:zari contendit, uon omnium 

* Vox ista significat palpans, non palpitans, ut in. priscorum exempla in nostros umores | indiscrimina- 
J.atiuo legitur. Ex vocum similitudine forsitan hallu-— tim esse inducenda. Vide Basilii vitam ab Amphilo- 
cinstus eat interpres hic et paulo infra; aut corrupto — chio, ut vulgo creditur, scriptam. Consule etiam 
usus e-t codice in quo palpaus, et palpantem, legerat, — Confessionem Gregerianam. auctore. Theodoro Pe- 


Ez Cussauv. Lreio Campensi cartliusiano Coloniensi lib. m, cap. 
* |n Vatic. legitur tantum, δραμόντες δὲ x«i ψηλα- — 6, nuin. 5, ubi egregie pugnat contra Petrum Mar- 
φῶντα. Ümissa revocavimus ope mis. Colb. lyrem scribentem adversus Gardinerum object. 58, 


" Multis exemplis probat Menardus in notis ad — Denedicti jussu eucharistiam in os mortui fuisse 
Saer. p. 907 et 208, nunc nota 080, olim saeru, — Injectam. Censet autem laudatus auctor eucharistiam 
corpus Christi super pectus quorumdam defuncto- — POSilam quidem fuisse Supra pectus mortui, sed po- 
ram in sepulcro fuisse positum. Solemnis hic mos — 91€ continuo ablatam. 


erat in sepeliendis episcopis. Neque id interdicunt b Gussanv. et exteri fere ed., mobilitati mentis 
concilia Carthag. μὲ, can. 6, et Autissiodorense c. deditus erat. . ; 
12, cun. prohibent. eucharisiiam dari mortuis; hoe € Primus Carn., Occurrite. In excusis , Suceur- 


en.i intelligi debet de communione qur concedi —''l. 


193 

EEPAA. Eq. 
Tisoi τοῦ ἰαθίντος παιδὸς ἀπὸ τῆς λέπρας. 

Νομίζω μηδὲ τοῦτο σιγῆς ἄξιον ὑπάρχειν, ὅπερ Ὦλουσ- 
τρίφν ἀνδρὶ ! ᾿Αντωνίῳ τοὔνομα διηγουμένῳ ἥχουσα, ὅστις 
ἔλεγε τοῦ πατρὸ; αὐτοῦ ποῖδα ἐπίχνσιν δλεφαντίας ὑπο- 
μείναντα, καὶ λοιπὸν τῶν τριχῶν αὐτοῦ πεπτωχνιῶν, τὸ 
Ξξέρρα αὐτοῦ ἐφυσήθη. Εἶτα προϊούσης τῆς νόσου λαθεῖν 
οὐχ ἡδύνατφ. Ποὸς δὲ τὸν ἄνθρωπον τοῦ Θεοῦ ὑπὸ τοῦ 
ἑαυτοῦ πατρὸς ἀπεστάλη, xxl ἐν τῇ προτέρα ὑγείᾳ ὁ παῖς 
ἀποχατασταθεὶς, τῷ οἰχείω γεννήτορε μετὰ πάσης σπου- 


δῆς ἀπεδοθη. 


ΚΡΦΑΛ. ἘΖ. 


Πεοὶ τῶν εὑρεθέντων vy νοαισμάτων διὰ προσευχῆς 
τοῦ ἁγίου. 


8. P. BENEDICTUS. "T 


CAPUT XXVI. 
De puero a morbo elephantino curato. 


Sed neque hoc silendum puto, quod illu:tri viro 
Antonio * narrante cognovi, qui ajebat patris sui 
puerum morbo elephantino fuisse correptum 5, ita 
ut jam pilis cadentibus cutis intumesceret, auque 
increscentem saniem * occultare non posset. Qui ad 
virum Del ab eodem patre ejus missus est et saluti 
pristine sub omni ce'eritate restitutus. 


CAPUT XXVII. 
De solidis per miraculum debitori redditis. 


Καὶ τὰ περὶ Περεγρίνου τοῦ μαθητοῦ τοῦ μαχαρίου &v- ἢ Neque illud taceam quod ejus discipulus Peregri- 


δρὸς Βενεδίχτου διηγηθέντα pot οὐδομῶς ἡγοῦμαι δίχαιον 
σιγῇ * παρα᾿οὔναι. E'onxt γάρ μοι ὃ αὐτὸς, ὅτι ἔν τινι 
ἡμέρα ἀνήρ τις πιστὸς ἀνάγχῃ χρέους συνεχόμενος, vol 
ὑπὸ τοῦ χρεογειλέτου τὸ δάνειον * ἀπαιτούμενο;, χαὶ μὴ 
ἔχων τὸ πόθεν ἀποϊοῦναι, μεγίστην ἑαυτῷ εὐεργεσίαν γε- 
γίσθαι ἐπίστευσεν, εἰ πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον παρα- 
ἡἕνηται Καὶ δὴ πορευθεὶς προσέπεσεν τοῖς τοῦ ἁγίου πο- 
σὶν, τὴν συνέχουσαν αὐτοῦ τοῦ χρέου; τῶν δώδεχα 
νομισμάτων ἀνάγχην ἀπαγγέλλων. Ὁ δὲ σεδάσμιος πατὴρ 
συμπαθῶς πρὸς αὐτὸν πρᾳιέχ τῇ φωνῇ εἶπεν" € ᾿Αδελφὲ, 
σνγχώρησον, ὅτι οὐδαμῶς ἔχω δώδεχα νομίσματα" ἀλλ᾽ 
ἄπελθε, καὶ μετὰ δύο ἡμέρας ὑπόστοεψον πρὸς με, οὐ 
γὰρ ἔχω σήμιρᾳ» ὅπερ σοι παρασχεῖν ὀφείλω *.» Ἐν δὲ 
ταῖς δυσὶν ἡμέραις ἐχείναις ὧν ὁ πατὴρ σχολάζων ἐν τῇ 


nus nomiBe narrare consueverat : quia die quadam 
fidelts vir quidam necessitate debiti compulsus, unum 
Sibi fore remedium credidit, si ad Dei virum per- 
geret, et qu: eum urgeret debiti necessitas , indi- 
caret. Veuit itaque ad monasterium , omnipotentis 
Dei fimu!um reperit, et quia ἃ creditore suo pro 
duode: iin solidis graviter affligeretaur , intimavit. Cui 
venerabilis Pater nequaquai. se. habere duodecim 
solidos respondit, sed tamen ejus inopiam blanda lo- 
cutione consolatus, ait : Vade, et post biduum 16- 
vertere, quia deest hodie quod tibi debeam dare. In 
ipso autem biduo more 8uvo in oratione fuit occupa- 
tus. Cumque die tertio is qui necessitate debiti af. 
fligebatur, rediret, super arcam monasterii, qu;e erat: 


προσευχῇ. Τῇ οὖν τρίτῃ ἡμέρᾳ παρεγένετο ὁ ἀνὴρ ἐχεῖνος, C [rumente plena , subito tredecim solidi sunt inventi, 


ὅστις ὑπὸ τῆς ἀνάγχης τοῦ χρέονς συνείχετο, πρὸς τὸν τοῦ 
Θεοῦ ἄνθρωπον. ἴλρχλα (sic) οὖν ὑπῆρχεν i» τῷ μοναστη- 
plo, ἥτις ἦν ὑσπρίου πλήρη" ὑπεράνω δὲ ταύτης ai; νίδιον 


Quos vir Dei deferri jussit, οἱ afflicto petitori tribui, 
dicens, ut duodecim redderet, οἱ uuum in expensis 
propriis haberet. 


διὰ τῆς τοῦ Ütopópou πατρὸς εὐχῆς, τρισκαίδεχα νομίσματα ηὑρέθησαν. "Arsp ὁ σημειογόρος Βενέδιχτος ἐχέλευ- 
σεν ἐνεχθῆναι, xol τῷ τεθλιμμένω δοθῆναι ἀνδρὲ, εἰ πὼν πρὸς αὐτόν « ἴΛπελθε, τέκνον, xol τὰ μὲν δώδεχα vopis- 
u&z& ἀπόδος τῷ χρε"φειλέτη *, τὸ δὲ ἕν νόμισμα χάτεχε σεαυτῷ διὰ τὰς ἀναγκαίας σον χρείας. 


'A2* ἐπὶ τὸ προ -εἰμενον ἡμῖν ἐπανιτέον * αὖθις διηγου- 
μένος τὰ τοῦ σημειοφόρου πατρὺς θεῖα τεράστια, ἅπερ 
παρὰ τῶν αὐτοῦ φοιτητῶν τῶν ἐν ταύτη τῇ βίδλῳ ἀνωτέρω 
νη μογευθέντων, ἀχοῇ παρείληφα. Ἦν τις ἐνὴρ ὅστις εἴχευ 
ἕτερον ζηλοτυποῦντα αὐτῷ, χαὶ ἐχθρωδῶς πρὸ; αὐτὸν 
διακείμενον. Ὁ οὖν μισόκαλος δαέμων ἐπὲ τοσοῦτον ἐμμανῶς 
τοῦτον συνώθησεν, ὥστε θανατηφόρον ἐπινοήσασθαι κατ᾽ 
20709 δηλητήριον, καὶ τοῦτο ἀγνοοῦντα τὸν ἄνδρα πιεῖν 
παρεσχεύασεν ", ἵνα τοῦτον τῆ; προσχαίρου ζωῆς θᾶττον 


'Sed ad ea nunc redeam, quie ejus discipulis in li- 
bri bujus exordio przedictis referentibus agnovi. Qui- 
dam vir gravissima adversarii sui a«nulatione labo- 
rabat, cujus ad hoc usque odium prorupit, ut ei ne- 
»c enti in potu venenuin daret 4. Q-,od quamvis vitam 
auferre non valuit, cutis tamen eoiorein. mutavit, 
ita ut diffu-a iu corpore ejus varietas lepr:e morem 
imitari videretur. Sed ad Dei hominem deductus s&- 
lutem pristinam citius recepit : uam mox ut eum 


ἀπωλλάξη. καὶ à μὲν ἀνὴρ τὸ δηλητήριον πεπωχὼς οὐ Dcontigit, omnem cutis illius varietatem fugavit. 


τέθνηχε.»" ἀλλ᾽ ἐγχυθείση; ἐν 0). τῷ σώματι" αὐτοῦ τῆς 


.* [] * * ᾶὅ 3 , - * f * ^" * 4 - - » * 
ἐλεφαντίας τὸ εἶδος, ἐλεεινὸν θέαμα τοῖς ἁπάντων ὑφθαλμοῖ; προύχειτο. Εἶτα πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ ἀνθρωπὸν &xt- 
γεχθεὶς, τὴν προτέραν ὑγείαν ταχέως; ἀπῆλαθδε. Τῇ γὰρ σημειοφόρῳ αὐτοῦ δεξιᾷ ἁψάμενος τοῦ σώματος αὐτοῦ, 
κᾶσαν ἀπὸ τοῦ δέρματος αὐτοῦ τὴν τῆς ἐλεταντίος νόσον ἐευ ἀδευστ,. 


! [n excusis A707». 
* Ms. δίχαιον σε ῆσαι. 
Ms. δανειστοῦ. 

8. £U.07. 
* Ms. τῷ δανειστῆ. 
* Ms. ἐπανέλθωμεν. 
! Ms. παριχέλ:νσευ. 


* Ms. ἐχχνθείσης τῷ σώματι ὅλον. 


* Germ., Apionio. Consentit Compend, 

b Gussanv., corruptum. 

« Duo Caruor., primus Theod. et Val cl., atque in«. 
eiesennte sanie, occult. . 

4 Prats Aud, e! Lyr, venenum misecrete 


185 . PROLEGOMENA. 136 


KEe9AA. ΚἈΠῚ’. A 


ἱερὶ τοῦ ῥιφέντος dvex) ασταρίου ( sic) σὺν τῷ ἐλαίῳ, xac 
ἐπιτροπὴν αὐτοῦ, x«l μὴ χγασθέντος. 

Ker ἐχεῖνον τοίνυν τὸν χαιρὸν καθ᾽ ἐν τήν καμπανίαν 
λιμὸς συνεῖχε βαρύτατος, ὁ τοῦ Χριστοῦ πιστὸς καὶ gpo- 
γιμος οἰχονόμος οὐχ ἐπαύ:τα πᾶσι τοῖς ἐνδεέσι τὴν mp - 
πουσαν συμπαθῶς διανομὴν τῶν ἀναγχαίων τοῦ σώματος 
χρειῶν ποιούμενος" ἕω; οὗ πάντα ἐχ τοῦ μοναστηρίου 
ἐξέλιπον 1, xal οὐδὲν ἕτερον ἦν ὑπολειφθὲν ἐν τῷ χελλαρίῳ 
τὰς μονῆ;, εἰ μὴ βραχύ τι ἐλαίου iv ὑαλίνῳ σκεύει. Εἷς 
δέτε; ὑποδιάχονος, τὴν προσηγορίαν Αγαπητὸς, ἦλθε πρὸς 
τὸν τοῦ Θεοῦ φίλον, πάνυ αὐτὸν δυσωπῶν, ὅπως ἔλαιον 
ὁλέγον ἐπιτρέψη δοθῆναι «iro: ὁ δὲ θεσπέσιος οὗτος 
ἀνὴρ tc ἤδη πάντα ἐν τῇ διανοίᾳ θέμενος διανέμειν τε καὶ 
σχορπίξειν ἐν τῇ γῆ, ἵνα ἐν τῷ οὐρανῷ τηρηθῶσιν, ἐχεῖνο 
τὸ βραχὺ τοῦ ἐλαίου, ὅπερ ἐν τῷ χελλαρίῳ τῆς μονῆς 
ἰναπέμεινεν, ἐχέλευσε τῷ ἃ τοῖντι δολῆναι. Ὃ μοναχὺς 
δὲ ὁ τὴν τοῦ χέλλχαρίου διαχονίαν ἐγκεχειρ οσμένος, ὑπή- 
ουσε μὲν τὴς τοῦ πατρ ς χελεύσεως, ἀλλὰ πληρῶσαι 
ταύτην οὐχ εἕετο. Μετ᾿ ὀλίγον οὖν ἐπηρώτησεν ὁ πατὴρ 
τὸν χελλαράριον, εἰ τὸ βραχὺ ἐκεῖνο ἔλαιον δέδωχε τῷ 
κἐτώσαντι. Ὁ δὲ ἀποχριθεὶς ὡμολόγησε μὴ δεδωχέναι αὑτῷ, 
ficos πρὸς αὑτόν" € Ὅτι ἐὰν ὅλον τὸ ἔλαιον ἐκεῖνο παρασχε- 
θήναε τῷ ἀνδρὶ χελεύσῃς, παντάπασι τοῖς ἀδελφοῖς οἱαδὸν 
παραμυθία οὐχ ὑπολειφθήσεται. » Τότε θυμωθεὶς ὁ πρᾳό- 
τατος ἐχεῖνος ἀνὴρ προσέταξε τοῖς ἀδιλγοῖς, ὅπως τὸ" 
ἐηθὲν ὑάλινον σχεῦος, ἐν ᾧ τὸ ὀλίγον τοῦ ἔλαίον ἀπέμειν:ν, 
διὰ τῆς θυρίδος ῥίψωσιν, ἵνα μὴ ἐν τῷ μοναστηρίῳ τι τῶν 
τὸς Tapaxoh; ἐναπομείνη. Τέγονε τοίνυν χαθὼς ὁ μαχά- 
βεςς προσέταξεν. Ὑπὸ δὲ τὴν θυρίδα ἐκείνην σωρὸς * ἦν 


CAPUT XXVIII. 
De ampulla vitrea in saxis projecta et non fracta. 


Eo quoque temp^re quo alimentorum inopia Cam- 
paniam graviter affligebat, vir Dei diversis indigenti- 
bus monasterii sui cuncta tribuerat, ut pene nihil in 
cellario nisi parum quid olei in vitreo vase remane- 
ret. Tunc quidam subdiaconus Agapitus nomine ad- 
venit, magnopere postulans ut aibi aliquantulum olei 
dari debuisset. Vir autem Domini, qui cuncta decre- 
verat in terra tribuere, ut in caelo omnia reservaret, 
hoc ipsum parum quod remanserat olei, jussit pe- 
tenti dari. Monachus vero qui cellarium tenebat 2u- 
divit quidem jubertis verba, sed implere distul t. 
Cumque post paululum si id quod ju-serat datum 


B esset inquireret, respondit mouacbus se minime de- 


disse; quia si illud ei tribueret, omnino nihil fratri- 
bus remaneret. Tunc iratus , aliis przecepit ut hoc 
ipsum vas vitreum iu quo pirum olei remansisse vi- 
debatur, per fenestram projicerent, ne in cella ali- 
quid per inobedientiam reimaneret, Factumque est. 
Sub fenestra autem eadem ingens przxcipitium pate- 
b:t saxorum molibus asperum. Projectum itaque vas 
vitreum venit in saxis ^, sed sic mansit incolume ac 
8i projectum miuiwe fuisset : ita ut neque frangi, ne- 
que oleum effundi potuisset. Quod vir Domini prae- 
cepit levari, atque, ut erat integrum, petenti tribuit. 
Tunc collectis fratribus, inobedientem monachum 
de infidelitate sua et superbia coram omnibus incre- 
pavit. 


«λίθων πολλῶν xal ἀεγάλων, ἐφ᾽ ὧν ῥιφὲν τὸ εἰρημένον ὑά- C 

-Asve» τοῦ ἐλαίον σχεῦος οὕτω διΐμεινε σῶον, ὡς μὴ Étpév ποτε. Οὔτε γὰρ ἀπὸ ὕψους ἀχοντισθὲν συνετρίβη, οὔτε τὸ 
ἔλαιον ἐξεχύθη. πέτρεψεν οὖν ὁ τίμιος οὗτος πατὴρ τοῦτο ἐνεχθῆναι, xal χαθὼς ἦν ἀκέραιον, τῷ αἰτοῦντι δοθῆναι. 
Τότε συναχθέντων τῶν ἀδελφῶν, ἐνώπιον πάντων τὸν παραχούσαντα μοναχὸν διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτοῦ xxi πσρακχοὴν 


δεόλεγξε. 
ΚΕΦΑΛ. Ke. 

Wispi τοῦ γεμισθέντος πίθου ἐλαίου διὰ προσευχῆς αὑτοῦ. 
Τούτου δὲ γεγονότος, ἅμα τοῖς ἀδελφοῖς; ἑαντὸν ὁ σε- 
€&cpioc πατὴρ εἰς προσ:υχὴν δέδωκεν. Ἐν δὲ τῷ τόπῳ 
ἀχείνῳ, ἐν ᾧ μετὰ τῶν ἀδελφῶν ἐν τῇ προσευχῇ ἵστατο, 
Ξοτίθος χενὸς ὑπῆρχε τῷ σχεπάσματι χεχαλυμμένος. Ἐν δὲ 
τεῷ τὸν ἅγιον πατέρα προσχαρτερεῖν ἐν τῇ προσευχῇ, 
παζρξατο τὸ πῶμα τοῦ αὑτοῦ πιθαρίου ὃ κουφίξεσθαι, τοῦ 
πδξλαίον πληθυνθέντο; ἐν τῷ πίθῳ. Οὕτινος χινηθέντος τε xai 
παὐϑψωθέντος, τὸ αὐξηθὲν ἔλαιον τὸ τοῦ πιθαρίου στόμα 
ταῦ περθλύσαν ἅπαν τὸ ἔδαψος ἐπλήρωσεν, ἐν ᾧ ἦν εἰς προσ- 
«mro; χύψας ὁ ἅγιος. Τοῦτο δὲ θεασάμενος ὁ θαυματουρ- 
"are πατὴρ Βενέδικτος τῇ εὐχῇ τέλος ἐπέθηχε. Τὸν δὲ ἄπισ- 
"ΞΕΞον ἐχεξιον xal ἀπήχοον ἀδελφὸν πατρικῶς ἐνουθέτησεν 
mumci moy" € Τέχγον, χτίσαι πίστιν ἀδίσταχτον καὶ ταπεινοφρο- 
my ἀξίαν τοῦ μοναχιχοῦ ἐπαγγέλματος.» Ὁ δὲ ἀδελφὸς 
πε χεῖνος πρεπόντως xxi σωτηριωδῶς ὑπὸ τοῦ πατρὸς παι- 
ἜΗΝ θεὶς, ἡδεσθη" ὁ γὰρ ἀοίδιμος οὗτος πατὴρ τὴν ἰσχὺν 
CHE; ἑαυτοῦ νουθεσίας, ἥνπερ ἐδίδασχεν, ταύτη» τῇ τοῦ 


8. Ms. dizit. 

* Excusi oooc. 

8 Ms. πίθον et infra τοῦ πίθον στόμα. 

* De ampella cehrismztis simile aliquid narrat Op- 
Ws. 1. 1 de Schismate Üopatist.. c. 19. novz edit., 


CAPUT XXIX. 


De dolio vacuo, oleo repleto. 

Qua increpatione completa, sese cum eisdem f(ra- 
tribus in orationem dedit. In eo autem loco ubi cum 
fratribus orabat, vacuum erat ab oleo dolium à et 
coopertum. Cumque sanctus vir in oratione persi:te- 
ret, ccepit operimentum ejusdem dolii oleo excre- 
scente sublevari. Quo commoto atque sublevato , 
oleum quod excreverat, ora dolii transiens, pavi- 
mentum loci in quo incubuerat * inundabat. Quod 
Benedictus Dei famulus ut aspexit, protinus oratio- 
nem complevit, atque in pavimentum oleum defluere 
cessavit. Tunc diffidentem inobedientemque fratrem 
latius admonuit , ut fidem habere disceret et humili- 
tatem. [dem vero frater salubriter correptus erubuit : 
quia venerabiiis Pater virtutem omnipotentis Dei, 
quam admonitione intimaverat, miraculis ostende- 
bat; nec erat jam ut quisquam de ejus promissioni- 
bus dubitare posset , qui in uno eodemque momento 


projecta casum sentire non. potuit... illesa inler saxa 
consedit. 
b Primus Carn. et primus Gemet.,vacuus... dolius. 
€ Prior Theod. Longip. et secundus Gemet., in- 
cubuerant, scil, S. Benedictus , ejusque fratres. 


187 


S. P. DENEDICTUS, 


438 


παντοδυυάμου Θεοῦ χάριτι τοῖς θείοις θαύμασι πᾶσιν À pro vitreo vase pene vacuo plenum oleo do'ium red- 


"tOiixvut, xal οὐχ ἦγ λοιπόν τινά ποτε τῆ; αὐτοῦ συνο- 


Cia; ἐν ταῖς τοῦ ἀγίου ὑποσχέσεσι δειλιᾷν, ἡ ἀπιστεῖν 


didisset. 


τοῖς ὑπ᾽ αὐτοῦ λεγουένοις, καὶ μάλιστα ἑωρακότες τὴν ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ γενομένην παρὰ Θιοῦ ὑπερθάλλουσ 
ἐπίσχεψιν. Ὑπὲρ γὰρ ὑαλίνον σχεύους ὀλίγον πάνυ ἔλαιον ἔχοντας, πίθον ὑπερδλύσαντα ἔλαίου ἀπέδωχευ, 


ΚΈΦΑΛ. Δ΄. 
Περὶ τοῦ δαιμονιοῦντος μοναχοῦ, καὶ διὰ μαξίλλης ' τοῦ 
ἁγίον ἐαθέντος. 

Ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, πορευομένῳ * τῷ ὁσίῳ ἐπὶ τὸ τοῦ 
&jiou Ἰωάννον εὐχτήριον, ὅπερ ἐν αὐτῷ τῷ ὕψει τοῦ 
ὄρους ὠχοδομημένον ἦν. ὃ παμπόνηρος ἐχθρ'ς ἐν σχή- 
ματι ἱππιατροῦ εἰς συνάντησιν αὐτῷ ἐξῆλθε τὸ γέρατον xal 
τριπέδιχλον ! ἐπιφερόμενος. Ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ θεράπων ἠρώτη- 
σεν αὐτὸν, λέγων" € Ποῦ &mépy m ; » ἐχεῖνος δέ ἀποχριθεὶς, 
εἐἴπιν" € "1000 πρὺς τοὺς ἀδελφοὺς πορεύομαι, ποτὸν αὑτοῖς 
δοῦναι. » ἙἘπορεύθη οὖν ὁ σημειοτόρος Βενέδιχτος, καὶ 
χατὰ τὸ σύνηθες αὐτῷ, ἔστη εἰς προσευχὴν, ἣν πληρὼ- 
σας ταχέως ὑπέστρεψε. Τὸ δὲ πονηρὸν πνεῦμα ἕνα τῶν 
τοῦ ἁγίου μοναχῶν προβεθηχότα εἰ ρὸν δ, ὕδωο ἀν- 
τλοῦντα, παραυτὰ εἰσῆλθεν εἰς αὐτὸν, xal σπαράξαν 
αὐτὸν ἀνιλεῶς ἐδατάνιζεν. Ὁ δὲ τοῦ Θευῦ ἄνθρωπος ἀπὸ 
τῆς εὐ, ἧς ὑποστρέψας, καὶ τοῦτον οὕτως ἐλεεινῶς βασα- 
γιζόμενον θεασάμενος, μόνον αὐτῷ χῦύσσον δέδωνγεν ἂν τῇ 
σιαγόνι, χαὶ παραυτίχα τὸ ἀχάθαρτον πνεῦμα ἀπ᾽ αὐτοῦ 
E25À 8, x«i οὐχ ἔτι τοῦ λοιποῦ εἰς αὐτὸν ὑποστρέψαι 

ΠΕΤΡ. Ἤθελον γνῶναι, ταῦτα πάντα τὰ θαύματα τῷ 
τῆς προστυ ἧς δυνάμει ἐποίει διαπαντὸς, ἢ μόνῳ τῷ 
τῆς προγγώσες θελήματι ἐπετέλει αὐτά. 

ΓΡΙΓΟΡ. Οἴτενες ἑρουσίῳ θελήματι xal πόλῳ τῷ Θεῶ 
πρισχολλῶνται, ἡνέχα τῶν πραγμάτων ἡ ἀνάγχη ἀπαιτή 
τὴν τῶν θαυμάτωγ ἐπίδειξιν, πολυτρόπως ἐπιτελιῦσιν" 
ποτὲ μὲν γὰρ ἐκ ἑεήσεως y νονται, ποτὲ δὲ xoc ἐξουσίαν. 
Καθάπερ ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης λέγει «Ὅσοι γάρ, φησὶν, 
ἐλαῦον αὐτὸν, ἔδωχεν αὐτοῖς ἐξονσίαν τέχνα Θεοῦ γενέ- 
σθαι. ν Οἱ οὖν διὰ τῆς ἐξουσίας τοῦ Θεοῦ τέχνα ὑπάρ- 
χουσι͵ τὶ ϑαυμαστὸν ἐὰν σημεῖα ὑπὸ τῆς ἐξουσίας ποιῆ- 
σαι δύνανται; ὅτι " δὲ xvi. ixocípo τρόπῳ θαυμάσια 
ποιοῦσιν, μαρτυρεῖ Πέτρος ὁ τὴν Ταδιτᾶν θανοῦσαν Oc 
εὐχῆς ἀναστήσας, ᾿λνανίαν τε ναὶ Σαπφείραν ψευσαμέ- 
νους διελέγξας, καὶ τῷ θανάτῳ παραδούς. Οὐδὲ γὰρ εὔξα- 
σθαι αὐτὸν γέγραπται ἐν τῇ ἐγπνεύσει αὐτῶν, ἀλλὰ μὸνον 
τὸ πταῖσμα, ὅπερ πειποιήχασι διήλεγξε. Συμδυένει δὲ, 
ὅτι ποτὲ μὲν xat' ἐξουσίαν ποιοῦσι. ποτὲ δὲ ἀπὸ δεήσεως. 


CAPUT XXX. 
De monacho a demone libcrato, 


Quadam die dum ad beati Joannis oratorium, quod 
in ipsa mantis celsitudine situm est, pergeret, ei an- 
tiquus hostis in mulemedici specie * obviain factus 
est, cornu et tripedicam 5 ferens. Quem cum requi- 
sisset, dicens : Quo vadis *? ille respondit : Ecce ad 
fratres vado potionem eis dare. Itaque perrexit ve- 
nerabilis Pater Denedictus. ad orationem ; qua. com- 
ple'a concitus rediit. Malignus vero spiritus upum 
seniorem monachum invenit aquam Daurientem, in 
quem slatim ingre-sus est, eumque in terram proje- 
cit, et vehementissime vexavit. Quem cum vir Dei 
ab oratione rediens tam cru'leliter vexari conspice- 
ret, ei solummodo alapaiw dedit, et malignum ab eo 
spiritum protinus excussit, iia ut au eum redire ul- 
terius non auderet, 


ἐτόλμησεν. 


Petr. Velim nog:e, si hzc tanta miracula virtute 
semper orationis impetrabat, an aliquando etiam solo 
voluntatis exhibebat nutu, 

Gregor. Qui devota mente Deo adhzrent, cum re- 
rum necessitas exposcit, exhibere signa modo utron- 
que solent, ut mira quasque aliquando ex prece fa. 
ciant, aliquando ex potestate. Cum enim Joannes 
dicat : Quotquot aulem. receperunt. eun, dedit eis po- 
testotem filios Dei fieri (Joan. 1, 19), qui filii Dei ἃ 
ex potestate sunt, quid mirum si signa facere ex po- 
testate. valeant ? Quia enim utroque modo miracula 
exhibeant, testatur Petrus. (Act. 1x), qui Thabitham 
mortuam orando suscitavit, Ananiam vero et Sap- 
phiram (Act. v) mentientes morti increpando tradi- 
dit. Neque enim orasse in eorum exstinetione legi- 
tur , sed solumm:do culpam quam perpetraverant 
increpasse. Constat ergo quod aliquando hzc ex po- 
testate, aliquando vero exhibent ex postulatione, 


dum et istis vitam increpando abstulit, et illi reddi 
dit oraudo. Nam duo quoque fidelis famuli Dei Be— 
nedicti facta nunc replico, in quibus aperte clarea £ zum 


aliud hunc accepta divinitus ex potestate, aliud e» sem 
oratione potuisse, 


Ἐξ ὧν ixtivog piv τὴν ζωὴν, διελέγχων, xat' ἐξουσί: v 
παρεπῆρε, καὶ ταύτην πάλιν δι᾽ εὐχῆς τὴν ξωὴν περιε- 
ποιήσατο. Ἐν δυσὶ τοίνυν τρόποις θαυμάτων τὴν τοῦ 
γνησίου δούλου τοῦ Θεοῦ Βεινεδίχτου δύνχωιν προτίθημι, Ey 
οἷς λαμπρότερον τοῦτον ἀναδείχνυμι. Καὶ ποτὲ μὲν τοῦ- 
τὸν γινώσχομεν λαθόντα θεόθεν ἐξουσίνν, ποτὲ δὲ δι᾿ εὐ- 
“ἧς ἰσχύσαντα, θανωατουργίας ἐπιτελεῖν. 


' Μαξίλα vel μαξίλλα Alapa est maxill» seu genis 
flixa, ut probat Cangius, et ex sequentibus liquet. 
* MS. πορευομένου τοῦ ὑσίον. 

? M. τριπέδουχλον. 

* Vutgati eorrupte εὐοών. 

" Ms. ὅτι ἑτέρῳ τρόπῳ. 


Versione Greca qus veterinarium scu equorum med 2E 
cum habet, Sane hic apparatus omnis veterinarii dez—- 
scribitur, tripedica seu triplex pedica qua pedes equc- 
rum impediantur, et cornu quo agris jumentis polio 
seu mediciua infuuditur. 

b |n Germ. ei Longip. » Quibus concinit ed. Gil. aum 
trepidicam. ln primo Theod., tripedicum. 

€ Gerin. et pene omines mss., ubi vadis? 


* Longip., sedens in mulo in m«dici specie. Consen- 
ὁ Germ. et nonnulli Norm. , quod si filii Dei. 


dit V.! et. Hunc. locum restituiuris ex mss. et ex 


483 
KEeAA. AA. 
Περὶ τοῦ γεωργοῦ τοῦ ἀο ἁἀτως ἐκ τῶν δεσμῶν λυθέντος, 
μόνον ἐπιδλέψαντος τοῦ ἁγίου. 

Ἧν τις τῷ γένει Γότθος, τῇ δὲ προσηγορία Τξαλλᾶς 
ἑπονομαξόμενος *, τῆς τῶν ᾿Αρειανῶν ἀθέον δυσπιστίας 
ὑπάρχων. Ὅστις ἐν τοῖς χρόνοις Τοτί)α τοῦ τῶν Γότθων 
ἐπγὸς, οὗ τὸ πρὶν μνείαν ἐποιησάμεθν, θυμῷ ἀνυπο- 
στάτω χατὰ τῶν τῆς ἁγίας * καὶ χαθολιχῆς ἐχχλησίας 
σπουδαίων ἀνδρῶν ἐχκαυθεὶς, καὶ τῇ ἑαυτοῦ συντρόρῳ 
ὠμότητι συνήθως χρώμενος, ἐάν τινα γατὰ προσώπων 
ἐθεάσατο, εἴτε χληριχὸν εἴτε μοναχὸν, παραχρῆμα τού- 
«nuc διεχειρίζετο, τῷ διὰ ξίφους ὑποδάλλων θανάτῳ. Ἐν 
μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν τῇ ζέσει τῆς οἰκείας ὠμότητος ix- 
ταυλεὶς, χαὶ ὑπὸ τῆς τῶν πραγμάτων συγχύσεως τὸν 


νοῦν χλαπεὶς, τινὰ χωριχὸν τῇ τύχῃ εὑρηχὼς, τοῦτον 


PROLEGOMENA. 


10 
CAPUT XXXI. 
De rustico ligato et solo aspectu viri Dei soluto. 


Gothorum quidam Z alla * nomine perfidi» fuit 
Ariang , qui Totilze regis eorum temporibus, contra 
catholice Ecclesiz religiosos viros ardore immanis- 
simae crudelitatis exarsit; ita ut quisquis ei clericus 
monachusve ante faciem venisset, ab ejus manibus 
vivus nullo modo exiret. Quadam vero die avaritiz 
Sud aestu succensus, in rapinam rerum inhians, dum 
quemdam rusticum tormentis crudelibus affligeret, 
eumque per supplicia diversa laniaret, victus poenis 
rusticus, sese res suas Deuedicto Dei famulo com- 
mendasse professus est, ut dum hoc a torquente cre. 
ditur, suspensa interim crudelitate ad vitam horz 


ὡμοτάτοις ἔθλιξε βασάνοις, xal διαφόροις χριτηρίοις D raperentur b. Tune idein Zalla cessavit rusticum 


ὃ ἐμάστιζε. Μηχέτε οὖν τὰς βασάνους ὁ χωριχὸς ὑποφέ- 
βων, ἀπαιτούμενος ὑπὸ τοῦ σοϊαροῦ ἐχείνου xal βαο- 
G&pou τὰ διαγέροντα αὐτῷ πράγματα, τῷ δούλῳ τοῦ 
Θεοῦ Βενεδίχτῳ ἔφη παραθέσθαι αὐτά. Τοῦτο " ἴσως 
πραγματευσάυενος πρὸς τὸ ἐχφυγεῖν αὐτὸν τὴν τῶν βα-» 
σάων τιμωρέυν, καὶ τῆς ζωῆς χιρδάναι τὴν σωτυρίυν. 
Τότε ὃ αὐτὸ; Τζαλλᾶς ἔπαυσε τοῦ βασανίζειν αὐτὸν, 
προσέταξε δὲ τοὺς βραχίονας αὐτοῦ λώροις ἰσχυροῖς 
δισμευθέντας σφιγχθῆναι, καὶ τοῦτον ἔμπροσθεν τοῦ 
ἑαυτοῦ ἵππου ἤρξατο ἐλαύνειν πρὸς τὸ ὑποδεῖξαι αὐτῷ 
τίς ἐστι Βενέδιχτος, ὁ τὰ πράγματα αὐτοῦ ὑποδεξάμενος. 
"Ὅστις χωρικνὸς τοῖς βραχίοσι δεδεμένος ἔμπροσθεν αὐτοῦ 
ποοτρέχων ἀπήγαγε τὸν ἀλαζόνα Τξαλλᾶν εἰς τὸ τοῦ ἁγίον 
ἀνδρὸς ποναστήριον᾽ εὑρὼν [F. εὗρεν) δὲ τὸν μακάριον μό- 


we» κατέναντι τῆς εἰσόδου τοῦ χελλίον χαθεζόμενον, xai C 


ἀναγινώσχοντα. Τῷ 9i αὐτῷ Τζαλλᾷ ἀκολουθοῦντε, xxl θυ- 
μομαχοῦντι, εἶπεν ὁ χωρικός᾽ εἸδοὺ οὗτός ἐστιν ὁ πατὴρ 
Βενέδιχτος, περὶ οὗ εἶπόν σοι.» Extivog οὖν ὃ ὑπερήφανος, 
ζέοντι τῷ θυμῷ, καὶ διεστραμμένῳ τῷ βλέμματι, γνώμης 
ἀνυγιοῦς γεγονὼς ἢ ἐν τῷ τὸν ἅγιον ὁρᾶν, ἐδόχει τῷ ἑαυτοῦ 
ψόβω τοῦτον ἐχπλήττειν. Kol ἀτενῶς αὐτῷ προσέχων 
μεγίσταις ἤρξατο χράζξειν φωναῖς, καὶ λέγειν πρὸς τὸν 
ἄγιον᾽ € ἱλνάστα, ἀνάστα, xal τὰ τοῦ χωριχοῦ τούτου 
πράγματα, ἅπ:ρ εἴληφας, ἀπόδος.» Οὕτινος τῇ φωνῇ εὖ- 
ϑέως ὁ τοῦ Θιοῦ ἄνθρωπος τοὺς ἑαυτοῦ ἦρεν ὀφθαλμοὺς 
ἀπὸ τῆς ἀναγνώσεως, καὶ θεωρήσας τὸν ἑπαρμένον ixsi- 
νον Tta)», σὺν αὐτῷ δὲ μόνον τὸν χωριχὸν δέσμιον 
ἑστῶτα, προσέσχεν τοῖς δεσωευθεῖσιν αὐτοῦ βραχίοσι 
τοῖς λώροις, καὶ τὸ παντὸς ἐπέχεινχ θαύματος ἠχολούθει 


tormentis affligere, sed ejus brachia loris fortibus 
astiingens, ante equum suum ccpit impellere, ut quis 
esset. Benedictus qui ejus res susceperat demonstura- 
ret. Quem ligatis brachiis rusticus antecedens, duxit 
ad sancii viri monasterium, eumque ante ingressum 
celle soium sedentem reperit οἱ legentem. Eidem 
autem subsequenti et sxvienti Zalla rusticus dixit : 
Ecce iste est de quo dixer«m tibi Benedictus Pater. 
Quem dum fervido spiritu cum perversa mentis in- 
sauia fuisset intuitus, eo terrore quo consueverat , 
acturum se existimans , nisgnis ccpit vocibus cla- 
mare, dicens : Surge, surge, et res istius rustici red- 
de quas accepisti. Ad cujus vocem vir Dei protinus 
oculos levavita lectioue, eumque intuitus, mox etiam 
rusticum qui ligatus tenebatur, attendit : ad cujus 
brachia dum oculos deílexisset *, miro modo tanta 
se celeritate coeperunt illigata brachiis lora devolve- 
re 4, ut dissolvi tam concite nulla bominum festiua- 
tione potuissent. Cumque is qui ligatus venerat, coe 
piisset subito adstare solutus, ad ants potestatis vim 
tremefactus Zalla ad terram corruit, et cervicem 
crudelitatis rigide ad ejus vestigia inclinans, se ora- 
tionjbus illius commendavit. Vir autem sarctus a le- 
ctione minime surrexit, sed vocatis fratribus, eum 
intro:sus tolli, ut benedictionem * acciperet, pra:ce- 
pit. Quem ad se reductum, ut a tautz crudelitatis 
insania quiescere deberet, admonuit. Qui fractus re- 
cedens, nil ulterius petere a rustico prasuinpsit, 
quem vir Domini non tangendo, sed respiciendo sol- 


μυστήριον. Παραυτὰ γὰρ τοῦ * τὸν μαχάριον τὸ ἑαντοῦ D verat. Ecce est, Petre, quoJ dixi : quia hi qui omni- 


éxrt:vat θεορώτιστου ὄμμα εἰς τὸν δίσμιον, τοσαύτη ταχύ- 
τῆς παρηχολούθησε τῆς τῶν λώρων λύσεως. οἷα οὐχ ἄν 
πολλῶν ἀνδρῶν σπουδὴ ἐπιτελέσαι ἠδύνατο ". Θεασάμενος 
οὖν ὁ Τζαλλᾶς τὸν ὑπ᾽ αὐτοῦ διθέντα χωριχὸν διὰ τῆς 
κοῦ ἁγίου ἐξουσίας ἄνευ χειρῶν λυθέντα, ἔντρομος γεγο- 


! Ms. προσαγορενόμενος. 

? Ms. τῆς ἁγίας καθολικῆς xal ἀποστολικῆς in) . ἱερῶν 
ἀνδρῶν. ΄ 

3 Ms. ἀχίαις ἐμάστιξεν. 

ὁ Ms. τούτοις πραγματευσάμενος. 

6 Ms. ἀνυγιοῦς τυχών». 

4 Με. τῷ τὸν μαχ. 

“Πῶς plirasis prorsus mendosa sic corrigenda vi- 
detur : Παραυτά γὰρ τῷ τὸν pax. v. 6. à. 0. a. 0. τ΄ ὃ. 
ξοφαύτο ταχύ τι; παρ. τ΄ τ΄ À. λύσις, οἵαν, elc, Ébim. 


— 


potenti Deo familiarius serviunt, aliquando mira fa- 
cere etiam ex potestate possunt. Qui enim ferocita- 
tem Gothi terribilis sedens repressit, lora vero nodos- 
que ligature qua innocentis brachia astrinxerant, 
oculis dissolvit, ipsa miraculi celeritate indicat, quia 


4 [n Germ. Longip. Val-cl., Galla. Nostra lectioni 
favet Grzxcus interpres. 

b Hic dissentiunt tum mss., tum ed. In Becc. legi- 
mus , hore repararentur. In. primo Aud. utraque le- 
ciio est repararentur et raperentur. Sequimur Germ. 
et potiores. ) 

€ Big., defixisset. 

4 Geri, Longip. et Norm., dissolvere, 

* Hoc est cibum , ut intellexit et expressit Zacli. 
ld explicat Mabill, de E^logia , seu cibo benedicto. 


0101 


δ. P. BENEDICTUS, 192 


vos ἔπεσεν ἐπὶ τὴν γῆν᾽ καὶ τὸν ἑαυτοῦ τράχηλον τὸν τῇ αὶ CX po state scceperat habere quod fecit. Rursum 


, , ε 1 Ω LÀ 
ἀλαξτονεία ἐπηρμένον, ἐχτεταμένον ὑπὸ τὰ τίμια ἔχνη 
τοῦ ἀνθρώπου τοῦ Θεοῦ ὑπέθηχε ταῖς αὐτοῦ εὐχαῖς 


quoque quale quantumque miraculum orando voluit 
obtinere, subjungam. 


ἰχυτὺν παραθέμενος. Ὁ δὲ΄ ἅγιος ἀνὴρ οὐδαμῶς ἀπὸ τῆς | 

ἀναγνώσεως ἀνέστη, ἀλλὰ γολίσας τοὺς ἀδελφοὺς ἐπᾶραι τοῦτον fce πρισέταξεν, ὅπως μεταλάδη τροφῆς. Ὁ δ᾽ 
ti; ἑαυτὸν ἐλθὼν ἐνουθετεῖτο ὑπὸ τοῦ ἡγιασμένου πατρὸς τοῦ παύσασθαι τῆς τοσαύτη; ὡμότητος τε xal ἀπανθρω- 
κίας. Ὅστις Τζαλλᾶς σνγχιχλατμένος ἀπὸ τῆς μονῆς ἐπιστιέψας, οὐδὲν τὸ παράπαν ἀπὸ τοῦ χωριχοῦ τοῦ Joe 
ποῦ ἐξήτησεν, ὧν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄντρωπος «Ux ἐγγίζων, ἀλλ᾽ ἢ μόνω βλέμματι ἔλυσεν. ᾿Ιδοὺ τοῦτό ἐστιν, Πέτρε, ὅπερ 
ἔφην, ὅτι οὗτοι οἱ τῷ παντοδυνάμῳ Θεῷ μετὰ παῤῥησίας λατρεύοντες, ποτὲ μὲν θαύματα δι᾽ ἐξουσίας ποιῆσα 
δύνανται. ποτὲ δὲ δι᾽ εὐχῆς τήν τῶν σημείων πληθὺν ἐνεργοῦσιν. -Ὃ γὰρ τὴν θηριώδη τοῦ Γότθου μανίαν καθε- 
κόσενος ὑποτάξας, τὰ λῶρα δὲ x«i τοὺς τῶν δεσμῶν xóufouc, ἅπερ τοῦ ἀθώου τοὺς βραχίονας συνέσφιγγον, 
διὰ τῆς τῶν οἰχείων ὀφθαλμῶν ὁράσεως λύσας, δηλοῖ διὰ τῆς τοῦ θαύματος συντομίας, ὅτι ἀπὸ ἐξουσίας 
ἔλκδι σχεῖν ὅπερ ἐποίησεν. Καὶ ὅσα δὲ θαύματα καὶ ὁποῖα δι᾿ εὖ φῆς ἡδυνόθη ποιῆσαι, πρασθήσω τῷ δεογόά- 


μάτι. 
ΚΕΦΑΔ. AD. 

Περὲ τοῦ ἀναστάντος νεχροῦ διὰ προσευχῆς τοῦ ἁγίου. 

Ἐν μιᾷ * οὖν ἡμέρα ἐξῆλθε σὺν τοῖς ἀδελφοῖς ὁ μακά- 
ριος ἐργάσασθαι ἐν τῷ ἀγρῷ. καὶ τις γηπόνος εἶχεν viv 
πρὸ βραχέος θανόντα, οὗ τινος τὸ σῶμα ἐν ταῖς ἀγχά- 
λαις φέρων, xal τὴ τῶν δαχρύων πλημμύρᾳ συγκχαιόμενος 
εἰς τὸ μοναστήριον παραγέγονε, xal τὸν πεφωτισυένον 
πατέρα Βενέδιχτον ἐπεζήτει. Ἐῤῥίθη οὖν αὐτᾷ, ὅτιπερ 
μετὰ τῶν ἀδιλφῶν ἐν τῷ ἀγεῷ ἐργάζεται καὶ βραδῦναι 
ἔχει. Τοῦτο οὖν ἀχούσας ἐνώπιον τῆς τοῦ μοναστηρίου 
πύλης τὸ σχήνωμα τοῦ τελευτήσαντος αὐτοῦ υἱοῦ ἀποθέ- 
μενος, xzl τῇ ἀποῤῥήτῳ λύπῃ πιεσθεὶς, πρὸς τὴν τοῦ 
σεθασμίου πατρὸς ζήτησιν ἑαντὸν συντόμως * δρόμῳ 
ἐχδίδωχε. καὶ ἰδοὺ ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ὃ τοῦ Θε:ῦ ἄνγηρωπος 
ix τοῦ ἔργον ἦν χαταπαύσας, xai λοιπὸν σὺν τοῖς ἀδελ- 
voi; ἐπὶ τὸ μοναστήριον ὑπέστρεφε *. Τοῦτον ἑωραχὼς 
ὁ τοῦ τεθνεῶτος παιδις πατὴρ, ἤρξατο σὺν δάκρυσι βοᾶν 
πρὶς τὸν ἅγιον, καὶ λέγειν" € ᾿Απόδος μοι τὼν υἱόν μον, 
ἀπόδος μοι τὸν υἷόν μου. » Ὃ δὲ ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ ἐχ- 
πλαγεὶς ἐπὶ τούτῳ *, ἔστη λέγων" € Μήτοιγε, ἄνθρωπε, 
ἐγὼ τὸν υἱόν σου ἑπῆρα: ,) πρὸς ὧν ὁ τοῦ παιδὸς πατὴρ 
ἀπενγρίθη" τ᾿Απέθανεν ὁ υἱὸς μον, σεδάσμιε πάτερ, ἀλλὰ 
δεῦρο, ἀνάστησον αὐτόν.ν Τούτων τῶν ἐημάτων ἀκούσας 
ὁ θαυματουργὸς ἐκεῖνος πατὴρ. καὶ σφόδρα λυπηθεὶς, 
εἶπεν᾿ ε᾿Αναχωρήσατε, ἀδελφοὶ, ἀναχωρίσατε, ταῦτα οὐχ 
ὑπύρχουσιν ἡμέτερα, ἀλλὰ τῶν ἑγίων ἀποστόλων εἰσί. 
Ti ἡμῖν, ἀδελφοὶ, φορτία θέλετε ἐπιτιθέναι *, ἅπερ οὐκ 
ia 4 307 tv βαστάσαι; » Ὁ δὲ τοῦ τεθνηκότος παιδίου πατὴρ 
ὑπὸ τοῦ σφοδροτάτου πόνου πληττόμενος ἐν τῇ ἑαυτοῦ 
αἰτήσει διέμεινε, διαδεξαιούμενος xal ὀμνύων ὅτι € οὐ μὴ 
ἀποχωρήσω, ἐὰν μὴ τὸν υἱόν μου ἀναστήσης."» Ἠρώτησεν 
οὖν αὑτὸν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, λέγων € Ποῦ ἐστι τὸ 
σῶμα τοῦ παιδίου ; ν ὁ δὲ ἀποχριδεὶς, εἶπε" « Πρὸς * τῇ 
πύλη τοῦ μοναστηρίον χεῖται, τίμιε πάτερ.» Τίτε παρα- 
γενόμενος ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐπὶ τὸν τόπον μετὰ τῶν 
συνόντων αὑτῷ ἀδελφῶν, xc τὰ γόνατα εἰς προσευχὴν 
xai ἐπάνω τοῦ σώματος τοῦ παιδιον τὴν τιμίαν αὑτοῦ 
κιςαλὴν ἐπιχλίνας, xai αὖθις ἀναστὰς τὰς χεῖρας εἰς τὸν 
v)p «νὸν ἐξέτεινε, λέγων" € Κύριε ὁ Θεὸς, μὴ ἐπιδλέψης ἐπὶ 


CYPUT XXXII. 
De mor:uo suscitato. 


Quodam die cum fratribus ad agri opera fuerat 
egre:sus. Quidam vero rusticus defuncti fHii corpus 
in ulnis ferens, orbitatis luctu :estuans, ad monaste- 
rium. venit, Benedictum patrem quzsivit. Cei cum 
dictum esset quia iden; Pater cum fratribus in sgro 
moraretur, protinus ante monasterii januam corpus 
exstincti filii projecit, et dolore turbatus, ad inxe- 
nieudum venerabilem Patrem sese in cursum con- 
cius dedit. Eadem vero hora vir Dei ab agri opere 
jam cum fratribus revertebatur. Quein mox. ut or- 
batus rusticus aspexit, c'amare coepit : Redde filium 
meutn , redde filium meum. Vir autem Dei in hsc 
voce substitit, dicens : Nunquid ego filium tuum tibi 
abstuli ? Cui ille respondit : Mortuus est, veni, re- 
δ5 6:12 eum. Quod ut mox Dei famulus audivit, valde 
contristatus est , dicens : Recedite , fratres *, rece- 
dite; bxc nosira non sunt, sed sanctorum aposto-: 
lorum. Quid nobis onera vultis imponere, qux» uon 
possumus portare? Αἱ ille, quem nimius cogebat 
dolor, in $ua petitione perstitit, jursus quod non re- 
cederet, nisi ejus filium resuscitaret. Quem moz Dei 
famulus inquisivit, dicens : Ubi est? Cui iile respon- 
dit: Ecce corpus ejus ad januam monasterii jacet. 
Ubi cum vir Dei cum fratribus p.rvenisset, flexit ge- 
nua, ei super. corpusculum infantis incui.uit, sese- 
que erigens, ad ccelum palmas tetendit uicens : Do- 
mine, non aspicias peccaia mea , sed fidem hujus 
hominis, qui vesuscitari filium suum rogat, et redde 
in boc corpusculo animam quam abstulisti. Vix iu 
oratione verba c mpleverat, et regrediente anima 
ita corpusculum pueri omne contremuit, ut sul 
oculis otunium qui aderaut, apparuerit conc''ssione 
mirifica trecineudo palpitasse. Cujus mox manum te- 
nuit, et eum patri viventem atque incolumein delit. 
Liquet, Petre, quia hoe miraculum in potestate n n 
liabuit, quod prostratus petiit, ut exhibere potuis-et. 


* [] *. 1 " - , [] - , - * LA - * ϑας 
τὰς ἁἀναρτίας μον, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὴν πίστιν τοῦ ἀνθρώπου τούτου τοῦ Ü:oufvou ἀναστῆναι τὸν υἱὸν αὐτοῦ. χαὶ ἀττοῦες 


Ms. pax τῶν ἡμερῶν. 

Ms. συντόμῳ Opoj.n. 

Ms, ἐπέστρεψε, xai τοῦτον. 
Ms. ἐπὶ τοῦτο. 

δ». ἐπιθεῖναι.... βχστάξειν. 


€t ec. - 


* Ms. πρὸς τὴ» πύλην. 


^ Norm. et secundus Carnot., Fiecede, frater...... 
Quid nobis onera vis, etc. Iluic lectioni. won | (avet 
Gr&cus iuterpres, sed alteri quai retineuium 


1-9 


PROLEGOMENA. 


1^1 


ré σώματι τούτω ἣν ὥρας ψυχήν. ? Οὕπω δὲ τῆς τοῦ ἁγίον εὐχῆς πληρωθείσης, ἡ ψυχὴ ἐν τῷ σώματι εἰσῆλ)θ:. 
κεκὶ τὸ τοῦ παιδίου σκήνωμα ὅλον ἐδονήθη xal τρέμων τῇ χειρὶ ἐψηλάφα, ὥστε ὑπὸ πάντων τῶν αὐτόθι παρὸν- 


τῶν θεαθῆναι τὸν τοῦ ἁγίου ἐπὶ τῷ παιδὶ γενομένην φριχώδη θαυμυτουρ᾽ίαν" οὕτινος τῆς χειρὸς λαξόμενος 


εν - . - . LE T - M , , 0 a 4 - * - **. , ᾽ " 
ὁ ἅγιος τῷ πατρὶ ζῶντα xxi ὁλόχληρον παρίθωχε, Τοῦτο οὖν, Πέτρε, τὸ θαῦμα ἐν τῇ ἑαντοῦ ἐξουσία οὐχ ἔσχεν, 
ἀλλὰ εἰς προσευχὴν ἑαυτὸν ὑποστρώσας ἡτίσατο, ἵνα δυνηθῇ τοῦτο ποιῆσαι. 


ΠΕΤΡ. Πάντα οὕτω χαθὼς λέγεις εἶναι ὁμολογῶ. Ἐμ- A 


φανῶ; γὺρ τοὺ; λόγους οὺς προΐξου, ἔργοις ἐπίστωσας" 
᾿Δλλ᾽ αἰτῶ σε. tva εἴ. ης ἐὰν οἱ ἅγιοι ἄνδρες πάντα ἅπερ 
θέλουσι δύνανται. καὶ εἰ εἰς πάντα ἐπιτν͵ χάνουσιν, ἅπερ 
Jatsi» ἐπιθυμοῦσιν. 
ΚΕΦΑΛ. AT. 
Περὶ οὗ παρεκάλεσε Σχολαστίχα ἡ αὐτοῦ 60:4. 

ΤΡΗΓΟΡΙ͂ΟΣ. Τίς ἔττιν, Dézps. ἐν ταύτη τῇ ζωῇ τοῦ 
Ἰαύλου ὑψηλότερος ; ἀλλ᾽ οὗτος περὶ τοῦ σχόλοπος τῆς 
'σαρχὸς αὐτοῦ τρὲ; τὸν κύριον παρεχάλεσε, καὶ οὗπερ 
ἐξέετο τυχεῖν οὐχ ἠδυνήθη *. Ἐχ τούτον οὖν xai περὲ τοῦ 
σε(ασωίου κατρὸς Βενεδίχτου διηγησομαὲ σοι ὅτι ὑπῆρχ 
τι ὅπεο ἠθέλησεν, ἀδλ᾽ οὐδαμῶς ἠδυνήθη ἐχπληρῶσαι. 
᾿Αδελφὴ ὑπῆρχε τῷ μαχορίῳ κατὰ σάρκα, ἢ ὄνομα Σχο- 
λαστίχα, 5 τις εὐδοχία " τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ ἡγιασ- 
μένη ὑπῆρχεν (x νεότητος αὐτῆς. Αὕτη οὖν ἅπαξ τοῦ 
ἐνικυτοῦ ἔθος εἶχε πρὸς τὸν μαγάριον αὐτῆς ἀδελφὸν πα- 
ραγένεσθαι, πρὸς ἦν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος οὐ μήχοθεν 
ἕξω τῆς πύλης ἐν χτήματι τοῦ μοναστηρίου γατήρχετο. 
Ἐν μιᾷ οὖν ἡμέρᾳ " παρεγένετο πρὸς αὐτὴν xatà τὸ σύνης 


Ü:g ὃ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, ἅμα τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν. Πᾶ-᾿ 


σαν δὲ τὴν ἡμέραν ἐν ταῖς τῶν ἱερῶν λο, ἰων, καὶ τῶν θεο- 
πνεύστων γραφῶν διηγήσεσι σχολάσαντες, ὀψίας γενο- 
μένης, χαὶ λοιπὸν ἔτι σχοτίας οὔσης 9, ἀναπεσόντες, τροφῆς 
μετ:λάμθανον. Ἐν δὲ τῷ αὐτοὺς ἐσθέειν, xal ἐν τῇ τῶν θεο- 
πγεύστων γραφῶν ὁμιλίᾳ ἐγχρονίζειν, τὸ πολὺ τὸς νυχτὸς 
μέρος διέδραμεν. Ἢ οὖν ἱερωτάτη xal τιμία ἐχείνη παρ- 
ϑένος xai χατὰ σόρκα αὐτοῦ ἀδελφὴ ἡτήσατο αὐτὸν. λές 
γονσα" « Παρσκαλῶ σι, ἀδελφέ μου, μὴ ἐάσης με τῇ νυχτὶ 
ταύτῃ, ἵνα μέχρι πιωΐας περὶ τῆς ἐπουρανίου χαρᾶς, 
zmi τῆς ἀϊδίου διαλεχθῶμεν ξωῆς.» Πρὸς ἦν ὁ μακάριος 
ἀπεχρίθη «Τί ἐστιν ὃ λέγεις, ἀδ:λρή; ἔξω τοῦ χελλίου μον 
οὐδαμῶς μένειν δύναμαι.» Τοιαύτη οὖν εὐδία τοῦ ἀέρος 
ὑκῆρχεν, ὡς μηδχαμῶς ἴχνος νεφέλης φαίνεσθαι. Ἢ δὲ 
ἁγιωτάτη ἐχείνη παρθένος θεασαμένη τὸν ἀδελφὸν μηδα- 
μῶς εἴξαντα τῇ ἑαυτῆς παραχλήσει, πλέξατα τοὺς ἑαυτῆς 
ἐχκτύλους, ἐπάνω τῆς τραπέζης τὰς χεῖρας (Dico ὑπερ- 
ἄνω δὲ τῶν χειρῶν τὴν ἑαυτῆς χεφαλὴν χλίνασα, τὸν παν" 
τοδύναμον Θεὸν ἐδυσώπει. Ἐγένετο δὲ ἐν τῷ ἀναστῆναι 
TX; αὐτῆς χεφαλὴν ἀπὸ τῆς τραπέζης τοσούτων ἀστραπῶν 
ztexl βροντῶν ἦχος, xal ὑετοῦ τοσαύτη ἐπηχολούθησεν 
“ζεεχυσις, ὥστε μήτε τὸν σεδάσμιον τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον 


JEX κε ιίδικτον. μήτε τοὺς σὺν αὐτῷ πσραγεγονότας ἀδελφοὺς 
ΕΙΣ x Ὥνασθαι τῆς τοῦ οἴχου φλιᾶς βραχύ τι ἔξω προελθεῖν. Ἡ 
BS ali: ἀγιωτάτη ἐχείνη θήλεια τὴν χεφαλὴν ἐν ταῖς χερσὶν, 
—m epu» ἐπὶ τῆς τραπέζης χλίνασα δαχρύων ποταμοὺς ἐξέ- 
CT st», δι᾽ ὧν τὸν τοῦ ἀέρος εὐδίαν εἰς πλῆθος ὑετῶν μετέ- 


! Ms. xal τὸ σῶσα τοῦ παιδίου) ὅλον. 

! Μ.-. ἐπὶ τὸ παιδίον. 

* Ms. οὐχ ἠδύνατο. 

* Ms. ἥτις χάριτι. 

* Ms. μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν. 

* Ms. ὀψίας δὲ γενομένης xai λοιπὸν ἤδη σχοτίας. 


* Observa ex boc loco monachis predia ad victum 


Petr, Sic cuncta esse, ut asseris, constat patenter : 
quia verba qux proposueras, rebus probas. Sed 
qu:e8s0 te, ut indices si sancti viri omuia qu» volunt 
pos-uut, et cunc:a impetrant qux desiderant obti- 
nere, 

CAPUT XX'III. 


De miraculo Scholas:icem sororis ejus. 


Gregorius. Quisnam erit, l'etre, in bac vita Paulc 
sullimior, qui de carnis su: stimulo ter Dominum 
rogavit (11 Cor. xii), et tamen quod voluit, obtinere 
non valuit? Ex qua re nece-se est ut tibi de venera- 
bili Patre Benedicto narrem, quia fuit quiddam quod 
voluit, sed non valuit implere. Soror namque ejus, 
Scholastica nomine, omuipoteuti Domino ab ipso in- 
fauti: tempore dedicatio, ad eum semel per annum 
venire consueverat. Ad quam vir Dei non longe extra 
januam in possessioue monasterii * descendebat. 
Quadam veio die venit ex more, atque ad eam cuim 
discipulis venerabilis ejus descendit frater : qui to- 
tum diem in Dei laudihus sacrisque colloquiis ducen- 
tes, incumbeutibüs jam noctis tenebris simul acce- 
perunt cibus. Cumque adhuc ad mensam. sederent , 
et inter sacra colloquia tardior se hora protralieret, 
eadem sanctimonialis femina soror ejus eum rogavit, 
dicens : Qu:eso te ne ista nocte me deseras , ut us- 
que mane de coelestis vite gaudiis loquamur. Cui 
ille respondit : Quid e-t quod lequeris, soror? Ma. 
nere extra. cellam nullatenus possum. Tan!a vero 
erat caeli serenitas, ut nulla in aere nuhes appareret. 
Sanctimonialis autem femina, cum verba fratris nc- 
gautis audisset, iusertas digitis manus : uper mensam 
posuit, et caput in manibus omnipotentem D minum 
regatura declinavit. Cumque de mensa levaret ca- 
put, tanta coruscationis et tonitrui virtus, tantaque 
inundatio pulvi: erupit, ut ncque venerablis B ἢ - 
dictus, neque fratres qui cum eo aicrant, extra loi 
limen quo consederant , pedem movere potuissen!, 
Sanctimonialis quippe femina caput in manibus d.- 
clinans, lacrymarum fluvios in meusam fuderat, pir 
quas serenitatem aeris ad pluviam traxit. Nec paul.: 
tardius post orationem inundatio illa secuta est, sel 
tauta fuit. convenienti» orationis et. inundationis, ::t 
de mensa caput jam cum touitruo levaret : quatenus 
unum idemque esset momentum, et Icvare caput, εἰ 
pluviam deponere. Tunc vir Dei inter coruscos et toui- 
truos aique ingentis pluvize inundationem videns sc ad 
monasterium non posse remeare, coepit conqucri 


assiguata , in ipso Dlenedictini ordinis exordio : ita 
ut, nou mendicando, non mauibus labor.no ad vi- 
tam necess.ria parare cogerentur. ld ex S. Gregorii 
epistolis alibi ostendemus. Nonaullos ex fidel.um 
ob auonibus, ut ipsi clerici, vixisse liquet ex epi- 
stola 5. 1. 1, olim 2, indict. 41. Ipse Greg. moua- 
steria qu.e condidu reditibus do'avit, altero Gregorio 
teste, scilicet Turonico 1. x Hist. 


S. 
ἸῸΝ S. p. urscpicfÜ ν- 1η8 


ῥαλεν, ὥστε μετὰ τὴν εὐχὴν ἡ 7.0 ὕδατοζ ἐπηχολούθησε ἃ contis, Tus, dicens : Parcat tibi omnipotens Deus, 
χίνησις *. Τοσαύτη δὲ τῆς εὐχῆς ἦν ἡ δύναμις, ὥστε tiv — SOTOT 5 Quid est quod fecisti? Cui illa respondit : Eces 
ἑαυτῆς κιφαλὴν ix τῆς τραπέζης μετὰ τοῦ τῆς βροντῆς [6 TOgavi, et audiri me noluisti; rogavi Dominum 
ἤχου ἀναστῆσαι, val ἐν μιᾷ χυιροῦ ῥοπῇ τὴν τῶν &ugo- meum, et audivit mc. Modo ergo si potes, egredere, 
τέρων γενέσθαι συνέλευσιυ, τήν τε τῆς χεφαλῆς τῆς epus δἰ me dimissa ad monasterium recede. Ipse autem 
παρθένου ἀνάνευσιν, γαὶ τὴν τοῦ ὑετοῦ γατένε" ξιν. Ὁ δὲ exire extra tectum non valens , qui remanere sponte 
μαχάριος κατανοήσας μὴ δύνασθαι ἑαντὸν ἐπὶ τὸ novae noluit, in loco mansit invitus. Sicque factum est. ut 
τήριον ἐπιστρέφειν, διὰ τὴν τῶν ἀστραπῶν x«l βροντῶν — lOtam noctem pervigilem ^ ducerent, atque per sacra 
ταραχὴν, x«i τὴν τοσαύτην τοῦ ὑετοῦ ἐπίχλυσιν, λυπη- —Spirialis vitz colluquia sese vicaria relátione satia- 
θεὶς εἶπε πρὸς τὴν ἑαυτοῦ ἀδελρήν᾽ C Συγχωρήση δοιὁ παν- — rent. Qua de re dixi eum voluisse aliquid, sed mi- 
τοδύναμος Θεὸς, ἀδελφή. Τί ἐστιν ὃ ἐποίησας; ν πρὸς ὃν — nime potuis:e : quia si venerabilis viri mentem as- 
ἀποχριθεῖσα, εἴπεν᾽ €'100) παρεκάλεσα σε, xal ὑπαχοῦσαί picimus, dubium non est quod eamdem serenitatem 
pov οὐκ ἠθέλησας. Πορεκάλεσα τὸν χύριόν μου, καὶ εσή- — Voluerit in qua descenderat permaneie ; sed contra 
χουσέ μου" ἀρτίως λοιπὸν ἐὰν δύνησαι ἔξελθε *, κἀμὲ χα-. hoc quod voluit , in virtute omnipotentis Dei ex fe- 
ταλείψας εἰς τὸ μοναστήριον ἄπελθε. » Αὐτὸς οὖν ἔξω τοῦ — Ting pectore miraculum invenit. Nec mirum quod 
οἴκου ποονύψαι μὴ δυνάμενος, ἑχουσίως ἐν τῷ τόπῳ psi- B plus illo femina, qux diu fratrem viuere cupiebat, 
ναι μὴ ἀνασχόμενος, ἀκουσίως ἔμεινε παρ᾽ αὐτῇ. Πᾶσαν — in eodem tempore valuit : quia enim juxta Joapnis 
δὲ τὴν νύκτα ἐχείνην ἀγρυπνοῦντες διετέλεσαν ἐν τοῖς τῆε — vocem, Deus charitas est (I Joan. wv, 16), justo valde 
σἰωνίου ζωῆς ἑήμασι, καὶ τοῖς τῶν θεοπνεύστων γραφῶν — judicio illa plus potuit. qua: amplius amavit. 
διηγήμασιν ἑαυτοὺς ἐμπλήσαντες. Ἰδοὺ οὖν περὶ τούτον 

εἴρηχα θελῆσαι αὐτὸν ποιῆσαί τε xol μὴ ἰσχύσαι. Ἐὰν δὲ τοῦ σεδασμίου τούτου πατρὸς τὸ θέλημα χατανούώσωμε»ς 
οὐχ εὑρίσκομεν τοῦτον διστάσαντα. Αὐτὴν γὰρ τὴν εὐδίαν ἤθελε διαμεῖναι. ἥνπερ συνέξη εἶναι, ὅτε ἀπὸ τῆς * μονᾶς 
κατῆλθε πρὸς τὴν ὁσιωτάτην αὑτοῦ ἀδελφήν. ᾿Αλλὰ τὸ ἐναντίον γέγονεν, ὅπερ ἠθέλησε διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως ἐν 
τῇ ἑαυτοῦ ἑἱερωτάτῃ παρθένῳ καὶ ἀδελφῇ θαῦμα. Θαυμαστὸν γὰρ ὄντως ἐστὶν, ὅτι ἡ παρθένος ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ πλοῖον 
αὐτοῦ ἠδυνήθη, ἥτις μεγάλως τὸν ἀδελφὸν ἐπεπόθει θεάσασθαι. κατὰ γὰρ τὴν Ἰωάννον φωνὴν € ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστίν. J 
Δικαΐᾳ οὖν πάνυ τῇ χρίσει πλεῖον ἠδυνήθη ἐχείνη, ἥτις πλεῖον ἠγάπησεν. 


ΠΕΤΡ. Ὁμολογῶ, καὶ πάνν μοι ἀρέσκει ὃ λέγεις. Petr. Fateor, multum placet quod dicis, 
ΚΕΦΑΛ. A4. CAPUT XXXIV. 
Περὶ τῆς ψυχῆς τῆς αὐτῆς ἀδελφῆς αὐτοῦ Σχολαστίκης, De anima sororis ejus visa qualiter e corpore sit 
πῶς αὐτὴν εἴδεν, ὡσεὶ περιστερὰν εἰς οὐρανοὺς ἀνιπτας egressa. 
μένην. 


^—-A 


ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ. Τῇ οὖν ἑξῆς ἡμέρᾳ ἡ αὐτὴ σεδάσμιος πάρ: e Gregorius; Cumque die altero eadem venerabili« 
θένος εἰς τὸ ἑαυτὴς κελλίον ἀνεχώρησεν Ὡσαύτως δὲ xai femina ad cellam propriam recessisset , vir Dei ad 
ὃ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐν τῷ μοναστηρίῳ αὐτοῦ ὑπέστρεψε. — ionasterium rediit. Cum ecce post triduum 5 ἐπ 
καὶ ἰδοὺ μετὰ τρίτην ἡμέραν ἐν τῷ ἑαυτοῦ χελλίῳ ἑστὼς, — Cella consistens, elevatis in aera oculis vidit ejusdem 
ἑπάρας ἐν τῷ ἀέρι τοὺς ὀψθαλμοὺς, εἶδε τῆς ὁσίας αὐτοῦ ΒΟΓΟΙΙΒ δ)8 animam de ejus corpore egressam , in 
ἀδελγῆ; τὴν ἁγίαν ψυχὴν ἐκ τοῦ σώματος αὑτῆς ἐν εἴδεει — Columba specie coi secreta penetrare. Qui tante 
περιστερᾶς ἐξελϑοὶ σαν, xal ἐπὶ τὰ τοῦ οὐρανοῦ μυστήρια" — ejus glorie congaudens, omnipotenti Dco in hymnis 
ἀναληγθεῖσαν. Ὅστις τῇ τοσαύτη δόξῃ αὐτῆς συγχαιρύό- οἱ laudibus gratias reddidit, ejusque obitum fratri- 
μένος, τῷ παντοδυνύμῳ Θεῷ ἐν ὕμνοις xxl ἀΐνοις εὐχα-ς — bus denuntiavit, Quos ctiam protinus misit , ut eju« 
ριστίας ἀπέδωνχε, καὶ τὴν αὐτῆς τελείωσι rot; ἀδελφοῖς — COrpus ad monasterium deferrent, atque in sepulere 
ἐμήνυσεν. OUc xal ἀπέστειλεν εὐθέως, ἵνα τὸ σεμνὸν οὐτῆς — quod sibi ipse paraverat , ponerent. Quo facto con- 
x«i τίμιον σῶμα εἰς τὸ μοναστήριον ἀγάγωσιν, xxi iy τῷῊἐ͵ tigit ut quorum mens una semper in Deo fuerat , 
μνήματι ὃ ἦν ἑαντῷ ἑτοιμάσας *, θάψωσιν. "Qv γὰρ ὁ eorum quoque corpora nec sepultura separaret. 
voug ἐν ἁγί» πνεύματι ἡνωμένος ἦν ἐπ᾽ ἀλλήλοις, xci D 
πρὸς Θεὸν διαπαντὸς ἀνατεταγμέν:ς ὑπῆρχεν *, τούτων τὰ πανίερα σώματα οὔτε ἡ tor) χωρίσαι ἠδύνατο. 


ΚΈΦΑΛ. AE. CAPUT XXXV. 


Περι τῆς ψυχῆς Γερμανοῦ ἐπισκόπου πόλεως Καπύης. —— De mundo ante cculos ejus collecto, et de anima Ger- 
mani Capuane civitatis episcopi, 

Ἐν ἄλλῳ τοίνυν χαιρῷ Σερδανδὸς διάκονος καὶ ἡγούμε- Alio quoque tempore Servandus * diaconus atque 

vog τοῦ uOvag72.l0v τοῦ διακειμένον ἐν τοῖς μέρεσι τῆςε — abbas ejus monasterii quod in Campanis partibns 4 


! Ms. χύσις. favet Grac. interpres. | 

* Ms. τὸν 810v po^ ἀρτίως δὲ λιιπὸν ἐὰν δύνασαι. b Die 10 Februarii, quo Scholastica colitur. 

* Ms. μονῆς εἰσῆλθεν. e Servandus diaconus et albas cujus hic mentio 
* Ms. σχηνώματα. priefüit. uonaster'o S. Sebasti.ni in urbe Alatriua, 
" Ms. ἣν αὐτὸς ἑτοιμάσας. qux quinto lapide Verulis, Cassino trigiuta distat, ex 
* Ms. ἀνατεταμῖνος ὑπῆρχεν. actis S. Placidi nu. 1]. De Liherio patricio lege:is 


ὁ Duo Carnot., Bigot. ei Becc., per.igiles, cui lect, — llaeft^nuim in tuuc tocum. δ΄ ΑΒΗ 


497 


PROLEGOMERA. 


198 


Eapriviac ὑπὸ Λιδερίον τοῦ τηνιχαῦτα Tlazprxiou χτισ- A Liberio quondam patricio fuerat cosstruetum — , δὰ 


θέντος, πρὸς τὸν μαχάροιον πατέρα Βενέδιχτον ἐπισχέψεως 
χάριν ἐν τῷ μοναστηρίῳ παρέθαλεν, ἔθος ἔχων τοῦτο 
ποιεῖν. Καὶ αὐτὸς γὰρ ὁ ἀνὴρ διδαχῆς οὐρανίου ἀνάπλεως ' 
ὑπῆρχεν. 'Εαυτοὺς οὖν τοῖς μελιῤῥύτο'ς τὴς αἰωνίου ζωῆς 
ἐήμασιν ἀρδεύσαντες, ἤδη τὰ τῆς ἡδυτάτης βρώσεως 
ἀπέλαυσαν, τῆς ἐπουρανίου πατρίδος ἀχορέστῳ πόθῳ 
ὑρεγόμενοι. Καὶ ἐν τούτοις ἀεὲ ἐντρυφῶντας ἑαντοὺς ἐὼ- 
ρων, χῦρον τῆς τοιαύτης πνευματιχῆς τρυφῆς κὴ εἰσδε- 
χόμενοι' ὅτε δὲ καὶ αἰσθητῆς τρογῆς ἡ τοῦ σώματος χρεία 
ἀπήτει στενάζοντες ταύτην μετελάμύανον. Τοῦ δὲ χαιροῦ 
ὁσυχάζειν ἀπαιτοῦντος, ἐν τῷ ἑαυτοῦ πύργῳ ὁ εὐλαδέσ- 
τᾶτος πατὴρ Βενέδιχτος ἀνῆλήῆε. 'Ωσαύτως δὲ xai Σερέαν- 
δὸς ὁ δεάχονος ἐν τοῖς αὐτοῦ χατωγείοις εἰσῳκίσθη, ἐν ᾧ " 
τόπῳ τὰ κατὠώγαια τοῖς ἀνωγείοις ἢ διὰ τοῦτο χυτεσχευ- 


eum visitationis gratia ex more convenerat. Ἐ}}8 
quippe monasterium frequeutabat ; ut quia idem 
quoque vir doctrina grati: coles'is influebat, dulc.a 
sibi invicem vitz? verba transíuiderent, et. suaveim 
cibum coelestis pairiz, quia adhuc perfecte gaudeudo 
non poterant, saltem suspirando gustarent. Cuniqn- 
hora jam quietis exigeret 5, in eujus turris superio- 
ribus se venerabilis Denedictus , in ejus quoque iu- 
ferioribus se Servandus diaconus collocavit : quo 
vide'icet in loco inferiora superiorihus p ervius con- 
UnuabaL ascensus. Ante eamdem vero turrim lirgius 
erat habitaculum in quo utriusque discipuli quie- 
scebant. Cumque vir Dei Benedictus , quiescentihus 
adhue fratribus, instans vigiliis, nocturn: orationis 


ἄσθησαν, ἵνα ἐν συντόμῳ ἡ ἄνοδος γίνηται. ἤλντιχρυς B'empora przvenisset , ad fenestram stans, et omni- 


Ji τοῦ πύργον οἴχημα ἕτερον ὑπῆρχεν, ἔνθα τῶν ἀμφο- 
τέοων οἱ μαθηταὲ ἡσύχαξον. Ὃ δὲ τοῦ Θεοὺ θεράπων 
Βενέδιχτος, ἔτι τῶν ἀδελφῶν ἀναπαυομένων τῇ παννύχῳ 
τῆς νυχτιρινῆς προσευχῆς ὥρχ ἅπαντας προφθάσας ἐν 
τῇ ἑαυτοῦ θυρίδι ἑστὼς, x&i τὸν παντοδύναμον Θεὸν 
δυσωπῶν, αἰφνίδιον ἐν τῇ τῆς νυυτὸς ἀωρία * cajas, 
εἶδε, xai i20) φωτοχυσία ἐφάνη πολλὴ οὐρανόθεν, ὥστε 
πᾶσαν τὴν τῆς νυχτὸς σχοτίαν φυγαδευθῆναι. Τοσούτῳ 
δὲ φωτὶ ἡ νὺξ ἐχείνη x, τελαμπρύνθη, ὥστε xai τῆς ἡμέ- 
pas τὸ φῶς ὑπεοδάλλειν, ἐκ τοῦ οὐρανοθεν x τυλάυψαν- 
τος φωτός. Θαύματος δὲ πλῆρες μνστήριον ἐν τῇ τῆς΄ 
ὀπτασίας ἐχείνης ὥρχ ἐξηχολούθησεν, χαθὼς ὁ αὐτὸς" 
κατὴρ μετέπειτα διηγήσατο. Εἶθον γὰρ, ἔρασχεν, xal 
ἰδοὺ ὅλος ὁ γόσμος, ὡς ὑπὸ μίαν τοῦ ἡλίου ἀχτῖνα ἦν 


potentem Deum deprecans, subito intempesta noctis 
hora respiciens, vidit fusam lucem desuper cunctas 
noctis tenebras effugasse, tantoque splendore clare- 
scere, ut diem vinceret lux illa quz:e inter tenehras 
radiasset. Mira autem res valde in hac speculatione 
$ecuta est * : quia, sicut post ipse narravit, omuis 
eiiam mundus velnt sub uno solis radio collectus, 
ante oculos ejus adductus est. Qui venerabilis Pater, 
dum intentam oculorum aciem in hoc splendora 
corusc:e lucis iufigeret, vidit Germani Capuaui epi- 
scopi snimam in sph:rra 4 ignea ab argelis in coelum 
ferri. Tunc tanti sibi testem volens adhibere mira- 
culi, Servandum diaconum iterato bis terque ejus 
nomine, cum clamoris magnitudine vocavit. Cumque 


συναθροισθείς. Ἔτι δὲ ταύτῃ τοῦ φωτὸς τῇ λσμπρότητι (ille fuisset insolito tanti viri. clamore tarbatus, as. 


ἀτενῶς προσέχων, εἶδε Γερμανοῦ coU καπύης ἐπισχόπου 
δὲν ἄγίαν ψυχὴν ἐν πυρίνῃ σφαίρᾳ ὑπὸ ἀγγέδων ἐν τῷ 
οὐρανῷ παραλαμδανομένην. Τότε ὁ τίμιος πατὴρ Βενέ- 
διχτος τῆς φοδερᾶς ταύτης ὁράσεως χοινωνόν τε xal páp- 
«opa προματαστῆσαι θέλων Σερδανδὸν τὸν Ouxxovov, μετὰ 
χραυγῆς ἰσχυρᾶς δὶς x«i τρὶς τοῦτον ἐχάλισεν. Ἐχεῖνος 
δὲ ταραχθεὶς ἐπὶ τῇ ἀσυνήθει τοῦ πατρὸς xpavyi, E x- 
θαμθος xai σπουδαῖος ἀνῆλθεν. Ἐθεάτατο δὲ οὐ τὸ πᾶν 
τῆς ὁράσεως, μέρος δὲ βραχὺ τοῦ φωτὸς ἐχείνον ἑώρα- 
xtv. Αὐτοῦ δὲ ἐκπλαγέντος ἐπὶ τῷ θαύματι, ὁ τοῦ Θεοῦ 

ἄνθρωπος καθεξῆς αὐτῷ ἅπερ ἐθεάσατο διηγήσατο. Παρ- 

αὑτὰ δὲ ἐν τῷ χάστρῳ Κασίνῳ τῷ σπουδωιοτάτῳ ἀνδρὶ 


cendit, respexit, partemque jam lucis exignum vidit. 
Cui tantum hoc obstupescenti miraculum. vir Dei per 
ordinem qva fuerant ge-ta na ravit, statimque in 
Cassinum castrum religioso viro Theoprobo mandz- 
vit ut ad Capuanam urbem sub eadem nocte trans- 
mitteret, et quid de Germano episcopo ageretur 
agnosceret et indicaret, Factumque est, et reveren- . 
tissimum virum Germanum episcopum is qui missus 
fuerat jam defunctum reperit, et requirens subtiliter 
agnovit eodem momento fuisse illius obitum quo vir 
Domini ejus cognovit ascensuin *. 


θεοπρέπῳ &migrtOtv ὅπως ἐν Kanon * τῇ πόλει πέμψῃ, καὶ τά περὶ Γερμανοῦ τοῦ ἐπισχύπον σαφῶς; διαγνῶς xal 
μηνύσῃ αὐτῷ. Τούτου δὲ γεγονότος ὁ ἀποσταλεὶς λοιπὸν ἴδ᾽ ἀγίοις Γερμ É ὃν τὸν ἐπίσκ uin » χυρίῳ τελειώ- 
θέντα εὗρεν. Ἐρευνήσας δὲ καὶ ἀχριβῶς μαθὼν, ἔγνω ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ ῥοπὴ ὁ ἡ τελείωσις αὐτοῦ γέγονεν, ἐν ἦ ὁ τοῦ 
θεοῦ ἄνθρωπος ἐθεάσατο τὴν πρὸς; οὐρανὸν αὐτοῦ ἄνοδον. 
ΠΕΤΡ. Θαυμαστὸν πρᾶγμα σφόδρα, καὶ Xv, ἐχπλήτο D 
τὸν με΄ ἀλλὰ τοῦτο ὅπερ ἐῤῥέθη ἐρωτῶ, πῶς ἐνώπιον τῶν 
ἀιυϑαλμῶν τοῦ δικαίου, ὡσεὶ ὑπὸ μίαν τοῦ ἡλίου ἀχτῖνα, 
ἅπαντα τὸν χόδμον συναχθῆναι πρὸ τῆς κοινῆς ἀναστά- 


Petr. Mira res valde, et vehementer stupenda. 
Sed hoe quod dietum est, quia ante oculos ipsius 
quasi sub uno solis radio collectus omnis mundus 
adductus est, sicut nunquam expertus sum, ila rec 


sopori dare debuissent ; turris erat eodem in loco con- 
titula, qug super totius celle habitaculum imminebat ; 
in cujus turris, εἴς. 86 absunt a. miss. et ab ali^ 
editis, In Graeca quoque vers. no: leguntur. 

e Compend., Mira autem valde res candem. specu- 
lationem secuta est. 

* Germ , in spera. Colitur autem S. Germanus (19 
$0 Octobris. 

e Primus Aud., Lyr., Decc., Prat. , Bigot., lia- 
bent abscessum. 


! Ms. ἀνάπλεος. 

* Ms. χαταγωγίοις... &vorytotg. 

* Ms. γατώγεα τοῖς ἀνωγέοις. 

* Ms. ὥρα. 

* Ms. Καπούης. 

* Ms αὐτῇ τῇ opa xal pori. 

' Ms, ἐχπλήττομε. Forte ἐχπλύττομαι. 


* rimus Theod., constitulum. 


* In edit. Gussanv. post exigeret, legitur: ΚΙ 66 


199 


$. p. BENEDICTUS, 


200 


etc; ἀλλ᾽ οὐδὲ χαταλαδέσγαι τοῦτο δύναμαι, ποῖφ τάξει À conjicere $6io quonam ordine lleri potest, α! mundus 


ὑενέσϑαι ὀφείλει, ἵνα πᾶς ὁ χόσμος ὑπὸ ἀνθρώπου ἑνὸς 
0 -αὐῇ. 

CPHTOP. ᾿Ασφαλῶς κάτεχε, Πέτρε, ὅπερ λέγω. Vox 
τῇ θεωμένη τὸν κτίστην, πᾶσα ἡ κτίσις ! στενὴ αὐτῇ ἐστιν. 
σύστις οὖν ὀλίγον τι τοῦ φωτὸς τοῦ χτίστου ἐθεάσατο, 
μιγρὸν αὐτῷ γίνεται πᾶν unicos τῶν χτισμάτων, ὅτι αὐτὴ 
ἡ τοῦ φωτὸς θεωρία ἔνδον * ἐν τῷ γοξῖν ἐμπλατύνετα', xal 
τοσοῦτον πρὸς Θεὸν ἐςαπλοῖ τὸν νοῦν. ὦστε λοιπὸν ἀνώτε- 
poc παντὸς τοῦ χόσμου γαζίστασθαι, γίνεται δὲ αὕτη ἡ 
τοῦ θεωροῦντος ψυχὴ καθ᾽ ἑαυτήν. Ἡνίχα δὲ ἐν τῷ τοῦ 
Θεοῦ φωτὶ ἄρξηται ἁρπάξεσθαι, ὑπεράνω αὐτῆς ἐν 
τοῖς ἐνδοτέροις πλατύνεται. Ὅταν δὲ ἑαυτὴν πλατυνξεῖ- 
σαν θεάσηται, ἐπιγινώσχει ὅσον ὃ βραχύ ἐστιν ὅπερ ἐφ 
τῇ ταπεινώσει οὖσα κατασχεῖν οὐχ ἠδύνατο. Ὁ τοίγυν 
ἀνὴρ οὗτος; ὁ τὴν τοῦ πυρὸς σφαῖραν θεασάμενος, καὶ τοὺς 
ἀγγῶους ἐν τῷ οὐρανῷ ὑποστρίτοντας, προδήλως τοῦτο 
θεωρῆσαι οὐχ ἠδύνατο, εἰ μὴ ἐν τῷ φωτὲ τοῦ Θεοῦ ὑπῆρχε. 
Τί οὖν Üavuactóv εἰ xal τὸν κόσμον ὅλον ἐνώπιον αὐτοῦ 
συναχθέντα εἶδεν, ὅστις ὑψωθεὶς ἐν τῷ νοερῷ φωτὶ ἔξω 
τοῦ χίσμου ὑπῆρχεν; ὅτι δὲ συνελθὼν ἅπας ὁ χόσμος 
ἐγώπιον τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ εἴρηται, οὐχὲ ὁ οὐρανὸς 
καὶ ἡ γῇ " παρέστη ἐπὶ τὸ αὐτό" ἀλλὰ τοῦ θεωροῦντος ἡ 
ψυχὴ ἐπλατύνθη, ἥτις πρὸς Θεὸν ἁρπαγεῖσα ἄνεν ὄνσχο- 
λίας θεωρῆσαι ἠδυνήθη ἕκαστον ὅπερ ἔνδον τοῦ Θεοῦ 
ἐστιν. Ἐν αὐτῷ οὖν τῷ φωτὲ τῷ ἐν τοῖς ἔξωθεν ὀφθαλμοῖς; 
ἐξαστράψαντι φῶς ἐνδότερον ἐν τοῖς τῆς ψυχῆς νοεροῖς 


omnis ab homine uno videatur. 


Gregor. Fixum tene, Petre, quod loquor : quia 
anima videnti Creatorem angusta est omnis creatura. 
Quamlibet etenim paruro de luce Creatoris aspexerit, 
breve ei fit omne quod creatum est : quia ipsa luce 
visionis intim:e, mentis laxa:ur sinus, tantumque 
expanditur in Deo, ut superior existat mundo : (it 
vero ipsa videntis anima etiam super semetipsasn. 
Cumque in Dei lumine rapitur super se, in interiori- 
bus ampliatur ; et dum se sub se * conspicit exaltata, 
com,rehendit quam hreve sit quod comprehendere 
lumiliata non porerat. Vir ergo Dei, qui intuens ἢ 
globum igneum, angelos quoque ad caelum redegn!er 
videbat, lixc procul dubio cer:ere nonnisi in Dei 
lumine poterat. Quid itaque mirum δὶ mundum ^nte 
se collectum vidit, qui sublevaius iu mentis lumine 
extra mundum fuit? Quod autem collecius mundus 
antecjus ocul..s dicitur, non celum et terra contracta 
est, sed videniis animus est dilatatus, qui in. Deo 
raptus videre sine difficultate potuit omne qu»d infra 
Deum est. [p illa ergo luce qua exterioribus oculis 
ful-it, lux interior in mente fuit, que videntis ani- 
roum cum ad superiora * rapuit, ei quam augusta es- 
sent omnia inferiora monstravit. 


ὀφθαλμοῖς ὑπῆρχεν. Ὃ γὰρ τὴν ψυχὴν θεασάμενος ἐν ὑψίστοις ἁρπαγεῖδαν, 5 ἐδείχθη αὐτῷ, πόσον αὐτῷ στενώ- 


τατὰ εἰσι" πάντα τὰ κατώτερα μέρη. 


ΠΕΤΡ. Ὁρῶ ἑαυτὸν μὴ ἐπιγνόντα ἀχριθῶς ἅπερ εἴρηχας. ἢ 


Διὰ γὰρ τὴν ἐμὴν βραδύτητα, ἡ ἰξήγησίς σον τοσοῦτον 
ἐπλεόνασεν" ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ταῦτα ἀρτίως σαφῶς ἐν τῇ ἐμῇ 
διανοίᾳ ἐξέχεας, αἰτῶ ὅπως ἐν τῇ τῆς διηγήσεως τάξει 
ἐπανέλθης. 
ΚΕΦΑΛ. ἃς. 

Περὶ τοῦ συγγοαζέντος παρ᾽ αὐτοῦ μοναχιχοῦ χανόνος. 

ΓΡΗΓΟΡΙ͂ΟΣ. Ἡδέως, Πέτρε, ἔτι περὶ τοῦ σεδασαίον 
τούτον ἀνδρὸς πολλὰ διηγούμην, ἀλλὰ σπουδῇ τὰ μὲν 
τῶν αὐτοῦ παρατρέχω, διὰ τὸ εἰς τὰ τῶν ἄλλων πε- 
πραγμένα με σπεύδειν" τοῦτο * δέ σε &yv iiv οὐ θῦω, 
ὅτι σὺν τοῖς θαύμασι, δι ὧν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐν τῷ 
κόσμω ἐδοξάσύη, γαὶ διδασκαλίχ )όγον οὐ μετρίως διέ- 
Ampobs. Διετυπώσστο γὰρ τοὺς τῶν μοναχῶν χανόνας 
δϑιαχρίσει ἐξαιρέτω xal )όγῳ φωτοειδεῖ. Οὕτινος ἐάν τις 
θελήσειεν ἀχριθὼς τά τε ἔθη καὶ τὴν πολιτείαν χαταμα- 
θεῖν, δύναται ἐν τῇ αὐτῇ συγγραφῇ τοῦ κανόνος; πᾶσαν 
τὸν τῆ; διδαχῆς αὐτοῦ διαγωγὴν ἐπιγνῶναι. Ὁ γὰρ ἅγιος 
ἐκεῖνος ἀνὴρ οὐδαμῶ; ἠδυνήθη ἄλλως πως διδάξαι d 


παιδεῦσαι εἰ μὴ καθὼς ἔζησεν. 


1 Με, στενὴ αὐτῇ ἐστιν' ὅστις οὖν ὀλίγον τι τοῦ gto; 
τοῦ ἀχτίστον ἐθεάσατο. 

? Ms. ἐν τῷ νῷ. 

8. Corrupte in editis βραχύς ἐστιν; unde ms, L:ctio- 
uem preferendam duxuuus. 

* Ms. πα΄ἕτστη ἐπὶ. 

* Ms. ἐδείχθη πόσον αὐτῶ. 

4 Ex ms. emendovimus elit, 


Petr. Videor mili utiliter non intellexisse quz 
dixeras , quando ex tarditate mea tantum crevit ex- 
positio tua. Sed quia hzc liquido meis sensibus ἐμ" 
fudisti, quxso ut ad narrationis ordinein redeas. 


CAPUT XXXVI. 
Quod regulam monachorim scripserit. 


Gregorius. Libet, Petre, adhuc de hoc venerabili 
Patre multa narrare; sed quzdam ejus studiose pr:e- 
tereo, quia ad aliorum gesta evolvenda festino. IIoc 
autein nolo te lateat, quod vir Dei inter tot miraetla. 
quibus in mundo claruit, doctrinze quoque verbo non 
mediocriter fulsit. Nam scripsit monachorum regu-. 
lam, discretione prxcipusm, sermene luculentam 4, 


p Cujus si quis velit subtilius mores vitamque cogno- 


scere, potest in eadem institutione regulz: omnes 
mogisterii illius actus invenire : quia sanctus vit 
nullo odo potuit aliter ducere quam vixit, 


6 Prat. et primus Gemet., et dum sub se mens come 
spicit. Sequimur Germ, et alios melioris nott, 

b Germ. et Val-cl., qui intueri..... ex qmbu- forsan 
editoribus conflare placuit, qui in iurri ; quod tamen 
legitur in primo Carn. Sequunur ss. Angl. Norm. 
primum, Theod. secundum Carn., etc. 

e Pler. cuti Germ., quia ad sup. 

4 Duo Gemet., totidem Carnot. et Prat, serinone 
luculento, 


204 
KE0AA. ΛΖ΄. 


"XV. 


Περὶ τῆς ἑαυτοῦ ἐξοδον, ἣν τοῖς ἀθελ,οῖς προεὶ 
Ἐν τῷ χρόνῳ ἐν ᾧ ἤμελλεν ὁ &otütsoz οὗτος; ἀνὴρ ix 
ταύτης: τῆς προσκαίρου ξωῆς ἐχδημεῖν ', voi; συνοῦσιν 
αὐτῷ μαθηταῖς αὐτοῦ. xai τοῖς ἐχ μήχους οἰκοῦσι τῆς 
ἁγίας αὐτοῦ τελευτῆς τὴν ἡμέραν ἐμήνυσε. Καὶ τοῖς μὲν 
παροῦσι διεμαρτύρετο λέγων, μυστιχῶς ἐν ἑαντοῖς χατέ- 
χειν τὰ ἐν τοῖς ὠσὶν αὐτῶν &xovaÜévca * τοῖς δὲ ἀποῦσιν 
ἐμήνυσε ὁποῖον αὐτοῖς σημεῖον γενήσεται, ὅτε ἡ ψυχὴ αὐ- 
τοῦ ix τοῦ σώματος μέλλει ἐξιέναι. Πρὸ οὖν ἔχτης ἡμέρας 
ἡτῆς αὐτιῦ παυτίχου τελευτῆ;, ἀνεωχθῆναι τὶ ἑαυτοῦ 
μνημεῖον ἐχέλτυσε, καὶ εὐθέως πυρετῷ σφοδροτάτῳ περι- 
᾿πεσὰν, τῇ ὑπερθολ)ῆ τῆς ἐχκαύσεως λοιπὸν αἱ τῆς ψυχῆς 
δυνάμεις ἐλεπτύνοντο. ᾿Οοῶν δὲ ἑσυτὸν xaÜ ἑἐχάστην ἡμέ- 
βᾶν, ὡς εἰπεῖν, £x τοῦ λαδρωτάτου πυρετοῦ ἐχλιμπά- 
γυντα, τῇ Exc ἡμέρᾳ βασταχθῆναι * ἑαυτὸν ὑπὸ τῶν μα- 
θητῶν καὶ ἐν τῷ εὐχτηρίῳ ἀπενεχθῆναι πεποίηχεν. Ἐχεῖ 
οὖν τὴν ἑαυτοῦ ἐξοδον τῇ ὑποδοχῇ τοῦ δεσποτιχοῦ σώ- 
ματό; τε xal αἵματος ἐστήοιξε, xal ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν 
ἑστὼς, ταῖς αὐτῶν χερσὲ τὰ ἀδύνατα μέλη ὑποστηριζό- 
μενος, ὑψώσας ἐν τῷ οὐρανῷ τὰς χεῖρας, ἔστη χατὰ &ya- 
τολάς, χαὶ τὴν ἡγιασμένην vai καθαρωτάτην αὐτοῦ ψυχὴν 
σὺν và ποοσευχῇ εἰς οὐρανοὺς ἀνεσςαίρισεν *. Ἐν αὐτῇ 
cuv τῇ ἡμέρᾳ δυσὶν ἀδελγοῖς, τῷ μὲν él. ἐν τῷ ἑαυτοῦ 
χελλίῳ ἡὠσυχάζοντι, τῷ δὲ ἑτέρῳ μήχοθεν οἰχοῦντι, ἀπο- 
κάλυψι; μία καὶ ἐφάμδλος ἐφάνη. Εἶδον τοίνυν ἑκάτεροι, 
καὶ ἰδοὺ ὁδὸς ἀπὸ τοῦ χελλίου αὐτοῦ μέχρι τοῦ οὐρανοῦ 
παρατεινομένη, ix σηριχῶν ἱμαδίων ὅλη ἐστρωμένη, xal 
λαυπάδες ἀμέτρητοι ἐν αὐτῇ χατὰ ἀνατολὰς ἐνορδίνως 
καιόμεναι. Kai ἰδοὺ ἀνὴρ εὐσχήμων, xxl φαιδρὸς τῷ 
σχήματι ὑπεράνωθεν ἑστὼς ἠρώτα τούτους, λέγων᾽ t Τίνος 
ἐστὶν ἡ ὁδὸς αὕτη, ἣν χκατανοεῖτε θαυμάζοντες ; 9 αὐτῶν δὲ 
ἀγνοεῖν ὁμολογησάντων, ἔφη πρὸς αὐτού; € Αὕτη ἑστὲν ἡ 
ὁδὸς, δε ἧς ὁ τοῦ Θεοῦ ἀγαπητὸς Βενέδιχτος ἐν τῷ οὐ- 


PROLEGOMENA: 


A 


D 


C 


203 
CAPUT XXXVII. 
De prophetia sui cxitus (fratribus denuntiata. 


Eodem vero anno quo de liac vita erat. exiturus, 
quibusdam discipulis secum conversaniibus, quibus- 
dam longe manentibus, sanctissimi sui obitus de- 
nuntiavit diem : prisentibus indicens ut audita per 
silentium ^ tegerent; absentibus indicans quod vel 
quale cis signum fieret quando ejus anima de corpore 
exiret. Ante sextum vero sui exitus diem aperiri sibi 
sepulturam ^ jubet. Qui mox correptus febribus, acri 
ccepit ardore * fatigari. Cumque per dies singulos 
languor ingravesceret, sexta die portari $e in orato- 
riuin a discipulis fecit, ibique exitum suum domiuicl 
corporis et sanguinis perceptione munivit, atque inter 
discipulorum manus imbecillia membra sustentans, 
erectis in coelum manibus stetit, et ultimum spiritum 
inter verba orationis elflavit. Qua scilicet die duobus 
de eo fratribus, uni in cella commoranti, alteri au- 
tem longius posito, revelatio unius atque indissimi- 
lis visionis apparuit. Viderunt namque quia strata 
palliis atque innumeris corusca Jampadibus v.a 4 recto 
orientis tramite ab ejus cella in celum usque ten- 
debatur. Cui venerando habitu vir desuper clarus 
assistens, cujus esset via quam cernerent, inquisivit, 
"ΠῚ autem se nescire professi sunt. Quibus ipse ait? 
Ilzc est via qua dilectus Domino ccelutn. Benedictus 
ascendit. Tunc ilaque sancti viri obitum sicut prze- 
sentes discipuli viderunt, ita abseutes ex signo quod 
eis predictum fuerat, agnoverunt. Sepultüs vero esi 
in oratorio beati Joannis Baptist, quod destructa 
ara Apollinis ipse construxit. Qui et in eo specu * in 
quo prius Sublacus habitavit, nunc usque si peten- 
tium fides exigat, miraculis coruscat. 


pavo ἀνέρχεται. » Τότε οὖν συνῆχαν τὴν τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς τελείωσιν. Καθάπερ γὰρ οἱ παρίντες μαθηταὶ ἐθεάσαντο, 
ὁμοίω; xal οἱ ἀπόντες διέγνωσαν ix τοῦ προλεχθέντος αὐτοῖς σημείου. Ἑτάφη δὲ τὸ ἡγιασμένον αὐτοῦ σῶμα 
ἐν τῷ εὐχτηρίῳ τοῦ μαχαρίου Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, £v ᾧπερ τὸν ᾿Απόλλωνος βωμὸν χατέστρεψε,, xai τὸν εὐχ- 


Ll ' * P 1 - [] 4 4 , T 
τήριον otxov τοῦ προδρόωον σννεστήσατο. Ἐν τῷ σπηλαίῳ τῷ ὑπὸ τὸν λάχχον, ἐν ᾧ 


τὸ πρὶν κατῴχησεν, ἕως τοῦ παρ- 


ὄντος, ἐὰν μετὰ πίστεως οἱ αἰτούμενοι προσέρχονται, μεγίστη θαυμάτων χάρις διαλάμπει. 


ΒΕΦΑΛ. AH. 
Περὶ ἰαθείσης γυναιχὸς διὰ προσευχῆς τοῦ ἁγίου. 
Ὅπερ γὰρ διηγοῦμαι πρᾶγμα ἀρτίως αὐτόθι γέγονε. 
Γυνή τις τῶν χατὰ φύσιν ἐχστᾶσα φρενῶν, ἐν ὄρεσι καὶ 


CAPUT ΧΧΧΥ͂ΙΙ. 
De insana. muliere in ejus specu sanata. 


Nuper namqueest res gesta quam narro ; quia quz- 
dam mul.er mente capta, düm sensum funditus per 


ποιλάσιν, ὕλαις τε καὶ πεδίοις νύχτωρ τε χαὶ μεθ᾽ * ἡμέραν D didissét, per montes et valles, silvas et cainpos die 


«)αζξομένη ἐπλανᾶτο. Ἐνεῖ δὲ xal μόνον ἀνεχλίνετο, ἔνθα 
ταύτην ἡ ἀτονία καθεύδειν ἠνάγχαξεν. Ἔν μιᾷ οὖν ἡυέρᾳ " 
ἀνίχα χατὰ τὴν ἔρημον ἐπλανᾶτο, ἐν τῷ τοῦ μακαρίου ἀν- 
δρὶς Βενεδίχτου σπηλαίῳ ὁδηγηθεῖσα, ἀγνοοῦσα εἰσῆλθε 
καὶ ἔμεινεν, πρωΐας δὲ γενομένης οὕτως ὑγιὴς τῷ φρονή- 
ματι ἐξῆλθεν, ὡς vtr οὐδεμίαν βλάβδην φρενῶν ποτε ὑππέ- 


! Ms. 2dlit χρὸς τὸν θεόν. 

* Ms. ἐχέλευσε βασταγχθῆναι. 

? Ms. ἀνέπεμψεν. Ἐν αὐτῇ οὖν ὥρλ. 

* Ms. καὶ χαθ᾽ ἡμέραν. 

5 Ms. τῶν ἡμεοῶν. 

« Pratel., pro silentio, 

b Pratel. et primus Gemet., sepulcrum, 
* Secundus Gemet., dolore. 


PaThoL. LXVI. 


noctuque vagabatur; ibique tantummodo quie:cebat, 
ubi hanc quiescere lassitudo coegisset. Quadam vero 
die dum vaga nimium erraret, ad beati viri Denedicti 
specum devenit, ibique nesciens ingressa mansit. 
Mane àutem facto. ita sanato sensu egressa est, ac si 
eam nunquam insania capilis ulla tenuisset; quia 


4 Secündus Carnot., Bigot. et Becc., viderunt nam 
que viam stratam.... que, eic. 

* lta. Germ. , Val-cl. , duo Carnot. et uterque 
Theoder. Aliorum codicum non una e«t lectio. la 
Compend. Bigot., Lyr. et priino Aud. legitur : in quo 
prius Sublacu habitavit. ln primo Gemet , in que 
prius cui vocabulum est Sublacis, hab. |n altero Gemet., 
In quo prius ftab. cui Subla-us vocab. est. 


7 


207 


S. P. DENLDICTUS. 


206 


ii £2. τις ἐν παντὶ y rose τῆν ζωῆς αὐτῆς ἐν τῇ δωρη- A Oni vit:t $uze fCllipore in eadem quam acceperat 58- 


ϑείση αὐτῇ ὑγεία διέμεινεν. 

ΠΕΤΡ, Τί τοῦτο εἶναι λέγομεν, ὁπερ ἐν τοῖς τῶν ἀγέων 
ναρτύρων λειψάνοις θεωροῦμεν γινόμενον; πλεῖον γὰρ, 
c εδὸν εἰπεῖν, θαυματουργίαι ἐπιτελοῦνται ἐν τοῖς εὖχ- 
τηρίοις, ἐν οἷς λείψανα ἐπ᾽ ὀνόματι αὐτῶν χατατίθενται, 
ὄπ:ρ ἐν à τὰ τούτων χατάχεινται σώματα. Πληρεστάτως 
μὲν οὖν κἀχεῖ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν εἶναι πιστεύομεν, ὡς; 


lute permausit. 

Petr. Quidnam esse dicimus, quod plerumque in 
ipsis quoque patrociniis martyrum * sic esse senti- 
mus, uL non tanta per corpora *ua, quanta beneficia 
per reliquias ostendant, atque illic majora signa fa- 
ciunt, ubi minime per semetipsos jacent ? 


ral iv toig ἁγίοις αὐτῶν σώμασιν᾽' ἐχεῖ δὲ μᾶλλον paye: a. σημεῖα ἐπιδειχνύουσιν, ἔνθα ὅλῳ τῷ σώματι οὐ χατάχεινται. 


ΓΡΗ͂ΓΟΡ. Ἔνθα τὰ τῶν ἁγίων μαρτύρων σώματα κεῖν- 
ται, δισταγμὸς, Πέτρε, οὐχ ἔστιν, ὅτι πολλὰ σημεῖα δύ- 
vacat ἐπιδεῖξαι, ὥσπερ xal ποιοῦσιν. Τοῖς γὰρ καθαρῷ 
τῷ λογισμῷ προσερχομένοις, ἀμέτρητα θαύματα ine 
δειχνύουσι. Διὰ δὲ τὸ ἐν δισταγμῷ ὑπάρχειν τοὺς ! ἀσθι- 
νέστερον τῷ λογισμῷ διαχειμένους, ὡς μὴ παρεῖναι τοὺς 
ἁγίους ἔνθα τὰ αὐτῶν ὁλιχῶς οὗ χατάχεινται σώματα, x«l 
ὡς ix τούτον τοὺς προσερχομένους μὴ εἰσαχούεσθαι, 
ἐχεῖ μᾶλλον αὐτοὺς ἀναγχαῖόν ἐστι μεγάλα σημεῖα ἐπι- 
δείξαι, ἔνθα περὶ τῆς αὐτῶν παρουσίας ὁ ἀσθενὴς λογισ- 
μὸς διστάξει. Ὧν δὲ ὁ νοῦς ἡδοαιωμένος ἐν τῷ Θεῷ 
ὑπάρχει, οὗτοι ἐν τῷ τῆς πίστεως ἀξιώματι ὄντες, γινώ» 
σχουσιν ὅτι εἰ καὶ μὴ κεῖνται αὐτῶν ἐχεῖσε τὰ σώματα, 
πλὴν ὅμως τοῦ ταῖς εὐχαῖς εἰσαχούειν μὴ ἀπολιμπά- 
νεσθαι αὐτούς. Ὅθεν τοίνυν xai αὐτὴ ἡ ἀλήθεια ὁ χύριος 
ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ἵνα πίστιν τοῖς μαθηταῖς προσθῇ 
εἷπεν᾽ « Εἰ μὴ ἐγὼ ἀπέλθω, ὁ παράκλητος οὐκ ἔρχεται πρὸς 
ὑμᾶς. ? Φανερὸν᾽ οὖν ὑπάρχει, ὅτι τὸ παράνλητον πνεῦμα 
ix τοῦ πατρὸς προέρχεται, xal ἐν τῷ Υἱῶ διαμένει. Τίνος 
οὖν χάριν ἑαντὸν ὁ υἱὸς πορευθῆναι λέγει, ἵνα ἐχεῖνοι 
ἔλθη ὅστις οὐδέποτε ἀπ᾽ αὐτοῦ ἐχωρίσθη; Οἱ μαθηταὶ à 
σαρχὶ τὸν χύριον ὁρῶντες, τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς 
τοῦτον πάντοτε θεωρεῖν ἐπεθύμουν. Ὀρθῶς οὖν αὑτοῖς 


ἐἐξῥέθη" « Εἰ μὴ ἐγὼ ἀπέλθω, 6 παράκλητος οὐκ ἔρχεται" » C 


Gregor. Ubi in suis corporibus sancti martyres ja- 
cent, dubium, Petre, non est quod multa valeant si- 
gna demonstrare, sicut et faciunt , et pura mente —. 
quaerentibus innumera miracula ostendunt. Sed quia 
ab infirmià potest mentibus dubitari, utrumne ad 
exzaudiendum ili presentes sint , ubi constat quia in 
suis corporibus uon sint ; ibi necesse est eos majora 
signa ostendere, «bi de eorum yrzesentia pote-t niens 


B infirma dubitare. Quorum vero mens in Deo fixa est, 


tanto magis habet fidei meritum, quanto illie cos novit 
et uon j cere corpore, et tamen non deesse ab exau- 
ditione. Unde ipsa quoque Veritas, ut fidem discipu- 
lis ἡ augeret , dixit : δὲ non abiero , Paracletus non 
veniet ad vos (Joan. xvi, 7). Cum enim corstet quia 
Paracletus Spiritus a Patre * semper procedat et Fi 
lio, cur se Filius recessurum dicit, ui ille veuiat, qui 
a Filio nunquam recedit? Sed quia discipuli in carne 
Dominum cernentes , corporcis hunc oculis semper 
videre sitieb:mt, recte 8:5. dicitur : Nisi ego abiere, 
Paracletus non veniet ; ac si aperte diceretur : Si enr- 
pus non sul^ralio, quis sit amor 4 Spiritus non 
ostendo: et nisi me desierits corporaliter cernere, 
»unquam me discetis spiritaliter amare. 


τουτέστιν, El μὴ τὸ σῶμα ἀποχρύψω, ci ἐστιν ὁ τοῦ πνεύματος πόθος οὐ δειχνύω, »αἱ εἰ μὴ ἐμὲ χαταλείψητε σωμα» 
τικῶς θεωρεῖν, οὐδέποτε μανθάνετε πνευματιχῶς με ἀγαπᾶν. 


ΠΕΤΡ. ᾿Αρέσγει ὁ λέγεις. 

ΤΡΗΓῸΡ. λέγον λοιπὸν ix τῆς συντυχίας παυσώμεθα, 
ἴνα ἐὰν εἰς τὰ τῶν λοιπῶν θαύματα τὸν λόγον ἐν τῇ διη- 
y&stt παρεχτείνωμεν, δύναμιν τοῦ λέγειν διὰ τῆς σιγή- 
'ςεω; ἀναχαινίσωμεν. 


! M». τοὺς ἀσθενεστέρῳ λογισμῷ. 

* Hoclocoanimad*ertatlector, verba illa, Φανερὸν οὖν 
ὑπάρχει, ὅτι τὸ Παράχλητον Πνεῦμα ix τοῦ Πατρὸς προέρ- 
χίται, καὶ ἐν τῷ Υἱῷ διαμένει, id est, Aperte igitur patet, 
quod Paracletus Spiritus a Patre procedit, et in Filio 
permanct ; longe aliter legi apud Gregorium Latine, 
hetupe : Cum enim constet, quia. Paracletus. Spiritas 
a Patre semper procedat εἰ Filio. Ex quo manifeste 
apparet, a Grecis posiea. Zacharix paps versionem 
faisse depravatani, vt bene notavit Joannes diaconus 
lib. iv de Vita ejusdem B. Gregorii, cap. 75, de Dia- 
logis loquens, his verbis : Quos libros Zacharias, 
sanct? Ecclesie Ph'omane episcopus, Graeco Latinoque 
sermone doctissimus, temporibus Constantini imperato- 
ris, post annos ferme 115, in Graecam li guam conver- 
tens, Orientalibus Ecclesiis divulgavit : quamvis astuia 
Grecorum perversitas in commemoratione | Spiritus 
sancti a Patre procedentis, nomen Filii suaptim radens, 
abstulerit. Htec Joannes diaconus. Ilanc censuram at- 
Vxere curarunt Romani sub Sixto V editores, et alii 


Petr. Placet quod dicis. 

Gregor. Aliquantum jam a locutione cessandum est, 
ut si ad. aliorum miracula. enarranda tendimus, le- 
quendi vires interim per silentium reparenus. 


deinceps. Vide qua de hoc argumento in przfatione 
jàm przsmisimus num. 26. 

* [n scriptoribus sacris medi: :etatis, per sanctos 
rum patrocinia sspe intell'guntur reliqui: ; quod 
pluribus probat Cangius. Sufficiat modo Caroli Magni 
capitulum quo prohibet servis Dei ad. bellum per- 
gere : nisi illis tantummodo qui propter div. ministe- 
rium, missarum scilicet solemnia adimplenda, et san- 
clorum patrocinia portanda, ad hoc electi sunt. Tom. 
Il Concil. Gall., pag. 335; cap. 3, tit. 2, Capitulorum 
selectorum Car. M. Per patrocinia reliquias intellexit 
Zacharias, λειψάνους, λείψανα. Signiflcantur quoque per 
patrocinia sanctorum , ipsorum miracula. Dynarius 
patricius in Vita S. Maximi Regiensis ep. : Corpus B. 
antistitis est humaium in eccl. B. Petri.... qu& postea 
ipsius nomine, appellata est οὐ crebra ejus patroci- 
nia. 

b Primus Carnot., ut fiaem salutis. 

* Gerin. Nori. et plur., ex Patre, 

d AL., quid sit amor. 


[non e en 


—————————————————————— HÁÁ'YÓ AA I—— 


PA/EFATIO IN REGULAM S. BENEDICTI. 


Quanto apud omnes in prétio S. Benedicii Regula A fieri vis potuit quin auctoritates el testimonia eorum 


fuerit hactenus, nulli non exploratum esse existimo. 
lixc sui vel solo auctoris nomine omni commenda- 
tione major, non solum in conciliis Hegula sancta 
dicla est, ab eodemque quo sacri canones Spiritu 
condita, et in omnibus monachorum promulgata co- 
nobiis , verum etiam ab ipsis seculi principibus sin- 
gulari studio perlecta, profitentibus se ez (am pru- 
dentibus sancti Patris prascriptionibus ad populos sug 
fidei concreditos valde accommodata media percipere. 
Quapropter nulluz mihi dubium est quin a piis reli- 
giosisque lectoribus cum ea qua par est animi reve« 
rentia ac religione suscipiatur, perlegatur, ac memo- 
rie commendetur. 

Αἱ vero quam hic exhibeo ejusdem ltegulze expo- 
sitionem quo vultu, quove animo accepturi sint, res 
in ancipiti est : maxime cum id genus argumenti to- 
ties hactenus tractatum sit, ut qui illud iterum retra- 
etare cogitaverit, is jam aclutn agere prorsus censea- 
tur. Verum qui me ab hac scribendi ralione deter- 
rere debuerat magnus commentatorum numerus, is 
ad hoc opus suscipiendum me potius induxit. Nem 
elsi et ex antiquis el ex recentioribus non pauci, 
tam auctoritatre quam vit» merito gravissimi scri- 
ptores (quales suni ex antiquis Smaragdus, lilde- 
marus, Bernardus Cassinensis ; ex recentioribus vero 
Menardus οἱ Haeftenus , viri doctrina et sapientia 
precellentes), id magna cum laude exsecuti sint , 
unum lamen ad perfectam et absolutain ltegulie no- 
ttiam desiderandum videbatur. Cum enim veterum 
Rege commentatorum exemplaria aut perrara sint, 
aut in obscuris bibliothecarum forulis, pene inco- 
quita, cum blattis et tineis rixentur; ex recentiori- 
bus vero nonnulli adeo alienam a mente S. Benedi- 
cli doctrinam tradiderint, ut nihil minus quam ejus 
Regulam explicuisse videantur , illos e tenebris 
eruere, hos vero aliquo modo revincere, viris aliquot 
pietate doctrinaque conspicuis operze pretium visuin 
est. Quapropter cum ejusmodi cominentarium pro 
modulo meo paucis abhine annis proprios in usus 
adornassem, iidem mihi auctores fuerunt ut id pu- 
blici juris facerem : ut tam ex auctorilate veterum, 
quorum hic testimonia de verbo traduntur, quam ex 
praxi, qu: legum optima est interpres, appareat 
quarn longe ἃ vero ac genuino sancti Benedicti sensu 


magno numero non congererem ; qua scribendi ra- 
tio etsi animum minus recreet, longe tamen e'fica- 
eior ad persuadendum videtur, quod unum hic prz 
oculis habui; neque enim delectandi lectoris, seu 
:vdilicandi gratia li:c a me scripta sunt ; atque uti- 
nam id in aliquibus saltem experiri liceat! Si cui 
vero commentationes nostrz quidpiam durius, au- 
steriusve, seu restrictius videbuntur exhibere , nemo 
mihi jure succenseat, qui non meam doctrinam re- 
fero, sed sanctorum exempla veterumque testimonia 
simpliciter expono; non eo quidem animo ut eds 
traJucam et configam observationes que tgntillum 
ab exacta et litterali Regul intelligentia pro tem- 
pore et loco, cogente necessitate, recesserunt. Nam 


D etsi non ad unguem, ut dicitur, eam totam custodiunt, 


etsi qua pro sui claustri ritu. vel mutant vel preter- 
milant, a regulari tamen emnino professione non dis- 
cedunt, donec tamen sobrie et juste et pie pro ΣΟΥ ΜῊΝ 
moribus vivere non desistunt (S. Bern. de Prac. et 
Disp., cap. 16). Sed e re nostra non erit fortaesig 
alienum, si de his qui suam in Regulam S. Benediegl 
impenderunt operam brevi disseramus. 

Hos inter primus occurrit S. Benedictus abbas 
Anianen»is, omnibus ordinis monastici alumnis sin- 
gulari veneratione colendus, ab antiquis Benedictus 
secundus merito appellatus; et certe post. sanctum 
legislatorem nulli secundus. Is, testante Ardone ejus 
discipulo, omne desiderium suum in observationem 


. Reguia converterat, suumque hoc permazime erat. stu- 


dium, ut nihi! intellectui ejus excederet..... et ut osten. 
deret contentiosis nulla frivo'a cassague a D. Denedieto 
edita fore , sed suam ex aliorun fullam esse legulam, 
unum collectis regularum sententiis composuit librum, 
cui nomen Concord.a legularum dedit, ita ut D. Be. 
nedicti praecederelt sententia, ei tero rationaoiliter con- 
venientes jungerentur deinceps. 

Eo onere non parum profecit Siaragdus, abbas 
S. Michaelis in agro Virdunensi, in condendo suo 
super hegulam sanctam. commentario, quem non 
solum ex variis antiquarum regularum sententiis , 
sed ex diversis insuper SS. Patrum dictis, suppresso 
auetorum nomine, contexuit, opus tanto scriptore 
dignum , quamvis in assignando vero et genuino 
iliius parente non omnes consentiant. Nonnulli eniti 


aberraverint, qui laxiores docent et approbant opi- D jtabano Moguntinensi archiepiscopo illud ascribunt; 


niones ; simulque perspici possit quid dehis sentien- 
dum sit quorum sever.ores sententi2, minusque 
Kegule discretione przcipus conformes, profe- 
runtur. 

Nounullos fortasse moveat frequens ac numerosa 
velerum auctoruut propriis verbis expressio, qui fe- 
stinantibus ad ulteriora lectoribus, aut auctorum le- 
ctione imbutis fastidium non raro generare solet. 
Verum cum Regulam ὃ. Benedicti. auctoritate. et 
praxi veterum hic fulcire et exponere fuerit animus, 


sed quam perperam, probat noster Mabillonius in ve- 
terum ÁAnalectorum tomo ll, cujus ad probationes 
hane etiam addere licet, quod sub Smaragdi veri 
auctoris uomine citetur a Gratiano. Eumdem librum 
Smaragdo Ardoni, Benedicti Anianensis discipulo, tri- 
buit Menardus ; et quidem consentiunt nomen, Φῶς, 
icinpusque auctoris, atque usus Concordiz ltegula- 
rum ; at refragatur abhbatialis dignitas, quam coni 
mentarii scriptori tribuunt codices inss., ncc assee 
cutus est Smaragdus Anianceusis. A!ii denique Sma- 


237 


S. P. DENEDICTUS. 


?03 


razdum abbatem Luneburgensem bujus commentarii À suut. Exeuné ta “ήδη syculo xi, beatus 'Theuzo, Joau- 


ngsoscunt auctorem, qui etiam exstat in l'arisieusi 
S. Germani bibliotheca sub nomine S. Dunsiani 
scriptus; sed illi tardius vixerunt, decimo scilicet 
sieculo, quam ut eis possit tribui fetus quem longo. 
ante tempore emissum fuisse constat. 


Smaragdum excipere debet llildemarus, Franc:- 
gena monachus, qui Ludovici Pii imperatoris te:- 
poribus florebat. Is ab Angelberto Mediolanensi ar- 
ch episcopo accersitus in ltiliau, et. ad ltampertuiu 
Brixiensem episcopum aiissus , vita' scverioris nor- 
mam in monasterio SS. Fausiini et Jovitz restituit. 
Ibi optimum omniuin (si quid jud.co) commentarium 
in Regulam S. Benedicti composuit, quein Paulo Dia- 
cono jam ante annos sexcentos ascripserunt Leo 
Marsicapus et Petrus Diaconus, asüpu!antbus Ber- 
nardo Cassinensi, et Petro Bulierio. At Paulo Diacono 
recentiorem esse exinde manifestum est, quod cite- 
tur iu eo celebratum Aquisgrani sub Ludovico Pio 
eoncilium, cum t2meu Paulus sxculo vini vivere de- 
sierit, Eumdem Rutbardo llirsaugiensi monacho , 
Rabani et Strabi. auditori ascribit Trithemius; Ru- 
tbardo monasterii Eremi B. Marix in llelvetiis Me- 
nardus. At neque Germanus, neque llelvetus fuit 
auctor, qui monasterii sui in Fraucia non semel facit 
mentionem. Eumdem etiam in Augieusi monasterio 
reperit Mabillonius noster cum hac inscriptione: 1π- 
cipit Expositio Dasilii abbatis super ftegulam S. Be- 
ncdicli abbatis primitus. At genuinum Hildemari 
fetum esse probant Gallicani codices mss. pluritni, 
maxine velustissimus ex bibliotheca S. Benigni 
Divioneusis, ab annis circiler octingentis exara- 
tus, cui. hic prazligitur inscriptio : /ncipit Traditio 
super liegulam ὃ. Benedicti, quam | magister. IHlilde- 
wuarus monachus tradidit οἱ docuit discipulis suis. Cui 
lavet epistola ipsius. Ilildemari, qu:e capite 58 inte- 
gra relertur. Adde quod in caput 14, ageus de san- 
clerum festivitatibus, in exenplum adducit. festa 
S3. Ambrosii, Protosii et Gervasii, Naboris, Nazarii 
et Celsi, sanctorum dioecesis Mediolanensis, cui prze- 
erat Angilbertus, qui Hildemarum ex Francia advo- 
caverat. Denique in Romanis monasterii sancti Pauli 
Consuetudinibus, ante anuos sexcentos descriptis, sub 
nomiue llildemari hic commentarius laudatur, ut 
nulli dubium superesse debeat quin vulgata Pauli 


nis Gualberli discipulus, et abbas S. Pauli de Raz- 
70!0, scripsit in eamdem ftegulam commentarium, qui 
ms. habetur in locupletissima magni ducis Etruria 
bibliotheca. 

Paulo fecundius exstitiL seculum xu, ia quo qui- 
tuor tam pietate quam doctrina insignes Regulae no- 
sir.? expositores 8.56 nobis objiciunt : Rupertus alr 
Las Tuitiensis cenobii juxta Coloniam Agrippin:sm, 
vir in divinis Scripturis a Spiritu sancto p.r visum 
cru.litus; Petrus Diaconus monachus Cassineunsi^ et 
bibliothecarius ; S. llildegardis, prima Montis-*Sancti 
luperti Dingensis in dicecesi Moguntinens: abi atis-a. 
Bernardo -bbati Clarievallensi hene nota, cu,us 
scripta ab Euzenio Papa Ill cor m eo.cmn 5. Bber- 


Β "ardo, episcopis et cardinalibus lecta. in conventu 


Trevireusi coufir.»ata sunt; ae 'andem magister 
Stephanus Parisiensis. Et qvidem duo. priores, (u- 
pertus scilicet et Peirns, quatuor hac. de re. libros 
scripserunt, S. Hildegardis uiicu n e brevem, Ste- 
plianus Parisiensis item. unicum, quem Roffredo In- 
sulano, SS. Marcellini et. Petri presbytero cardinali, 
Cassinensis eeenobii abbati, ejusque fratribus, inseri- 
psit : quod opus inanu exara.um asservatur in Ursi: 
niensi Germanie monasterio prope Augustam Vinde 
licorum. . 
His subjicere possemus Edmundum Stoutton Gla- 
sconie monachum, et Guillelmum Peraldum «ordinis 
Predicatorum et episcopum Lugdunensem, qui ex- 
positiones in Regulam S. Benedicti scripsisse tradun- 


(nur in Possevini apparatu sacro. Sed Guillelmi lucu 
bratio aliud nihil est quam opt mus tractaius de pro- 


fessione monachorum, tres in. partes divisus, qui 
Parisiis anno 4512, cum tractatu. Joannis Nider De 
reformatione religiosorum, prodiil in lucem. Exstat 
ms. in bibliotheca S. Germani ἃ Pratis sub nomine 
Guillelmi Pictaviensis : in Gemineticeusi et. Lyrensi 
absque auctoris nomine. 

Venio ad scriptores Cassinenses Bernardum, Ni- 
colaum et Richardum de S. Angelo, quibus annu- 
merare possumus Petrum DBoherium, episcopum Ur- 
bevetanum, ut pote qui aliquando Cassini et Sublaci 
versatus S t. 

Bernardus natione Gallus, in Scripturis sanctis stu- 
diosus et eruditus, regularis discipline zelosus amator, 


diaconi nomine commentauo Hildemaro genuino D "genio subtilis, consilio promptus, sententia solidus, 


auctori sit vindicanda. 


Non mult» post, sub finem nimirum s:eculi noni, 
llugboldus Elnonensis monachus, Remensibus scho- 
lis a Fulcone archiepiscopo praefectus, ex diversis 
SS. Patrum sententiis in. unum collectis, exposi- 
tionem in Hegu!am S. Benedicti composuit, qux? ms. 
asservatur in percelebri S. Amandi apud Belgas ino- 
nasterio. 


Subsequentibus duobus szeulis x et xi, vix ullum 
Reoule Benedictinz interpretem reperire est. Nain 
qui recensentur S. Dnsianus et S. Atlielwoldus, non 
Vm Regubim exposuisse quam recognovisse et emen. 
das e, aut in Anglicum .idioma traustuissc dicendi 


eloquio apertus et compositus, ut ait Trithemius, me- 
nachus primum et abbas monasterii S. Honorati Leri- 
nensis, in. Gallia ; deinde jussu Urbani Pape 1V in 
locum cujusdam Theodini monachi Cassinensis, Acer- 
rarum episcopi electi, de mandato Manfredi Taren- 
tini principis abbas quinquagesimus nonus monasterii 
Cassinensis creatus anno 12635, quemadmodum scribit 
Arnoldus Wion, ac postea S. R. E. cardinalis, ad 
preces et petitionem Thomae decani et fratrum Cas- 
sinensium, scripsit egregium super Regulam S. Re- 
nedicti commentarium, quem tanti fecere posteri, 
ut illum pene ad verbum iranscripserit in suo prime 
commentario Petrus Boherius, eumque Joauues. de 
Précis, abbas S. Gerinani Parisiensis, Galico idio- 


209 


PROLEGOMENA. 


410 


mate donaverit, cujus versione etiam aliquoties usi À suoque sacro conventui, mcis in Christo Patribus, ve- 


fuimus. 

Nicolaus de Fractura, Arnoldo Wion dictus Níico- 
laus de $. Germano, 1. V. doctor monachus primum 
Cassinensis, deinde abbas monasterii S. Vincentii 
juxia Vulturnum, anno Domini 1299 scripsit exposi- 
tionem satis. perspicuam ei doctam secundum jura ca- 
nonica el civilia super Regulam S. P. N. Benedicti, 
ut testatur idem Arnoldus. Codex quo usi sumus ita 
desinit : Explicit Expositio Regule S. Benedicti se- 
cundum Nicolaum abbatem S. Vincentii, decretorum 
doctorem, quam exposuit in monasterio Cassinensi, sub 
anno, Domini 1299, sub abbate Gallardo, qui eo tem- 
pore monasterio Cassinensi presidebat. 

Ilic liber est scriptus, exponens sit benedictus, 

Ut rosa flos florum, sic est liber iste librorum. 
Tres Richardos de S. Angelo Regulz nostrz com- 
mentatores reperio. Unum Cassinenseim | abbatem, 
teste Placido Cassinensi monacho in Supplemento 
Virorum illustrium sui monasterii, qui anno 1240 a 
Gregorio 1X creatus est cardinalis. Alterum mona- 
ehum Cassinensem et postea tempore Coelestini 
pape V abbatem S. Justine: de Padua, cujus opas 
laudat aliqueudo Paulus Augustinus a Janua. Ter- 
tium monachum item Cassinensem et pr:epositum 
Vallislueis, ac Capellanum Landulfi S. Angeli dia- 
eoni cardinalis, cui etiam librum «uum dedicavit. 
Duorum priorum lucubrationes mihi percurrere non 
licuit, sed tantum tertii, in. cujus commentario inta- 
cta aliquot capita tanquam omnibus nota, aut a. peri- 
tioribus expouenda, uti se ipse explicat, reperi, sci- 
licet ab octavo ad decimum nonum. 

Petrus Boherius, decretorum doctor, primum ab- 
bas monasterii S. Aniani in diecesi S. Pontii Tho- 
meriarum, et postea episcopus Urbevetanus, post 
medium seculum xiv duplicem in Regulam S. Be- 
nedicti edidit expositionem : unam ad petitionem 
fratrum suorum, quam pr:sidentibus in capitulo 
provinciali abbatibus obtulit corrigendam et emen- 
dandam. De ea ita scribit Trithemius ; Petrus Dohe- 
rius scripsit super Regulam S. P. Benedicti opus certe 
laboriosum εἰ commendabile, in quo ipsam Regulam 
juri εἰ canonibus pene in singulis verbis concordare 
estendit. Sed cum in ista SS. Patrum scita aliquo 
modo neglexisset, alteram jam factus episcopus ex 
variis SS. Pachomii, Basilii, llieronymi , Cassiani, 
el ex Vitis Patrum sententiis composuit, quam in 
sacra S. Benedicti spelunca corpore collocatus, mi- 
nmistralo candele lumine, cum tremore subscribendam 
incepit, Hunc secundum commentarium Carolo Fran- 
cis regi nuncupavit, in cujus preliminari ad eum- 
dem Carolum epistola hzc leguntur : Oro igitur, he- 
ros noster εἰ inclyte. princeps, eamdem monachorum 
escipe liegulam , per me tue majestatis oratorem hu- 
millimum, in specu ubi ipse Benedictus eam | edidisse, 
el in qua diu mansisse ponitentia gratia. legitur, san- 
ctorum Patrum dictis salvificis noviter commentatam. 
Ipsamque enim dertera. sacra iua , cum tu ea minime 
egeas, porrige, precor, abbuli venerabili S. Diongsii, 


raque charitate εἰ professione parili fra'ribus pra 
amandis. Eamdem etiam Sublacensibus monachis 
Petrum transmisisse docent versus initio lib:i ipsius 
appositi. 

Cassinenses proxime sequuntur plures ex Germa- 
nia doctissimi gravissimique scriptores, qui suas in 
exponenda S, Benedicti Regula curas adhibuerunt. 
In his Joannes Castelleusis in Palatinatu superiori 
monachus prope Ambergam, de quo Trithemius : 
Joannes monachus Castellensis in diacesi Eistetensi, 
vir in divinis Scripturis valde studiosus et secularis 
literature non. ignarus, ingenio subtilis εἰ disertus 
eloquio, edidit venerande lectionis non parva volumina, 
de quibus ἰδία feruntur : In Regulam S. Benedicti libri 


B duo, etc. ldque juxta Wionem auno 1590. Ejus ex- 


positio ms. asservatur in monasterio S. Petri Salz. 
burgensis, ad cujus calcem habetur glossa in ltegu- 
lam eodem auctore, 4 forsitan pro secundo illius 
libro habenda est. Joannes Keck Tegernsensis in ἢ ἃ - 
joaria monachus, vir imprimis doctus, qui ctaw 
interfuit concilio Ba:sileensi, ubi coram summo pou 
tifice orationem habuit, eruditum etiam composuit 
in Regulam S. Benedicti commentarium, quem Gas- 
pari de Grandesen abbati nuncupavit, exstatque 
ms. in bibliotheca Tegernsensi. Symbolam quoqua 
contulit Joannes Ulitpacher, Mellicensis in Austria 
monaclius, cujus lucubratio ms. asservatur in Wein- 
gartensi bibliotheca, cutn hac inscriptione : Com- 
mentarius in. Requlam S. Denedicti, auctore Joanne 


C Ulitpacher Melliceusi monacho, post reformationem 


monasterii sui, hoc est post annum 142), quo refur- 
matum est Mellicense monasterium. Exstat etiain in 
bibliotheca Tegernseasi commentarius alterius Joan- 
nis, Mellicensis item monachi , Schlippacher dieti, 
eujus titulus ita ellertur : Manuale viaticum. super 
Regulam S. P. N. Benedicti, editum per veuerabilem 
Patrem ei magistrum Joannem Schlippacher in cumo- 
bio Mellicensi monachum professum. IIoc [..c et vives. 
Eo usus est Chrysostomus abbas Altah;e Superioris 
in expositione quam, uL ipse ait, er diversis qui 
super eamdem scripserunt [tegulam vir:s egregiis, εἰς 
delicet Bernhurdo abbate Cassinensi, Stepkano Pari- 
siensi, Dildemaro abbate, domino  revereudissime 
Joanne cardinali dicto de Turrecremata , uec uon ma- 


D gistro Joanne Reck. Tegernsensi, Joanue Custelleusi , 


et Joanne Schlippacher Melliceusi , dicte Teguld: pro- 
[essoribus collegit. Ea habetur etiam iu. monasterio 
Scheyrensi a.no 1491, scripta in die S. Marci evan- 
gelists, Joannes Trithemius abbas Spanheimeusis, 
vir pietatis et doctrine non vulgaris, suum comumenu- 
tarium ediderat paulo post. annum 1184, quo pri- 
inum creatus est abbas. Hoc opus reconditiorem viri 
eruditionem iultigenamque SS. Patrum lectionem 
exhibe! ; sed quod 881|8 doleri non potest, decurta- 
tum, septem duntaxat continens capita eum prologo, 
in quibus vix aliquid ad accendendum fovendumque 
religios:e disciplin:s studium ac fervorem aptius aut 
fortius desideres, 


21! 


S. P. BENEDICTUS. 


279 


His adjicere possemus auctores Hispanos non pau- A tores numerari debeat, verum etiam el doctissimis 


cos, qui eo quoque stylum adimoverunt, Nam prater 
Joannem cardinalem de Turrecremata dictum, si 
Manriquo credimus, in capitulo generali cougregatio- 
nis reformat ordinis Cisterciensis anni 1557 , ih- 
junctum est Ludovico de Estrada, insigui verbi Dei 
concionatori, ut commentarios in S. Benedicti Te- 
gulam ederet, quibus abbates in capitulis privatis ad 
illam exponendam uii possent ; quos cum in genera- 
libus cowiris anni 1560 Ili-pana lingua reprzm- 
sentasset , jussus est in Latinam vertere, dignos 
qui legerentur universum per orbem, ut loquitur 
Nanriquus. Ex eidem congregatione Lu.lovicus De*- 
r3rdus de Quiros, reformator generalis XXI, s: ripsit 
quoque Rcipublic:e monasticz, sive Commentariorum 
in Kegulam S. Denedicti libros duodecim; quos ta- 
mien non exstare asserít Nicolaus Bravus, ejusdem 
congregationis abbas monasterii Olivzs, in notis litte- 
ralibus, quas pro genuina Regula intelligentia et 
eonscientix: obligatione typis mandavit Oliv:e anno 
1648, una cum Lacinia adversus Joannis Caramuelis 
placita. 

Ex congreg?tione vero Vallisoletana duos habemus 
superiores generales, quorum unus Latine, alter Ilis. 
panice scripsit in liegulam | S. Benedicti. Primus 
Antonius Perezius, qui postea fuit. Urgellensis epi- 
scopus ac postmodum archi«piscoyus Tarraconensis ; 
secundus Alphonsus de San-Vitorez, vir non exigui 
ineri:i. 

Denique, ut paucis absolvam, commemorare nihil 


xvi nostri scriptoribus :zquiparati possit , eccle-ia- 
stica, monastica, profanaque eruditione refertissimus. 
Inter alia. quze plurima edidit, Benedicti abbatis 
Anianensis Regularum Concordiam publici juris fe- 
cit, quam ad plures mss. codices exegit el notis ex« 
quisitissimis illustravit. Quo ex fonte hauseruut qui- 
cunque momenpti alicujus opus aliquod in Benelicti: 
uam Regulam post eum scripserunt : maxime vero 
Carolus Cointius, Oratorii Domini Jésu presbyter, in 
observationibus ad eamdem Regulam, quam in An- 
nalium ecclesiasticarum Francorum tomo 1 integram 
inseruit. | ᾿ 
Benedictus vero llaeftenus, Affligeniensis mona- 
s'erii prepositus, in rebus monasticis quantopere 


B versa'us fuerit, probant duodecim monasticarum 


Disquisitionum libri, opus imprimis laudandum 
et utile, cui nonnulla si delraxeris correxerisve, 
nescio an przestantius aliquid in S. Benedicti Regu« 
lam exquiras. Edídit insuper commentarium in vi- 
tam S. Benedicti, et alia non pauca, qu:e sincerain 
pietatem nec vulgarem eruditionem ex aequo spirant. 
E,us Disquisitiones monasticas compendio redactas 
Auguste Vindelicorum typis mandari curavit Carolus 
Stengelius abbas Anhusanus, cujus epitome iis pra- 
sertim sufficere posset, quibus per otium minime 
vacat prolixas llaefteni lucubrationes studiose perle- 
gere. Vivos supersitesque Regule commen'atores 
silentio pratermiltere animus fuit, ne quis forsitan 
eorum fam.v vel modestiz non satis a me consultum 


juvat Theobaldum Artaldum, Petrum Crespetium Coe- (7 €xistimaret. Sed neque defunctos omnes lie a me 


lestinos, et Matthiam Lambertum Alnensis monaste - 
rij priorem, qui tres IRegul:e Gallicas expositiones 
ediderunt; nec non et Joainem Berthelium, Joannem 
C'aesbreckum, Columbanum Urancem , pluresque 
alios, quorum catalogum texuit Denedictus Haefte- 
uus in Disquisitionibus monasticis. Joannem vero 
Caramuelem quod attinet, tametsi aliquoties ejus 
verha protulimus, tantum abest ut nobis commenda- 
Iur, quin potius omni oblivione dignus videatur. Alia 
est ralio Gerardi Delg:» monacbi , cujus pium devo- 
tumque commentariolum cum notis edidit Gabriel 
Bucelinus in monasterio S. Galli. Neque etiam sua 
laude privandum existimo Julianum Warnerium stri- 
ctioris observantiae Cisterciensis ord. generalem, cu- 


commemoratos fuisse affirmo, quorum plurimos 
presertim manu exaratos curam diligentiamque no- 
&ltram fugisse non diffiteor. 

Ex his omnibus commentarios sex nondum editos 
&nte aliquot annos typis mandare cogitaverat noster 
Mabillonius, et ex illis continuam et quasi concatena!am 
Regulo» commentationem facere. Verum cum ine ali- 
quid in Regulam S. Benedicti meditari re:cisset, ipse, 
majoribus et utilioribus occupatus, auctor fuit ut sal- 
tem. illorum concordiam satagerem edere. ld quod 
tam ex illis quam ex editis longe pluribus, aliisque 
probatis auctoribus inuumeris ità prsstare conatus 
sum, ut quidquid in hisalicujus momenti existeret, iu 
hoc uno commentario nostro p-ne totum compre- 


jus prater Gallicum librum De antiqua praxi Regule D henderem. Iis omnibus addidi praxim qualem in 


S. Benedicti, Parisiis anno 1645 impressum, com- 
mentarium insuper in eamdem Regulam citat Julia- 
nus Parisius, abbas Fulcardi Montis. Sed nequa Pauli 
Augustini a Janua congregationis Cassinensis mona- 
. ehi, qui eaindem Regulam ad mss. Cessinense3 reco- 
gnovit οἱ doctissimis notis exornavit, opus prorsus 
&pernendum videlur. His omnibus duos cxteris 
longe anteponeudos adjicio, llugonem Menardum, et 
Benedictum IMaeftenum , viros :eterna. memoria di- 
gnos. Primus ex monacho S. Dionysii in Francia, 
zelo strictioris observantie congregationi S. Mauri 
€ans nomen , doctrinam cum pietate ita conjanxit, 
ut non solum inter perfectissimos mona (ἴσια v:te cu:- 


antiquis monachorum regulis, vetustissimis recentio- 
Fibusque ccnobiorum statutis, consuetudinibus et 
ordinariis sive manu exaratis sive impressis, et in 
variis sanctorum actis ac historiis deprehendere po- 
tui. Qua in re si quid erravi (quod est humanum), 
aut forte incautius excidit, candidos lectores pre- 
cor, ut pro sua benignitate peccatis indulgeaut, 
mendas corrigant et emendent, paratum me semper 


inventuros certiora doceny'ius statim οἱ ex animo 
Consentirec. 


Denique ut in hoc opere nihil quod meum erat de- 
siderari posset, sanctae lVeguke textum ad niss. co- 
dices plurimos emeadare studui, umivime dd vetustis- 


215 


PROLEGOMENA. 


211 


simum omnium ante annos mille uncialibus litteris A tim et Smaragdo Floriacensis monasterii, quorum 


scriptum, cujus varias lectiones ex bibliotheca Bod- 
leiana, quie est Oxonii ia. Anglia, transmis:t ad no- 


strum Mabillomum V. Cl. Eduardus Dernordase, et 


ad Narbonensem arMe annos nongentos exaratum, 
eujus varias item lectiones, uli et alterius monasterii 
S. Sabini Tarbeiensis annorum sexcentorum excepit 
noster Claudius Stephanotius. Alios etium quinque 
consului, aempe duos Parisienses S. Germani a Pra- 
tis, terium S. Cornelii Compendieosis, quartum 
S. Petri Conchensis, quintam B. Maris Lyrensis. 
Sub.idio quoque fuerunt relati a vetustis commentz- 
toribus sacre Regül:e texius, ab Hlildemaro prxser- 


characteres ad annos minimum octingentos accedunt, 
Quibus pr»ire debuit Benedicti abbatis Anianensis 
Concordia Regularum. Nec insuper haberi visum est 
antiquas editiones, Venetam anni 1489 et Parisien- 
sem, aliasque recentiores Balduini Moreau, Hugouis 
Menardi, Benedicti HWaefteni, et Pauli. Augustiri a 
Janua Cassinatis monachi; quod ipsi legulain ad. - 
plures codices mss. diligeatissime correxerint : quo-. 
rum tam editiones quam variantes leetiones non pa- 
rum lucis et adjumenüi conatibus meis attulerunt, 
llc paucis lectores prx:emonendos existimavi. 


TESTIMONIA VETERUM 
DE REGULA S. P. BENEDICTI. 


Ez libre n Dialogorum 5. Gregorii pape, c. 56. — B spiratus consona saeris Seripturis et aliorum ortho- 


Hoc autem nolo [6 lateat, quod vir Dei (Denedi- 
eius) inter tot miracula quibus in mundo claruit, 
doctrinze quoque verbo non mediocriter fulsit. Nam 
seripsit monachorum Regulam discretione przci- 
puam, sermone luculentam. Cujus si quis velit sub- 
tilius mores vitamque cognoscere, potestin eadein 
institutione Regul: omnes magisterii illius actus in- 
venire; quia sanctus vir nullo modo potuit aliter do- 
cere quam vixit. ' 


Ex Concilio Augustodwnensi sub S.Leodegario anno 610 
celebrato, can. 45. 


De abbatibus ve] monachis ita observare convenit, 
ut quidquid Canonicus Ordo, vel lvegila S. Benedicti 
docet, et implere, et custadire in omnibus debeant. 
Si enim hzc omnia fuerint legitime apud abbates vel 
monast«ria conservata, et numerus monachorum Deo 
propitio augeb.tur, et mundis oinnis per eorum ora- 
tiones assiduas malis carebit contagiis. 


Ex S. Ambrosii Autperti libro De Conflictu vitiorum C 


in fine tom. Vl operum S. Augustini nove edit. 


Juxta regulam Patrum vivere semper stunde, ma- 
xime autem secundum S. confessoris Benedicti : 
non declines ab ea in quoquam, nec illi addas quip« 
piam ; totum enim quod sufficit h»bet : eujus verba 
atque imperia sectatores suos perducunt ad cceli pa - 
aua. ' 


Ex Ludovici Pii imperatoris exhortatiene ad Eigilem 
abbatem Fuldensem electum , in. ejus Vita, auctore 
Candido, seculo 1v Dened., part. 1. 


S. Benedictus Regulam monachorum Spiritu san- 
cto repletus cum magua discretione conscripsit, 


]tem ex eodem ibidem. 


Regulam vero vir Dei Denedictus luculento sermo- 
ne conscripsit, in. qua nihil doctrin: latentis, nihil 
obscuritatis compreliendit ; quapropter non indiget 
expositione, seid admonitione. [1556 est enim angusta 
porta et arcta via qux sequeutes se ducit ad Deum. 
Mec sane in lantum discretionem, mensuram et 
charitatem te docet habere, wt etiam cum claritate 
hortauns przvaleas ipsa vitia resecare, agere cuncta 
propier pusillanunes mensurate , discretionem S. Ja- 
cob coriiare, et semper in his omnibus fragilitatem 
iuam tibimelipsi ad inemoriam revocare. 


Ex Concilio Duaiacensi v , celebrato anno 814. 
Beatus gratia. et nomine Benedictus; S. Spiritu in- 


doxorum Patrum przdicationibus in sua Regula di 
cit. 


Item ez eodem Concilio. 


S. Spiritus per B. Benedictum eodem spiritu quo 
e seri canones editi sunt, Regulam monachorum 
edidit. 


Ex epistola Leonis archiepiscopi Ravennatis ad Du- 
randum monachum. 


S. Benedictus ab eodem Sp'ritu sancto edoctus, 
cum se de hac luce revelante Deo sciebat esse trans- 
iturum, ad petitionem discipuli sui Mauri, hanc Ite- 
gulam suis beatis manibus describens, eique tadi- 
dit, ut perfecte sciret qualiter se &uosque discipulos 
imbueret. 


]tem ibidem 


Tu vero, charissime, noli sequi reprobatum (sen- 
sum), sed imitare Regulam electam ab electo divo 
Benedicto editam, a sancto pioque Spiritu diciatam, 
et a przclaro doetore pontifice summo l;udatam, et 
a perfectis viris iniitatam , qus sectatores suus ad 
regnum caelorum perducit. 


Ez Joanne monacho in Vita S. Odonis abbatis Clunia- 
censis. 


Tbesauros in Regul: observatione latentes mona- 
chis explicavit, nullumque illius apicem , prudenti 
inconsultum, prolicienti inutilem, credeuti dilficilem, 
poenitenti asperum essc, suo et multorum exemplo 
docuit. 


Ex V. Denedicii abbatis Clusensis exhartatione, qua 
referiur in ejus Vite cap. ἃ. 


Quapropter liortor fraternitatem vestram ut post- 
positis quibusdam superstitionibus el humanis in- 
Stilutis, quz? ad rem non pertinent, οἱ a vera religio- 
ne abhorrent, Begul:e S. P. N. Benedicti studiis, in 
qua omnis evangelica et apustolica perfectio coustat. 
animum ad puruin intendatis. 


Ex Petri Damiani opusculo 15, cap. 7. 


Sancta Regula quasi ampla qu:zedam capax et spe- 
ciosa domus facta est, ad omnia hominum genera 
capienda, pueros videlicet et senes, fortes et debiles, 
deliciosos et multimoda morum inzqualitate diver. 
$0$. 


-- - 


-»5--. 


215 


Ex Gaufridi abbatis Vindocinensis sermone de S. 
Benedicto. 


Fuerunt ante sanctum Benedictum abbates et ab- 
batum institutiones, sicut ante Christum legislator 
exstitit Moyses : bousm quidem et sanctam Judaico 
populo Moyses attulit legen; sed, sicut Christus 
Christiano populo con!ulit meliorem, ita sancti viri 
iliius temporis secundum datam sibi a Deo gratiam 
monachorum leges statuerunt ; sed Pater et legifer 
noster Benedictus, sicut a Dea majorem gratiam per- 
cepit, ita meliorem legem instituit : nam quidquid 


ili minus vel amplius faciendum przdixerunt vel : 


lieri permiserunt, ipse post illos correxit. 


Ex S. Brunonis Signicnsis episcopi lib. v1 Sententia- 
rum, cap. 2, serm. 4. 


Quid dicam de B. Benedicto, qui tam egregium 
nobis puteuin fecit (per puteum intelligit Regulam), 
cujus aqua saluberrima atque dulcissima omnibus 
sitientibus et bibere volentibus refectioni proficit et 
saluti; nullus post apostolos et evangelistas puteus 
factus est qui tot homines satiasset et à mortis peri- 
culo cunctisque anima passionibus liberasset. 


Dictum Richardi prioris Fontanensis in diecesi Ebo- 
cacensi, relatum in. epistola Turstini archiepiscopi 
Eboracensis ad Guillelmum | Cantuariensem pon- 
tificem. 


Quidquid B. Benedictus instituit, ita totum Spiri- 
tus sancti providentia destinatum est, ut nihil uti- 
lius, nihil sanctius, nihil felicius excogitari posset. 


Ex Guerrici abbatis sermone ἃ de S. Benedicto. 


Moyses ad duritiam cordis Jud:eorum dedit eis ju- 
&tificationes nou Louas, przter pauca moralia; S. 
Benedietus solam puritatein evangelicam simplicem- 
que morum tradidit disciplinam. flle tarn multa scri- 
bit intellectu difficilia, factu impossibilia, vel inuti- 
lia ; iste rectissimam vitze scribit Regulam, sermone 
leculentam, discretione praecipuam. 


Ex Gau[fridi notarii S. Bernardi ac postea. abbatis 
Clarevallensis homilia in evangelium Ecce nos, 


Quot B. Patris nostri Kegula docuit, hoc nobis le- 
evo Evangelii comuiendat ; nec aliud sonuit veritatis 
j rico quam Veritas ipsa pra«docuit. 


Ex Odonis Cantuariensis monachi epistola ad Adam 


S. P. BENEDICTI 
A fratrem suum notilium Igniacensem, Veterum Ana- 


lect. tom. I, p. 549. 


O admirabile mysterium, et admirabile sacramen- 
tuin! Primum testamentum dedit Deus in cordibus 
hominum, quod vocatum est lex naturalis ; quod si 
servassent, secundo non indigerent. Sed quia novita- 
tum amatores sunt homines, per inveterationem 
primo testamento neglecto, secundum dedit in cir- 
cumcisione, quod propter sui novitatem paulo liben- 
tius amplexati sunt quidam. Sed lioc iterum invete- 
rato atque neglecto, tertium dedit in. baptismo, 
quod pr:edestinatum est, ut stet in ternum. Sed 
quia longa consuetudine inveteratum capit ab homi- 
nibus paulatim in negligentiam duci, quartum dedit 
in cuculla, ad cujus novitatem amator novitatum 
pene totus jam contfluit mundus. Post hoe quintum 
non erit, quia in hoc novo et mirabili modo omniuui 
gentium benedictiones continentur. Quidquid enim 
religionis et sanctitatis in tribus przcedentibus te- 


B stamentis continetur, totum in testamento Benedicti 


constriugitur. 
Ex S. llildegarde in Vita S. Disibodi. 


Is enim S. Pater Benedictus Rez;ulam qus spiri- 
tualibus hominibus esset accommodata, e sanctorum 
Vitis Spiritu sancto docente et osteudente condiderat. 


Ex ejusdem commentario in Regulam S. P. B. 


]pse S. P. Benedictus in timore et pietate, in 
charitate et castitate doctrinam suam scripsit ; adeo 
nihil eidem doctrinz: addendum vel auferendum est, 
quia ei nihil deest, quoniam a Spiritu sancto facta et 
completa est. 


Ez sancti Anton'ni parte n, tit. 15, cap. 19, $ 9, 


Regula S. Basilii sais intricata est. Regula S. Au- 
gustini mulum geueralis et ad particularia parum 
descendens. Regula S. Francisci brevis, et propterea 
inulta ibi prziecepta serupulis plena; sed l'egula san- 
ctissimi Benedicti singula quaque clare describit. 


ExThoma Galeti libro qui inscribitur R.ligiosus cap. 4. 


Interrogatus Cosmus de Medicis, magnus Etruri:w 
dux, cur aSsidue συ απ 8. Beuedicii versaret iu 
manibus , respondit i-tud se facere, quod scilicet ex 
tan) prudentibus S. Patris prasceripiionibus, ad pa- 
pulos su:e fidei concreditos valde accommodata mie- 
dia caperet. [s est. qui sub eadem ftegula urJiueut 
Equitum instituit. 


8. P. BENEDICTI 


REGULA, 
CUM COMMENTARIIS. 


PROLOGUS. 


] Ausculta ^, o fili, precepta inagistri, et inclina py bus * Domino Christo vero Regi militaturus, obedien- 


aurem cordis tui : et admonitionem pii Patris liben- 

ter excipe, et efficaciter comple : ut ad eum per 

obedienti:e laborem redeas, a quo per inobedienti:e 

desidiam recesseras. Ad te ergo nunc meus sermo 

dirigitur 5, quisquis abrenuntians propriis voluntati- 
* Mss. antiquiores, obsculta. 


Oxon.., dirigetur. 
* AL, roluytatibus. 


te 4 foríissima atque praeclara artma assumis, lin- 
primis, ut quidquid agendum inchoas bonurm, ab eo 
perlici instantissima oratione deposcas : ut qui nos 
jam in filiorum dignatus est nun:ero computare, nou 
debeat * aliquando de malis actibus nostris contri 


4 Deest obedientie in Oxon. 
* Al, debet, 


217 


REGULA COMMENTATA. PROLOGUS. 


218 


s'arí. lta enim ei omni tempore de bonis suis in nobis Α ad Christum. Qui Uimentes Dominum de bona 3 ob- 


parendum est, ut non solum ut iratus ^ pater, non 
3liquando filios suos exh:eredet, sed nec ut metuen- 
dus dominus i-ritatus malis 5 nostris, ut nequissimos 
$ervos perpetuam tradat ad poenam, qui eum sequi 
noluerint ad gloriam. 

Exsurgam»s ergo tandem aliquando, excitante € 
nos Scriptura ac dicente : Hora est jam nos de somno 
surgere (Rom. xin. Et apertis oculis nostris ad dei(i- 
eium lumen, attonitis auribus 9) audiamus, divina 
Quotidie clamans quid nos admoneat vox, dicens : 
Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda 
testra (Psal. xciv). Et iterum : Qui habet aures au- 
diendi, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis (Apoc. n). 
Et quid dicit? Venite, filii , audite me, timorem Do- 
mini docebo vos (Psal, xxxi). Currite dum. lumen 
vit? habetis, ne tenebre morlis vos comprehendant 
(Joan. x1). 

Et quzrens Dominus in multitudine populi cui hxc 
clamat 4 operarium suum, iterum dicit: Quis est 
tumo qui vult vitam, et cupit videre dies bonos (Psal. 
Xx111)? Quod si tu audiens respondeas, Ego , dicit 
tibi Deus : Si vis babere vitam, prohibe linguam tuam 
α malo, et labia (tua ne loquantur dolum. Diverte a 
malo, et fac bonum : inquire pacem et sequere * eam. 
Et cum hzc feceritis, oculi mei super vos, et aures 
med ad preces vestras (Isui. Lxv); et antequam me 
invocetis, dicam vobis: Ecce adsum. Quid dulcius 
nobis lac voce Domini invitantis nos, fratres charis- 
simi? Ecce pietate sua demonstrat nobis Dominus 
vjam vitze. 

Succinctis ergo fide vel observantia ! bonorum 
actuum lumbis nostris et calceatis pedibus & (Ephes. 
vi) per ducatum Evangelii ^ pergamus itinera ejus, 
ut mereamur eum qui nos vocavit in regno suo 
videre. |n cujus regni tabernaculo si volumus habi- 
tare, nisi illuc bonis actibus curritur !, minime per- 
venitur. Sed interrorzemus cum propheta Dominum, 
dicentes ei : Domine, quis habitabit in taberitaculo tuo, 
gut quis requiescet in monte sancto. tuo (Psal. xiv)? 
Post hanc interrogationem, fratres ji, audiamus Do- 
aninum respondentem et ostendentem nobis viam ipsius 
&abernaculi, ac dicentem : (Qui ingreditur sine macula 
et operatur justitiam, qui loquitur veritatem in corde 
uuo, qui non egit dolum in lingua sua, qui non fecit 


servantia sua non se reddunt elatos; sed ipsa in s8 
bona, non a se posse, sed a Domino fieri existimantes, 
operantem in se Dominum magnificant, illud cum 
propheta dicentes : Non nobis, Domine, non nobis, 
sed nomini (ue da gloriam (Psal. cxm). Sicut. nec 
Paulus apostolus de przdicatione sua sibi aliquid 
imputavit dicens : Gratia Dei sum id quod sum (1 Cor. 
1v). Et iterum ipse dicit : Qui gloriatur, in Domino 
glorietur (14 Cor. x). 


Urde et Dominus in Evangelio ait : Qui audit verba 
mea hec et facit ea, similabo eum viro sapienti, qui 
edificavit domum suam supra petram : venerunt flumina, 
flaverunt venti, et. impegerunt in. domum illam, et non 
cecidit ; fundata enim erat supra petram (Math. vir). 
Hiec complens Dominus, exspectat quotidie, his suis 
sanctis monitis, factis nos respondere debere. Ideo 
nobis propter emendationem malorum, hujus dies 
vita ad inducias relaxautur, dicente Apostolo : An 
nescis quia patienlia Dei αὐ penitentiam te. adduci 
(Hom. 1j? Nam pius Dominus dicit : Nolo mortem 
peccatoris, sed ut convertatur et vivat (Ezech. xvni) 

Cum ergo iaterrogassemus Dominum, fratres, de 
habitatore tabernaculi ejas, audivimus liabitandi ἃ 
preceptum : sed si cumpleamus habitatoris officium, 
erimus haxredes regni celorum. ! Erg» przparanda 
sunt corda et corpora nostra sancte pr:eceptorum 
obedientiz: militatura τα: et, quod minus habet ἰα 
nohis natura possibile, rogemus Dominuin ut eratix 
su: jubeat nobis adjutor um miuistrare 5, Et si fu- 
gientes gehenn:e penas ad vitam perpetuam volu- 
mus pervenire , dum adhuc vacat, et in hoc corpore 
sumus, et hiec. omnia per hanc lucis vitain * vacat 
implere, currendum et agendum est uiodo quod in 
perpetuum nobis expediat. 


Constituenda est ergo a nobis dominici schola ser- 
viii, in qua institutione nihi] asperum, nihilqua 
grave uos constituros speramus. Sed et si quid pau- 
lulum restrictius, dictante :xquitatis rationc, propter 
emendationem vitiorum, vel conservationom ? chari- 
latis processerit ; non illico pavore perterritus refu- 
giis viam salutis, qua non est nisi angusto in'tie 
(Math. vii) incipienda. Processu vero conversationis 
el fidei, && dilatato corde, inenarrabili dilectionis 


gorozimo suo malum, qui opprobrium non accepit ad- [) dulcediue, curritur via mandatorum Dei : ut ab ipsius 


rersus proiinum suum ——— (Ibid). Qui maligaum 
«diabolum aliqua suadentem sibi, cum ipsa suasione 
48 a conspectibus cordis sui respuens, deduxit ad 
saihilum, et parvulos cogita:us ejus tenuit, et illi.it 


4 Al., iratus. 

b Oxon., irritatus a malis. 

* Al., exhortante. 

€ Oxon., exclamat. 

* Al., persequere. 

f Uxon., fitei vel observantic. 

& Al., calcatis in preparatione Evangelii pacis γ.6- 
elibus ; al., calceati in preeparatione Evangelii pacis. 

&* Per ducatum Evangelii deest 3pud IH:ldeu. 


nunquam rmnagisterio discedentes, in ejus doctrina 
usque ad mortem in monasterio perseverantes, pas. 
sionibus Christi per patientiam participemur 4, ut et 
regui ejus mereamur esse consortes. 


! AL, curratur, 

| Oxon., lratres charissinu. 

k Oxon., habitantis. 

1 [Exc usque in finem desiderantur in cod, Oxon, 
n AL, militanda. 

3 Lyr., adjutorio ministrari. 

9 AL, viam. 

P Al., conversationem, 

1 AL, participenu:s. 


219 


s. p. ΒΕΝΕΡΊΟΤΙ 


220 


; COMMENTA BIUS. 


Ausculta, o fili.] Omnes hic S. P. Benedictus allo- A tis aviditate, toto desiderio, maxima animi attentione 


quitur suze sancte Regulze cultores, quos quatuor po- 
tissimum de causis suaví fllii nomine compellat di- 
eens : Ausculta, o fili. Primo quia tot filiorum sprri- 
talis pater exstitit, quot per suum sanctum institutum 
Deo peperit monachos; nam, ut dicit S. Dorotheus 
(Doctrina 4, n. 6), « Filios vocant sancti viri eos 
quos a pravitate et malitia ad virtutem et bonam fru- 
gem sermone el przedicatione converterunt, ut Àpo- 
stolus ait: Filioli, quos iterum parturio, donec forme- 
tur Christus in. vobis. » Unde et S. Basilius eos tan- 
quam veros parentes vult agnosci, qui nos hoc pacto 
Deo genuerunt : Parentes, inquit, eos. qui talis est (id 
est monachus) veros agnoscet, a quibus per Evangelium 
in Christo Jesu natus est (legul. fus. cap. 8). 

Secundo quod «jus sectando Regulam, sectentur et 
vitam ; et ex receptissima SS. Patrum regula ii veri 
sanctorum filii censeri debeant, qui eorum imitantur 
exempla : Hi filii sanctorum sunt, inquit Hieronymus, 
qui exercent opera eo. em (Epist. ad Heliod.); et Au- 
gustinus : Omnis homo cujus Opera (acit, ejus filius 
est; si ergo opera Dei (acimus, Dei filii sumus (Serm. 
486). Unde et Christus in Evangelio Judaos, qui se 
tantopere Abrahz filios przdiearent, nec ejus tamen 
fidem et vitam sectarentur, increpans ait : Si filii 
Abrahe estis, opera Abrahe facite (Joan. vi), et Au- 
gustinus iterum seu quivis alius ; Similitudinem Pa- 
tris actus indicent sobolis, similitudo operis similitudi- 
nem indicet generis (In append. serm. 512). 

Tertio ut singularem erga omnes vereque paternum 
demonstret affectum, et ut, si qui fortassis adhue 
pueri sens.bus effect! (neque enim hic eos solos qui 
jsm monastic:e perfeetionis culmen attigere, sed et 
eos maxime qui illud scandere iucipiunL, imo eos qui 
id sibi proponunt, alloquitur), quos discipline rigor 
ita deterreat, ut ejus jugum tanquam asperum ac 
grave nimis refugiant, hos tam suavi, tam miti com- 
pellatione, ad illud fortiter subeundum accendat. Sic 
non insolito apud homines inore parvulos, et omnes 


precepta docentis audire. 

Et admonitionem pii Patris libenter excipe.] Liben- 
ter, id est sponte et animo, magno cum gaudio, sie 
denique pii Patris monita excipe, ut nulla unquam ^a 
delere possit oblivio. 

Quaerunt autem quis ille magister cujus audire 
praecepta, quis pius ille Pater cujus consilia libenter 
excipere jubet 5. legislator? Kespondent nonnulli 
alinm prorsus non esse ab ipso Spiritu sancto, quo 
afflante ac dictante suam S. Benedictus exaravit 
Regulam. Et certe quis zstimet tant:e humilitatis 
virum qualem fuisse S. Benedictum nullus sane du- 
bitaverit, pii Patris ac magistri titulum sibi ad- 
sciscere voluisse? Maxime cum Christus in Evanyelio 
patrem sibi super terram vocare discipulis probibue- 
rit, neve magistri appellarentur ; unum scilicet in 
ccelis nobis esse patrein , unum magistrum. Audien- 
dus hac in re Petrus Damiani de S. Benedicto loquens 
in Ὡς verba (Opusc. 15, cap. 6) : « Quod 1n ipso 
libri principio manifeste colligitur, si ad quem sua 
verba Spiritus sanctus dirigat, subtiliter attendatur : 
Spiritum Q9 sanctum dico; neque enim vir sanctus 
tanteque cultor humilitatis protinus in hzc verba 
prorumperet, magisterii cathedram, οἱ precipue pii 

atris sibi privilegium usurparet, dicens : Ausculta, 

o fi^ precepia magistri, et inclina aurem cordis tui, et 

monitionem pii Patris libenter excipe ; sed ille servum 
proprie vocis organum fecit, qui sitiliter in ipso 
vaticinii incipientis exordio clamare per Isaiam 
ecepit : Filios enttrivi et exaltavi. » At lieet S. Bene- 
diclus pro summa qux in eo enituit bumilitate, et 
pii patris, et magistri titulum respuerit, hunc tamen 
omnes pro summa ejus sanctitate, et in rebus mo: 
nasticis experientia et doctrina ipsi facile concedunt, 
atque inter alios S. Gregorius papa (Lib. 1v, cap. 4), 
seu quivis alius auctor commentarii in libros Re- 
gum, ubi eum arctissime vite magistrum. optimum 
appellat. | 


B quoscunque ad ea quz concupiscunt perirahere de- C — Et efficaciter comple. | Hoc est superata quamcunque 


siderant, filios appellare consueverunt. Quo etiam vo- 
cabulo usos nonnunquam veteres monaclios, forte in 
signum puerilis illius simplicitatis quam veri monasti« 
ce perfectionis :inulatores profiteutur, coustal ex 
Vitis Patrum passim. 

Quarto denique suos S. Benedictus appellat filios, 
ut pote qui non ut dominus supremum ín eos impe- 
rium exercere, sed tanquam pius pater eos regere, 
el ad zterua coeli gaudia perducere cuperet. 

Praecepta magistri.]] Precepta dici ea qua tota 

passim continentur in Regula, ut sunt voluntaria 
paupertas, abstinentia a carnibus, silentium fere 
perpetuum, et alia his similia, quie szecularibus qui- 
dei sunt monita, nobis vero monachis evaserunt in 
precepta : « Omnia S. Benedicti instituta, inquit 
S. Bernardus (De Pracepto et dispens. cap. 4), exce- 
ptis sanc nennu:lis de spiritalibus, verbi eausa, cha- 
ritate, liumilitate, mausuetudine, qux non tam 
Konstat ipsum instituisse quam Deum, et ob hoc 
penitus non sunt mutanda; de catero reliqua uni- 
versa non profitentibus monita tantum, seu consilia 
censenda sunt, cum tamen profiteotibus in prxcepta, 
pravaricantibus in crimina fiant ; sive ut vestra vobis 
reddam, illis voluntaria vel factitia, istis necessaria 
et tanquam naturalia non imtnerito reputantur. 

. Et. inclina. aurem. cordis iui.| ld est intellige quae 
jam dicturus sum ; auris quippe cordis est iotelli- 
gentia : « Auris ab audiendo vel bhaurieudo vocatur, 
imqait. Smaragdus; auris autem corporis hominis 
voces ; cordis autem auris intellectum haurit serimno- 
Bi8; » et saue frustra. pulsatur auris corporis, nisi 
Sonus verborum exterior ad interiorem cordis. in- 
felligentian perveniat; vel etiam. auris cordis cst 
Allectus , desiderium et promputudo audiendi ; ita ut 
cordis aurem iuclinare aliud n hil sil auam t0 meu- 


D 


offendes difficultate ; offendes enim, audita Domini 
pricepta exsequere. Tria ergo a discipulis hic requi- 
rit arctissime vit? magister optimus et doctor ; nam, 
sicut tria sunt pracipue docentis munia, ut scilicet 
doceat, delectet et flectat , uL scribit Augustinus 
(Lib. ww de Doctrina Christ,, cap. 412); ita tria supt 
etiam discipulorum auditorumque officia, ut nempe 
ausculterit docentem, libenter excipiant delectantem, 
οἱ elficaciter compleant id ad quod flectit orator, 
qua tria respexisse visus est S. Augustinus loco 
citato, cum de docente sic ait (Jbid., cap. 15) : Agat 
ergo, cum ista dicit, «t intelligenter, libenter, obedienter 
audiatur. Nerum, sicut docere et delectare parum 
est, ni etiam flectat orator, ita etiam iutelligere et 
memoria retinere qux» semel audita sunt nihil prod- 
est, nisi opere compleantur ; ron enim audilores legis, 
sed [actores justificabuntur. Satius omnino fuisset, 
viam vitae, nisi ambulemus in ea, nunquam agno- 
visse; cessat quippe tunc omnis excusatio, el reos 
nos propria conscientia constituit : Si non venissem, 
inquit Christus, et locutus eis non fuissem, peccatum 
nen haberent. Audiamus plaue terribilem Apo»toli 
senteniiain : Melius enim erat illis non cognoscere viam 
Justitie, quam post agnitionem retrorsum. converti ab 
eo quod traditum est illis sancto mandato (11 Petr. vi): 
Deus sane per proplietam dicit, quod verbum seuim 
non revertetur ad se vacuum, sed prosperabitur, et 
faciet illud, ad quod misit illud (1sa. 1v). Ut ergo 
verbum Domini nou redeat ad se vacmum, bouis 
operibus illud implere satagamus: « Non revertetur 
ad me vacuum, inquit ὃ, Bernardus (Serin. 71 in 
Cant., n. 45), vel jejunum, sed qeasi prospere in 
omnibus agens, saturabitur bonis actibus eorum qui 
in dilectione acquiescent illi. Denique usu loquendi 
sermo. implcetus tuuc dicitur, cum fuerit niancipatus 


221 


quodamniodo famelicus sit donec onere complea- 
wr. » Merito erga S. llieronymus (Ep. 11 ad Celant.) : 
« Nec sufficere tibi putes mandata Dei mernoria te- 
pere, et operibus oblivisci, sed ideo ilia cognosce, 
αἱ facias quidquid '7 faciendem didiceris; non enim 
audunres lcgis justi erunt, sed factores legis justifi- 
cabintur; » et S8. Benedictus : eficaciter comple. 

At lorte movebit aliquem quod omnes hic S. P. 
Benedictus alloquens, qui exstiterunt Regulie sancte 
prosirentes, quasi tamen ad unum duntaxat sermonem 
dirigeret,dicit : Aus^ulta, o fli, precepta magistri, etc. 
Sed individuam hase loquendi rationesanctos inter mo - 
nachos commendat unitatein, quorum cor unam et 
anima una, quorum, inquam, etsi multa sint corpora, 
non tam: 8 multa sunt corda; et de quibus, ut dicit 
S. Augustinus ([n Psal. cxxxn), egregie Psal:es re- 

ius cecinit : Écce quam bonum et quam eundum 

Hare fratres in unum ! οἱ S. Basilius (Comet. mo- 
ποεῖ. cap. 19) : « Homines ex variis generibus et lo- 
cis «oti ad tantam siinilitadíinis perfectionem  con- 
glutinati sunt, ut anima una ln multis corporibus 
consideretur, et inulta corpora unies. arti organa 
speetanda exhibeantur. » Atque haucmnobis expositio- 
nem subministrat S. Odo Cluniacensis abbas, cujus 
hxc verbs (Serm. de sancto Bened.) : « Monachorum 
gregem sicut voluntarie audita aurís obedienteui quasi 
una persona (supple esset), propter' unum cor alíio- 
quens (ilium nominat. » Vel etiam: quia, sicut omnes 
per totum orbem Christi fideles nonnisi unum mysti- 

Cem corpus, scilicel Ecclesiam efficiuut, iia et om- 

nes monachi, licet numero multi, nhtione longe di- 

versi, nonnisi unum constituunt corpus, cujus alii 

capitis, alii pedum, alii manuum vices referunt, ut 
docet S. Dorotheus (Doct. 6) : « Quid vobis videntur 
esse ecnobia ? inquit ; nonne unum videniur esse 
corpus et invicem membra ? Qui autem administrant 
el gabernant, capitis loco habentur ; qui vero specu- 
lantur ei corrigunt, oculorum vicem tenent; at qui 
sermone prosunt, oris munere funguntur ; qui obe- 
diunt, aurium loco putantur; qui opera exercent, 
manibus comparantur; qui reddunt responsa, et huc 
stque illuc ad ininisteria diriguntur, vicem exsequuu- 
tur pedum. » 
Ut ad eum per obedientie laborem redeas a. quo per 
inobedientie desidiam | recesseras. Quid dulcius hac 
voce, (ratres charissími ἢ Ecce hic przclare dux no- 
ster nobis « próponit certamen, modum certandi, 
meritumque vincenti, ub loquitur Trithemius. In eo 
aamque quod ait /aborem, certamen denotat; obe- 
dientie, modum ; redeas, meritum. » Ecquid nobis 
sua vius, quid utilius reditu ad Deum proponi posset? 
imo quid Deo ipsi optabilius? « Quid enim, inquit 
8. Augustinus, Dominus quzrit a te, nisi te? Quia in 
omni crcatura terrena nihil melius fecit te, quzrit 
te a te,quia tu perdideras te. » Sed qua ad ipsum 
redibiuus vía? non alia plane ab ea quam hic, sicut 
aibi S. legislator indicat dicens : Scíentes se per 
hanc obedientia ciam ituros αὐ Deum. llc est via, 
ambulemus in ea; unde Petrus Damiani (Serm, de 
JA) .xali. S. Cruc.) : « Depulsus est liomo, inquit, ab 
alla felici hareditate, exsilium sortitus est pro patria, 
&mnorteni pro vita, pro gloria ignominiam ; sj vis 3 
«rgo ad tuam harreditatem reverti, tuam abnega. vo- 
Buntatein. Abnegatio igitur voluntatis b;ereditatis est 
Wwecuperatio; » et S. Bernardus (Serm. 64 de divers.) : 
« lizc est virtus quie animai perfecte Deo. subdi- 
uam, sub unbra alaram ipsius secure facit vivere. » 
Quod autem non obedientiam simpliciter, sed obe- 
efientuc laburen dicit, declarat non adeo facilem, sed 
-Eanitum laboriosam rem 6556 obedientiam; quod 
«uufirmat S. Gregorius papa hoimnil. 52 iu Evange- 
Sua "τς scrivens : « Fortasse nop. est. laboriosuin 
Wehtwuere sua, sed valde laboriosum. est. relinquere 
Semetpsunm ;. iinus quippe est abnegare quod ba- 
bet. valde autem multum alnegare quod est. » liuc 
plaue vox illa celestis : Ἵ εἰ ον es: obedientia quam vi- 


REGULA COMMENTATA. PROLOGUS. 
effectui, quod videlicet. tamdiu. inanis, et macer, ac Α ctime (1 Reg. xv); quia, inquit, S. Gregorius, «pec. " 


C 


D 


3233 


victimas aliena caro, per obedientiam "propria volun- 
ta$ mactatur. » Sed ne nostantus labor deterreat, 
propositum labori pramium intweamur, et facile vi- 
debitur omne difficile : promitiitur autem reditus δι 
Deum, μὲ ad eum per obedientie laborem redeas. € 
merces ! Ὁ preemium ! 

Α quo per inobedientie desidiam recesseras.] A. Deo 
recessimus cum per divini inaudati. praevaricationem 
in Adam omnes peccavimus, vol cum propriis nos 
realibus et inobedientiis principi tenebrarum manci- 
pavimus, Signanter vero dicit inobedientia desidiam ; 
quibus verbis docet eos vere desides censeudos (686 
et pigros qui, transgredientes mandata Dei, nec Deo 
ree propri laboraut saluti; licet enim multi multa 
operentur, h:ec nisi ad Deum puro ae sincero mentis 
affectu referant, non opers, sed operum destructio- 
nes rectius existimaveris. Przlare omnino Guillel- 
mus abbas monasterii S. Theodorici ad Carthusienses 
monachos scribens (De Vit. solit. ad fratres de Monie 
Dei, cap. 8) : « Otiosum non est vacare Deo, imo ne- 
gotium negotiorum omnium hoc est ; quod quicunque 
in cella non agit fldeliter et ferventer, quodcunque 
arit, quod propter hoc non agit, scilicet ut Deo sert- 
viatur, in eo quod agit, otiatar. » 

Ad te ergo nunc meus sermo dirigitur, quisquis abre- 
nuniians propriis voluntatibus. Sicut nnllus in Eccle- 
sia fidelis admittitur quin priws diabolo, pompis et 
operibus ejus abrenuatiaverit, ita nec ullum in clau- 
stro monachum qui propriis non abrenuntiet volunta- 
tibus, S. P.. Beuedictus introduci voluit, ut. poet [lil- 
demarum recte notavit Bernardus Cassinensis. Ex 
his ergo liquet quem sihi scopum in Regula S. legis. 
lator, quem sibi tiem proposuerit, obedientiam scil:- 
cel seu proprie voluntatis abuegationem, ut docet im- 
primi: S. Petrus Damiaui, cum dicit (Opusc.15, cap. €): 
«Videamus cum scribere Incipit (3. Benedietas) qui- 
bus verba dirigit, ad quod bominum genus omnem 
vim secutur:e elocutionis intendit ; aitenim: Ad te erge 
nunc meus sermo dirigitur, etc. » Refert hic integrum 
Regul? textum, tumsubdit: « Quantum ergo ex S. viri 
verbis co'ligere possumus, magis ad discendam obe- 
dientiani Θ᾽ quam. ad peragendam paenitentiam Re- 
gu» hujus schola cognoscitur instituta, non ut, sive 
peccatores, sive justos excludat, vel unum genus 
hominum respuat, sed quia omnem vim et intentio- 
nem ad edocenda obedientize praecepta constituat. » 
Et sane cum cceenobitarum monachorum fortissimum 
genus sibi disponendum proposuerit S. Pater , nou 
alium prorsus ab ipso ceenobitarum fine intendere 
debuit ; quis autem ille sit docet apud Cassianum ab- 
bas Joannes his verbis (Collat. 19, c. 8) : « Finis 
coenobitze est omnes suas mortificare et crucifigere 
voluntates ; » et Severus Sulpicius (Dial. lib. 1, c. 5) : 
c Ilzec illorum prima virtus parere alieno imperio; » 
taudem S. Hieronymus de Ceonobitis scribeus : 
(Epist. 92) : « Prima, inquit, apud eos confederatio, 
est obedire majoribus, et quidquid jusserint facere.» 
Eadem habet Regula S. Postumio ab angelo tradita 
hn. t, prout exstat in ejus Vita, cap. 8. hinc vix ul- 
lum in tota S. P. Bened:cti ltegula caput exstat. in 
quo obedientiam aliquo modo non cominendet ,. ut 
facili negotio demonstrare possemus, nisi id muneris 
anie nos obiisset vir doctissimus Benedictus Haefte- 
nus in Disquisitionibus monasticis |. 1 Catech. mo- 
nast., part. 2, di«quisit. 12. Unde etiam Christus 
Dominus apud S. Brigittam (ftevel. lib. iw, c. 197 ) : 
« lile, inquit, est monachus Benedicti, qui plus obedit 
Regule quam carui. » Ex quibus omuibus liquido 
patet, quam apposite ad huuc locum Joannes Tritlie- 
1105 dixerit : « Anie omnia tanquam titulum au- 
dientis prainittit abnegationem proprie voluntatis , 
quia nihil partis habet in lac ftegula , qui adliuc 
propriis deservit voluntatibus ; monaclius euim qui 
non dimisit propriam voluntatem , non est quod di- 
citur: imo irritator. est Dei : primun naunue m. 
strumentum monachi es! abdicatio proprie volua -. 


925 


S. P. BENEDICT! 


231 


tatis, sine quo pullus monachus est. Relinque igitur A quod inchoando, illud a Deo perfici instanti oratione 


propriam voluntatem, si vis monachus fieri. » 
Domino Christo vero regi militaturus. | Ergone mi- 
lites sumus , aut militia est professio nostra? lta 
plane ; nam militia est vita hominis super terram, quod 
potiori jure de monachorum vita afflirmaveris, quo- 
rum omnis vita in conflictu et tentatione transigitur. 
Quare Scriptura : Fili, inquit, accedens ad servitutem 
JD)ei sta in justitia, et prepara animam tuam ad tenta- 
tionem ; quod usque adeo verum est, ut Petrus Ble- 
sensis dixerit (Epist. 154) : « Scio quia sine tentalio- 
nibus vix hora dimidia claustralis vita transigitur. » 
Hinc adversus superfluas szculi cupiditates volun- 
taria paupertate, illinc adversus male delectantes 
carnis illecebras inviolata castitate, isthinc adversus 
* superbas d:emonum suggestiones humili obedientia, 
adversus inconstantis animi levitatem stabilitate , 
denique adversus omnia vitia morum conversione 
jugiter decertandum , ut plane de nostris comnobiis 
dicere sit : Castru Dei sunt hec. Quid enim sic ea 
cum Petro Venerabili vocare vetat? « Claustralium, 
inquit (Lib. 1, epist. 20), communiter viventium co- 
habitatio castrorum ad pugnam ordinatoruta multi- 
tudini videtur comparari, ubi quisque tanto securius 
adversus adversarium dimicat , quanto sibi vicinius 
adjutorium de commilitonis dextera sperat ; » et alibi 
ad S. Bernardum 10) scribens (Lib. 1, epist. 23) : 
« Promittitis secundum Regulam B. Benejlicti vos in 
castris celestibus militaturos. » Porro his in castris 
duplicis generis sunt milites, ut observat Haeftenus 
(Lib. n. Disq. catech. monast. part. 9, disg 5) : alii 
qui in acie pugnant, alii qui ad singulare certamen 
descendunt. Prioris generis sunt coenobitae sub re- 
gula vel abbate militantes ; posterioris anachoretz, 
qui bene instructi fraterna ex acie ad singularem pu- 
gnam eremi descendunt. 
Obedientic fortissima atque preclara arma assumis.] 
S. Benedictus obedientie arma fortissima appellat , 
quia revera nihil obedientia lortius, cujus przsidio 


monacbu: loquitur victorias , « dum de diabclo per 00 


obedientix: bonum , de mundo ac de seipso trium- 
phat in Christo,» iuquit Petrus Dlesensis (Epist. 154); 
hinc et S. Gregorius ( /n lib. Reg. l. iv . cap. 10) , 
seu quivis alius : « Cum hominibus pro Deo subjici- 
mur, superbos spiritus superamus : czleris quideni 
virtutibus diemones. impuguamus ; per obedientiam 
vincimus : victores sunt ergo qui obediunt, quia diun 
voluntaiem suam aliis perfecte subjiciunt, ipsi lapsis 
per inobedientiam angelis dominautur. » MeritG ergo 
S. Joannes Climacus (Grad. 4) : « Quemadmodum , 
inquit, arbores a veutis agitatz altiores radices agunt, 
ita qui sub obedientia decertant, fortes et iuvincibiles 
redduntur. » 

Sed non solum fortissima, verum etiam preclara 
obedientie arma dicuntur, quia przclaros nos et il- 
lustres ex reporiatis de tot ac tantis hostibus victo- 
riis elliciunt, mirandum Deo, et augelis, et hotnini - 
bus *pectaeulum factos ; vel. quia virtute nihil pul- 
clirius : « Quiecunque virtuosa sunt, inquit Boherius, 


4 


postulare debeamus , scilicet ne Deo non orantibus 
nobis gratiam justissime subtrahente, male opere- 
mur, et sic malis actibus nostris eum contristemus, 
qui nos jam in filiorum numero computare dignatus 
est: ubi duplici nos motivo ad orandum impele 
lit, uno amoris, altero gratitudinis ; 11 amoris , 
quo ut veri filii malis actibus Deum offendere et 
contristare timeamus; gratitudinis, in. eum qui nos 
in filiorum dignatus est numero computare; qui- 
bus verbis etiam et immensam erga nos Dei bo- 
nitatem , et summam hominis dignitatem comnien- 
dat: bonitatem Dei, qui nos in filiorum dignatus 
est numero computare , de qua Joannes aposto- 
lus : Videte, inquit , qualem charitatem dedit nobis 
Deus , ut filii Dei nominemur et simus; et Smaragdus 
in hunc locum : « Magna dignatio Dei Patris! nos in 
servorum esse numero non meremur, ille nos in (i- 
liorum numero computare non dedignatur : grandis, 
inquam, dignatio est, ut cum simus naturaliter filii 
irz, et ab infantia peccatores, (ilii Dei misericorditer 
vocemur. » Summam vero hominis dignitatem, ut 
qui nalura sumus filii irz, per gratiam fiamus divin: 
consortes naturze, Utrumque aguoscebat venerabilis 
Gerardus Clarevallensis monachus et frater S. Bernardi 
abbatis, qui, ut ipserefert, extremum exhalaturus spi- 
ritum, exclamabat (Serm. 26 in Cant. , n. 14) : «Quanta 
dignatio Dei, Patrem hominum esse! quanta liomi- 
num gloria, Dei (ilios esse et heredes! nam si filii , et 
hzeredes. » 

Quod autem hiec dicitur Deus contristari, non sie 
capiendum quasi immutabilis per naturam, apud 
quem non est transmutatio, aut vicissitudinis obum- 
bratio, passionibus obnoxius foret : sed quia homi- 
nes hic alloquitur, humano etiam loquitur modo , et 
quoniam contristati solent homines a quibus injuriam 
acceperunt secedere, eosque solitis privare beneti- 
ciis, sic cum peccatores deserit Deus, et quas solet 
effundere subtrahit gratias , tunc contristari dicitur, 
sicut irasci cum punit. 

lia enim ei omni tempore de bonis suis in nobis pa- 
rendum est.] Parendum , id est serviendum, ei , sci 
licet Deo, ei quidem de bonis suis, idque omui tems 
pore. De bonis, inquit, suis; quidquid enim honi 
labeinus, ab eo tenemus cujus misericordia sumus : 
unde ei vulga:a illa sententia : Cum Deus coronat 
merita nostra, coronat dona sua; et S. Bernardus 
(Serin. 25. super Cant.) : « llominis ju-titia Dei in- 
dulgeutia est; » et ex Petro. Damiani (Serm. 12) : 
« Dicuntur justiti:e Domini opera jusio;. um , unde et 
ipsi jus appellantur, quia omne datum cptimum , et 
omne donum perfectum desursum est a Patre luminum: 
quid enim habes, quod non accepisti? » Ergo de bonis et 
donis Domini serviamus illi : serviamus de corpore, 
quod ab eo benigne concessum esL, ut membra ejus. 
qui sunt super terram mortificantes, superflua ejus. 
desideria resecantes, carnem spiritui subjicientes, 
suave Cliristi jugum et onus ejus leve fortiter sub- 
eamus ; serviamus ei de anima, quam sola voluntate 


possunt dici preclara; » citatque llieronymum ad D creavit , ut summas ejus perfectiones jugi meditatioue 


Celantiam b:ec scribentem : « Summa quidem apud 
Deum nobilitas est, praeclarum esse virtutibus. » 
Imprimis. | 1d est ante et super omnia, vel, ut 
explicat Sinaragdus, in. primis, id est m inilio Con- 
versalionis οἱ inchoationis boni operis; quo ta- 
men loquendi modo reliquum vite. ipsiusque operis 
tempus baudquaquaim excludit. ] 
Ut quidquid agendum inchoas bonum , ab eo perfici 
in&tantissima oratione deposcas.| Quod S. Pater non 
Sic dicit, quasi aliquid boni a nobis incipt posse, ut 
quondam voluerunt Semipelagiani, sentiret; nam et 
discipulus jubet bonum aliqnod in se cum viderint, Deo 
applicent non sibi, et iuira Deum ipsuim Ita loquentem 
imducit: Et antequam me invocelis dicam, Ecce adsum. 
Ui qui nos jam in filiorum dignatus est. numero 
compulare, non debcat aliquando de malis actibus no- 
giris contristari. Mie reddit ratiunem cur bouum ali- 


contemplantes, ejus beneficia memoria retinemes, 
ipsumque sincero atque intimo cordis intuitu comple- 
ctentes3, divinz inajestati jugiter inhzxreamus ; ser- 
viaimus ei de praeceptis , de consiliis, de internis illis 
illustrationibus motionibusque quas anima miseri- 
corditer inspirat, ut voluntates ejus fideliter exse- 
queutes, debitum servitutis obsequium 19 exhibea- 
mus. Idque, ut ait S. P. Benedictus, omni tempore, 
quod Smaragdus et alii communiter post eum inter- 
pretes intelligunt sive in prosperis , sive in adversis, 
hoc esl per totam vitam. In quo redarguas eos qui 
ad tempus credunt et in tempore tentationis rece- 
dunt , qui cum non nihil temporis sub suavi Christi 
jugo in monasteriis egerint , aut ad officium diguita- 
temve aliquam assumpti fuerint , tunc secutn factum 
esse putant, nec se ad communia fratrum exercitia 
astringi, quod cum gravi ayimi dolore cuibusdam ji 


REGULA COMMENTATA. PROLOGUS. 


226 


ecinobiis videmus. At non sic plaue S. Benedictus, A periorum monita, quorum nos exbortationes illumi- 


non sic. sed omni , inquit, tempore de bonis suis in 
nobis Domino parendum est. Ergo « sine timore de 
manu inimicorum nostrorum liberati serviamus illi in 
sanctitate et justitia coram ipso, omnibus diebus no- 
stris, » ul is sit terminus obedientie qui est vit , ut 
eum S. Bernardo loquar. Notanda prorsus hunc in 
jocum Hildemari verba : « Egregia , iniit, admonitio 
est , cum dicitur : Omni tempore, quia ubi dicitur 
servitus Dei, monetur ea omni tempore esse ; nain 
hominis servitus non potest omni teinpore esse , sed 
per intervallum temporis. » 

Ut non solum ut iratus pater non aliquando filios 
exheredet.] lrascitur Deus cum punit, punit vero 
enm improbos filios pius paler exlizeredat : gravis- 
sima prorsus peoa, ut qui hwredes quidem Dei, 
celieredes. autem. Christi per adoptionem filiorum 
effecti sunt, in penam admissa in patrem offensz , 
ceelesij priventur hereditate. 

Sed nec ut metuendus Dominus irritatus malis no- 
stris, ut nequissimos servos perpetuam tradat ad pao- 
mam , qui eum sequi noluerint ad gloriam.| Similiter 
Deus hic irritatus dicitur, cum nequissimos servos 
perpetuam tradit ad penam , non solum propter pec- 


tatum, sed propter peccatum ex malitia commis-: 


sum ; « Plus enim est irritatus quam iratus, inquit 
Hlildemarus; nam ille irritat, id est provocat, qui 
ex studio male voluntatis alterum facit irasci Nam 
irasci facere potest , qui simpliciter peccat. » 
Exzsurgamus ergo tandem aliquando.) Justa ac legi- 
tima ex przmissis illatio; si enim malis actibus no- 
stris contristatur Deus, si pater iratus filios exhze- 
iedat, si metinendus Dominus requissimos servos 
perpetuam tradit ad poenam ; quid , ni-i lic serio 
cavenda, inferendum est? Quare ersurgamus ergo, 
inquit, tandem aliquando ; qua l«quendi rationc de- 
notat nullum non esse panitentix tempus ; etsi cnim 
bonum sit viro, cum poriaverit jugum Domini ab 
adolescentia sua, non ideo tamen omris prorsus spes 


B 


nant ; ad ipsam S. Spiritus inspirationem , cujus in- 
teruz illustrationes mentis nostrze teneliras fugant . 
apertis, inquam, oculis , id est relicta veteri conver- 
satione, mentisque torpore discusso, vitiis pecca- 
tisque penitus deletis; « tune enim dicitur quis ape- 
rire oculos, cum liberatur a peccato, quia per pec- 
catum dividitur aliquis a lumine, scilicet Christo , ». 
inquit Richardus de S. Angelo. Hecte autem post. 
quam dixit: Ilora est de somno surgere, subjungit : 
kt apertis oculis, ete. ; quia prima hominis a somno : 
excitati operatio est aperire oculos. 

Attonitis auribus.| Scilicet mentis. Attonitis, id est 
attentis, « quasi ad verba tonantis attentis, vel atto- 
nitis, id est ad tonumf intentis, » inquit Bernardus 
Cassinensis, et post euin Doherius ; seu potius atto- 
nitis, id est territis, et pr: stupore ad tantam vocan. . 
tis nos Dei benignitatem mirautibus. 

Audiamus divina quotidie clamans quid nos admo- 
neat voz.] Vocem divina duobus possainus modis 
intelligere: 1^ in neutro genere, qua.i diceret res 
divinas, seu Deum sapientes, ita ut sensus $it : Àu- 
diamus quid vox quotidie clamans res divinas nà- ad. 
moneat; 2* in feminino, referendo divina ad vor, «uasi 
diceretur: Audiamus quid vox divina quotidie cla: 
maus nos admoneat. Clamat autem vox divina per 
verbum Patris, scilicet Christum, cujus verba iu 
Evangelio; clamat per o!a prophetarum, quorum 
oracula in sacris paginis ; clamat per ora apostolorum, 
quorum doctrina in 144 eorum Episto;is in Ecclesia 
quotidie legitur; clamat per vitam et exempla san- 
ctorum, quorum actus. in collatione ante completo- 
rium recitantur ; c'amat per exhortationes SS. do- 
ctorum, juxta illud : Qui vos aud.t me audit ; clamat 
per creaturas, quarum benelicio reà divin, itio 
Deus ipse nobis inuolescit; clamat denique per os 
David dicens: 

Il odie sí vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda 
vestra.] Nilií. enim obdurato corde deterius, cujus 


est abjicienda, si vel ad virilem zetatem aut ad sene- (; sinceram nobis similitudinem repraesentat S. Deruar- 


€ctutem. usque suam quis distulerit conversionem : 
nam et paterfamilias hora etiam undecima operarios 
ad vineam mittendos conducit, quos in priemiorum 
retributione pares facit iis qui pondus et zstum diei 
| ertulerint ; quamvis periculosum sit omnino diutius 
ad Dominum conversionem differre , ut docet S. Au- 
gustinus serm. 87, de Scripturis, insinuatque hic 
$. P. Benedictus, 13 qui non simpliciter dicit ut 
surgamus, sed ut. exsurgamus, id est sine mora sur- 
gamus , ut exponil lHlildemarus , sive , uL aiunt Ber- 
nardus Cassiuensis et Petrus Boherius, surgamus 
cum effectu. 

Excitante nos Scriptura ac diceute: « flora est jam 
unc de somno surgere. » Jam nunc, id est eo ipso 
quo loquor tempore, sine ulia pror-us dilatione : 
quia, ut dicit apud Cassianum abbas Germanus (Col- 
lat. 41, cap. 5), « ad profectunr spiritualium rerum, 
virtuteinque tendentibus periculosa ac noxia est et 
parva dilatio; » et, ut ait S. Ambros us (In c. 1 Luc.), 
« nescit tarda molimina Spiritus sancli gratia. » 

De somno surgere.| Somno hic torpor negligentize 
Bd" ut exponit S. Gregorius papa (ὦ. v Hor., 
cap. 23). 

Kt apertis oculis ad Deificum lumen.| Lumen Dei- 
ficum est ipse Salvator Christus, qui illamiuat om- 
nem hominem venientem in huuc. inuundum, q:iique 
de seipso dicit: Ego sum lux mundi. Lumen Deihi- 
cuim est ipsa sacra Scriptura., de qua Psaltes regius : 
Lucerna pedibus meis verbum tuum. Lumen Deilicum 
est superiorum magistrorumque doctrina , nam qui 
docti [uerint , fulgebunt quasi splendor firmamenti, et 
qui ad justitiam erudiunt multos quasi stelle in perpe- 
tuas eernitates (Danielis xn). Denique lumen Dcei- 
ficum est interna Spiritus sancti inspiratio. Aperts 
ergo oculis ad Deificum lumen, scilicet ad Clristuin, 
cujus exempla vitaque viam salutis demonstraut ; ad 
sacram Scripturam, cujus veritas uos docet; ad su- 


dus his verbis (Lib. 1 de Consid., cap. 2) : « Quid est 
cor duruin? ipsum est quod nec compunctione scin- 
ditur, nec pietate mollitur, nec movetur precibus : 
minis non cedit, flagellis duratur. Ingratum ad be- 
nelicia est, ad consilia infidum, ad judicia seevum, 
inverecundum ad turpia, impavidum ad pericula, 
inhumanum ad humana, temerarium ad divina, prz»- 
leritorum obliviscens, przxsentia negligens, futura 
non providens; ipsum est cui praeteritorum prater 
solas injurias nihil omnino non praeterit, prasen- 
tum nihil perit, futurorum nulla nisi forte ad ulci- 
scendum prospectio seu przeparatio est, et ut brevi 
cuncta horribilis mali tala complectar, ipsum est 
quod ucc Deum timet, nec bominem reveretur. » 
Feda sane, genuina tamen, et viva obduraii cordis 
imago, quam in se perversa peccandi consuetudine , 
ecelesti deleta, exprimit peccator; ex quo. fiL, ut 
tanquam montes Gelboe nec rorem  divinx grat 2e, 
nec pluviam excipiat, nec ullas Solis justit«e illustra- 
tiones; aut, si quis forte divinus radius illuxerit, non 
emolliai, sed lutosum potius cor obduret, »icut pa- 
ratis à Mose miraculis obduruit Pharao. Ergo ne 
nos lante calamitatis tam profunda abyssus absor- 
beat, hodie si vocem Domini audieritis noli e obdu- 
rare corda vestra. « Quante. enim temeritous et 
insanix est, ait S. Bernardus (Serm. 25 de divers.), 
si forte dum alloquiturnos Dominus majestatis, nos 
Insensati avertamus aurem, et ad nescio quas aui- 
muin ineptias couvertamus ! Quanta est hiec injuria, 
et quam graviter vindicanda , cum vilissimus vermis 
clamantein. ad se audire dedignatur creatorem uni- 
versilatis ? Quanta vero, et quam ineffabilis divin 
diguatio bonitatis, qui quotidie conspicit nos infe- 
lices, avertentes aures, obJurautes corda, et nih lo- 
minus clamiiat ad nos! » 

Et iterum: Qui habet aures. audiendi audtat quid 
Spiritus dicat. Ecclesiis.] Aures audiendi sunt μιὰ- 


991 


S. P. pexeDicT! 


228 


(Ἢ; ictus Ns c aeri . 
gnum audiend:e veritatis, eum sineera ilfiusseetand:e A πού! YXniigne vocatfunis monastieze beueficium, de 


voluntate, desiderium. Quid. Spiritus, seilicet Sypiri- 
tus sanetus, dicat Ecclesiis, id. est cunctis Christi 
fidelibus, ex quibus tanquam vivis lapidibus una 
construitur Ecclesi». Notat porro Rabanus (Super 
Mat.) qued « quoties live admonitiuneula, » nempe: 
Qui habet aures audiendi audiat, « vel in Evangelio, 
vel in Ap^ealypsi Josnuis interponitur, mysticum 
est, quod dicitur, atque ad audiendum discenduui- 
«ue salubre insinuatur. » — 

Et quid dicit ? Venite, filii, audite me.| Venite , cha- 
ritatis nimirum gressibus: « Pedes tui, inquit S. 
Augustinus (In psal. xxxii), charitas tua. est ; duos 
pedes habeto, ioli esse claudus. Qui sunt duo pedes? 
15 duo precepta clmritatis, Dei et proximi; his 
peuibus curre ad Deum , accede ad illum, qui ct ut 
curreres ipse hortatus est. » 

Timorem Domini docebo vos.] Recte omnino, quia, 
ut. dicit S. Ambrosius (Lib. 1 $n hexam.), « qui timet 
Dominu: declinat errorem, ad virtutis semitam vias 
suas dirigit; nisi enim quis timuerit Deum, non po- 
test renuntiare peccato; » et S. Bernardus (Serm. 
δὲ in Cant.) : «In. veritate. didici nini] eque efficax 
esse ad gratiam promerendam, retinendau, recupe- 
randam, quam si omni tempore coram Deo inveuia- 
ris non altum sapere, sed timere. » 

Currite.| Appusite admodum postquam vocantem 
nos ad se induxit Spirituin sanctum, monet ut eur- 
ramus ad eum, qui vocavit nos; neque enim gradu 
lento, scd velut gigantes ad currendam viai. exsul- 
tantes ad Deum i accedere oportet, ut poie qui oinnis 
ior» sit impatiens. 

Dum lumen vita liabetis, ne tenebra roris vos com- 
trehendant. | aec verba duplicem possunt sortiri iutel- 
lecum, mysticuu ei litteralem. Secundum mysticum 
sensum lumen vit:e est ipsa gratia, per quam vere 
via vitx: nobis innotescit; vel lumen vite est ipse 
Christus Dominus, vera lux immundi, vora anima no- 
stri vita; quod Jumen habemus cum per gratiam in- 
tus euni iu anima possidemus, et per sinceram animi 
conversationem ejus seclamur vestigia, sicut. ipse 
dicit : (Qui sequitur me non ambulat in. tenebris, sed 
habebit lumen vita. "Tenebrae autem mortis sunt ipsa 
c:ecitas cordis, per quam in infelicem peccati foveam 
smortemque consequenter aeternam miseri. cadimus, 
propier quod et morjis tenebrie nuncupatur ; vel te- 
nebra: mortis $unt ipsa mors anima peccatum, sic 
dicium, quod inlelices nos in tenebras exteriores, 
ubi erit fletus et stridor dentium, expellat, atque a 
vera luce Christo separet; vel tandein tenebra qor- 
tis sunt. diabolus, nan, ut ait S. Augustinus (In 
psal. xvii. serm. 2), « Mors diabolus est, non quia 
ipse inors est, sed quia per illum mors. » Dicitur 
autem tenebra: mortis, quod totus sit tenebrifer, 
ipsasque inferorum inhabitet tenebras; el ita hoc 
eCisu Cami S. P. Benedictus ait : Cuirite dum lumen 
vite Eabetis, ne tenebra: mortis vos comprehendant, 
iiem cst ac si diceret : dum vobis divina. suppetit 
gratia , dum adest Cliristus habitans in cordibus ve- 
stris per Spiritum sanctum, qui datus est. vols, 
currite per boua opera, certain. vocationem vestram 
f2eientes, ne forte per vestram cu:pam neglecta gra- 
ua subtrahatur, atque ἃ vobis prorsus Christus abs- 
cedat, Sicque vus cordis c:cilas in proiundum vitiv- 
rum mergat, et diabolus, ipsumque peccatum vos 
comprehendens, tanquam iulideles servos in deternas 
cjiciat tenebras, quod Deus avertat. 

juxta litteralem vero seusui, lumen vitz est pr:e- 
sens tempus, seu ipsa qua vivimus vita; tenebrae 
meris mors jsaturalis, quie fit per separationem 
animi ἃ Curpore; el sic currie dum lumen vil 
habetis, ne tenebra: mortis vos coripreheudant, cun 
ila sententia concanit : Dum tempus tiabemus ope- 
riur bonum, ne forte immatura morte praoccupat 
[ruswa poeniteutiae lucum quarramus. 

1G Et quereus Dominus iu multitudine populi, cui 
Le ecucaut, operari sut! Hic commeudat S.P. Ue- 


quo T yrxsértim bis verbis insinuat : 4? quod ipse 
Dom!" "S nos viles servos servosque peccati vocare 
et qU£Cere dignetur, et querens boninus ; 2" quod 
"oS toL ac tantis, nobis forte melioribus liae in eausa 
prztulerit, in multitudine populi; δ᾽ idque ut iu 
tanti. gatrifamilias operemur viuea, et ei serviamus 
cui servire regnare est, operarium suum. 

Porro tribus nos potissimum modis piissimus Do. 
minus quarere ac vocare solet, quo& Cassianus ex. 
primit his verbis (Collat. 5, cap. 4) : « Primus ex 
Deo est, secundus per hominem, teriius ex. neécessi- 
1116. Ex Deo quideni: est quoties iuspiratio quadam 
immissa in cor nostruu nonnunquam etiatn der- 
mientes nos ad desiderium vita aeterne et salutis 
ex uscitat, Deumque sequi, et ejus inlirere praeee- 
ptis compunuctione saluberrima coliortatur. Secuudus 
vocationis modus est, quem lieri per howinetn dizi- 
mus, cuu vel exemplis quorumdam sauetorum, vel 
moniti3 instigati, ad desiderium salutis accendimur. 
Tertius vocationis modus est, qui ex necessitale de- 
scendit, cum divitiis mundi bujus, vel voluptatibus 
ojligati, ingruentibus repente tientationbus, quae 
vel mortis pericula comnunantur, vel amissione bo- 
norum, ac proscriptione percutiunt, vel charorum 
morte compuugunt, ad Dominum, quem sequi in re- 
rum prosperitate contempsimus, saltem inviti pro- 
perare compellimur. » 

Quocunque no$8 inodo Deus vocet, magna sane est 
vocantis dignatio : at. nili] prorsus ita commendat 
vocationis iuonastica: gratiam, ac illud quod tisiugat 
S. lienedictus lis verbis : 4n muliiiudine populi opc- 
rarium suum. Operarium suum inquit in singulari, 
quasi nos, non tanquam paucos ex paucis, sed velut 
unum ex tota populi mult tuiine, qua lotum terra- 
rum orbem replet, elegerit : cujus quidem beneticii 
maguitudinem  contemplaus Petrus Damiani sic. ex- 
clamat (Üpusc. 52, cap. 2) : « Cum vos oinnipoteus 
Deu8 mundo subiraait, ac sub monastca sibi disci- 


C plina servire. constituit, quid aliud fecisse ceruitur, 


quam velut olim iu cataclysmo de multis pereuntibus 
vos paucos elegit, ac iu bituminate arce lutibulum 
ut vivereus induxit * » Magua est equidem iua, Deus 
bone, inisericordia, quod animas octo ex omni pe- 
reupte hominum multitudine salvare dignatus 5i5; 
inagna, quod unicum Loth una cum duabus fiiis ex 
couflagrantibus Sodomorum flammis eripueis; uma- 
gua, quod duos honunes ex tota. popuii Jsraelitici 
gente, pereuntibus aliis in solitudine, promissam in 
lerram introduxeris : at major. ausiia dicere, tajor 
longe est ea misericordia, qua nos pra» magno atio- 
rum numero electos in sacri religionis claustra 
transtulisti. llli etenim et justi erant, et si dicere fas 
Sit, de te semper bene tieriü, in omnibus hactenes 
lideles, et 1najora in posterum pollicente-:; nes vero 
peccatores, injusti, infideles, rvihil nisi peccatum et 
iniseriam promittentes. Quid. retribuemus Domino 
pro oinnibus qui retribuit nobis ? Ultra non servia- 


D ius 17 peccato, sed in novitate vibe servia.us ei 


qu! nus ideo quisivi!, vocavit, clegu, ut sacr: reli- 
gionis hortum exco:entes, omnis generis virtutbm 
llores, bonusque tandeair aliquando fructus, in. hor- 
reo cavlesti recondendos producamus. 

Iterum dictu : Quis est homo qui vult vitam.| Vitam 
utique beatam,  eauique zternàam ; nàm, ut. dicit S. 
Augustinus (Serm. 84), « vita non esi nisi reata ; el 
beata vita esse noii potest, nisi zterna, ubi sunt dies 
boni, nec multi, sed unus; » vel etiam vitam, id est 
Christum Douiünum, qui est. via, veritas et vita, de 
quo devote S.. Bernardus (Serm. 75 in Cunt.) : c« Ki 
quid est tam cordium vita, quam Dominus ineus Je- 
sus Christus, de quo aiebat qui eo vivebat : quia cum 
Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebius 
cuim eo in glor.a? » 

Et cupit videre dies bonos.| Dies boni sunt zeternitas 
Leata, de qua 3. Augustinus (Serm. 64), « Dies. ille 
ucscit ortum, nescit occasuni, illi diei non succedit 


995 


REGULA COMMENTATA. PROLOGUS. 


250 


ceíasünns, quia non przcedit hesternus; » nam prz- A Dei non membrum corporeum, sed poten'iam, qua 


seutis dies temporis malos vocat. Apostolus dicens : 
Riedimentes tempus quoniam dies mali sunt (Ephes. v) ; 
et certe, ut ait S. Augustinus, « non ergo sunt mali 
dies quos agimus in corruptela hujus carnis, in tanta 
et Sub tonta sarcina corruptibilis corporis, inter tan- 
158 tentationes, inter tantas dilficultates, ubi falsa vo- 
luntas, nul'a securitas gaudii, timor torquens, cupi- 
ditas avida, tristitia arida ?* »Unde et paulo post addit : 
« Quid est diu vivere, nisi malos dies malis diebus 
addere? » 

Quod si tu. audiens respondeas : Ego. Et quis ita 
nou respouderet? « Da mihi bominein latronem, in- 
qui! S. Augustinus (Serm. 251), sceleratum, fornica- 
torem, maleficum, sacrilegum, omnibus vitiis inqui- 
natum, omnibus flagitiis seu facinoribus obrutum, 
qui non velit beatam vitam vivere? Scio, omues 
vultis heate vivere, sed unde homo beate vivat, hoc 
non vultis vivere. » 

Dicit tibi Deus : Prohibe linguam tuam a  malo.] 
Recte own.no. vitam. diesque. bonos cupienti indicit 
prohibere linguam a malo, quia $1 quis putat se re- 
igiosum e-se non refrenans linguam, hujus vana 
est relizio, et qui verbo non offendit, hic perfectus 
est vir. 

Et labia tua. ne loquantur dolum :] « Disperdet enim 
Deus universa labia dolosa, » inquit propheta; et Sa- 
lomen : Anime dolose errant in peccatis (Prov. xui). 
Dolus autem, ut dicit S. Augustinus (^ psal. v), est 
cum aliud agitur, et aliud simulatur. Hinc « quid est, 
inqumt (Lib. L Homil., hom. 1), aliud loqui dolum, ni:i 
aliud labiis promere, cum aliud claudatur in pectore? 

Diverte a malo, et fac bonum.| Moc est enim bre- 
viarium nostrz salutis, ut ait Doherius, de quo et 
S. Benelictus abbas Anianensis, ut scrihit Ardo di- 
scipulus ejus (Sec. 1v Bened., part. 1) in illius Vita, n. 
30 : « Quibusdam vero hoc inculcare solitus erat : 
Si plurima. tibi impossibilia esse precepta noscun- 
tur, hoc exignum serva przceptum : Declina a malo 


exaudit, regulariter debemus accipere,» inquit prze- 
fatus Augustinus (In psal. 1x) ; et sic aures mex ad 
Wreces vestras idem sonat ac exaudiam preces ve- 
stras. 
Et antequam me invocetis dicam vobis : Ecce adsum. ] 
« Quid est ecce adsum? inquit iterum S. Augustinus 
(In psal. xxxi); ecce przsens sum, quid vis ? quid 
a me quzris? quidquid tibi dedero vilius est. quam 
ego : meipsum habe, me fruere, me amplectere. » 
Quid dulcius nobis hac voce Domini invitantis nos, 
fratres charissimi? Hic apposite Hildemarus : « Con- 
suetudo est, ait, sanctorum pradicatorum post do- 
ctriuam aut. exhortationem, aut orationem, subjure 
ere, quod frequentissime Paulus apostolus fecisse 
egitur; S. vero Benedictus, quia, sicut non distabat 
longe a sanctorum merito, ita etiam noluit distare 
doctrina, propterea post doctrinam exhortationem 
subjunxit; » nempe : Quid dulcius nobis hac voce, 


B fratres charissimi, etc. 


Fratres charissimi.] Charissimos fratres hic vocat, 
quos prius filios appellaverat, ut se tanquam unum 
ex illis esse velle demonstraret, juxta illud S. Gre- 
gorii papae (Lib. 1, epist. 24): Przelatus « lionore sus- 
penso zqualem se subditis bene viventibus de- 
putet. » 

19 Ecce pietate sua. demonstrat nobis Dominus 
viam vite. | Pietate sua, id est misericordia sua; et 
beue quidem , « quia non tenetur de necessitate no- 
bis demonstrare viam vita, » Inquit Richardus de 
S. Angelo; et quia, ut dicit llildemarus, « uullus 
suo merito salvatur, sed pietate et misericordia Dei 
salvatur; » vel ecce pietate sua, quam scilicet tam 
suaviter 40s ad vitam vocando, media ad ipsam con- 
ducentia docendo , seque ip-um promittendo , osten- 
dit: liec enim ad prxmissa verba referri declarat 
ΥΟΣ demonstrativa ecce. 

Viam vite.) Vita Deus est , via ad vitam charitas, 
a qua utinam nunquam recedamus! 


et fac bonum ; quz sententia ei ita familiaris exstitit, C — Succinctis ergo fide vel obse.vantia bonorum actis 


ut tempore mortis collectis omnium Patrum senten- 
liis unum ex ea vellet conficere librum, » 

18 Inquire pacem et sequere eam.| Tanquam uni- 
eum ac singulare bonum 8. Pater subjungit : Jnquire 
pacem; magnum enim est p:x vera et sincera bo- 
num, cujns ope filii Dei evadimus, uli ipse dicit : 
Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur ; et « me- 
rito, iuquit S. Bernardus (Serm. 4 de omn. sanctis), 
filii noinine vocabuntur qui lilii opus impleverint. » 

Et sequere eam.] Neque enim quaere suflicit, ni el 
inventam sequaris ; imo fngientem persequaris. Vel 
sequere eam iu tempore futuro, id est sequeris seu as- 
*eéqueris eam tanquam fructum et praemium. impensi 
iu quaerendo laboris: quo sensu usurpata a S. Be- 
nedicto prophet:e verba intellexisse videtur S. Au- 
gustiuus cum dixit (Lib. 1, lomii., hom. 1) : « Ut 
quaramus pacem praecipitur nobis, ut auteur sequa- 
mur eam promiuitur nobis. » 

Et cum hec feceritis, oculi mei super vos.] Qux 
quidein non sic. accipienda sunt, quasi incorporeus 
per naturam Deus corporea haberet membra, ut 
olim voluerunt Anthropomorphitz ; sed b:ec figurate 
dicta sunt, et secundum nostrum loquendi modum ; 
«quibusque 2utem nominatis Dei membris, quie in 
nobi$ visibilia et corporea Sunt, potentias operatio- 
gu οροι εἰ intelligi, » inquit Augustinus (In psal. 
iX); ei sic oculi Domini aliquando pro ejus cognl- 
tione, ut eum. S. Benedictus dicit oculos Dumini in 
omni loco speculari bonos et malos; aliquando pro 
justo ejus in malos judicio, ut cum dicitur in psalino : 
Vulius autem Domini supcr. facientes mala, ut perdat 
de ierra. memoriam. eorum; aliquando pro pia in 
bonos nisericordia, ut eum propheta dicit : Oculi 
Domini super justos, etc., quo sensu oculi Domini 
hic accipiendi sunt, quibus utinam miseros nos pec- 
catores respiciat! 

Et aures ec. ad. preces vestras.] Similiter « aurem 


lumbis nostris.] Demonstrata via. vite , quid adhuc 
hzremus immoti, aut quid superest , nisi ut alacri- 
ter ambulemus in ca? quod ot expediti przstemus, 
recte omnino S. Benedictus ait: Succinctis ergo fide 
vel observantia bonorum operum lumbis vestris , al- 
ludens ad illud Apostoli ad Ephesios : State succincti 
lumbos vestros in veritate, etc. Sed quia ad spiritalein 
hic cursum nos invitat, ita et ad spiritalem luinbo- 
rum prxcinctiouem: et quoniam ex eo quod ex lum- 
bis caruales delectationes prodeunt, SS. Patribus 
luxuriam lumbi ss»pissime significant, per lumbo- 
ruin pracinctionem carnalium voluptatum mortifica- 
lionem , ipsamque virginitatem vulgo intelligunt , 
juxta illud S. Gregorii (Homil. 15 in Evang.) : « Lumn- 
bos praccingimus cum cartis luxuriam per continen- 
liam coarctamus. » Sed quia, ut idem S. pontifex 
loquitur (Lib. xxsvan Mor., cap. 4), « alia est luxuria 
caris, qua casutatem corrumpimus ; alia vero luxu- 
ria cordis est, qua de castitate gloriamur , » ideo 
duplici nos cingulo przcingi voluit S. Benedictus , 
[ide scilicet, el bonorum operum observautia : fide, 
qua Deum. bonorum omnium auctorem , ipsiusque 
proinde castitatis agnoscamus ; bouorum operum 
observantia, quibus petulantes carnis motus repri- 
mauus , forte respiciens ad illud lsaiz : Et erit jus- 
titia cingulum lumborum ejus, et fides cinctorium re- 
num ejus (Isai. x1) : per bonorum operum observan- 
tiam justitiam, qux non nisi bonis operibus exerce- 
tur, denotans; quod et aliis verbis in Evangelio Do- 
minus precipit dicens : Sint lumbi ves ri pracincti, 
εἰ lucerne ardentes in. manibus. vestris; « in 'umbis 
enim accinctis virginitas, in lucernis ardentibus bo- 
na opera » designantur , inquit S. Augustinus, 
Apposite autem bonis operibus prefixit tidem , ip- 
sinue fidel bonorum operum observautiam subjunxit : 
Itedemptori etenim nostro unum sine altero placere 
nequaquam potest; unde et sponsa in Canticis : Ful- 


951 


s. p. BENEDICTI 


, 8308 


cite , inquit, me floribus, stipale me malis : ad que A reudam ἢ" m, Initemur ergo sanctorum exempla, 


verba S. Bernardus (Serm. 51 in Cant.) : « Fidem 
florem, fructum actum intellige; nec incongrue , ut 
opinor , id tibi videbitur, si advertas quomodo instar 
floris necessario prz:ecedentis fructum , bonum  quo- 
que opus fide oporteat pr:eveniri ; alioquin sine lide 
impossibile est placere Deo, Paulo attestante, mais 
autem eque ipso docente : Omne quod non est cx fide 
peccatum. est, laque nec sine flore fructus, nec siue 
fide opus bonum : sed et fides sine operibus 90 
ποι. est, sicut inutiliter flos opparet, ubi non se- 
quitur fructus, » Et. item alibi Scriptura : Si recte 
offers, et recte non dividis , prccasti : ad quie iterum 
S. Bernardus, cum prius dixisset fidei opera esse 
jungenda, subjicit (Serm. 34 in Cant.) : « Reciequi- 
dem quodcunque horum offers ; recte. autein. ab al- 
terutro ea non divid:s : noli esse rectus oblator, et 
pravus divisor. Quid dividis actum a fide? inique 
dividis fidem perimens tuam ; nam fides sinc operi- 
bus mortua est, munus imnortuum olfers Deo. Si eniin 
quzedaw auima fidei ipsa devotio est , quid fides quie 
non operatur ex dilectione, nisi cadaver exanime ? 
Bene honoras Deum. munere fetido? Bene placas i- 
dei interfector? Credis in Clri-tum? fac Christi ope- 
ra; ut vivat fides tua, tdem tiam dilectio animnet, 
probet aetio. Sel nec opera quamvis recia. rectum 
cor efliceie sufficiunt sine fide : quis enim rectum 
dicat hominein non placeutein Deo? Sine fide autem 
iinpossibi'e ext placere Deo : qui non placet Deo nou 
potest illi placere Deus; nam cui placet Deus, Deo 
displicere non potest. » Idipsum contirinat S. Grego- 
rius papa bac siilitudine(Libro τι BHegistri, cap. 55): 
« Sicut rami sine virtute radicis areliunt, ita opera 
quantumlibet boua. videantur , nulla sunt , si a soli- 
dilale lidei disjunguntur. » 

Et calceatis pedióus.] Pedes animze affectiones vul- 
go significant, quos calceare dicimur, cum variis 
virtutibus exornamur : et bene calceaus pedibus, "6 
forte viam vit:e percurrens, offendas ad lapidein pe- 
dein tuum, tentationi succumbendo. 

Per ducatum. Evangelii. | ld est doctrinam Evange- 
li sequeutes ducem. 

Pergamus itinera ejus.| Scilicet Christi Domini tam 
misericorditer nus vocantis, cujus itinera sunt vo- 
luntaria paupertas : quia cuui esset dives, pro nobis 
faclus est p»uper ; abnegatio propriz voluntatis, quia 
factus e«t pro nobis obediens usque ad mortem ; in 
wribulationibus et angustiis humilis patientia, quia 
pa:sus est, nobis relinquens exemplum, ut sequa- 
mur vestigia ejus : areia quidem et aspera homini- 
bus itinera, sed eo tutiora , quo paucioribus pervia, 
et ad celeste regnum coinpendiosiora. Vel perga- 
uus itinera ejus, scilicet Evangelii , cujus meutio- 
nei lacit : de cujus itineribus ita scribit Boherius : 
€ [n dvcatu Evanzelii quataor sunt itinera ad reg- 
nui Dei quisque teudentia, przecepta videlicet, mau- 
data, iesiimonia, exempla: in pr:eceptis justitia , in 
mandat s claritas, in testimoniis lides, iu exemplis 
per ectio invenitur. » 

Ut mereamur eum qui nos vocovit in regno suo vi- 
flere, ] cujus visio totam hominis facit beatitudinem; 
unde οἱ S. Philippus ad Christum dicebat : Domine, 
os'ende nobis Patrem, et «ficit nobis. 

[n cujus regni tabernaculo si volumus habitare, nisi 
illuc bunis acht uscurritur, minime pervenitur.] Statuit 
hic bonorom operum necessitatem, sine quibus in regui 
celestis tabernaculo ininime pervenitur. Notanter vero 
addidit, currendo, 91 redarguenseorunm torporeim et 
desidiaui qui commum vita contenti, in via vitze cito de- 
liciuut, quibus pro maguo reputatur si vel retrorsuni 
nou redeant, vixque via u ingressi, quasi nimium fati- 
ga!i dercquie cogitant. At plane non sic S. Benedictus, 
non sic; sed uisi illuc curritur iuquit, minime pervenitur. 
Certe. gran.lis nobis restat via, ἃ terra ad coelum 
magua est distautit, tautaüinque ad conficiendum iti- 
neris spatium soli nobis hujus diss vite. brevissimi 
€oncelun'ur, ut exsulteaius. sieut. gigautes ad cur- 


qui, ut SCPIDIU. Petr; Venerabilis (Lib. 1 3Mirac. cap. 
90), « bOà qua faciunt pro nihilo ducentes , ad 
majora 1010 desiderio conscendere semper intendunt, 
De quibus etiam S. Bernardus ; « Nunquzm , ait, 
justus arbitratur se comprehendisse, nutnouam dicit 
sufficil; Sed semper esurit sititque justiti»in, ita utsi 
semper viveret, semper quantum inse es! jus:ior esse 
contenderet, semper de bono iu melius pr ficere totis 
viribus conaretur. » Audiamus et illam Gillelmi :.b- 
batis S. Theoderici ad fratres de Monte Dei exhor- 
lationem. piissimam ( Cap. 9 ) : « Nolite neglizere 
nolite tardare, grandis enim vobis restat via, altis. 
sita est professio vestra, caeios. transit, par angelis 
est, angelicis similis puritati; non. enim vovistis so- 
lun omnem sanctitatem, sed. omnis sauctitatis per- 
fectionem et. oinnis cousummationis fiuem : non est 
vestrum circa commuizia  pr.eeepta languere, neque 
hoc solum attendere quid. pricipiat Deus, sed. qu:d 
velit, probantes quie sit voluntas. Dei hene benepla- 
cens, el perfecta : aliorum «st Deo servire, vestrum 
adlirrere ; aliorum esi Deuin credere, scire, atre, 
revereri ; vestrum esL sap.re, inte!ligere, coguoscere, 
frui. » Porro ne defieciamus iu via, sed. Sic eurcaimus 
ut comprehendamus, sciendum est nonnul!a esse quz 
et cursum promove:it et adjuvant, nonnulla quz re- 


. *ardant et impediun:. « "ria sunt quie faciunt curre- 


re, » iuquit S. Bernardus in libio de Amore Dei, 
quem sermonibus super Cantica subjuuxit n:ster 
Mabillonius, « timor videlicet, desiderium, et amor : 
timor fugiendo, desiderium appetendo, 3mor prozi- 
mum amando. Quatuor quoque sunt qua. impediunt 
cursum istum; írigus, calor, via laboriosa, πἰ εἴας 
currentis; quz sunt alio nomine diffidentia, concu- 
piscentia, asperitatis impatientia, nimia confidentia. » 

Sed interrogemus cum propheta Dominum dicentes 
ei : Domine , quis habuabit iu tabernaculo tuo?| « Ta- 
bernaculum cum proyrie accipitur belli res est : unde 
et contubernales milites dicuntur, tanquam  siuul 


C liabentes. tabernacula, » iuquit S. Augustinus ( Ja 


psal. xiv); sed tabernaculum hic a S. Benedicto δυ- 
mitur pro c«elesti patria. 

Aut quis requiescet in monte sancto ejus? ] Quod 
prius tabernaculum appellaverat , hoc montem sane 
ctum nuncupat, forte propter laborem οἱ diilicultatem 
scandendi cceli, nam regnum celorum vim patitur , et 
violenti rapiunt illud. 

- Post hanc interrogationem , fratres, audiamus Do- 
minum respondentem et ostendentem nobis viam 99 
ipsius tabernaculi, ac. dicenlem : Qui ingreditur sin . 
macula. | Muadis enim corde pronittitur regnum 
celorum : Beati mundo corde, inquit Cliristus, quo- 
niam iysi Deum videbunt. 

Et operatur justitiam. ἢ Secundum S. Anselmum 
( Lib. Cur Deus homo), « justitia est animi. libertas 
tribuens unicuique secundum propriam dignitatem : 
majori reverentiam, pari concordiam, minori disci- 
plinam, Deo obedientiam, sibi sanctimoniam, iniinico 


D patientiam, egeno operusam inisericordiam. » 


Qui loquitur veritatem in corde suo. ] Quia. wt dicit 
S. Augustinus (In psal. xiv), « nonoui iu 1 biis ha- 
bent veritatem, et in corde nou liabeut, tanquain si 
aliquis ostendat viam sciens in ea esse latrones, et 
dic;t : Si hac ieris, ἃ lawronibus tutus eris, et con- 
ltiugat ut vere non ibi latrones inveniantur ; verum 
ille locutus est, sed non in corde suo; aliud enim 
putabat, et nesciens verum dixit : ergo parum) est 
verum loqui, nisi etiam in corde ita sil. » 

Qui non egit dolum in lingua sua. | Ad qü:e verba 
iterum S. Augustinus : « Lingua agitur. dolus, cum 
aliud ore profertur et aliud pectore tegitur. » 

Nec fec:t proximo suo malum.| Proximus est omnis 
hoino , quem cum diligere teneainur, ab omni malo 
illi inferendo abstiuere debemus. 

Qui opprobrium non accepit adversus proximum 
suum. ] dd. est « non libenter aut tziere credidit 


ets 


REGULA COMMENTATA. PROLOGUS. 


95 


criminatori, » ul ait S. Augustinus. ( In psal. xiv ). Α nare, bonum facere, justitiam sectari, diabolicas sug- 


Aljam hujus versiculi expositionem ex S. Hieronymo 
iradit Hildemarus : « llle, inquit, non accipit oppro- 
ieium adversus proximum suum, qui nullum I:xsit, 
neminem nocuit, neminem scaudalizavit, ut ab illo 
debuisset sccipere opprobrium. » 

Qui malignum diabolum aliqua suadentem sibi cum 
ipse swasione sua a conspeclibus cordis sui respuens 
deduxit ad nihilum.| Hactenus viam colestis taberna- 
culi demoustravit S. Benedictus; sed qnia armatum 
in nostram peruiciem diabolum continuas itineri 
nostro insidias struere noverat ( ideo enim diabolus 
dicitur, qui Grece crimiuator, Hebraice deorsum 
fluens. interpretatur, ut ciun. Sinaragdo. notant Ber- 
mardus Cassinensis et Boherius, quod ad crimina nos 
provocet, et montem sanetuun Dei scaudere voleuies 
deorsum finere eificiat), consequenter subjungit nt ἃ 
conspectibus cordis maligntim respuamus, perver- 
sasque ejus sollicitationes ad. niliilum deducamus, 
deneganüo eum contemptu cousensum, ostend n8 
iu bominis esse potestate Llentanti diabolo resistere, 
nec nisi volentem ab. ipso superari, juxia illud S. 
Casarii ( Serm. 57 in. append. Serm. S. Augus.) : 
* Aligaius est. tanquam innexus canis catenis, et 
"eninenm potest mordere, nisi eum qui se. illu morti 
fera securitate conjunxerit. Latraie potest, sollicitare 
potest, mordere omnino non polest, nisi volentem ; 
uon enim cogeudo. sed suadendo nocet ; uec extor- 
quet a nobis consensum, sed petit. » 

Et parvulos cogi atus ejus tenuit, et ellisit ad 99 
Christum. |Varvulus cogitatus, id est exorientes inimici 
suggestiones compressit, ne forte crescentes compri- 
suentur, ac laudem. praevaleaut, juxta. illud poets : 


PPrincipiisobstu, scro me .icina paratur. Hinc S, Iierony- . 


gnus (Epist, 22): « Nolo sinas cogitatiunein crescere; 
dum parvus est hostis, interfice ; nequitia, ne z:zania 
erescaut, elidatur in semine. » Istud argumentum 
luse traciat Petrus. Dainiani eo. in opusculo quud de 
Κ͵Δδ congregationis in:Ulutis scrips.t (Cap. 19), ubi 


gestiones spernere, volentem ingredi Dci tabernacu- 
lumi priecepit, e:ute. omnino subjecit : Qui de bona 
observantia non se reddunt elatos, sed ipsa in se bona, eic. 
Quibus verbis tria docet : 19 de bona observantia ela- 
tionem fugere ; 2o Deum, non se boni operis auctorem 
agnoscere; 5^ consequenter Deum in se operantem 
niagnificare., 

Qui timentes Dominum de bona observantia sua non 
se reddunt elatos| , seipsos magni aliquid esse exisu- 
mates, cum tamen nibil sunt ; sed potius iufra omues 
sese deprimentes, ut 9/4 faciebat 8, Bernardus, cu- 
jus cum tanta esset vita sanclinonia, quantam imn eo 
etiam nenc catholicus orbis miratur, ita nihilominus 
de se scribebat (Epist. 250) ad alterum Bernardum 
priorem Poriarum : « Clainat ad. vos monstruosa 
vita imea, mea zerumnosa conscientia ; ego eniu quae- 
danm chiim:zra mei s:eculi, nec clericum gero nec lai- 
cum ; nam monachi jamdudum exui conversationei, 
noti habitum. » Et 5. Gregorius papa de se item ad 
Anastasium episcopum Antiochenum ic scribeus 
(Lib. 1, epist. 7) : « Quod vero me os Doniini, quod 
lucernam dicitis, quod multis prodesse perhibet, 
hoc quoque mihi ad. iniquitatum mearuin. cumulum 
accedit, ut cum vindicari in me iniquitas debuit, 
laudes pro vindicta recipiam. » 

Sed ipsa in se bona non a se posse, sed a Domino 
fieri. existimantes.| Ut eium egregie dicit S. Bernar 
dus (Serm. 54 in Caut.) : « Quid odiosius illa voce : 
Manus nostra excelsa , et non Dominus fecit hac 
omnia! » Longe aliter sentiebat, qui tamen plurimum 
libero hominis arbitrio tribuit, Joannes Cassianus , 
cum dicebat (Lib. xui, c. 16) : « Nou solum nanique 
ipsam perfectionem oportet erelere nostra iudustria 
nos vel labore possidere non posse; sed ne haec qui- 
dem ipsa, quz illius exerceinus obtentu, id est l.bo- 
res, couattisque nostros, ac studi:s, sine divinae pro- 
tectiouis auxilio, iuspirationisque ejus, casiigatlonis 
atque exhortationis gratia perficere, quaur scilicct 


iter alia baec habet : « lo primis, fili quicunque ma» C. cordibus nostris, vel per alium solet, vel per semet- 


wus ad confligendum paras cuui invisibili hoste Corne 
serere , sa age mentem tuam ab omui suggestiunua 
obrepentium imj;etu pervigili custodia communire, 
et »icut quisquilias , et quxque purgamenta, quae de 
operibus inanuum tuarum deciduut, in ignem proti- 
uus abjicis, ita nililominus cogitationum motus. in 
Deum projice; et quouiam ignis. consumeus est, illi 
superilua eurdis tui ad «onsumenduin trade, weino- 
rans iilud apostolicum : Omnem sollicitudine. ve- 
stram projicientes in euin ; el prophete : Jacta cagi- 
iatuin tuum in. Domino, et ipse te euutriei... Poue 
tentaLioueiP quasi eerpentem : nempe si ab ipso audita 
walim repellitur, $ana sunt omuia, nibil omnino cor- 
rumpitur, nili] eorum quie intus sunt iuquinatur ; si 
autem »ewel fuerit adtiissus, tametsi quavis iustau- 
tia posunodum abire cogatur, de veneno tameu ejus 
vel squamis necesse erit aliquid vel perexiguum 
remanere : ergo sollicitus esto , ut Lrentationi princt- 
pi» nasceuti velut armatus et intrepidus occurras, et 
parvulos orienuum eogitationaom motus ad. pe.ram, 
028 est Clirisus, allidas, » immensum ejus erya ie 
amorem eapissime meditando, ex collata hominibus 
henelicia revolvendo ; sic enim universas imimicti ca- 
ter vas lundiius proteres : « Quod -i 1upus in te forte 
tepentínus iusurgiL, arripe pelrai , inquib iterum 
l'eirus Damiani (Upusc. 92, cup. 6). et protinus fugit. 
Qua: est »sutem pera, 18i Ghristus? » Vides. Ambro- 
Sus, lib. vi n [lexoin., eap. 4, et Cassianuii, lib. và 
lnsiitut. , cap. 10. 

(Qui iiimentes Dominum de bora observaniia sua non 
ees reddunt eluios, sed. ipsa in se bona, nou a se posse, 
aed a Domino fieri exisitinantes, operaniem in se Domi« 
naue magnificent. | Quia vero n n dorinit ueque dor- 
Upitac adser-arius, et, uL optime netav LS. bersardus 
(Serm. 54 im Cant.) : « Si non potest impedire actio- 
Qe, tentat iuntenieonem, »uauens quatenus οἰ ρον 
uralia: arroges tibi; » ideo postquam ἃ malo decli- 


Tereot. LXVI 


ipsum, u«s visitaus, clementer infundere. » Ubi Ca:- 
Sianus quatuor agnoscit gratiarum genera : prutecuo- 
nis, qua noy ab liostium insidiis tuetur ; inspirationis, 
qua veluti sopitam mentem interius ad boum exci- 
tà! ; castigationis , qua nostrum a terrenis omnibus 
animum avertit; exloriaiionms , qua per sanctos do- 
ctores ad bonum operandum accendit. Quibus. si 
creationis, redemptionis, couservationis benetícium, 
divinunque ad omnes etiam natura'es aceius «oncure 
*um addideris, quo pacto jam bon: observaritle glu- 
riam nubis usurpare, Deo negare, priesumenmus! Anas 
merito nob S Apostolus inquiet : Quid habes quod non 
accepisti : 51 autem accepisti, quiu. gloriaris quasi won 
acccperis? Et S. Bernardus (Serm. 45 in Cunt.) : 
« Quidquid. hic favoris capias, quod ad. Deum non 
reiuieris, ipsi furaris ; iibi enim unde gloria, putiuo 
pulvis, tibi unde? De vite sanctitate? Sed. Spiritus 
est qui sanctilicat, Spiritus dico, nou tuus, sed Dei : 
et si prodigiis et signis ellfulyéas, in ma .u tua fiunt, 


D sed virtute Dei. An blanditur popularis favor, quo 


verbum bonum et forte beue deyrompseris? Bed 
Christus donavit os et sapientiam ; naim lingua toa 
quid, nisi calamus scri:e ? Et hoc ipsum n uuo ac- 
cepisti. » Et antea : « Quis credat parieti, si se dicat 
parturire radium, quea suscipit per fenestram? Auc 
si glorientur nubes quod imbres genuerint, quis nou 
irridea? Mili li juido Constat, nee de canalibu- orni 
rivos aquarum, mn 6 de labiis vel dent.bus verba pru- 
de. ua, etbi sensus ulira curporeus nes allngat, Neu 
laus eatomi laudab lis est piciura sive scriptura, vec 
gloria lingu:e aut labiorum serino bonus : tenus e ἢ 
ut et proplieta loquatur : Numquid yloriabituf, (nquis, 
secaris QS coutra eum qui sect ΙΒ ea, aut exalt- 
intur serva contra. eum a quo Urahitur? Qc.orodo st 
&levetur virga contra elevauiem se, εἰ exa tetar b - 
culus, qui utique. lignum est; c cout ἃ Donriuun 
omunbs qui gloriatur, si non t. Dumnitio glorietut. 7 


ὰ 


455 


Ü perantem tn se Dominum magnificant. | 11 es* eum À 


gratiarum actione ον δον boni operis laudem et κἰο- 
riam in Deum remittunt, ne forie gratiarum cesset 
Yuctus, δὶ nn fuerit refluxus, et, ut S. Bernardi ver- 
Lis utar (Serm. de Nat. B. Mar.), « sue redilantur 
origini fluenta grati: ut uberius fluaut ; alioquin nisi 
ad foutem redeant, exsiccantur. » 


lllud cum propheta dicentes : Non nobis, Dommne, 
won nobis , sed nomini luo da gloriam.] Docet hic S. 
Tienedictus ex verbis prophete quomodo operantem 
jn mobis Dominum magnificare debeamus, scilicet 
omnem bonorum operum gloriam Dev ascribendo, ut 
qui omnia opera nostra in nobis operatus est, omnem 
inde laudem et honorein referat. « Deus solus omnia 
vreavit, inquit S. Bernardus (Serm. 45 in Cant.) ; so- 
1us de hoste triumpliavit, solus captives liberavit, et 
socium habebit in gloria? et brachium, inquit, meum 
auxiliatum est mihi, torcular calcavi so!us, et de gen- 
tibus non est vir inecum. Quid ergo mihi cum victo- 
T2, Si nec fui in. praetio ? linpudentissime mihi arroyo 
vel g'oriam absque victoria , vel victoriam sine pu- 
gua. » 


. Sicut nec Paulus upostolus de praedicatione sua sibi 
aliquid impulavit dicens : Gratia Dei sum id quod sum.] 
Confirmat exemplo Apestoli, quod prieiniserat ; ubi 
quod a:t Apo-toluimn nihil sibi ituputasse de przedica- 
tione 8ua, tribus modis potest intelligi : 49 de ipsa 
predicatoris diguitate, ad quam ex blasphemo et 
persecutore assuinptus est; 99 de ex-rcito ipsius 
przdicationis per tot. terrarum plagas. Evangeliuin 
aununtiando; 599 de ipsis pradicationis fructu, tit 
Christo lidelibus acqui itis; et -ic quolibet seusu niliil 
sibi Paulus de praedicatione sua imputavit ; nam etsi 
ap stolus sim, uiquit, Apostolus quidem per volunia- 
t m Dei (1. Cor. 1), sive, ut dicit alibi, Apustolus non 
ab hominibus, neque per hominem, sed per J esum Chri- 
sium et Deum Patrem (Gal. ᾽ν), et si plusomnibus labo- 
ravi, nonego autem, sedgrulia Deí mecum ; éeuique si 
tantum Domino populum acquisisse videur, Ego qwui- 
dem plautavi, Apollo rigavit, Deus uutem incrementum 
dedit (1 Cor. xv), et sic gratia Dei sum id quod sum. 

Et iterum ise dicit : Qui glo:ia'nr in. Domino glo- 
7 ietur.] Gloriari in Doinino esi. omnii boni 0,er.s 
yloriam ei auribuere, ut cum l'aplinutio abbate apu 
Cassianum (Colla. wi, c. 15), hosa nostra demiran- 
tibus, atque iude laude nos. efferentibus dicere pos- 
simus z e (Nom liberum arbitrium, sed Dowinus solvit 
compeditos ; non nostra. virtus, sed. D. minus erigit 
elisos ; non lectionis industria, se4 Domiuus illuminat 
exc&o8, quod Grace dicilur κύριος σοφοῖ τυφ)ού;, id est 
Doininus sapieutes facil. cxecos ; non nostra cautio, 
sed Dominus custodit advenas ; non nostra fortitudo, 
sed Dominus allevat sive suffulcit omnes. qui cor- 
ruunt, etc. ; » atque ita (lud S. Bernardi usurpare 
licebit (Serm. 45 in Cant.) : « Securus glorior, 96 -i 
teste conscientia de gloria Conditoris. nihil wihi 
usurpo ; securus plane, quia jam uon coutra Doini- 
uum, sed in Domino. » 


Unde et Dominus in Evang.lio ait : Qui auiit verba 
men ligc, el facit ea, similabo eum viro sapienti.| De- 
sumpta ex Evangelio Christi Domi:i verba suo 5. Be- 
nedietus adajtat proposito, dicens : Unde et Dominus 
in Evaugelio ait : Qui audit verba mea hiec, scilic-t, 
qui ingreditur sine macula , eic. , similabo eum viro 
sapienti, nimium Christo, qui est Patris sap'entia, 
qui edificavit domum suam , de qua Scriptura : Sa- 


s, p, nexEDic t 
Christun * NY quo Aposto'us : Fundamentum. afiudl 


5 


nemo po M pouere prater id quod positum est. 

Jac *n ylens Dominus.] Vd est adeo misericorditer 
guaviteque nos. pr:veniens , ad vitam invitans, ta- 
bernaculài viam demonstraus. 

Exspectat uuotidie his suis sanctis mouilis factis sos 
respondere deberc, | obedientes scilicet monitis, et ea 
qu: suadet iinpigre exsequeutes, ne forte nobis cum 
propheta exprobret dicens : Vocavi, et non erat qui 
respondere ; locutus sum, el non. audierunt, fecerunt- 
que malum in oculis meis, εἰ qua nolui e'egerunt 
(sai. Lxvi). 

1deo.| Nimirum, ut sanctis Domini monitis respon- 
deamus factis. 

Nobis propter emendationem malorum hujus dics 
vite ad inducius reluxantur.] EL qui. hactenus. vitiis 
ac peccatis vitam deturpavimus, in po4terum ingre- 
diamur sine macula ; qui exbibui.i.us meinbrá nostra 
servire iniquitati ad iniquitatem, eadem exliibeames 
servire ju-Utize ad justitiam. 


B — picente Apostolo : An nescis quia patientia Dei ad 


ponitentiam te adducit ?] Conti mat Apestoli verbis 
quod prazmiserat : proper emendationem malorum 
hujus dies vit ad inducias relaxantur. Nam , ut ait 
Iildeinarus, « quod B. Benedictus vocat inducias , 
Paulus dixit patientiam ; et quod B. Benedictus dixit 
cmeudaiionein , Paulus dicit. paenitentiam ; et. quod 
dixit relaxoantur, Paulus dicit adducit. » Iaitur pa 
tientia Dei sunt induci, quas ad emen-la ionem ma- 
lorum benignissiwe nobis c »ucedit ju 'ex jsuis, for- 
tis οἱ patiens ; ut enim dicit S. Ciesarius (Serm. 99 
in append. S. August.) , « Quando no- prolixis tem- 
poribus peccavimus, et nihil mali a Domino. sustine- 
mus, patientia est, nou negligentia ; non» il'e yerdidit 
potentiam, 8" ἃ nos ad pornitentiam re: ervavit. » Tanta 
provocaii benignitate fesit emus agere paenitentiam, 
77 alioquin quid i» extremo positi Judicio responde- 
inus. Deo si neglexerimus? « Non est, inquit. S. Au- 
gustinus ( Serm. 22 de Script.), quod in hne dicatur 


C Domino: Non me permisisti bene vivere, aut dilationem 


correctionis non mibi dedisl, aut nou ostendisti quid 
3ppeterem , quid. vitareu : videte quia tacet, videte 
guia dilfert, videle quia blanditur, hortatur, minatur.» 
Naim  p:us Dominus ait : Nolo mortem peccatoris, 
sed ut convertatur . et iva: ; | sive, ut ait Petrus apo- 
stolus : Patienter agit propter vos, nolens aliquos pe- 
rire, «ed omues ad. penitentiam. reverti; et Paulus : 
Deus. vult omues hounes salvos facere ; et item ipse 
D.^utuus per Propseiam : Ii quacunque die ingemsreri: 
peccator, omuium iniquitatum ejus non recordabor. 
Cum ergo interrogassemus Uominum, fraires, de 
habitatore iabernaculi ejus ; | viwirum cum propheta 
dicentes : Domine, quis habitabit in tabernuculo two? 
Audivimus hab:tandi preceptum.| Id esi, quid. iltud 
habitare cupientibus. priecipiatur, cuui post interro- 
gationem res, onsum est : Qui ingreditur sine ma- 
€ula, etc. 
Sed si compleumus habitatoris officium, erimus he- 


D redes regm calorum.| Habitatoris olficium pete-t dao- 


bus modis intel igi : ** pro 0 ficio jam inhabitantium, 
quorum est. Deo jugiter adherere, illum laudare, 
beuedicere, amare; 2" pro ofücio nondum quidem 
inhabitantium, sel tamen habitare ardenter deside- 
rautium, quorum. est. in;re.li sine wacul:, o.-erari 
jusiitiam, etc. ; atque ita si compleamus habitatoris 
ullicium, erimus lieredes regni caelorum ; δὶ secus, 
minime : unde egregi« S. Basilius (/u proemio ad He, 


pientia edificavit sibi domum, excidit columnas sep'em ; 
edilicavit, inquam, sibi domum, nempe Ecc'e:iatu, 
supra petram, id est super seipsvin, nam petra erat 
Christus. Venerunt. (lumina, flavecunt venti , scilicet 
persecutionum per tyraunos, per hereticos, per fai- 
505 fratres; vel prosperitataimm sub principibus Chri- 
stianis ; impegerunt ἃ. domum illam , quia non minns 
prosperitate quam adversitate qua:itur Ecclesia; et 
nox Cecidit : persev.-rat enim usque ad consumimnatio- 
Dem szculi : funda!a enin erat supra petram , scilicet 


fus.) : « Nos vero id quidem de nobis dicimus, quodi 
reguuin συγ exspectamus, ea vero non curamus 
unde il ud acquiritur..... Sed quis cum sation:$ tem — 
yore domi desederit, aut dormierit, tempore mess amm 
sinum saoum manipulis implevit? Quis vitem vinde— : 
míavit quam non plantav.L?. Eorum. sunt fructg— «4 
querain eunt et labores; bonores ei coronze eorum 
suut qui certando vicerunt : quis coronabit eum. quam 
He aggressus est quidem adversarium ? » 

Erqo,]| ut hxredes regni ecelori simus, — ^ -- 


ani) 


eum vado, et nescit quod in unius horz puncto vul- A 


us accipiter, et vix longo tempore ad sanitatem 
wristinam revocatur, cte. » 
Consiitwenda est ergo a nobis dominici schola servi- 
tii. ] Schola secundum propriam nominis accejtio- 
nem est locus in quo L:beralibus litterarum studiis 
adolescentes vacare solent. Schola etiam, ut obser- 
vat Menardüs noster, est conclave in quo monaclii 
aliquid agunt, legunt, et dormiunt; quod probat ex 
concilio "Turonensi secundo can. 15 (In not. ad conc. 
fleg. cap. 15,8 2) : « Nec liceat monachis cellas lia- 
here eominunes, sed schola labore communi con- 
struatur, ubi omnes jaceant, aut abbate aut. prz- 
posito gubernante; » ex Regula cujusdam cap. 12 : 
« Focos vero in schola peenitentes, si fuerint, bini 
per hebdomadas faciant ; » ex Regula S. Czesarii cap. 5 : 
« De ii 8o tamen liabitu mutando, vel lecto in schola 
habendo sit in potestate prioris, » Hic vero schola a 
sancto Benedicto accipitur usurpaturque ad siguilican- 


dam regulam, unde et mox eam institutionem vocat; , : 
B salutem et vitam zxternam | vere desiderantibus, no- 


ueque omnino insolitum est apud veteres scripta 
sacra institutaque sanctorum scholas appellare ; nam 
οἰ S. llieronymus, referente. Bolierio, in epist. ad 
Evagrium librum Exodi vocat scholam medici, ubi 
leges ἀν) a Deo. populo Israel sunt descriptae; et 
interrogatus apud. Cassianum Joannes. abbas, cur, 
relicta auachoresi, caeuobitarun | instituta esset aiu- 
plexus, respondit, « velut. imparem se anachore- 
ἢ cz disciplinz, et sublimitate tant;e perfectionis iu- 
dignum ad juniorum scholas revertisse, si tamen vel 
ipsorum instítuta *ecundum professionis meritum 
yo-set imp'ere. » 

Porro ᾿ς »chbola. dicitar dominici schola servitii, 
quia tota est in ediscendo supreurz majesci debito 
obsequio, unde et discipulos alloquens ait : Sub uno 
Domiuo qualem servitutis militiam bajwlamus. 

[n qua instimtione nihil asperum, nihilque grave nos 
constituturos »peramus. |] Hic aliquem audire mihi 
videor S. P. Beuedictum 18 adorieniem : Siccine, 
sanete. Pater, nib asperum, nihilque grave vocas, 
vorpus castigare, delicias non amplecti, jejuniuin 
aware, voluntatem propriam odire, u-que ad imnpos- 
sibilia obedire? Ubi est quod capite 58 d« disciplina 
suscipiendorun fratram dicimus. es : Probewwr in 
umni patientia; el : Prsedicentur eis omnia dura et 
aspera ? et qu:e conventio inter, nihil asperum nos con- 
stituturos 3 ) speramus, et predicentur eis, non sliqua 
aut mulia, sed ómnia dura el aspera? 8.4 et nunquid 
jugum tam appellas Regulam * Cui S. Pater re- 
sponderet : Est plane Regula quam propono jugu:n, 
sed Chrisii, quod ipse pronuntiat. et. leve et suave, 
quod, ut ait S. Caesarius. (In append. S. Aug. serm. 
28), levare consuevit, non premere, et magis nos portut 
quam portetur a nobis. De quo eL S. Bernardus (Epist. 
12) : « Num vere leve est, quod portanteni non gra- 
vai, sed levat? Quid eo levius onere quod non solum 
non oDerat, sed et portat omnem cui portandum im- 
ponetur? » Et. revera ut hie eum S, Bernordo seu 
quovis alio loquar (Tract. de Charit., c. 42) : « Quid 


C 


gum à [acie 


ἀπὸ s. T. BENEDICTI *e 


i ofei , ut cum proplieta loquar, olei utique 


v 
exsultatiO ig er potiti, qua fidelem Deus reereas 
animat. 

Secunda est, quod non servis, sed filiis datur, qui 
non formidine, sed dileciione aguntur; qui Chii-1o 
nihil sibi carius aliquid existimant; porro ubi ἀΐ» 
lectio, nulla vitze asperitas. « Hac postquam imbotu« 
fueris. scribebat olim ad Gislebertam eremitam Pe- 
trus Venerabilis (Lib. 1, ep. 20), erit tibi cella tua 
toto mundo latior, jejunium refectio, vigilize à0mmn£, 
opus otium, labor requies; » et Guillelmus abbas 
S. Theodorici ad fratres de Monte Dei (Cap. 8, m. 
95) : « Panis furfureus, et simplex aqua, et olera, et 
legumina simplicia, nequaquam res delectabiles 
sunt; sed in amore Christi et desider o iuternz de- 
lectationis, venti bene morigerato gratanter ex bis 
sitisfacere posse valde delectabile est. » Denique S. 
Bernardus ( Serin. 85. in. Cant.) : « Ubi amor est, 
labor non est, sed sapor. » 

Tertia est, quod etiam servis timore coufletis, 


vissimaque hominis serio meditantibus, vel ama- 
rissima dulcia evadunt; atque mitigari posse mona- 
stice vite asperitatem. docebat olim S. Bernardus 
nepotem suum Itobertum, ad eum sic scribens (Epiat, 
1) : « Vigilias times, et jejunia, manuunique 1300» 
rem ; sed hzec levia sunt medilanti poenas perpetuast 
recordatio deinde tenebrarum. exierioruui facit nón 
horrere solitadinem. Si futuram cogitas de verbis 
otiosis discussi-nem, non valde displicebit silen« 
tium; fletu seternus et stridor ille dentium ante 
cordis oculos reductus pares tibi reddet mattam et 
culcitram. » Simili prorsus modo Joannes Trithe- 
mius : 39 « Si quem terrent «spera claustri, cogites 
tormenta inferai ; si matutinas vigilias orerosas exie 
stimas, scito quoniam ib: nanquam dormiunt, neque 
quiescunt ; si duritiam leetulorum refügis, considera 
quia lectulus eoruin est igiis qui non. exstinguetair ; 
δὶ cihi et potus parcitatem, cogita quoniam cibus νι}. 
lorum vermis imimnortalis est, et. luctus, et. vs; ei 
expavescis custodiau «laustri, memorare eiauaeram 
inferni, quoni&m non egredientur inde usque im 
sempiternum , e:c. » 

Quarta est, quod consuetudine vile-cunt omnia : 
unde quod i« malain. partem aliquando acribebat S. 
Bernardus (Lib. | de Consid., cap. 2), apposite bic 
2d nostrum propositum convertere possemus : « Quid 
non iuvertat. consuetudo? quid non as-idnitate du 
retu*? quid non usui cedat? quantis quod pr.e ama- 
ritudine prius e.horrescebant, usu ipso male ia 
dulcedinem conversum est! Audi justum quid  ]a- 
wentetur de hujuscemodi : Qu:e prius tangere nole- 
bat anima mea, nunc pre angustia cibi inei δα. 
lrimum quidem tibi imporiabie videbitur aliquid; 
processu temporis si assuescas, judicabis non adee 
grave, paulo post et leve senties, paulo post δὸς 
senties, paulo post etiam delectabit. » 

Quinta est, quod sic omnia temperavit aptavi 
sanctus legislator, ut et sit quod fortes cuptant, et ia- 


suavius homiui, quid jucundius, quam mundum con- D firmi noa refugiant; sic nimirum cuncta disposult , 


temnere, et se repetore saeculo eelsiorem, atque in 
bonas conscientiie vertice eousistentem, et muudum 
habere sub pedibus, nihil in eo videre, quod appe- 
tat,... fallaces divitias, et honores perniciosos, et 
daninabiles delicias conculcare? Quid, quaeso, tranquil- 
lius quam suam animam sic stabilire, ut nullis io- 
tibus carnalis concupiscentia agitelur, carnem rore 
pudicitia tepescentem compellat ancillari, ut esi ad 
exercitium militie spiritalis promptissimam habeat 
agjutricem ? ete. » 

Sed aliquas hic inserere rationes juvat, cur S. 
Benedictus niliil asperum aut grave in. Regula con- 
s'itluturum se asserat. Príiua est, quia toL ac tantis 
internis animum obsequentis sibi Deus reptet de- 
lectauonibus, ut nibil sit durus quod non emolliant, 
nihif amarum quod in dulcedinem non convertant, 
vade eL si sit Hegula jugum, plane computrescit ju- 


nt nullus sit qui regulam facili negotio observare mou 
possit. Hinc S. Petrus Damiani (Üpusc. A3, cap. 17) : 
« Regula sancta, inquit, quas: ampla quzdam capax 
ei $patiosa doinus facta est ad omnia hominum ge- 
nera capienda, pueros videlicet et senes, fortes et 
debiles, deliciosos et multimoda morum inaequalitate 
diversos. » 

Sed et si quid paululum restrictius dictante aequitatis 
ratione pro,ter emendationem viliorun εἰ consercatie— 
nem charitatis processerit, non illico pavore perterrityam- 
refugias viam salutis.] Quia qui mittit. manam aum. 
aratrum, et resp cit retro, aptus no: est. regno ee—— 
lorum ; et pavidi in lege non admittuntur ad praelium. 


he illi paveant, et alios pavere faciaut. Viam ver σ᾽ 


salutis aypellat Re;ulam suam, quia facientibus eae 
zterna regna puebunt, juxta illud S. Fulgentii (£i . 
de Fide, cap. δ) : « Oui. vovent, et reddenii q 


di3 s. . ptNEDICT! osi 


ubera quibus te nutrferat mater ostendat ; licet in li- A sive CU  ongibi] in virtute profeceris; atque ἐῶ 


mine pater jacea!, per calcatum perge patrem, siccis 
«culis ad vexillum crucis evola : solum pietatis genus, 
e-t in hac re esse crudelem, ν Hujusmodi crudelita- 
'* agebatur S. Columbanus (Jonas in Vit. S. Col. n. 
8, sec. i Bened.) cum obstauti matri, et limini ostii 
rhiavrenti, postularet ut sead monasteriuimn ire sine- 
ret, illaque. ejulans et pavimento prostrata deneza- 
ret se permissur:m : 4 Ille enim limen. wa!rem-4ue 
iransilieus, poposcit matrem ne moerore solveietur, 
dicens se nunquam deinceps in hac vita videndum. » 
Ad hujusmodi crudelitatem nos etiam hortatur pro- 
pheta cum dicit: Obliviscere populum tuum et domum 
patris tui, et conenpiscet licx decorem tuum; ad quod 
2ttendeus S. ll eronymus. exclamat. (Epist. 10, ad 
furium) : « Grande. premium pacentis. Οὐ : Et 
concupiscet fiez decorem tuum. » | 

Processu vero conversationis, et fidei, dilatato corde, 
Tnenarrabili dilectionis dulcedine curritur v a manda- 
trorum Dei ,| juxta illud 5piritis sancti in. Proverbiis 
(Cap. iw) : Ducam te per semitas equitutis, quas cum 
ingressus fueris, non arctabuntur gressus (un, et cur- 
reus non h:bebis offendiculum ; et Ecclesiasuci v1: 
I" «pere ipsius (sapientie) exiquum lahorabis, et. cito 
cdes de geuerationibus illius; et apud Apostolum : 
(miis. uutem. disciplina i« pe&-euti quidem videtur 
nom csse gaudii, sed mueroris ; postca autem fructum 
pacalissimum ezercitatis per eam reddet justitie (Heb. 
xi). Sed lubet bic saucti Benedicti textum excutere; 
l'rocessu, inquit, conversationis et fidei. lac verba 
duplicem sensum sortiri possunt :: nam primo pro- 
cessu conversationis ita. potest intell;g:. ac. si dicere- 
tür, Succes&u temporis, usu ac ex rcitio, bonaque 
regularis observantiie con-uetud ne. facilia r-peries 
qux difficilia, latissima qua prius v:debanuir. »n« 
gusta. e Nuditatem pedum, inquit Peirus. Dainiaui 
(Opisc. 15, cap. 21), et exiguitatem vestium, lecti 
duritiam, ciborum asperitaiem, aque potum, et cv- 
tera. hujusinodi incipientes quidem non sine quadaimn 
furmidiue perlorrescimus ; perseverantes auten, et 
longanimiter insistentes, faciliora et iolerabiliora de- 
putamus : asperitatem qu ppe frequentia mitigat, ri- 
sgoreim consuetndo coumendat. ». Et Petrus Blesen- 
Pis ad Alexancrum novitium scribens (Epist. 19) : 
« Non. ie. deterreant. conversa'ionis primit:e, 36 
novmo obedientie juzum, inconsuetus ordinis rigor, 
el austerifas disciplina : quidquid asperum nunc vi- 
detur, obedientia sibi convertet ad luerium ; quar nunc 
amariora sunt, usu Ipediaute dulcescent ; his enim 
qui de tenebiis progrediuntu* 3d lumen lux imprimis 
muolesta e«t, danec oculi lumini assuescant. » Eadem 
ratione [Robertum nepotem. excitabat S. Bernardus 
(Epist, 1) : « Subito procedeuti de umbra ad solem, 
de otio ad laborem, grave. cernitur omne quod inci- 
pit ; *ed postquam ab his dissuescere, et ad illa pau- 
lisper assueseere ceeperit, usus tollit diflicuttatem, 
invenitque facile esse quod impossibile ante putavit. 
Suleut. etiam fortissimi tinijires audita buccina aute 
covg'essum trepidare; at ubi ad praelium. ventum 
fuerit, Spes viciorie, timor ne vincantur intrepidos 
reddit. » Deuique idem cocet Glossa. Ordinaria euin 
moraliter explicans Elisei miraculum quo. per modi- 
eam farinulie immissionem amarum ex coloquintide 
pulmentaii dulcorasse dicitur, « l'erhoc, inquit, si- 
ynilicatur quod hominibus delieite nutrins io sziculo 
vita religiosa videtur amara in principio: sed sicut 
pulmentum per immissionem larin:e faetum. fuit sa- 
pidum, sic per Dei gratiam et bonam assue aciionem 
vita religiosa, qux prius dura videliatur, non solum 
portabitur, sed etiam $uavis eflicitur. » Unde et S. 
Hernardus ad llugonem novitium scribens ait (Episi. 
934) : « Non statem Ceneram ordinis asperitas terreat; 
memento quod asperior. carduus pinoum facit levio- 
rem, conversa:rio conscientiat(, aderit Christi suavi- 
fas, εἴ prophlctz: fariuula. pulmeniumi incomestibile 
eondietur. » 

- ὃ e . . . . . 
Altero sensu processu conversationis, id est virtutis, 


exponi! 9 aragdus : «f'rocessu, inquit, dicit con- 
versallónis. augmentum virtutum, et prefectum. ani- 
me, in quibus monachus quotidie augmentari debet, 
et crescere. » Et quidem :ecte, neque enim sefus 
exerciliorum regularium usus, virtute deli. iente, 
10.1.01. religionis duficultatem, qun potius angebit 
l:nguor et tepiditas. Processu ergo virtutis nibil 
dillicultatis senties, levia videbuntur omnia, cun- 
ctasque cacodaemouur artes dissipabis, qui et timui 
longe fugient a te, ut « gregia liac siwmilitudive docet 
S. Bernardus (Serm. 60 in Cant.) : « Aiunt flo: escen- 
tius vineis omne reptile v-neuatum cecere loco, nec 
ulla'enus novorum ferre odorem florum : quod volo 
attendant novitii n'stri, et fiducialiter agáant, cogi- 
tantes qualem spiritum acceperunt, cujus primitias 
d:emones nen sustinent, » ilie nimirum ,rimitia: sunt 
virtutum flores, quos in novitio perhorrescit ac refugit 
liostis antiquus. 


B  Dilatato corde.] ld est cum ipsa delectabit justitia ; 
naui, ut ait S. Augustinus (/n psal. cxvin), cordis die 
lutatio est. justitie deleciatio. Dilatatur autem. boe 
modo cor monachi, cum Deo. totus adlisreus, unus 
lit cum eo spi; itus, et habiiantem in se per gratiam. 
possidet Creatorem. Quidni enim dilataretur, quem 
Deus magnus, infinitus, iminensus inhabitat? 


Inenarrabili dilectionis dulcedine. Dilectionis , ait, 
dulcedine, quia, ubi amor est, ibi non labor, sed sapor 
est, ut loqui ur 37 S. Bernardus ; et quidem inenar- 
rabili, quod eam iicet experiri, sed 4 nullo. possit 
exp:inn ; liae duleediie recreatus. propheta totus in 
stupore psallebat : Quam. magna muliitudo dulcedinis 
tug, Domine, quam abscondisu (imentibus te! iac dul- 
cediue, « boc musto inflammantur, et hoc praeclaro 
poculo quotidie inebriantur etiam corda fidelium et 
animi convertentium, di.ebat elim S. Augustinus 
(In app nd. Serm. S. Auguut.. serm. 182), seu quivis, 
alus; quod frequenter fieri. videmus, quando pro 

C desiderio salutis su:e. parentes οἱ patriam fugiunt, 
exeunt vullo compelleute de terra et cognat:one $us, 
οι mortni huic mundo alios spiritaliter animarum 

"inquirunt. parentes, et liberi sub jugo veniunt, δὲ 
puro ante. elati atque. sublimes humilia affectant, 
superba fastidiunt, et cupiunt es:e qued ante despe- 
xerant, et odis-e incipiunt quod fuerant : presentium 
hospites, futurorum apperiitores, :x'ernam illam pa« 
Iriam contempta temporalium falsitate suspirant. Hoc 
it?que musto sp ritiles anim:e inebriat:e et penitus 
commu'at absiinentiam. dehei:s, vigilias duicibes 
somnis, paupertatem. divitiis snteponunt, arduum 
contra vitia laborem | jocundissimam computant ve« 
luptstem, dulcescunt eis viia, et qux prius fuerasit 
pretiosa vile-cuut, diligunt inimicos, et benefaciuut 
his gni se oderunt, non conviucuntur indignantibuis, : 
non irrilan'ur. opprobriis, non fianguntur. ἰη δε 
prorsus horum nihil. sentiunt propter fereorem Spi» 
03 sancti. » Tanta est amoris divini suavitas, vis, 
potentia, ex qua etiam sequitur. ' 


D D ab ipsius magisterio nunquam discedentes, in ejus 
doctr na usque ad. mortem. in. monasterio perseceras- 
tes. | Quia nihil prodest bene incoepisse, nisi i» bono 
a4 mortem u-que perseveremus : un.e apud Cassis- 
num Pinutius abbas juvenem quem in monas:erie 
susceperat institueus, ait (Lib. 1v. Instit., cap. S1) x. 

« Bene cepisse nihil proderit, nec pleno fervorem 
renantialionis arripuisse principia, si hiec congruussm 
eliam finis similiter non commendaverit atque cog. — 
clu:erit, Christique humilitas atque paupertas, quarmmm 
nuuc coram ipso Drolessus es, usque ad extremur—— 
vit:e quema modum arrepta est ἃ te non fucrit custc — 
«6lta, » 

l'assiombus Christi per putientiom participemur.] ΕΗ 
est cum Clirisio 5111} patiamur; uli osteudit S. 
ter proprium monacliorum osse pati et crucefn ferce— 
si enim (ola. vila Christian, si secundum Evangelium «Αἱ 
viral, ere est et min tyrum , quanto inagis inonack s, 


217 S.. P. DENED 


iU | 248 


Unere contenti snnt, subdique seniorum inperio de- A guaten, , Quanquam huic Cassiani sententim non 


dignanter, separatas expotupt. cellas, ac solitarii 
sedere desiderant, ut ita scilicet ἃ nemine laces-Ml, 
patientes , mansueti , ae humiles possint ab homini- 
bus wstimari. » Quos etiam perperam cum gyrova- 
gis confundit Alardus Gazvus explicans hunc Cas- 
siani lucum; nam gvrovagi semper vagi , nunquam 
stabiles existunt; hj vero cellas expetunt , et solitarie 
*edere desi'eiaut, Propius ad. sarabaitas sccedere 
dixeris, a quihus in hoc tantuin discrepare videntur, 
quod sarabaitze nulla inquam regu!a approbati , ex- 
perientia magistri dicuniur; hi vero prius in monas- 
terio, cujus exceussere jugum , vixerunt 

Αἱ vero S. Isidorus eremitas ab anachoretis dis. 
tinguens, sex recenset inopachorum genera , copno- 
bitarum , eremitarum, anachoretarum, eorum qui 
anachoretarum imagine sibi btandiuutur, quos mmodo 
describebat Cassianus , circellionum (hi sunt gyro- 
vagi), et sarsbiitarum. 

Septimum genus addit S. Valerius citatus a S. Be- 
nedicto Anían-nsi in Concordia Regular «m (Cap. 5, 
$ 7), corum qui ex famuli:io et servitio monasterii, 
tonilebantur iu viti ab abbatibus, paucis tunc. ad con- 
versionem acceden'ibus : quo. in genere recen«eri 
pos:ent (i1 quos quidam Mediani monssterii abbas 
« circuieus civitates, quoscunque invenire potuit , 
qui volebant monacliari, secum adduxit, et eos ton- 
surzatos non corde, sed habitu tantuni monachavit, » 
ut scribit Hicherus in Vita S. Hidulfi cap. 18. 

Octavum hic subjuugere possemus, eorum qui, ut 
dieit S. Fructuosus in Regula monastica cemmuni 
cap. 1. «ob metum gehennz in suis sibi domibus 
monasteria componere solent, et cum uxoribus, fi- 
liis , et servis, atque vicinis cum sacramenti coudi- 
tione in unum se copulare, et in suis sibi, nt aixitnus, 
villis ex martyrum nomine ecclesias consecrare , et 
eas falso. nomine monasteria nuncupire. Nos tamen 
hzc non dicimus monasteria , sed animarum perdi- 
tionem, et ecclesia subversionem, » De quihus om- 


nibus si caenobitas et anachoretas exceperis , inelius € 


est silere quam loqui, nam reliquos non tam mona- 
chos quam monachorum larvas οἱ monsira. ver.us 
dizeris, unde etiam S. Augustinus duo tantum mora- 
chorum genera assignat. 

Primu. cenobilarum,] ἃ communi vita. quam 
profitentur, &1 sic dictorum ; nam Grace xouo;, La- 
line caumunis exprimitur, et βίος vit. 

Primum inter nionachorum genera dicitur ccene- 
litarum genus, sive institutione, sive utilitate, sive 
naturali rerum ordine. 

Primum instit;tioue, ut pote quod a primis Eccle- 
sim temporibus sumpsi-se dicitir ezordium; nau, ut 
tradit apud Cassianum abbas Piamon (Collat. 18, 
€. b), «talis tunc erat omnis Ecclesia, quales nunc 
perraucos in egenobiis invenire dilficile est ; sed cum 
post apostolorum excessum tepescere cappisset mul- 
titudo credentium,.... hi quibus adliuc erat aposto- 
lieus fervor, metnores. gristin:m illius perfoetionis, 
discedente« a civitaribus 6.5, illerumque consortio 

ui ibi vel Ecclesie Dei remissioris vitie. negligen- 
uan illicitam esse credebant, in locis suburbanis ac 
secretioribus commanere, et ea qu;e ab apostolis per 
universum corpus Ecclesi: generaliter meminerant 
instituta privatirn exercere cusperunt ; atque Ὁ coa- 
luit ista, quam diximus, discipulorum qui se ab illo- 
rum eoutagio sequestraverant, disciplina; qui paula- 
tim tempore procedeute segregat a credentium tur- 
bis, ab eo «quod a conjugiis ab-tinereut, eta pas 
rentum se cousortio muudique istius conversatione 
diccruerent, monachi sive. monazuries, singularis 
ac sohtarie vibe districtone nomiaati suut ; unde 
censequens fuit ut ex cominunione consorti coeno- 
bitz, cellaque ac diversoria. eorum ceenobia voca- 
rentur. Istud ergo fuit antiquissimum monachorum 
geuus, quod nen modo tempore, sed etjam graiia 
primum est, quodque per anuos plurimos solum in- 
vivlabile usque ad abbatis Pauli vel Antonii duravit 


substTlhen, qui 5. Pachomium primum ceonobita- 
pur" Vatrem faciunt, Sed Turrecremata (Traci, 8 in 
Reg. S. Bened.) altius repeteus eoenobitarum cunas, 
a cuneis prophetarum exordinm sumpsisse asserit, pro 
batque liac 5. Hieronymiauctoritate: Fiii propheiarum 
quos monachos legimus, etc. 

Secuudo caenobite primi sunt utilitate, nam vita 
comiaunis, ut postea demonstrabimus, praestat ana- 
choresi , quz quo sublimior, eo periculosior. 

Tertio naturali etíam rerum erdine. primum e«t 
genus coenobitarum, quia non nisi prius in coenobio 
prohatos recipit eremus. 

Hoc est monasteriale.| Videtur hic S. P. Denedietus 
cum canobiis monasteria confundere : nonnihil ta- 
men inter utrumque discriminis affert apud Cassja- 
num abbas Piamon (Collat. 48, c. 10) : « Licet, in- 
quit, à nonnullis soleant ind fferen'er monasteria pro 
caenobiis appellari, tamen hoc inter ext, quod. mo- 
nasterium nomen est diversorii, niliil amplius quam 
locum, id est habitaculum significans mona: horure ; 
coenobium vero etiam professionis ipsius qualit.tem 
disciplinamque designat : et mona.terium. pote 
etiam unius monachi liabitatio neminari; caginobieum 
autem appellari non potest, nisi ubi plurimorum co« 
habitantium degit unita communio. » Et sane mona- 
sterii vocem ad solam unius monachi habitationem 
designan!am frequenter usurpari in 49) sanctorum 
Pavrum Vitus σοι δια ; unde S, Athanasius iu Vita S, 
Antonii (Lap. 21) : « Ersnt, inquit, iu monte mo- 
nasteria. tanquam tabernae uls ; ». et Rufinus refert 
(Lib. υἱ de Vit. Pat., c. 25) fratres congregatos « suh 
una die monssterium consiuruxisse, » Quod de conos 
bio quis credat? Et ibidem cuidau szeulu. nuntium 
remittere capienti, et requiresti ab albae Ammonia 
cellul m vacantem : « Tunc ille, inquit : Ego inqui- 
ram, sed don c inveniam hic esto in. lioc monaste- 
río,.... et relinquens ei omnia pariter cum monaste- 
rio, ipse procul ab eo parvissimain cellulam reperit 
atque in ea se consituit, fratrique qui nuper adve- 
nerat, nec intelligeuii, ex integro cum omnitmus qua: 
iu eo fuerant, cessit. monasterio. ». Eodem sensu 
""ona-terii vocem usurpat S. Nilus in Hist. οἷς SS. 
Patrum in Sina, cop. 9 apud. B il. 15 Januar. 

Militans sub regu:a, vel abbate. | Particula vel bifa- 
riam potest lie sumi disjunctive et copulative 2 dis 
juuctive, quia, ut ait Beruardus Cassineusis, « quandu 
monachi nou super se habeut abbates, sed praeposi- 
108, et decanos, et priores ;. militant tamen. sub ete- 
R'la, sed. sequuntur regulam secundum praposito- 
rum unpera. à» Et Hildemarus : « Forte, inquis, 
quod B. Benedictus. plenus fuit spi;itu prophetia, 
et. vidit spiritu propüctiae istud tempus, ot quo suut 
multa monasteria sine. abbatibus regularibus, idee- 
que posuit: Miluuns sub regula vel. abbate, » favetur 
tamen uterque particulam vel hic sumi posso copula- 
live pro et, quo sensu etiam eam capiunt reliqui in- 
terpretes cominuniter ; et sic pomine abbatis intelh- 
D gitur quieunque superior qnocunque &Omiuetur vo- 

cabulo, sive pr:epositus, s.ve decanus, sive prior. 

leinde secundum genus est anachoreiarum.| Ana- 

chorete, quorum principes Paulum et Antonium fe- 
ceruut S. Iiieronymus οἱ Cassianus, et quorum in 
Veteri Testamento Elias et Eliszeus, in Novo. autem 
Testameuto Joannes Baptista aliquas nobis exbioue- 
runt umbras, « bi sunt qui bahitant per deveria, » 
inquit S. Hieronymus (Epis. 22); sive, ut ail. api. 
Cassiauum abbas Piamon | (Collat, 48, cap. &), qve 
e prius in ecinobiis instituti, jamque actuali conveg- — 
saüone perfecti, solitudinis elegere secreta; ὃ quw 
« nequaquam contenti hac victoria qua iuter hog  - 
nes occultas insidias diaboli conculcaverunt, aper- «NI 
ceriauijue ac mauifesio con(liclu daweapibus co m 
gredi cupientes, vasios eremi recessus. penetra. NV 
nou Liment; » unde el anachoretarum  nouiep acce 
perunt ; « ab eo enim quod proeul ab hominibus wm 
cesserunt. nuncupantur, » ut. dicit δι Hieronyus ws 


219 


REGULA COMMENTATA. CAP. I. 


?50 


( Epist. 32); ἀνκχωρεῖν enim. Grece Latine secedere A, hujusmodi reelus:? sub reginiue et disciplina abbatis 


dimr ; quamquam aliam bujus vocis etymologiam 
stodacunt Boherius et Trithemius, Ui nimirum dictos 
volunt anachoretas ab ἀνὰ sursum et χορός chorus, 
€o quod supernarum rerum contemplationi przcipue 
deputentur, el « ad coelestium spirituum chorum re- 
spirare debeant, » ut. loquitur Trithemius. Unde et 
apud Cassianum ab'^as Joannes : « Eremitz, inquit, 
perfectio esi exutam mentem a curis habere terrenis, 
eumque, quantum bumana fragilitas sinit, vivere cum 
Christo. » Addit Bolerius &&3 dictos fuisse anacho- 
etas tanquam angentes cor suum ad Dominum jeju- 
niis et abstinentiis ; cui interpretationi satis congruit 
quod de anachoretis scribit severus Sulpicius (Lib. i 
Dial., c. 9) : « Habitant plerique in eremo siae ullis 
tabernaculis, quos aeachoretas vocant : vivunt her- 
barum radicibus, nullo unquam certo loco consi- 
stunt, ne ab hominibus frequententur ; quas nox 
Coegrrit, sedes habent. » .L 
]d est eremitarum.] Cum eremitis anachoretas 
confundit S. P. Benedictus; aliquod tamen inter 
utrosque discrimen constituit S. Isidorus (Lib. n de 
Div. Offic., c. 45). Vult nempe ereinitas eos esse 
« qui, procul ab hominibus recedentes, deserta loca 
et vastas so'itudines sequi et halitwre perhiben- 
tur, eic. » Anachoretas autem illos « qui, jam ceno- 
biali conversatione perfecti, includunt semetipsos 
procul ab hominum conspectu remoti. » Verius ta- 
gen utrosque nop nisi unum monachorum genus ef- 
dixeris; nam et quos hic describit S. Isidorus 
eremitas, hos S. lliero.ymus, Severus Sulpicius, et 
Cassianus anachoretas appellant. Nec tamen inficias 
jbo quin duas tresve in species hoc monachorum 


genus dividi possit; nam, ut dicit B. Petrus lamiani : 


(Opusc. 15, c. 52), « eremitarum ordo bipartitus est, 
quorum videlicet alii cellulas incolunt, alii passim 
per eremi deserta gradientes, certas :xdes habere 
€ontemnunt. Sed qui per eremum  spatiando discur- 
Fuünt, anachoretr; qui vero cellulis coutenti. Sunt, 


monasterii vivebant, ut probat nos'er Mabillonius in 
observationibus previis ad Vitam S. Wiboradz. 
Quz lex viros perinde ac mulieres x»que consitrin- 
gebat, qui sive intra, sive extra monasterium in- 
clusi, aut alias solitarie viverent, proprio tamen 
monasterii unde egressi fuerant, abbati subjecti re- 
manebant, ut inter alia col'igitur ex Vita S. Ayberii 
monachi Crispiniensis n. 1 (Bell. 7 April.), qui, ac- 
cepta a Laniberto abbate licentia, « reclusionem in- 
gressus est, in qua, quandiu vixit, sub imperio Cri- 
Spinieusis abbatis Domino inilitavit. » Qui. autem 
perpetua reclusioni haud erant addicti, hi certis 
temporibus ad suum monasterium accedere sole- 
bant, cujus rei luculentum habemus exemplum 
Adhegrini Cluniacensis inonachi apud Jeannem mo- 
nachum in Vita S. Odonis (Lib. t, n. 22, sec. v Be. 
ued.), qui ex licentia abbatis per triginta et amplius 
anBos 10 eremo degens, « dominicis tantum diebus, 
aut przcipuis festivitatibus ad monasterium S. Pe- 
tri, quod Cluniacum dicitur, quia duobus fere milli- 
bus prope est, descendere consueverat. » Denique 
perpetuo reclusis solitariorum regulam scripsit Grim- 
laicus, in cujus cap. 13 agit de modo et ordine re- 
cludeudi solitarii. 

Horum qui non conversionis fervore nevitio.] Quod 
« est dicere, inquit Ilildemarus, non tantum vadunt 
ad eremum quando incidit illis cogitatio eundi ad 
ereinuin ; » neque enim omni eredendum est vento, 
aut omuis ex Deo spiritus est, nam et Satanas non- 
nunquam in angelum lucis se transformans, multa 
quibus exsequeudis impares sumus, sul) pieiatis spe- 
cie suadere conatur. Vel conversionis fervore nowvi- 
tio, id est non initio conversionis, quo tempore fer- 
vere solent monachi, talis quippe fervor valde suspe - 
clus est et mutatioti obnoxius, nec anachoretica: 
vit? idonei solent esse incipientes : u:.de et in Vitis 
Patrum legitur (Lib. v, libello 10, n. 110), quod 
« quidam frater renuntians s:eculo, et accipiens ha- 


usitato vocabulo eremi!» dicuntur, quibus nomen Q bitum monachi, statim reclusit se dicens : Solitarius 


eowmune fsctum est speciale. » Atque lii ctiam po- 
stremi in duplici exstitcre differentia : ut enim ob- 
servat Menardus (In not. ad conc, Regul, c. 5, 8 6), 
« quidam infra monasterii septa in cellis include- 
bantur, ut patet ex Justiniani Novella 5: Nisi qui- 
dam illorum in contemplatione et perfectione degentes, 
vilam remotam habeant im hospitio. quos vocare ana- 
€horetas, id. est. discedentes; εἰ hesychastas, id. est 
quiescenies consueverunt ; uby hospitium sumitur pro 
cella, ibi enim agitur de iis qui in monasteriis inclu- 
duntur. ld etiam planum est ex canone 41 sextze sy- 
nodi, quse ait hujusinodi inclusos ἀνα χωρητικὴν Ta4- 
δοτριθεῖσθαι δικγονγήν, id est anachoreticam exercere 
vitam. Quidam veio exti3 monasteri. septa. inclusi 
erant, de quibus hoc capite agit S. Isidorus. » 
Porro a primo reclusionis genere exclus: non fue- 
runt irse mulieres, 4116 in virorum monasteriis in- 
clusas vixisse. non raro reperimus apud auctores. 
Talis erst apud Meldos Otgerii ducis Carmentria- 
een is soror (Sec. iv Bened. part. 1, p. 659) nomine 
Gibelina amoris Dei gratia s:eculu xi reclusa in Faro- 
niano monssterio, ex Fulcoudi abbatis Notitia de 
prse(ato Otgerio. Talis apud Virodunum S. Popponis 
mater B. Adelwiif (Apud Boll. 25 Jan.), quz cum, 
unposito sibi velo, caenobiticam primum vitam pro- 
fessa esset, « apud. S. Vitonum succedenie eliam 
tempore solitaria esse ccepit, ibique reclusa cursum 
vitz, diabolo cum virium suarum copiis triumphao, 
in pace peregit, ut de ea scribit Everbelmus in Vita 
8. Popnonis n. 18. Talis denique apud S. Gallum 
sancta Wiborada (Sec. v Bened.), qui quadriennio 
primum juxta ecclesiam S. Georgii inclusa, postea 
ad S. Gallum ab episcopo vocata, ibidem ad finem 
usque vit», quam wartyrio absolvit, perseveravit, 
« quam Ag episcopus cum paucis prosecutus, et 
benedicens clausulam obseravit, » attestante. lHart- 
mauno monacho S. Galli in. ejus Vita n. 15. Porro 


esse volo. Audientes autem vicini seniores venerunt, 
et ejecerunt euim, et fecerunt circuire cellas fratrum, 
οἱ panitentiam coram singulis agere, et dicere: 
lgnoscite mihi, quia non sum solitarius, sed adliuc 
initiunr inonachi nuper assumpsi. » 

Sed monaaterii probatione diuturna.] Hoc nimirum 
exigebat priscorum monachorum disciplina, ut. in 
eremo non admitterent, nisi diu probatos in caeno- 
bio: « De ludo monasteriorum hujusmodi volumus 
egredi milites, quos eremi dura rudimenta non ter- 
reant, » inquit S. Hieronymus ad Hustieum mona- 
chum scribens (Epist, 4). Idem doeet apud Cassia- 
num abbas Piamon supra citatis. ldem statutum le- 
guur iu concilio Veneto anuo 465, can. 7; in eonci- 
10 Toletano vii, can. 5; in sexta synodo canone 41. 
ldem videre est in Vita S. Euthymii abbotis n. 89, 
tom. ἢ! Monumentorum Eccles. Graec», et in Vita 
S. Theodosii Coenobiarche , cap. 9, apud Bo!. 
xi Januar. Et certe, ut pulchre quidam dixit, 
βίου! flos fructum, ita vita cuenobitica anachoreti- 
cam praeecedere debet. 

Sed quaeret aliquis quanta et qualis fuerit isthze 
in cenobio probatio, quam diuturnam solum inde- 
linite praescribit S. Benedictus? S. Isidorus in libro 
de Ecclesiasiicis Officiis rem determinat his verbis : 
« Sed isti examinatione ceenobidrum probati in om- 
mibus disciplhnis monasterii per irigimta annos ad 
hanc contemplationem per obedientiam eliguntar. » 
At vero Franciscus Georgius in libro de Harmonia 
mundi loqueus de Rachele δὲ Lia uxoribus Jacob, 
probationis tempus ad annos decem et octo, aut vi- 
ginti ad summum restringit. « Pro Rachele, inquit, 
suspirat et servit Jacob , et tamen primo Lie con- 
jungitur, eo quod spiritalis homo pro quiete et vi- 
sione, qua est in coutemplatione, suspirat, pru qua 
subiit jugum servitutis Dei ; nibilominus ut Liz et 
vita acüvi conjungalur, primo necesse est ante- 


en? 


REGULA COMMENTATA. CAP. I. 


9^1 


nedicti nilitans, suos habet eremitas, quin etiam A — Est. sarabaitarum.| Qui « ab ee quod. semetipsos 


hodie in monte Serrato multe visuntur anachoreta- 
rum cellule qux a Benedictinis inhabitantur; sed 
et multos olim in monte Vosago anachore!as ex 
nostris egisse colligimus ex Vita S. Pauli episcopi 


Virodunensis, n. 2, ubi hecleguntur (Sec. u Bened.): 


« Domino przduce tandem eremum quz Vosegus no- 
minatur, Christi servus.... ingreditur. flujus eremi 
*olitudinem plurimi anachoretarum cellulis divisi 4g 
feruntur inhabitasse, prz:ter sabbatum et doininiciin, 
mutuis visibus et alloquiis disjuucti, nisi quos aut 
corporalis infirmitas, vel animae salutis causa visitari 
per aliquos coegisset : quorum optabileimn conver:a- 
tionem P»ulus.... adipisci satagebat. » 

Ad eremum tamen nullus secedebat, nisi praevia 
abbatis licentia, fratrumque accedente consensu ; 
ulzumque enim requirebatur, ut nullis posset exeim- 
plis probari. Luculentum nobis exhibet Vita S. Bavo- 
uis confessoris (Sac. n Denec.), qui veniens ad Fror- 
bertum abbatem. « petiit eu:n sibimet humiliter cel- 
hulam, in qua familiariter Domini nisericordiam pro 
facinoribus suis deprecaretur largiri. Ut vero pius 
pater monasterii ejus petitionein audivit, cum gaudio 
eum auscepit, et. ejusdem fratribus monasterii juxta 
preceptum pii Patris Benedicti convocata omni con- 
gregatione ejus patefecit preces, » cvjus votis fratres 
aunuerunt. Sunibiter S. Baronius (S«c. n Den.) « sui 
Paurrem cenobii sedulis deposcere coepit precibus, ut 
ejas permissu Gallicum. genitale solum sibi liceret 

rere.... $;cquue demum anachoretieam vitain da- 
cere. Post p'urimam i30dei. indesinentemque peti- 
tonis sue insiaubiam, ejus pa-tor cum orni grege, 
licet inviti suo satisfeceie desiderio, » lta etiam S. 
Cuuiberius referente. Beda (In. ejus Vita, cap. 17): 
« Postquam in monasterio multa aunorum curricula 
explevit, iandem diu concupita, quiesita, el. petita 
sli:udinis secreti, comitante prefati. abbatis sui si- 
mul et fratrum gratia, multum l.etabundus adiit. » Et 
S. Madalgisitus (In. appeud. ad sec. *v) « cupiens 
arctorem retno:amque arripere vivendi formulam, 
cum magna humilitate expetiit, ut sibi liceret remo- 
£um et υἱοί locum pirquircere.... quique quod 
devote expetiit, gratuita fratrum benignitas ei cum 
magna dulcedine concessit, » ut scribit Hlariulfus in 
ejus Vita, u. 5. Deniaue S. Wiltridus episcopus I:bo- 
racensis, et abbas ltipensis Ceiino praeposito petend:xe 
eremi conces-urus licentiam, rem prius fratribus 
reiulit, ut auctor e-t Eddius iu ejus Vita, n. 60. Et 
sane xquum videtur ut qui de cousensu fratrum in 
monasterio solent admitti, ab eo haudquaquam rece- 
dant nisi accedente totius. congregationis benevola 
concessione * apud. veteres tamen solum abbatis con- 
sensum satis fuisse probari posset ex Severo Sulpi- 
tio, cujus hic verba (Lib, 1 Dial., 2. 5) : « Haud 
procul ab eremo Nilo contigua multa sunt monaste- 
ria : hahilant in uno loco plerumque centeni.... Ex 
his si qui majorem virtutem mente conceperint, ut 
acturi solitariam vitam 86 ad eremum conferant, non 
nisi permittente abbate discedunt. » Unus e nostris, 
S. Tillo monachus Solemniacensis, absque abbatis 
aut fratrum voluntate clandestino discessu monasterium 
deseruit, et eremum petiit. 

Tertium vero monachorum teterrimum genus.] Nigris 
eoloribus tertium monachorum genus depingit 3. He- 
nedictus, unde et illud vocat teterrimum, id est « ni- 
gerrimum, obscurissinium, horribile, agreste, vel 
ferum, » inquit Smaragdus. Eodem modo ὃ. Hiero- 
myinus (Epist. 22) : « Tertium genus est quod He- 
spohoth dicunt teterriiium atque. neglectum. » Et 
aped Cassianum abbas Piamon (Collat. 18, cap. 1): 
« Émersit post hzc illud teterrimum et infidele mona- 
«horum genus, vel potius 449 noxia illa plantauo re- 
ediwiva concrevit, qux: per. Anauiam et Saphiram in 
exordio Ecclesi:* apostoli Petri severitate succeisa 
est. » Ὁ] quod ait ab. Anania et Saphira originem 
duxisse, idem asserunt S. Isidorus lih*» de Eccles, 
08., c. 15; et Veneralilis Beda iti cap. v Act. 


B 


a ecenobiorum congregationibus sequestrarenL, ac 
sigillatim suas curarent necessitates , /Egyptacae 
lingue proprietate, sarabaitte nuncupati sunt, ὁ 
inquit Cassianus (Coll. 18, c. 7); cut cencinere vide- 
tur illa lectio quam ex Apologia Henrici IV impera- 
toris, ubi hic locus citatur, profert Menaruus : 
 Sarabaitarum, id est sibi viventium ; » et Smarag- 
dus : « Sarabait:e autem interpretantur renuit:e, eo 
quod majorum exempla et virtutem sequi renuant : » 
Hinc S. Odo abbas Clunizcensis (Collat. 5, n. 92) : 
« Nos miseri, aieliat; non sumus monachi, ut falso 
nominamur ; sed ssrabaitzs, id est renuit:e, qui jugum 
regular.s disciplin:e renuimus; » et Bernardus Cas 
sinensis : « Sarabaitae quasi renuit:e dicuntur, quo- 
niam gloriam sanciam  respuentes militare renuunt 
8ub pastore. » 

Qui nulia regula approbati.] Ut pote qui nullam 
approban!, sed potius ne arguantur ear fugiunt , ut 
tradit Boherius. 

Experientia magistri.] Nam οἱ ipsi sine pastore 
vivunt, in quo omnem coenobitarum , qui sub regula 
et abbate militant, disciplinam abjicere no:-cuntur; 
unde Cassianus eorum mores apprime describens : 
« Canobiorum, inquit, nullatenus expetunt disci- 
plinam, nec seniorum subduntur arbitrio, aut eorum 
traditionibus iustituti suas discuut vincere voluntates, 
nec ullam san: discretionis regulam legitima erudi- 
lione suscipiunt. » 

Velut aurum. fornac's,] id est monasterii , in quo 
coenobite igne ebservan.i regularis probantur, ut 
iude puriores evadat. 

— Sed in plumbi natura molliti.] Sarsbaitas plumbo 


- Similes facit, quod applicatum jgui no» modo molle- 


Scil, sed et totum elfluit ; quia simul »c vel parv:e dif- 
ficultatis ignem seniiunt, omnino res»lvuntur, et. it 
vanas effluuut voluptates, uude et pro lege eis est de- 
siderierum voluptas. 

Adhuc operibus servantes seculo fidem.| Quem in 


C locum Smaragdus : « Quid e-t enim adbuc operibus 


servare saeculo (dem, nisi ea facere menachum que 
egit in seculo. adhuc in saculari babitu positus? 
Siculo lidem servat, quia ejus volüntateim facere non 
cessat; lidem szeculo servat, qu:ase nec desiderio, 
nec opere ab illo separat; sed tantum per tonsuram 
et religionis habitum Dei sese mentitur filium; in 
habitu enim et religioue exterius a nescientibus 
Donino videtur esse imentitus. » Q«x: egregie com- 
petunt. sarabaitis, qui nou aliler ac in seculo vi- 
vut. : 

Menitiri Deo per tonsuram noscuntur.] Quia, ut di- 
cit apud Cassianum abbas Piamen, cod publicum 
tantummodo, id est 3d hominum faciem renuntiantes, 
aul in suis domiciliis sub privilegio hujus nominis 
(scilicet monachi) iisdem obstrieti occupationibus 
perseverant , B) aut. construentes sibi cell.las, 
easque mouasteria. nuncupautes, suo in eis jure ac 
libertate eonsistunt, nequaquam evangelicis precep- 
tionibns succumbentes, ut nulla scilicet. quotidiani 
victus sollicitudine, nullis rei familiaris distentiuni- 
bus occupentur. » 

Qui bim aut terni. aut. certe. singuli.] Similiter 
S. Hieronymus (Epist. 22) : « Hi bim, vel temi, nec 


multo plures simul liabitant; » e* apud Cassianum 


abhas Piamon : « llli autem qui diswiclioneu, ut 
diximus , declinantes, bini vel terui in. cellulis com- 
morantur, » etc. : in lioc aliquam. anachoretic:e et 
cunobitieze vite speciem pr;e se ferentes , neutram 
3utem in rei veritate teneutes : non primam, proptef 
Societatem , quam respuit. anachoresis; nom secun- 
dam, defectu multitudinis, quam, ut vere et religiose 
exerceatur, exigit ccenobitica vita. 

His autem sarabaitarum latibulis haud multum absi - 
miles sunt celle extra ccenobia, seu prioratus, aut pr:e- 
positura, in quibus duo tresve fratres, sine ordine, 
sine disciplina conversantur, quasque idu Synagogas 
Satan nuncupat S. Bernardus ad Cuorinum abbatern 


«1 
5.5 S. v. ΩΝ | ez& 
ecribens (Epist, 954), quemque quod eas destrueret, P Bepedicli tos, Quz exstat apud Mattlizeuin Parisium, et 


«iagnopere commendat, Et merito quidem ; nam, ut nominality it alia ad Cluniacenses, quam non inulto. 

post TérnQvavit Nicolaus IV. decernit nt « nec in prio- 
ratu aliquo unus solus monachus comnmoretur ; sed 
ei qu! Solus est unus vel plures socii sdjungantur, si 
loci suppeditant facultates : alioquin monachus revo- 
cetur ad claustrum , proviso quod i» co divina cele- 
breutur honeste ; » et iterum post eos Benedictus XM 
in sus Constitutione : « Ordinamus etiam et volumus, 
Lateranensis concilii de monacluis singulis per vil- 
las, vel oppida , et parochiales ecclesias non ponen- 
dis, et supradictam Clementis prz:decessoris editam. 
in concilio Viennensi constitutionem , ne ipsi singuli 
wonachi iu singulis sibi commissis admitistratio- 
nibus vel prioratious habitare przrsumant, ficunter 
observari.» idein babet concilium Londonense anao. 
1200. Idem constitutiones Hichardi episcopi Sorum 
anno 1217, et Constitutiones Richardi Dunelmensis. 
episcopi anno 1220, apud Spelmanmum tom. di 
Conc. Angl. 


dicit Joannes de Turrecremata (Tract. 45 in Reg. 
S. Bened.), « in parvis prioratibus religio annihila- 
ter; ibi enim vitio proprietatis appropinquatur , 
meritum obedientize minuitur, coniineutia facile. pe- 
rieltarur. Qui solus est in. prioratu, vel cum uno 
socio, ut frequenter, fere est proprietarius , quze ba- 
bet pro majore parte habens sihi. Obedientia ipsius 
eninus meretur, cui nullus aliquid jubet, et ideo facit 
quod facere libet. Contineutia. etiam facile ypericlita- 
tur, quia opportunitas precandi habetur. » linc 
salubris illa cujusdam. diaconi admouitio ad S. Leo- 
hium mouachum et postea episcopum Carnorensem 
(In ejus Vit, s&c. 1 Bened.) : « Przeinoneo ne. parvae 
ie socies cellulae, quia dum singuli proponere sibi 
cupiunt, nulli obedientia ministratur. » Cui periculo 
wt obviarent congregati in. concilio Aquisgranensi 
abhates, sanxerunt (Can. 4$) ut in hujusmodi cellis 
« abb.^s provideat ne minus de monachis ibi habitare 
permittat quam sex. » Quem canonem extendere 
visus est Petrus Venerabilis cum staluit, « ut , ubi- 
cunque facultas loci permiserit, exceptis decanis, 
duodecim fratres constituantur, addito tertio decimo 
priore, plenumque ordinem teneaut; » εἰ Cister- 
eienses , cum defiuierunt (Star. 41) ut « duodecim 
monachi cum abbate decimo tcrtio ad coeuobia nova 
miuantur, » fta in eorum Institutis cap. 12, et in In- 
sti-utionibus dist. 1, cap. 6, quod coulirmant in libro 
Aetiquaruim delinitionum, dist. 3, cap. 3, ubi sta- 
tuunt, « ut minora monasteria tam monachorum 
qu«m monialium, in quibus non possunt. congrue 
sustentari saltem tredecim monachi, vel moniales, 
ibidem assidue residentes, ut per omaia possint coim- 
munia st«Luta erdinis observare, Patres abbates con- 
jungant, et uniant aliis de consilio fendatorui, et ca- 
pituii generalis. » £t Fulien-es insuis Constitutionibus 
(Cap.1) : « Ut teterriwum genus monachorum, quod 
dicitur sarabaitarum , in. liac congregatione vitetur, 


B Sine Pastore.] Eo utique qui dici : Ego sum Pastor 


bonus, a qu^ se carnaliter viveudo. segregant, Vel 
sine pastore, « id est sine abbate, qui iti msonasterie 
Christi vicem videtur agere, qui dicit : Ego sym Pas- 
tor bonus,» inquit Smaragdus, ut pote. cujus imperia 
et auctoritatem $9 refugiant suo arbitratu, ac ebtiona 
viventes , ut loquar S. Hieronymus ( Epist. 22 ). 
Non dominicis, sed suis. inclusi ovilibus.| Quem, ia. 
locui Smaragdus : « Domini ovilia sanctorum mena- 
chorum sunt monasteria , qui recte ὦ δι Pastore 
Christo reguntur, et in loco pascua: collocantur. » ΑΒ 
nimis angusta suut haec immens.e Sarabaiiarum mess 
us instabilitat : i.leo non dominicis se patiuntur 18.» 
eludi ovilibus, sed , ut ait S. Hieronymus, « habitant 
quampluruuum in urbibus et castellis. » Nam, quod. 
ait auctor *ermooum ad Fratres in eremo (Serm. 21), 
608 habitare in caverpri» seu petrarum foraminibus, 
gratis conflictum videtur. « Tales fuerunt, iiquit, illi 
sarabaita, de quibus tertio scripsit nbus Pater Hie- 


statuimus, ut posthac nullum monasterium congrega- (; ronymus, quorum genus est owni affectu vitanduar. 


tioni oblatum recipiatur aut estruatur, quod reddi- 
tus 51 ad tredecim aut duodecim mininiun fratres 
slendus non babeat, aut habiturum probabiliter 
speretur » Similiter et Carthbusienses in nova statuto- 
ruui collec ione (Parte n, c. 21, n. 5): «Quia ex levi 
et indiscreia receptione domorum novarum, minus 
Pufficienier. dotatarum.... multa scandala. et vitu- 
yeria not: 0 novitnus ordini provenisse, et deteriora 
i posterum , nisi salubre remedium apponatur, uon 
immerito lormidamus ; statuimus ut uulla domus re- 
' ipiatur de ca'tero, nisi prius pro sustentatione prio- 
ri$ ac duodecim monachorum , ac pro aliis oneribus 
portandis, doietur sufficientibus redditibus vel posses- 
»jonibus assignatis. » llunc numerum quem minimum 
hic deierminant, pro. majori assignant statu:a Gui- 
onis his verbis ( Cap. 78) : « Numerum habitatorum 
hujus eremi monacboruu  quideim tredecim est, non 
quod semper t0t simus ; nunc euim non sumus tot, 
sed quod to!, si Deus miserit, suscipere instituimus. 
Sed et si talis aliquis unus, cujus utilitas et lionestas 
videatur vix posse reeuperari , misericordiam postu- 
laverit, addetur et quartus devimus, si tamen facul- 
(85 domus tolerare posse putobitur. » ldem habent 
antiqua Carthusiensium statuta, cap. 25. Et certe scri- 
yit llildemarus duodecim in deserto sufficere mona- 
chos , quamvis in civitatibus minime. Turrecremata 
vero (In cap. 17 Reg. S. Bened.) congregationem non 
esse dicendam , ubi minus quam duodecim inonachi 
babitant. Ceterum coucilium Epaonense vetat (Cap. 
10) « cellas novas aut congregatiunculas monacho- 
rum absque episcopi notitia institui. » 


Ipsi denique in ;Egypio eraut in foraminibus petra- 
rum habitautes, induti porcorum et bouimn pellibus , 
tantuin Cincli funibus, palmarum spiuas ad calcaria, 
portan:es ad cingulum ligatas, discalceatà et s3n« 
guine cruenta:i, cavernas exeuntes ad festum Coene- 
pegis pergebaut llhierosolymam, et Sancta saucio- 
Fum intrantes paupertatem et abstinentiam pradica- 
baut animi affectu servare : barbas posunodum ἰδ. 
conspectu hominum sine redeniptione evellere festi- 
uabant, et sic acquisita fama et lucro, ad propria. 
remeabant, solitarie gaudentes, et epulanteé Supra 
id quod explicare possumus.» Sane nullum tunc tem-. 
pori erat Hieroselywmis templum Judaeorum, nee 
aliquid horum reperitur apud Hieronymum aut Cas- 
Si2uuin qui sarabaitarum mores satis accurate de-. 
scripserunt. ideni tamen pene de verbo ad verbum 
videre e»t iu anuquis Lectionibus Celii Bhodigut. 
lib. xxvii, cap. 6. 

Pro lege ex est desideriorum volwptas.] [160 pasto- 
rem habere refuyiuut, ut liberius quod libuerit iun 
pleant, « non contenti. abbatis cura atque ünperie 
gubernari, inquit apud Cassianum abbas Piauga, 
sed hoc przxipue procurastes, ut absoluti a scBig- 
rum jugo, exercendi voluntates suas, et procedendi, 
vel quo placuerit evagandi, ageudive quod libitum 
fuerit babeant libertawem. à Ex quo sequitur quod au 
ὃ. Hierouymus : « Inter lios δῶρα sunt jurgia , quia 
suo viventes cibo non patiuntur se alicui esse subje- 
ctos : revera solent certare jejuniis , eL rem δέει οἱ 
victoriae faciunt. Apud hos alfectatà suut omnia, 
lax imanieg, caliga follicantes, vestis crassior, cre— 


bra suspiria , visitatio virginum, detractio clericy— — 
rum, et si quando dies lestus venerit, Saturautummm 
usque ad vomitu. » 

Cum quidquid putaverit. vel elegerint, hoc. pulaun —m 
sQACLUIM , εἰ quod moluerint, hoc pulami πον licec 
Noianter S. Benedictus ait quidquid clegerint, nvammm 


Porro $i tantum sit periculum ubi tres quatuorve 
soli habitant monachi , quanto majus ubi »olus ali- 
«quis sine socio, sine teste, Sine priore, suis relictus 
voluntatibus conversatur? Plone existimari vix po- 
best : quare, ut buc walo remedium aliquod afferrent 
punnn pontilices, Gregoriu» IN in bulla ad monachos 


92. 


REGULA COMMENTA'TA. CAP. I. 9*q 


«quidquid eis przcipiur : in quo iterum discrepant a A quandiu laute, ut hosp'tes pertractantur, ut exponit 


eoenobiiis, quorum cst alieno parere imperio ; non 
quod placuerit eligere. Sed miseri non advertunt 
quod ait abbas Piamon apud Cassianum : [106 arbi- 
urii sui t^por vivos ad inferna demergit. 

Quartum vero genus est monachorum quod nomina- 
twr S3 gyrovagum. ] Hi sunt quos ementito eremi- 
"Iarum nomine, nigris vestibus indutos, capite co- 
m23tos, urbes obeuntes , cuum sxcularibus ac mulie- 
ribus conver-antes, in monasteria retrudi, aut in 
solRudinem abigi praecepit sexta syvodus can. 42; 

uos S. Isidorus ( S. Jsid. lib. u de Eccl. OT. c. 15) 
Circilliones , S. Augu-tinus ( Aug. in ps. cxxxni) Cir- 
-celiiones οἱ Circumcelliones , Bernardus Cassinensis 
Circumcellariones appellant, eo quod ce!las semper 
vagi et nunquam stabiles circumirent; de quibus 
"Synesius episcopus: « Vagantur quidam apud nos 
vacantivi. Hi certam quidem nullam legem babere 
volunt, qui quam habebant antea reliquerunt, eo 
vagantes ubi majus compendiuui est. ».— 

"Qui tota vita ὅμα per diversas provincias,| id est 
mer diversas regiones diversaque regna ; neque eni a 
vus capere possunt angustissuni caenobioruin carce- 
wes; ino minus lata sunt spatiosissiua solitudinis 
laca : nec una ad vagandum proviucia conteuti , per 
diversas discurrunt, ut. verissime cum Bernardo 
Cassinensi, de toto mundo claustrum sibi fecisse di- 
« eres. At vero quis eoruin artes $ic vagand., sic dis- 
eurreudo explicet? Juvat hie Augustinum graphice 
emnino eas depingeniem proferre ( Lib. de Opere 
swonach., c. 38) : « Tan multos, inquit, hyporritas 
sub habitu monachorum. usquequaque dispersit, ho- 
sti» scilicet humani generis, circumeuntes. provin- 


cias, nusquam missos, nusquam [ixos, nusquam : 


stantes, nusquam. sedentes. Alii membra martyrum, 
si tamen wartyrum, veuditant ; alii fiibrias et. phy- 
lacteria sua wagwniflcant; alii parentes aut cousan;ui- 
neos suos in illa vel 14 regione se audisse vivere, 
et ad eos pergere mentiuntur; et omnes petunt, 


B s. 


oherius. Sciunt nimirum eam ess» monasteriorum 
consuetudinem, ut hospites aliquantis post adventum 
diebus, humanius et solito lautius excipiantur ; qui- 
bus evolutis ad communem fratrum vivendi rationem 
rediguntur, ut de Nitriensibus narrat Palladius, apud 
quos « prope ecclesiam positum est xenodochium, in 
quo venientem hospitem toto tempore accipiunt, 
etiamsi biennium aut. triennium voluerit. manere, 
donec velit sponte sua recedere, permittentes ei una 
hebdomada manere in otio, aliis deinceps diebus oc- 
cupant euin in operibus, aut in horto, aut in pistrino, 
aul in coquinà. » Quand:u ergo in otio remanere 
permittuntur, quandiu lautoribus cibis excipiuntur, 
tandiu hospitantur : at ubi ad communem eenob i 
disciplinai suut cogendi, valefaciunt, « et mox de 
vicinis monachis 2ut monasterii positione interro- 
gant : ubi cum inde levaveriut, ponaut vel app'icent 
velut lassi, » ut loquitur M gister in R. gula cap. 4. 
Semper vagi et nunquam erabiles,] sive , ut dicit 
Basilius ([n Constit. monast. c. 9), « instabiles 
locuin mutant identidem, modo ad hos, modo ad il- 
los fratres se conferunt, et irrequieto »acti impetu se 
ju cireumlustrandis assidue monasteriis occupant : » 
quoruu iens non magis corpore stabilis aut. firma 
subsistit, sed, ut ait iterum S. Basilius (Ibid.), « ho- 
rum volucris auimus continenter [labris veluti qui- 
busdam pulsatur, horum consilia assimilia vesperti- 
lionum volatbus suut; quippe qui iu directum nun- 
quam feruntur, sed turiuoso et incerto volatu. hue 
illucque temere pererrant ac cireumaguntur. » Ae da 
his oaxime iutelligeuda videntur illa S. Hildegardis 
in όχι! S... Benedicti verba : « Ante tempora B. 
P. Beueldieti nulla certa. regula monachi conlirmati, 
diversa incertitudine ac iwistabil.tate hac et illac 
vagabautur, certo magi-terio et certa locatione €a- 
rentes ; quapropter ipse vitia iustabilitatis morum 
illorum describeus, ut vita eoruin a fidelibus mona- 
chis devitetir, monet. » 


omnes exigunt, aut sumptus lucross:e egestatis, aut 5 £t propriis voluptatibus, et gule illecebris servien- 


simulate pretium sanctitatis. » 

Per diversorum cellas.| Cella vocabulum diversi- 
mode potest accipi: 15 Pro eo omni in quo aliquid 
recouditur et absconditur ; namcella dicitur a vetlando. 
9* Pro «secretio:i aliquo templi loco, iu quem ingredi 
non cu:.libet fas erat, ut pote ubi Dei sedes existe- 
bat. Sic Varro (Lib. iv de Ling. Lat.) : « Et ideo, 
inquit, in aedibus sacris ate. cellam, ubi sedes Dei 
sunt, Greci dicunt πρόδομον. » ὃ) Pro loco in. quo 
doruiire solet monachi, sicut in ltegzula S. P. Bene- 
dicti, cap. 22: Candela in eadem cella ardeat usque 
mane. À^ Pro cubiculis monachorum, quie singula 
singulis assignata fuisse, etiam apad veteres constat 
ex Justiniani vovella 5 de Monachis ; unde conc. 
'Turunense secundum : « Nec cellas eis liceat habere 
communes, ubi bini inaneant, sed singulares jaceant. » 
5* Pro parvis anachoretarum habitaculis, quia ibi 
remoti ab omni hominum. comercio absconditi la- 
tent, ut Deo reveleut vias suas. 6* Pro monasterio 
sive ccenobio, unde Scholasticam sororem suam al- 
lequens S. Benedictus, « manere, inquit, extra cel- 
lam nullatenus possum ; » et S. Gregorius, lib. 1, ep. 
54 : « Oratorium B. Marie, quod nuper in cella 
fratram :xifjcatum est, ubi Marinianus ablias prazeesse 
coghoscitur. 7" Tande.n pro parvo monasterio, quod 
majori subest, et vulgo prioratus seu proposilura 
nuncupatur, de quibus est canon 4 1 concilii $44 Aquis- 
graneusis : « Ut abbatibus liceat. habere cellas, iu 
qnibos aut monachi sint aut canonici, et abbas pro- 
videat nc miuus de monachis habitare permittat 
equat sex, » llic vero celle vocabulu.u potest intel- 
bigi tribus posteriuribus acceptionibus ; certuin est 
ttim gyrovagos ilios et anachoretas visitasse, et ce- 
esobíltas, sive iu iajoribus nonasieriis, sive in miuo- 
wibus egissent, quin et urbes circuivisse patet ex 
«nu. 42 »exte synodi. 

T ernis aut. quaternis. diebus. hospitantur ,! id. est 


tes. | Propriis voluptatibus, ut pote qui « per simulstio- 
nem charitatis carnis libidinibus obsequuntur, ». αἱ 
ait S. Basitius ([n Consti. monast. c, 9). Et gule ille- 
cebris : ideo enim semper di:currunt, nec plus 
ternis quaternisve diebus — in 1aonasteriis  hosp.- 
lautur, quia sic « pro hospitum adventu, inquit Ite- 
gula Magisiri (Cap. 1), ἃ diversis volunt. quot die 
noviter suscipi, et pro gaudio supervenieu- 
tium exquisita -ibi pulmentaria ap»arari , e: auimaus 
tia $5 pullorum sibi curant quoiidie a diversis ho- 
Spiibus pro adventu cul.ello occidi... per occasio- 
nein itineris iutestinas suas latiori cena. vel yraudio 
inquinatas iifliitis poculis magis quam pedes [υ- 
mentari desiderant ; et. post. exinanitam a famelico 
hospite mensam, et miculas ipsas panis post viam 
detersas, sitim suam sine verecundia hospii ingeren- 
tes, si calix his casu defuerit, rogatur hospes in ipsa 
patelia ut misceat ; el postquam ex utraque parte ni- 


D mietate cibi et potus percalvati usque ud vomitum 


[uerint, totum laboriosae. via imputant quod gula lu 
cravit... ldeoque inagis eligunt ambu:are, et noviter 
per diversos hospites tutatos, et varias refeciiones, 
ut per occasiouew sitientis. viz? reprepinata pocula 
sumant, Hoc ergo agust, ut gul.e sue magis quotidie 
peregrinari videantur. quam aukure. » Hactenais Ma- 
gister, quis yyrovago cuidam Philippo nomine expro- 
brat S. lsiderus  Pelusiota (Lib. 1, ep. 41) : « Lo.a 
subinde coumnu aus. jKiugu.orem polius, ut videwir, 
meusam, quaui firinioreui ac solidiorem eruditionem 
quaerens. » 

Circa sancte Regulo: textum obiter hic notandum 
θεῖ, S. Pat em non sinpliciier dicere gyrovayos gulut 
servire; se gulx illecebris : dicitur autem € illece- 
bra, inquit Hildemarus, eo quod illiciat in aliud pec - 
catum : verbi gratia, ex gula. nascitur saturitas, ex 
nimia saturitate aliquando fornicatio. » lae ergo lo- 
4 codi ratione S. Benedictus indicat soli gg tcr, uisi 


"01 


viaberis ἃ Deo : 
ejus qui judicatur. » 

Teriium est cur dixerit tremendo; satis fuis-et 
enim dicere : [n die judicii ? Et respondet : « ld: o 
«:xit, tremendo, ut. timorem incuteret legentibus 
hanc legem. » Ft quia revera tremendum erit et ter- 
ribile illud jud cium : « Quid enim tam pavendum , 
iuquit S. Bernardus (Serm. ὃ in psal. xcj, tam ple- 
ὦ anuxietatis, et. vehementissima sollicitudinis 
excoa2itari potest, quam judicandum astare ili tun 
terrilico tribonali, et incertam adhuc ex- pectare 08 
districto. judice sententiam? ». Et. S.. Hieronymus 
(Lib. 11 cont. Pelag.) : « Quis intrepidus vadit a4. u- 
dicium Dei, habens eonsciemiam peccatorum ? » Sane 
de seipso S. doctor loqueus ait (la Matri.) : « Quo- 
des diem à !unr eonsidero, toto corpore cotireumi- 
800.» Si e go sanctus et justus. pavebit , impius et 
peccator ubi pare. unt ἢ 

Sciat;ue abbas culpe pastoris incumbere. quidquid 
in ovibus. puter[umilius utiluatis. minus. potuerit inve- 
n;re.| In. quein. locum Hildemarus : « AC si diceret , 
inquit , sicut. piterfamilias in juirit diligenter. pasto- 
gem ovium. suarum de negligeutis earum ,- inquirit 
quare mortua. est ovis mea , quare. lupus rapuit il- 
lam ?... Quod si pistor illi potuerit mittere rationem 
de infirma, vel mor ua ove, tunc liberabitur; $i vero 
non potuerit, pieni subjacebit. lta et Dominus faciet 
eum abbate. Paterfamilias est Dominus; pastor vetu 
est alibas ; oves aurei. intelliguntur ionachi ; tem- 
pus qu» missurus est. rauouem albas , intelligitur 
vita futura, in qua debet abbas mitiere rationeii do 
negligentiis monachorum suorum. » 


GG Quod autem dicii: quidquid in ovibus, etc. ,«ld est 
nun »olum de $piri.2li negligenua , verum el an de 
temporali eerum necessitate inissurus erit rationem, , 
inquit iterum llildemarus ; et revera qui dicit, quid- 
quid, omnino nihil omittit , uec minus abbas suis 
temporalia providere tenetur , quam spiritalia, eum 
.vix ista siue illis valeant exercere. 


Uiilitatis minus potuerit invenire. | Terribilis plane 
senteuiia; δὶ enim culpi pastoris incumbat quidquid 
in ovibus minus utilitatis. paterfamilias invenerit , 
quid si gras , quid si mortuas , aut ἃ voraci. ]upi 
ἰδία discerptas repererit? Pelle haud dub.um pro 
pelle reddet. Seripium est, quia filius non. portabit 
iniquitatem patris; aL. parer. pr.feevo portab E. im- 
quitatem filii, « i.c est quod cum I-raeliticus ille 
populus initiatus es-et Beelphegor in deserto, inquit 
Peirus Dami«ni (Lib. ww, ep. 15), et in scorta Moab 
iurpiter corruisset; ira:us furore Dominus adversus 
Israel dixit ad Moysen : Tolle cunctos principes po- 
puli, ei su-peude eus in patibuliv contra sclem , ut 
avertatur furor wieus aU Israel. Quid est quod popu- 
las in n curie voraginem labitur, et in eorum pra- 
positos vind.catur ? Subditi delinquunt, et principes 
iu patibulis suspendontur ; scilicet alius est qui pec- 
ea, alius ille qii vapulat. Cur. hoc, nisi quia culpe 
suvdilorum iu pr epositorum redundant opprobrium, 
et quod ab ovibus er atur , negligeuti:. pastoris as- 
crc bitur? Et vide quam formidolosa sit coudttig prae- 
eideutium, ut uon modo pro suis, Sed εἰ pro subdi- 
torum puniantur offensis. » Atiend oit ergo pastores 
emuesque animarum rectores salubeiriunain Gregorii 
Μυσοὶ ad Co'umbum episcopum Rcribeutis adtmnoni- 
uonem (ἰδ. n flegist., cap. 53) : « Studeamus cor uu- 
sirum tecrcnoraun  pastoruui imnitauene euccendere , 
qui Igeinales noctes. imbribus geluque constrieti du- 
cunt siepe. perviziles , ne vel una ovis, et nou fort: 
utilis. pereat; quam elsi iusidiator ore voraei mo- 
murder, , quoaodo satiguut? quibus. cordis aulie- 
jJant a»tbus? in quas voces, uL eruan. C3plau pecos 
angu-tia stimalauie prosiliunt, ne a gregis domino 
quidquid per incuriam perdiderint ex-gatur? Vigue 
anis ergo ue quid pereat, οἱ si captum [orte qu.d 
luerit, vocibus diviuorum eloquioruum ad gregem Do- 
ainicum reducaunus, ut jl e gui Pastor pastoruiu est. 


S. P. BENEDICTI 


majus periculum judicantis quim A vigllese eirca gr gem. suum Suo. dignetur judieio 


405 


cemprobare. » 

Tanwm iterum liber erit, etc.] Quem modo deterruit 
periculo Iuturze discussionis ac rationis de subditorum 
deliciis reddendze, lhiusc jam, ne desvondeat aóimo, 
consolatur dicens : Tantum iterum liber erit , ut si 
inquieto et inobediesti g: egi pastoris fuerit omnis di- 
ligen'ia attributs, et morbidis earum ac ibus universa 
ferit eura exhibita ; aliudens «dil a prophete verba: 
δὲ unt m annuntiante te ad impium ut a viis suis con- 
teriaiur, et u v.a sua won fuerit conversus, ipse im ini- 
quitale sua. mori tur ; porro tu av émam (uam liberasii 
( Ez»ch, xxx uit). Tantum er o liber, id est inculpatus 
erit, si inquie:o., d est improbo, et ingrato, et impatien- 
t, nt explicat Boberius ; sive in bono proposito non 
87 permanet ; qu-madmodum enim dicit Be: nardus 
Cassinensis, « quies nientis e«t illa firmitas honi pr 
positi in qva monachus perseveranter intelligit, et 
quiescit. » Vel etiam. iuqu'eto, id est vagari atque 
liuc et illuc extra. claustrum. discurrére queresti. 
Nam, ut hic observant commentatores. Sanaragdus, 
Hildemarus, et Bernardus Cassinensis, duplex ex 
inquietudo : una mentis, quam in instabilitaie, et ia 
| on perseverantia in bono proposito const.tuit. Ber- 
nardus Cassinensis; corporis al'era, «ux in perpetuo 
intra vel extra monasterium. di-cu:su potest. repuoi. 
Si ergo inquieto et inobed:enti gregi pastoris fuer 
omn;s dilige.lia attributa ; omis, mquit, voce πες 
versali utens : « ut spiritalem et corpora'eu dil:gen- 
tiam plene notet, » ait bernardus Cassineusis et anie 
eum 111} emarus; utramu: euim erga fratres exbi- 
bere tenetur abbas : spiritalem, ut de virtute in vir- 
tutem proficiant, quaut m n se est exho tationibus, 
increpationibus, b»nis exemplis elficiendo; corpora- 
lem, victum οἱ vestitum »u.flicienteim et honestum 
previdend: , loca vitae solitari: apta ad consirucionem 
monasterii seligendo, ipsa* inonasterii officinas regu- 
Iavuter iedificando, omnia denique sic disponendo, ut 
nu.lus sit fratribus murinu:ii locus. Hanc expositio- 


C nem sequitur in. primo cominentari » Petrus. Duhe- 


riu«, l.cet eam in secundo reprobet his verbis : 
«Quidain exponunt ! ic diligeutium in spiritalibus et 
temporalibus, propter universa'e omnis, quod mon 
p acet, quoui:m de spiritali animarum cura hoc ea- 
prt loquitur, Et nota plane quod lee duo universalia 
51:13, Onus &Cilicel el universa, animum praesidentis 
exei aut ad. diligentiam. » 

Et wo b:dis eorum actibus.] ld. est neglgentibus, 
nam « inorbii actus Sunt opera negligeuter ἴδοι et 
caetera vitia, » ut loqu tor. [lildeinarus. Sive, ut diet 
Bjernardus Cas-inensis, ὁ actus. morbidi sunt. ili qui 
ex mente procedunt infirma. » 

Universa fuer cura ezxhibita.] Qux idem sonapt ac 
priccedentia verba : Omus diligentia attributa : quac 
tamen S. [jenediclas « replicavit cau-a exaggeratiouis 
verborum, ». inqu.t. IMildemarus. Purro recte. dixit 
iurersa cura, uon. curatio; quia, αἰ uotat. apposite 
Bjernardus. Casstnen is, « Virtus. carandi grum non 
semper est in. iiedico, ut deer relevetur ς «€ μευ 
divit universa cura, non curatio; nam. Deus, qui 
curam ΘΙ ἰδ: abbati, δὴ curationem  re-ervae 
vit, ete. o 

l'usior earum in judicio Dei a5solutus.| A sententia 
niinirum «que debelur dauuats, aut ἃ uegligeuui» 
mouactiorum liberatus, ut expo it Bernarous. Caisi- 
nen is, ὅν ας id ezt d cet, cum propheta. Dow n6: 
J :xlitiam tuum non abscondi in corde, ceritatein el sa- 
lutare tium: dixi. Justiiiam hie, secundum, Hildema- 
tu n. et Bernardum Cassicnseut, sumit pro. generali 
V 6, qu;e ad omues virtutes attiuet;. quamvis el 
pio speciali virtut?. etaim sumi posse jsig asseral. 
l'urro S. P. Benedictus, justa emudein Bernardum, 
«ia bic dieit, justitia: uon a » coudcre, veritatem 
p rolerre, et salutare dicere. Justitia abscoadit, qui 
letrrores Sacre. Scripture, et coumunnaatioueg praut- 
cando subditis Q8 uon. ostendit..... Dicit verraten, 
sui. promissa regoa coelestia virtuos:s et Deae agchl* 


469 


RECULA COMMENTATA. CAD. If. 


270 


bus infallibiliter adipiscenda pr:xsdiest. et docet, Sa- A est; et quantum. a'dificat exemp'o et. vilae. merito 


lutaré etiam dicit, qui promissam salutem docet aii- 

iscere. Intellige hic de salutari, in quo continetur 
ipse Salvator Dominus Jesus Christus, de quo Psal- 
Biista. salutare tuum da nobis, ec. » 

B psi autem contemnentes. syrevcr ant me.] ld est do- 
ctrinam ΠῚ 61}. 

Et iunc. eemum  inobedientibus cure sum ovibus.] 
Hzc verba duobus modis inteil gi pos-uut : 1" Juo- 
bedientbus cure sua: ovibus, ul est quie factis. non 
respondent cur quam exhibet; 29 cure sse ovibus, 
id. est ovibus qui snni Sub cura ejus. . 

Pana sit eis.] M e-t eiit eis. Hiec phrasis est ΠΠ6- 
hraica. per quam redundat s:eje pronoven is, ul cu- 
(us participatio ejus in idipsum. 

 Pravalens ipsa mors.| ld est divina vindicta, ut ex- 
ponit iichardus ue S. Angelo; et hi2. perpetua, quie 
dicitur prevalens, id est ultra. iniquitates eorum po- 
nalitates valens, inquit Dernardus Cassinensis. Unus 
e« Bolerius qui in. utraque expositione locui hunc 
nou de stern», sed temporali morie. intelligendum 

utat. Sic enim ad prixefata S. Benedicti verba : « Ego, 
inquit (fa 1 conment.), credo quod iagister vult di- 
€ere quod pravalet mors temporalis iuobedientibus, 
qnam  paena interna, ut fiat. (rictus. post. verbum δὲ 
eis. » Quae quidem expositio non videtur omnino ab- 
]ueh uda, qiia, ut dicit idem  Boherius, « quanto plus 
kec vita prolongatur eis, tanto plus puena. aeterua 
crescit, et inelius eis est inurs. festina, quam eontia 
bouem: obedientie perdurare. » Alii tamen commu- 
niter interpretes mortem hic :eternam intelligunt. Et 
saue S. I^, Uened etus lic loqui videtur de parua. it 
futuro judicio retribuenda, quiae mortem temporalem 
supponit, el quam sequitur. aeterna. Quidquid. sit, 
eeriun est. inobedientes monachos. utramque, et 
temporalem, ΟἹ aeternam mortem promereri, ut pote 
qui abbatem. ejusque doctrinam  contemnendo, non 
hominem sed Üeunm ipsum spernunt, Ipse. enim dicit 
doctorilus : Qui vos spernit. me speruit ; et per pro- 
phetm : Nolunt te audire, quia. nolunt audire me. ln 


quas verba S. Bernardus (Serm. 42. in Cant.): «Vides, - 


mquit, quie. majestas con'emnitur * non te putes me 
sulum sprevisse; Dominus locutus est, et dixit pro- 
phetze, dixit et. Apostolis : (Jui vos spernit, ait. me 
spernit. Non. sum apostolus, non sum propheta; ct 
p:opletze tamen, et. apostoli vice fungor, ct quibus 
|o Δ ΠΟΥ meritis, euriim impiicor et curis, ctsi ad 
meam Corfusionem, etsi ad grande yericulum mili, 
$n, er cathedram Moysi sedeo, cujus tamen nou. vin- 
dico mili vitam, nee experior gratiam.» 

Ergo cum aliquis suscipit. nomen. abbatis, eup.ici 
debei doctrina suis pra'esse discipulis.| luc est verbo 
elarere. debet. et. exeinplo, | utrunque enim. in 
abbate atque. in omni pr:ilato. requirit. imprimis 
S. isiderus (Lib. 1t de Sum. Bono) : « lam doctri- 
n3 quan vita clarere. debet eccle-iasticus | do- 
«0100, nam doctrina. sine. vita arroganlein.— redit; 
vua siae doctrina. inuulem. facit. » Mine. plane 69 
F.xodi axvin, sacerdoti. jubetur portare superliunie- 
cale et riiosale νἀ invi em qonnexa atque conjuncta, 
8.1 quod. exponens S. Bruno. Signiensis. episcopus , 
ait (emm. 1n E10d.) : « Dicamus quid significet quod 
sic alteruirum junguntur, ut a ^e separari non. va- 
eant ; tine enim rationale et snperbumerale sibi jua- 
guntur, quando pontificis pradicario er operatio ben: 
δ conveniunt ; sicut. per raiionale doctrina et 
praedicatio, ita. per superhumeraie onus el. operatio 
designatur. Si euni eyiscopus bene docet, et. inle 
eperatur ; aut si econtra beue operatur, et male do- 
cet, ejos siperliumerale δὲ rationale non junguntur. » 
Perru quod. ille de opiscopo, id de abbate εἰ quo. 
cunque alio prielato asserendam est. Unde S. Her- 
nardus ad Balduinum abbatem scribens (Epist, $01): 
* [n bis duobus mandatis, inquit, verbi s&cil.cet et 
exempli siummam Lii oflicii ac conscienti:xe securita- 
teu) pendere intellige. » Et certe, ut optime. argu t 
$. Hieronyuus : « Saucta rustcitas solum sibi prgd- 


Ecclesiam Christi, tantum n«cet, si destruentibus non 
resistat; et innocens absque sermone conversatio, 
quantum exemplo prodes!, tantum silentio. nncet ; 
nam latratu canum, et baculo. pastorum deterrenda 
est rabies luporum. ν Et econtra « niliil est turpins 
quau si bonum quod quisque pr;edicat, explere opere 
neg igit, » inquit S, Isidoras (Lib. 1 de Sum. Bono, 
c, 96). Quapropter apud ἀπ abbas. l'o:men dis 
cebat (Lib. m de Vit. Pct. n. 385) : « Homo qui alios 
d eet, et. non (faeit ea que docet, simi is es fonti 
aito, qui. omnium res lavat, et. omnes satist potu, 
Sei;stim autem lavare noo pote t, &ed habet et im- 
munditias, el sordes. liorum. » Ex quibus patet 
quiam meriio celebratum sieculo vir eoneilium Aure- 
hanense statue:it, € nt si quis abbas cautus in re- 
gimine, et lumilis, et castus, solriusque, misericors, 
et discretus von fuerit, ac divina praecepta verbis et 
exemplis non. ostenderit, ab episcopo in cujus con- 
sistit territorio, et a vieinis abbatibus, et cacteris Do« 
minum timentibus a sno arceatur. lonore, ctianisi 
omnis congregaiio vitiis suis consentiens. abbatem 
euni hibere voluerit, » 

ἢ est omnia bona el sancta. factis amplirs quam 
terbis o tendat. | Quod ita exponit Eildemarus : U;rum- 
que vult S. Benedictus, id es! doctrinam virborum 
et operum; :ed. quia sunt. mulli. qui non. possunt 
utrumque. peragere, id est doctrinam verborum et 
opetum, ieirco d.xit : Factis amplius; ac si diceret: 
Utrumque debet persgere; sed quamvis v roquemudo 
debet praeesse, tamen magis factis, etc. » ftecte em. 
nino Sapieus : Longum iter est per przcepta, hreva 
el eflicax. per exempla ; et S. Gregorius (Lib. t Pa- 
sor., cap. 9): «St rector ratione praecipuus, et viam 
vite ;ubdits vivendo d. nuntiet, ct grex, qui pastoris 
vocem moresque sequiuir, per exeinpla n elus quam 
per verba gradiatur; » et alibi (Lib. 1 [teg., cap. 24): 
« 5ui loci necessitate. exigitur Sumina. dicere, liac 
eadem necessitate. exigiiur. summa monstrare ; illa 
n^mque vox liben.ius auditorutu cor penetrat, quam 
di. entis vita commendat ; quia quod loquendo pr:eci- 
jit, osiendendo adjuvat, ut fiat; hinc euim per pro- 
petom dicitur : Super montem excelsum ascende [ἃ 
qui evangelizas 70 S on. » Et S. Basilius agens do 
raonastecii praeposito (Heg, fus. c. &5): « A imi liu- 
militem ita debet ex charitate Christi custodire, ut 
etianisi ;pse taceat, operum exemplum quovis sermo- 
Int potentius ad doctrinam fbateum sit expositum. » 
Talem se exaibuit Chei-tus Dominus, de quo legimus 
quia coepit facere et docere; t»lem se exhibuit. et 
Apostolus, qui dic-hat : Imitatores mei estote; tales 
requirebat. praelatos, cuim ad Tim. tlieum sciibebat : 
[n omnibus teipsum pra be ezemplum bonorum operum 
in doctrina, in integritate, in gravitate. 

Ut capacibus. discipulis.] 1d est « memoriosis, ac- 
commodatis, intelligibilibus, qui ea quis a. magistris 
audiunt, veiociter capiunt, et memoriter cetiuent, et 
oper.bus complent, » inquit *maragius. 

Mandata. [Domini verbis proponat. | Talibus enim , 
qui suapte ad Deum feruntur, verba sullicinn'. 

Duis vero co:de.] 1d est « eanimnnaci s, rigidis, 
et incorrigibilibus, » ut exponit iterum Smaragdus. 

Et simplicioribus.] E: est « illitteraus, et pene nul- 
lam in Seripturis divinis vel memoriam, vel in ell- 
gentiam. habentibus , » cti prosequitur idem Sma- 
ragdus. 

Fuciis suis divina preceyta. demonstret.] Privcepta 
bic documenta s-u consilia intelligit, « quia non sem. 
per pracepium bhiic, vel in. Evangelio positum vim 
liabet necessita.is, » inquit. Bolierius, Duris. ergo 
cor.:e non sola verba sufficiunt, sed operibus insuper 
sint cogen.li, juxia illud Petri Daniam (Opue. 15): 
€. Àil perfectionis culien praecepta quidem moveut, 
sel exempla compellunt, » 

Omnia vero qu& discipulis docuerit esse cont:aria in 
suis factis indicet non agenda.] Malo natuque exeinplo 
perensus nez igentesque in malo conlininaret, et be- 


211 


S. P. DENED:;-TI 


72 


nos facili negotio perverteret ; imo uleesque, nt ve. A coenobitieis leges, ante omnia. irrepreliensibilem 


gius loquar. vere oecidevet : € Sauie et crasse oves 
perpauc:e sunt, inquit S. Augustinus (Lib. de Pastor., 
e. 4), id est solid:e in cibo veritatis utentes. pa-cuis 
beuc de munere Dei ; sed. mali il'i pastores non par- 
cunt talibus : parum est quod illas langzuentes, et in- 
firmas, et errantes, et perditas non. cutant; etiain 
istas fortes et pinizces necant, quantum imn ipsis est; 
et ΠῚ vivunt de nuüsericordia 2e, tamen quatum ad 
milos p'steres attinet. occidunt. Quomodo, inquis, 
occidurst ? Male vivendo, malum exem. lum peaepen- 
do. ... Aleridendo enim ovis etiam fortis plerumque 
pra posito suo male viventi, si declinet ocu:os suos a 
regulis Domiui, e. intendit i31. hominem , incipit di- 
eere iB corde suo : Si yriepositus meus sic vivit, ego 
quis Sum, qui von faciam quod ile facit? ete, » Quie 
luse prose. uitur S. doctor ostendens malum pasterci 
eiiamsi ovem ab incepto. hero opere non avertat, 
Gunen vere censeudom esse IDomicidau. 

Ne alás predi. ans ipse reprobus inceniatur.] Que 
verba duplicem sortiri pessum expesitionem : 19 Ne 
farle veprobus inveniatur, id est reprehensibi is, alie- 
nus a Deo, »b ejus proinde gloria 9] xternaque fe- 
'iritate exeludendus ; 29 ne lorte reprobus inveniatur, 
ul est ne forte ejus doctrina a di-cipulis 1eprobetur; 
nam,nt εἰν S. Angus inus (Libio iv de Doctr.Chrisl., 
cap. 23), € abundant qui inalie suae vit:e deleusionetn 
ex dpsis. cuis. pripusitis et doctoribus. quiarunt , 
respoudeutes corde κυ. aut etiam si ad hoc erumpant 
ere 5890, atque. dicentes : Quod. mihi praecipis cur 
aps: non facis? Ita (it ut eum n: ἢ ohedienter audiant, 
«qui se ipse non audit, et Dei verbum, quod eis pra:- 
4Alcatur, simul cum ipso priedicatore coniemnunt, » 
inc S. Hieronymus ad Nepotianum scribens : « Non 
voutundant, inquit, opera sermonem tuum , ne cuin 
1i ecciesia lequeris, tacitus quisque respondeat : Cur 
Lic qua dicis ipse non. [acis ? » Concinit Cassianus 
ju libro de Spiritu ire (Lib. vin Instt., cap. 5 ), ubi 
ὦ loquitur : « Oportet. illum. qui alterjus. vulneri 
1uederi cupit, omm languoris morbo alicnum sanum- 
«que subsistere, ne illud evangelicum dicatur. ei : 
Jiedice, prius cura teipsum, ac. videns festucam in 
culo ira sis sti, trabem in. eculo suo non. videat, » 
1. S. Casar us in tegula ad sauciiuroniales (Cup.7). 
4 Avnsanen um , quam liugaa. praedicat, proxime 
fauces, vel vicinus stomachus. :eutiat, ne. forsitan 
Subdiige audientes tacitis cogitationibus dicant : () 
quam pulchre abstinentain με δ τι plenus venter ! » 
Deni ue S. Bernardus ad. alduinum abbae: seri- 
heus (£15. 201), postquam ilum hortatus. est. nt 
«uad aliis ouus portandum. imponit, prior ipse por. 
tet, rationem reddens ἃ.} : « Aliequin subsannabit te 
sapiciis, nl pote pigrum illum cui. [abor sit manum 
porrigere ad os : arguet te et Apo-iolus diceus : Tu 
qui alios doces teipsum non doce- ; -ed et notaberis 
vitio Pharisitorum, qui alligant onera. gravia et iin- 
jyoriabilia, et. imponunt ea. in. humeros lominut, 
dizito autem. suo ποία ea movere. Se nio quidem 
vivus et ellicax exemplum e«t operis, lacile facieus 
suadihile, quod dicitur. duin mousirat lacubile quod 
suadetur, » lisommbus accedit quod scribit Petrus 
ναι (Opusc. 15,cap. 27) :« μια visulas prie- 
ticat, qui post. longum. psalmodiae decmisuimi s στη 
excitandis [ratribus pulsat ; el-queniissune duis tace- 
imus silen ium commendamus; leuctuose de extreini 
E£ue. vestium disputa, qui se panuorum conscissioge 
Jeformat ; indumentorum vero Juxta uivitem. titore 
conspicuus. frustra cum Joanne. pros με θὲ ea- 
melorum ; ultor iu,urie pauentiam nou »usdet; q.i 
ceomulandis pecuniarum quasubus ieardescit, igncm 
avaritie du-alicno pectore nou extinguit; qui erebra 
sagalione. raplatur, de remoraudi cen-uta. [rivolus 
Cispula:or habetur; qui autem cellulam: perpetuus 
jucoht, ad. siajobiaus prie nium de (uto Corpore 
linguam facit, et cuim ον taceat, ἢ inembra ie. 
λυ». quia et simplicius, clamant. » 

liac potissimuds rauose quotquot. scripsere vilae 


C 


D 


abbatem, qoi imponeudam aliis regulam primes 
adinpleret, voluerunt, Hac ratione Orientalis Regula 
ita orditur (Heg. Ürient.cap. 4) ; « Ut neque seniores 
in regendis fratribus inaniter laborent , neque disci- 
plina juniorum. vacil'et , quze abbatis couversatione 
stahili.a firma sit, oportet abhotem irreprebensibilem 
esse , Severum , patientem, 79 jejunum. pium, hu- 
imbein, ut doctoris et Patris locum impleat, se.p-«m 
priebnens. formam bouorum operum. » llac ratione S, 
Fiuctuosus Dracarensis episcopus inter alias abbatis 
dotes : « Tania, inquit (Cap. 20), debe! sermonis et 
vitie consonantia esse, ut id quod docet verbis, con- 
firmet operibus sedulis, et bis acuto pras edens gla- 
dio, quidquid alios infarmat verbo, ipse gerat «tidio, 
ul nec seraionem. operatio. destruat, nec. econtra 
operationem. bonum . serio iaconvenien- frangat. » 
Vide S. Ciesarit epistolam ad Cratoriam Abbiatissam. 

δὶ vero priori sen-u ista S. Benedicti verba : me 
[orte cliis prid: cans ipse reprobus inveniatur, suman- 
tur, quasi dicctet : ve forte alios sua prie iestione 
conversos ad oterirain felicitatem perdueens, ip-e ab 
ea rej ciatur, alliidlere videtur ad illud Christi Domi- 
ti : (πὶ solverit unum de mandatis istis minimis e 
docuer:t sic homines, minimus vocabitur in reqnum 
callorium, id est uulus, justa SS, Patrum expositio- 
nem. 

Nequ: ndo dicat illi Deus peccanti.] (4 est dicenti et 
nen facient?, ut foquuntur. commentstoress; scienti 
eum bon'm, et non facienti peccatum est iili. 

(ware 1 enarras. justitias meas ? | ld est virtutem, 
Vine vite ostendis, et priedicas. 

Et ussimis testamentum meum per os tuuo.,| Testa- 
montem ΠῸΪ sunt verba sacr.e Scriptura , qum ig 
Vetus et Novutn. Te tamentum  dividit.r, qus ideo 
Ια dicitur, quia testis est inentis seu vo- 
Iuntatis divinz. 

T « vero odisti discipl nam.] ld est regularem obser- 
vantiam ; quia , ut dicit 5maragdus, « Privelastus san- 
cun disciplinam odit, quando seeundum  regularia 
pr:ecepta vivere contemnit. » Vel odisti disciplinam, 
id est. Christi. doctrinam, quemsdmodum. exponit 
leoherius, cui concinit li demorus : « D'sciplina est 
o;nnium mandatorum Dei «ustovi:. » Vel discipli- 
nam, id est correctionem, qux a Deo (ΠΗ͂ gitur, jazta 
Jiitheimium hnnc Hegulie. loeum ita exponentem : 
« Gui subs suhditos propter eorum excessus corri- 
pit , et tamen vult ut. patientes Sint ; sed quam cito 
ipseur a. Deo propter sua. peccata corripi contigerit, 
non solum non patiens non est, sed. eti «n contra 
Deum murmurat ; lie talis absque dubio disciplinam 
edit, et sermones Cbristi projicit post «e, quia. nog 
vult videre. vitam suain quasi malam, sed 5. reputat 
justum, ». Addit. Trithienius: « Secundo. discipiinam 
od ! praelatus, quando a subditis dedignatur avisari.» 

[-1 projecisti sermones meos post l^. | « Post se ser- 
mones Domiui projicit praelatus quando qua de divi- 
nis Seripturis «nbdiiis przedieat, imiolere ipse dissi- 
wnlat, » infit. Sinaragdus.. Vcl. ctiam : — Projecisti 
Seuinones meos post te , iidem est ac odisti discipli- 
iau, ut modo exponebal Tritheinius * « quod enim 
diligimus, inquit Bernardus Cassinen-is, ante oculus 
meutis frequenter babemus, juxta. (lud : Ubi amor, 
ibi oculus; quud vero odinus, libenter a nobis pro- 
J eunus. » 

Et qui in fratris tui oculo festucam videbas, in "ἢ ἢ tuo 
trabem non vidisti.|] ld est, qui minima in fratre vi- 
ilebas, et. increpabas peecata , in te erimina non so 
lun non puniebas, sel nec ab aliis videri patieba- 
ris, cum polius iu alios Eenignus, in te rigiilus esse 
de:uisses. Audi salutare S. Joaums. Curysostomi 
monitum (Homil. 45 in Matth.) : « Circa vitai tuam 
es;i0 austerus, circa alius benignus; audiant te Be- 
Idae parva mandantem , et imagua facientem. » 

iVon ab eu persona in monaster.o discernatur. ] Sei- 
livet « an sit antiquus vel juvenis , servus et liber.» 
inquit i1 eommentarto Bolier.es; sive, ut habet ia: 


REGULA COMMENTATA. CAP. Fl. 


e15 


n wit parvus et magnus, senex vel .uve- À ejusque familiares dissemiuant : alii de ab*hat's ami- 


αἱ advena, clericus vel laicus ; » Christi 
! monasterio agere creditur, apud quem 
)narum acceptio , sed in omni gente in 
it illam, acceptum est illi: Hinc S. Ja- 
lus in Epistola (Cap. n) ait : « Fratres, 
ignarum acceetione habere fidem Domi- 
u Christi glori: ; etenim si intreierit in 
estrum vir aureum annulum. hibens in 
t, introierit autem pauper in sordido ba- 
ada!tis in eum qui indutus est veste pr.e- 
xeritis ei : Tu. sede hic bene ; pauperi 
$: Tu sta illic, aut sede sub scabello 
um; nonne judica'is apod vosmetipsos, 
judices cogitationum. noxiarmim? » Quod 
malum , indicat ὃ. Ambrosius. super 
Tibens in ρα verba : « Inter oinnia pec- 
ium maximum est, quod non cau-as, sed 
»siderant, et despec o justo paupere, 
tes honorant. » £x quibus liquet quam 
S. P. Benedictus vetuerit, ne. personas 
i0 abbas discernat aut accipiat. 
auem person, secundum. llugonem ἃ 
« est quiedain. fatua reverentia exhi iita 
eausa debita, sed propter timorem vel 
Quam delinitionem ex S. Thoma (2-2, 
ἢ corpore) iia explicare possuinu- : « Per- 
tepti» opponitur justitite disir.butivie ; 
in aequalitas justitie distributivie in hoc 
s personis diver-a tri:buuntur. secuudum 
; ad dignitates personarum. Si. ergo ali- 
wet ilianí prop:ie:atem personx propter 
d ei confertur est ei debitum, non est 
50:8, Sed causi; unde 6Glo:s8a super 
besios vi : Personurum «accep'io non est 
dicit quod Deus judex justus causas dis- 
personas ; puta $1 aliquis promoveat ali- 
giterium propter sufficieniiam scientiz, 
if causa. debita, non per*003; si autem 


iderei in eo cui aliquid confert, non id C 


| id quod ei datur, esset ei proportiona- 
itum, *edsolum hoc quod est iste liomo, 
ve] Martinus, hic et acceptio persona; 
ribui'ur ei aliquid propter a iquam cau- 
ciat eum dignum, sed simpliciter attri- 
ge : ad persooum autem refertur qui- 
litio non taciensad causam propter quam 
0€ loco ; puta si aliquis promoveat ali- 
vlationem. vel magisterium , quia est di- 
ia ἢ ὦ, est consanguineus, est acceptio 
le. » Porro lecum potissimum habet in 
"arum acceptio: in affeciu, puta cum plus 
amatur, quia pulcher est, aut. hilar.s, 
actus ; uod pro»ib«-t S. Benedictus cuim 
unus plus amelur quam alius. lu. bouori- 
ritalibus quam temporalibus exhibendis , 
ἡ arliculo eju-dem questionis yrobat S, 
iod excludit S. Benedictus cum deceruit, 
unutur ingenuus cx. servitio contertenti, in 
videre est in 4 arl. prafatie quiestionis, 
ur Sanctus. Paier, statuens. ut ina. pra:- 
us secundum. mer.ta. disciplina, Scd hiec 
' exponeuda sunt, 
p'us ametür quam alius.] lH.ec sententia, 
sequeutes, ut notant commetitatores , 
v exylicat ; qued. euim prius. quasi μος 
erat : Non αὖ eo persona in monusterio 
jam quasi explicando singulariter expc- 
Non unus plus ametur quam alius , om- 
) exurudeus ἃ imonasterlis amiciuanm  pe- 
ye, ut loquitur S. Theresia (Lib. de Via 
tanquam pestis in prelatis merito repro- 
est enim fons ct origo infinitorum prope 
nvideuti janua , rixarixa. inter. fratres 
t alii se alteri sape $us. indiguo ab 
obi non fereutes, pactum secuai tiviceul 
as disscnSiuntique adversus. abbatem 


D 


citia sihi ipsis plus :quo fidentes, fratres coutei- 
nunt; quod. quaotum sit malum uemo non videt, ut 
merito S. Ferreolus prowscripserit ( fleg. c. 97), vt 
pullus abbati ita familiaris existat, ut caeteris plus 
aliquid pr:ssumat. tatio autem potissima hac esi, 
quod cum abbas omnes. ;Pqualiter amare teneatur, 
et ej"s amor sit füitus, quidqu«d amoris plus uni 
tribuit, alteri sine dubio detraliit ; habet euim luz 
locum celebris illa S. Bernardi sententia (Serm. 17 
in Can'.) : Solet amorem amor expungere. 

Porro quod iu alibate vetat hie S. Pater, hee mulio 
magis iu omnibus monachis pro'iibitum esse censen- 
dum est, idque satis iniicat eum. Regue. ca^, (6? 
cavet ne quis alium in imonasverio monachum de- 
fendere praesumat, quod av iciti: peculiaris proprium 
est, quia exinde, inquit, gravissima cccasio scandal. 
rum orirí potest. Et certe niliil antiquius fuit omnitiis 
asceiic:ze vilae magistris, quam hujusmo:i amicitia« 
prisceindere : quorum monitis ut obsequamur, laud 
erit abs re si aliqua. liic eorum dicta hanc. in. rem 
exprimatus, 

Inter alios S. Basi ius monachos institueus sic lo- 
quitur (Serm. 1 de Instit. monach.) : « In communi 
vero cou ulernio amicitias parlia'es οἱ sodalitates 
non patitur charitatis lex; necesse enim omniuo est 
divisas affectiones commuunen concordiam in multis 
incoumoda:e ; quamobrem :qual.ter se dilizere in- 
ter se omnes debent , ideuique adversus universum 
fratrum caeum charitatis modus tenendus est. ΜΙ 
vero quis iuventus fuerit uiajori propensione mon:- 
clium fratrem, vel propinquum , vel alium quem:i. 
quavis de causa dilizere, liunc casiigare oportebit.» 
Et alibi (Serm. 2 de ustit. monach.) : « Omnes :quali 
dilectionis mensura se debent diligere; injus itia quippe 
75. est in conventu privatas acti-nes οἵ sodalitates 
reperiri ; qui enim unum pr2 aliis dilig t, d» 5.» in- 
dicat quod perfectam. uon habeat erza alios charita- 
'Cii.., Ex amicitia singulari et sedalitate : uspiciones 
el invidi? oriuntur ; ubique enim 2qual;tatis de ran- 
datio, initium et occasio odii eL invidize iis est qui ea 
delraudantiur,. l'rop/erea praecepti 2» Domino acci- 
puuus imitari bonitate: eus. qui simili er. s: lem 
facit oriri super justos et i justos; queumadimod:tm 
Deus xqualiter lumen omuibus en:iunic.1, sic Dii 
imitatoresaequalem t comonunem omuiluts dide: tion u 
radium pr.ebent, » Basilio suübseribit S. Dorotlieus 
( Dactr. 21) : « Bonum est, inqui, uonaeho roticere 
cupienti aon admo ium  attici Οὔκ Comtageum suum; 
solet enin hujusmodi consuetudo, et long ami orum 
atqne. coictaueorum . familiar ta$ fletum οἱ lervens 
annii propositum plerumque exstingue.e. » Et S. 
Carsarius in exhortatione ad Cassariam sororem suam: 
« Avene, 0 anima sancta, et. diligenter. intelliza 
quanta mala. de inordinata. societate noscantur : [᾿ς 
iniiaritas enim cujuslibet, si frequens esse eceperit, 
non misi corruptionem seminat, vitia pullulat, cupi- 
dinem concupiscit, ignominiam parit, rahiem couci- 
tat, porrigit. furiam, lasciviam pascit, peiwiantiom 
n«trit, casus exaltat, ruinas :dificat, ripas erigit, 
pricipitia aperit, periculis navigat, naulragiis vel.- 
licat, perdi:ioni gaudet, interitum fovet, confusionem 
meretur, etc. 2» quis fuse. prosequitur. Ilis ad .o 
Pe ruin Bleseunsem (Lib, ue Amicit., c. 4) : « Amicitia 
sequens vga allectiouis impetum. ad illicita inuis- 
C€iele. raptaetur, nec inO0dum tenens, nec serviens 
honestati, sed spiritu vertiginis ducitur. » Vide Cas- 
siani collat. 16, cap. 28; S. Laurentii Justiniani li". 
de liscipl., etc., ca». 22; S. Theresiz librum de Via 
perfect. cap. 4 ; Julii Nigroni tractatum 143. 

Nisi quem in operibus bonis aut in obedientia inve- 
nerit. nuliorem. | Obcdientism hie S. Benedictus ab 
operibus bonis disjongit. 1* Quia. obedientiam. nou 
δ rper Sequitur. actu». bonus, ut. quando. aliquid 
precpitur inpossibiie, ionachus obediens aggre- 
unur iliud, sed noo perüicit; unde nee. bonum ἃ." 
Quud ou» mue sequitur, 3* Quis obwdieutia exerceri 


Y 


S. P. BENEDICTI 


26 


petet non solnm exssque do manda uin. sed eiiam A ritia in aliqua arte, vel officio, qua 777 quis pr.e sho 


sbstinend ab eo quod prohibitum est. δ᾽ Quia licet 
eiunís obedientia esset actus bonus, non tamen inde 
»equeretur omnem actam. bonum esse obedientiam, 
sicuti Sunt actus omnes quos electione propria ef(i- 
cimus absque ullo majorum imperio, ut lacrymz, 
compunctio, oratio, ete. hi« similia. 

Ergo "σοὶ omnes equaliter ab abbate. sint. dili- 
gendi, meliores t»men in obedientia. et in. honis 
actihus plus cxteris 2mari S. Pater permittit. [ta 
S, Wiandregesitus S. Ausbertum. monachum suum 
« Cepit carius dil'gere, sicut monastica docet norina, 
nitore re'igionis pollentem omnimodis diligendum, » 
inquit Aigra/us (In Vita S. Ausberti n. 10, sac. n 
Bened.) ; eoque re-pexisse v.detur S. Petrus Venera- 
bilis «eribens ad Innocentium papun (Lib. i, epis'. 
2) : « Ouines quidem. prxcepto. domiuico sunt dili- 
gendi, sed jnxt» quod vita et actus exigit, in amuris 
dilectione alii aliis suut. 1 r:vfereudi. » Et certe, 7G 
n! optime hunc ad locum Siiiagdus dis-erit, « Jus e 
il e al t;owine diligetur homo, qui b. nis operibus el 
$ancta obedien ia lionoratur a Deo: necesse es, in- 
quam, ut amore tali d ligatur homo, qui ab. iiminor- 
t [i diligi ur Deo. » Bolicrius tamen. sic liunc locuin 
inteilgit, qu.si soles actus bonos, von fratres. ilios 
exerce, tes. S, Bencdictus. plus amari. peruttere:. 
« bxcipit autein, inquit, quoad actus, non quad 
persona-; quia licet teliores actus magis sint di- 
ligendi, tame omnem proximum puto zqualiter 
ut ργυλί diligendum; ad hoc vd. licet, ad 
quod diligit. quis seips m : sic econtra. dici cou- 
suevit quod odio habentur peccata, non homiues. » 
Yerum cum actus. bonus alid mhil sit quam hou 
illum exercens, nec aliquid ah eo distinetum videa- 
tur, non potest actus diligi quiu dili;atur homo. Et 
$ane si causa motiva dilectionis sit bonitas, ubi plus 
bonitatis, ibi et dilectionis amplius aliquid reperiri 
oportet. Dil gendus quidem est peccator secundum 
jd quod in eo bonum existit, put: quia creatura. Dei 


est. ad imaginem ejus factu., ejus sanguine pretioso (c 


redemjtus, gr.tim δὲ beatiluuimmis capax; at plus 
videtur. justus diligendus , qui przter ea. mulla 
etam operatur bona, grat.a Dei ornatus, et ab eo 
&ingulariter dilectus. 1n. extibitione tamen. honoris 
RC gratas abbas sic se gerere delet, ut non tam per- 
sonam quam γιγι ἴσην respexisse videatur, ut oeuunem 
auferat ἃ negligeunbus invilentie occasiouem. 

(Non preponatur.| ld. est a'tiori non. consiituatur, 
quam quo ingressus est loco, aut digni iri prieficiatur 
o!licio vel ministerio, sive, ut. dicil Smaragdus, non 
pra:ponaunir in ordine vel in ministerio. 

Iugeuunus.] Nimirum. illé qui hber fuit ab initio, 
ediquit Hl hardas de S. An:elo, sive nob lig. 

ἔχ servitio. | ld est « ex servili conditione nato, et 
ex servituie ad religionem veniente, » ut ait Bohcriu-. 
Quem .diiodum enim supra citatus notat liie Bticliar- 
dus, « Nobilitas amittitur propter monachlatum ; » id 
quod ex hoe loco colligit Boherius haec addeus : « Ex 
isto paragraplio. colligitur. quod propter. ingressum 
relig:onis servitus et mundana. nobilitas evanescunt, 
quia in sed, in amore vel officio nulli defertur. ni-i 
secuRdum merila vite. ν Et revera vera εἴ Sin. era 
libertas non 1810 in generis nobilitate quam. in vitio- 
run exstirpatione consistit. Bleue enim Cassianus 
(Lib. v, c. 15): « Oportet nos quoque. primum liber- 
tMem  nostiam carnis subjectione monstrare. » πο 
Inogenes dicere solitus erat : [nter servos et dominos 
ualus prater vocabula nihil interesse, nisi quod man- 
cipia servie Cdominis, et domini cupidit«tibus. 

Convertenti. ] Id. e-€ ad. conversiunem . veuienti; 
435] dic ret : Si servus et iguobi.is liora. pruna ad 
conversionem veniens mouasterium ingressus fuer.t, 
Iuie nobis et ingenuus hora secunda accedens non 
przeferatur. 

Nisi alia r.lionabilis causa. existat.] Wationabiiis 
istluec eausa ex. duplici capite rep t potest: 1“ ex 
Vic nierito, 2^ ex naturali aliqua industria, vel pe- 


pollet : nam, verbi gratia, si jumor aliquis Ivater »e- 
cundum szeculum ignobilis in. cuntu peritus ex'stat 
ad cantandu:n in. ecclesia seniori et ingenuo. ininus 
in cantu perito prieferri debet; vel, ut. Hildemari 
ular exemplo, si in monasterio ἃ Grzeeis. imonachis 
inhabit..1o inexistat omuium junior Latinam linguam 
apprime cailens, et hospes. Latinus adveniat, hie cum 
hospite, licet omnium novis-imus, loqui debet. ln 
olliciis antem ac ministeriis exterioribus requiritur 
ap:itudo et peritia ad hujusmodi mun.a exsequenda; 
in spiritalibus iusuper vitae meritum. 

Sin alias propria teueant loca.| Nam, ut pie ac vere 
d cit devotus Girardus Belga monachus, « idolum ia 
templo Dei, qui alio titulo in monasteri» tronoratar, 
quam quo qui»qne aliter ab aliero coli. praccieitur, 
aut pro vit» saactitate prz aliis digne suscipitur. » 

Quod εἰ ita justitia dictante abbati visum. fwerit.] 
Justitia hic, ut observat Hildemarus, pre sneciah 
virtute, qu: unicui-;ue reddit qued summ est arccipi- 
tur; vel, ut dicit Doherius, dictante justitia, id es 
ratione, sive etiam Deo, qui est vera justitia. —— 

Et de cujuslibet ordine id faciat.| Notat hie llilde- 
marus varius esse in monasterio ordines : 1* eorum 
qui laici ad conversionem veniun: ; 2" clericorum et 
Sacerdotum ; 3" monachorum peregr norum. Kt de 
quolibet eorum ordine alios alis pra'ferre potest, 
Ram clerici etiam presbyteris et monachis peregrinis 
prieponi possunt. 

Sin alias propriu teneant. loca.| Prout nimirum 
Convertuutur. 

Quia sive servus sive liber, omnes in Christo unum 
sumus.] Alludit hie. S. Benedictus ad. illa Apostoli 
verba : Quicunque in Christo baptisati estis, Christum 
induistis : non est Judaeus neque Gracus ; non est servas 
ueque liber; non est mascu' us neque. eina, sed omnt 
vos unum estis in Christo Jesu. Omnes ergo in Ομ δι 
vnum sumus, hoc est unum corpus, ut exponunt 
llildemarus et Smaragdus; quo4 iste contirmat ex 
illis Apostoli vevbis (4 Cor. xi) * In. &no Spiritu 
omnes nos, e! in uno corpore bapiisati sumus, site 
Judai, sire gen i'es, sive servi, sive liberi, ec. Cujus 
qu.-dem corporis capnt est ipse Cliristus, sub quo nes 
iuvicem membra. Vel in Christo unum sumus, coa- 
ditione videlicei, creati»ne, redemptione, vocatione, 
^v caclestis gloria: premissione. l'reclare S. Casse- 
rius (Serm. 116 ἐπ append. Serm. S. Aug.) :« Et mas, 
et owns populus unius D mini servi s us, uve 
pretio redempti, pari con .itione i hunc mupdum 
n ravimus, simili quoque exitu migrauiri Sumus, εἰ 
leneagimus, ad unam beatitudinem pariter ven.emus.» 

Solummodo in hac parte apud :psum di:cernimar.| 
Ad gratiam vel gloriam cousequeudaim. 

δὲ meliores ab aliis in operibus bonis «t humiles imwe- 
niamur.| Juxta. illud S. Augustini (Serm. 11^ ἐν ap- 
pend. Serm.) seu cujusvis alterius : τ Non est aped 
Deum nisi meritorum discretio.... Αἱ ud Deum amuma 
uniuscujusque 788 nou est discernenda mobilitate, 
Sed opere; nec genere, sed actione.» Et S. Gregorii 


D Lib. 1 Heg. cap. 12) : « Apud Deum non gradus ek- 


gant r, sed vitze melioris. actio. comprobatur. » 
Unde et Ari-toteles dicebat (4 Poli'.) : « virtus εἰ 
m-litia. delerinioant servos et. liberos ,— nobiles εἰ 
igiobiles, » Porro S. Benedirtus Louis operibus 
Lumilitatem adjungit; quia, ut apprime scribit 
5. Gregorius, « qui sin» bumi/itate virtutes congie- 
tt, quasi in ventum pulverem portat; » et Sua- 
ragdus : « In bis duabus rebus semper. electi. $ re 
probis discernuntur, id est. io vera cerdis hunnliste 
et boni operis actione. » . 
Quzrunt hie cur S. Benedictus. supra dixent: 
Nou unu» plue ametur quam alius, nisi quem ΜῈ 
obeJieutia et operibus bovis invenerit ieliorem, 
liic vero nos solum a Deo discerni, si meliores alis 
in operibus bonis, et humiles inveniamur; ubi pv 
obedientia supposuit humilitatem. Hocpondetur 8b 
humilitate non. distingui obedientau, qua primus 


cum LIU ὦν. ὦ’ 


s cT 


371 


REGULA COMMENTAT X. CAD. IT. 


:73 


ejas ;radum const tuit ex Regu'ae eap. δ; aut si dis- A gentia, vel eipili:atis occasio, :&l consilium cliarita - 


tinguantur , ita plase connexas, ut neutra alterius 
pati possi! absentiam. 

Ergo &qualis sit ab eo omnibus charitas. Simile est 
illud S. Ursiesii S. Pachomii discipuli in exho' tatione 
ad monachos : « Cunctis exhiheas zequalitatem, ne 
forte quem tu diligis, Deus oderit; et quem odisti, 
Deas diligat. » Unam hic movent difficultatem, ex 
eo quod qui sttperius bonos aliis plus diligi permisit, 
sequalem hic omnibus esse charitatem velit. At dif- 
fleultatis nodum solvere haud difticile 651, duplicem 
eum Hi'demaro, Bernardo Cassinensi, et Boher.o 
eharitatem dísiiugue»do, unam cordis, alter«m cor- 
dis simul et operis. Charitatem cordis erga omnes 
equaliter habe:e abbatem oportet, quia omuium 
Salutem optare, et quantum jn ipso est. procurare 
debet ; δὶ vero charitatem co:dis simuyl et. operis 
emnibus zqualiter impendere non tenetur; naim, ut 
d.cit Bo'ierius : « Charitas operis sliter t:aetat. ho- 
num, et aliter secundum merita tractat ma'um ; 
ἃ iter firmmn, aliter debilem; aliter abundantem, 
aer indigentem,. » Aliam ad hanc difficulta'em 
solutionem adhibet Hildeimarus, ut nimirum ommni- 
bus sequalis sit charitas, omnibus, inquam, zequaliter 
bonis. Cui concinit Nicolaus de Fractura hunc locum 
ita exponens : « Hic vult dicere, si ownes cquales 
faerint in sancta conver-atione, omnibus zqualem 
exhibeat charit.tem; sin autem, prout unicuique 
epus erit. » 

Una praebeatur omiibus secundum merita disciplina.] 
Id est correctio sive punitio, ubi nimirum eadem est 
eulpa, juxia. illud S. Hieronymi : « Nullius accipias 
personam, non divitias, non potentias; quantum- 
tunque sit poteus, vel nobilis, $i peccaver.t, corripe 
Out , et comedi-ti azvma sinceritatis in amaritu- 
dine. » Plane usue adeo exosa fuit priscis Patribus 
in eorreptionibus et judiciis ferendis personarum 
aecepiio, ut negligentem hac in re prz positum, et ju- 
dicaniein nou. secundum rei veritatem, sed secun- 


dum personas, de solio depori precipiat S. Pacho- C 


mius (Regul. art. 94), donec corrigatur. 

79 In doctrina namque sua.) Doctrina hic pro cor- 
reptione sumiur. 

Apostolicam i'lam debet semper formum servare , in 
qua dicit : Argue, obsecr., mer Dra. | Qué ve: ha sic ex- 
plicat. (iiatus ἃ Suiarazdo S. Hieronymus : Argue 
peccantes , c ntestare ne peccent, increpa. resisten- 
(66; et S. Prosper : Ar-ue cowquales, obsecra senio- 
res, increpa juniores; lticbardus de S. Anglo : Ar- 
gue admoneudo, obsecra comminando, increpa : d 
ponam procelende. At omnium optimam , ut e-isti- 
"δὶ Smaragdus, apostolice. sentenuaze expositionem 
tradit S. Beucdictus, cuim sulidit : 

1d ext miscens temporibus tempora , terroribus blan- 
dimenta.] « Ac si diceret , inquit Simaragdus, tempo- 
ribus argutionis misce tempora obsecraiionis; » 

uamvis aliter hunc locum explicent Hildeinarus (t 
rnardus Cassinensis : Alibas nimirum miscet tem- 
poribus tempora, cum propter furorem aut aliam ali- 
Cujus Iratris passionem , a'iud in tempus differi. in- 
erepationem, quam ille iratus aut. perturbatus. ferre 
aom posset, et tunc non modo non prodesse, seid 
etiam obesse plurimum posset. Egregie enim citatus 
ab Hildemaro S. Gregorius : « Perturbau , inquit, 
quid audiant ignorant; sed 8.} sc reducti tanto liben- 
tus exhoriationis verba recipiunt , quanto 8e trac- 
quillius toleratos erube-cunt; meuti autem. furore 
ebriz omne rectum , quod dicitur, perversum vide- 
lur : unde et Nabal ebrio cu!pam suam Abigail lauda- 
biliter tacui!, quam digesto laudabiiiter dixit. » Qua- 
propter si quando tacere et parcere videntur supe- 
68, non semper negligenti:e, sed: aliqnando pru- 
deniiz eorum silentium ascribendum est, juxta illud 
8. Odonis abbatis Cluniacensis (Lib. iu Collat., n. 44) : 
« Sene qui propterea non objurgat, quia vel aptius 
tempus exspectat, vel metuit ne increpati de.eriores 
Sunt, et invalidos pej"s noceant, hoc non esl negli- 


tis : nam, ut. in Ax Mora! um libro dicitur, Sancti 
viri cum videut quosdam sua verba despfcere , dui 
eos intelligunt. divinitus deseri, gementes cotice- 
scunt; unde esi illud : Quomoo cantabimus canticum 
Domini in terra aliena? scriptum est : Noli arguere 
derisorem , ne oderit te. Tacent ergo sancti viri, neu 
ut eorum odium iimeatur, sed ne illi odiendo pejores 
fiat. » His concin t S. Bernardus, seu quilibet auctor 
tractatus de Passione Domini, eap. 19, ubi sic la- 
quitur : « Sunt quandoque malorum viria arguend ;, 
quandoque tacite sufferenda, secundum quod unius- 
e-ju«que, qni tilis est, vileris expedire ; quia nam 
omnes :groti uno g^nere medicine curantur. » Ve- 
ru.» si $:C m'scere debent praelati temporibus tem- 
pora, ut correctionem in illud tempus differant quo 
fructuose eau susidinere possint subditi; non minus 
tenentur et ipsi ea exspectare tempora quibus e.a 
utiliter queant inferre, ut nunquam perturbato adliuc 
animo peccantes puniant, ne forte plus vindictzr quam 
rationi et justitse tribuere videantur : « Sane quia 
mox ut. infertur injuria [egregium D. Petri Dawini. 
monitum (Opusc. 18, dissertat. 5, cap. 4)], perturba- 
tur animus, vix rectum &Q illico valet promulgare 
judicium : sicut enim intuentis visum aqua duim quie- 
scit admittit, si turhatur obtun:.t; sic humianus ani- 
mus in ipso perturbationis articulo inoffensam recti 
jud cii regulam et lineam non attendit, unde necesse 
est ut in posterum seuotentia differatur, quatenus 
siquata justiti: Finceo, judicia n quod perturbata. ne- 
quiverat, mens quieta suspendat. » Et recie quidem ; 
nam, ut ait 5. Basilius (leg. fus. c. 50), « qur animo 
commoto et iracundo fratrem arguit, non illum pec- 
cato liberat, sed seipsum delictis involvit. » 

Aliam etiam hujus loci expositionem tradit Dolie- 
rius : miscens temporibus temi ora, id est habens 
fationem temporum, qui;us committuntur culpae : 
aliter enim abbas correre. de! et statis tempore, 
aliter Quadraze-ini : nam negligenti: quadrage-i- 
males durius emendari debent. 


Terroribus blandimenta.] Recte B. Petrus Damiani 
(Opusc. 51, cap. 14) : « S1 pectus tuum arca Dei es!, 
sicut profecto dignum est, non :n e» sola sit virga, 
qua feriat; sed et ma»sna, quod in fratern:e mentis 
pal:to dulcescat ; nou in eo sit zelus ainaritudiuis, qui 
deterreat; sed zelus potius charitatis, qui salubriter 
corrigat, sicque correptionis aculeus vulnus deli;;- 
quentium pungat. ut et inansuetudinis oleum lenio:i 
quoque fomento dulcescat. » Et cerie codem prorsus 
modo exhibere se debent abbates erga subditos , quo 
Deus ipse, cujus vices agunt, se gerit erga homines. 
l'orro ipe Deus, ut loquitur 8. Odo Cluniacensis 
abbas (Lib. 1 Collut., n. 3), « modo nos asperis iuci- 
la:ionibus terret, modo blandis consolationibus ref.- 
vet; terrorem fomentis miscet, fomenta terrori, utet 
corda peccatorum indicatis terroribus ad humilit«- 
tm inclinet, et humilem marrorem enarratis cuinso- 
tionum foinentis attollat, quatenus. dum utraque 


D circa nos mira arte magisterii temperontur , uec. de- 


Sperate inveniantur terr.ti, nec inicaute securi, » Vide 
S. Gregorii pap: lib. 11 Pastor., cap. 6. 


Dirum wagistri, pium patris ostendat. affectum.] 
Jax:a. illud S. Gregorii (Lib. ix, ep. 8) : Dow tedul- 
cen, pravi seniiaut corrcctorem. 


ld est indisciplinatos et inquietos debel durius ar. 
gucre, etc.] Clara prorsus et perspicua apostelic:e sen- 
Lentig expositio, cui preiude vihil superaduendum 
videlur : obiter tantum lic motabo . dHildemaram , 
quem sub Petri. diaeoni Bernardus. Cassineusis, sub 
noniine Pauli diaconi Boherius hunc ad locum citant, 
observare , indisciplinatos esse tribus iuuidis : 1" Ahi 
nec intelligunt nec verecundautur. discipliuaiu, et in 
peccatum labuntur ; 29 alit intelligunt. οἱ vcrecune 
dantur exeoummunicationein , sed consue udine et 
cupidine peccati illud commitiunt ; 5^ alii , qui sive 
iutelligant, sive non, dicunt sc nolle disciptiu.un »u&e 


19 S, P. B.NED.CII esf) 
cipere : quasi diverct : Alii sun: indisciplinat ex igno- A vix inter se distant. Hildemaro (n Comment. ad c. $3 


rantia, alii ex negigentia, alij ex contemptu. 

Neque dissimulet pecca'a delinquentium. | Aliquando 
ablas de'inqu^ntium peccata. dissimulat, ne lorte 
suis videatur S1 minus mansuetus aut dalzis ; at ia 
hoc maxime crudelem se demonstrat. « Cridelis es!, 
inquit. S. Basilius (Iieg. brev. interr. 4). qui tacet, et 
non argui! , quemadmodum qui venenum. sineret. in 
eo qui morsus est a venenata bestia, nec ilu. aufer- 
ret ; » et Augustinus (Serm. 45, de Script.) : -Scriptum 
eM : Qm abjicit disciplinam igfelix est. Bene potest 
addi 20 istam sentenitam : Sic. t qui. abjieit discisi- 

m inlelx e«t, sic di-ciplinam qui negat. crudelis 
est.» V.de S. Basil. ltegul. fus. disp., eap. 24 et 25. 

S.d moz ul. ceperint oriri, radicitus eu wu pravalet 

ampultct. | Apposite S. Joannes Cliinacus (Grad. 5) : 
« Duin vulnus recens est et adhuc calet, facilem habet 
curationem ; nbi vero temcore iaveteraverit, et «e- 
klectum eorruptumque est, dif(icile curatur, multoque 
labore, izne, ferro, pharm»co et cauterio indiget, » 
Idipsum mira arte suos olim discipulus docuit unus 
ex priscis Patribus (S. Dvroth. Doct. 11, n. δ). Mic 
nimirum cum aliquando una euim eis resideret in loco 
inultis variisque cuyressis consito, uni ex eia priece- 
pit ut admodum paryain copressum manu avelleret : 
quod ipse nullo negotio u ea tantuin imnanu adimota 
preesti.it.. Dein majusculam ostendit, quam ambabus 
manibus avulsit; postea ctam tertiam, quai nou 
Mine magno labore extraxit; quartam rursus aliis 
majorem avelli prcepit, quod omui nisu omn.que 
l;bore adhibito vix taudem pra stare potuit. Quint:um 
denique ostendit, quam ipse eradicore liaud. potuit ; 
binc alterum jussit ut fratrem adjuvaret , atque lianc 
ambo vix abstraxerunt. Tunc senex conversus ad 
emnes discipulos suos dixit : Nie suut. passiones et 
alTectus nostri, dum parvuli su ἃ et recentes, sumnia 
lacilit:te et quiete eos exc decre et. exstirpare poveri- 
imus: δὶ vero eos tanquam parvulos neglexerimus, 
yaulatim convalescent; et quo magis couvaluerint, 
€ v.ajore opus erit labore. 
, Memor pericuti Heli sacerdotis de Sito.] Ut omnem 
In arguendis puniendisque «ulpis ababhate socordiam 
amoveret S. Benedictus, proponit Heli sacer.otis 
exemplum, qui deliuquentes filius redarguit quideni; 
sed quia uo» eo quo debuerat modo punivit, arca 
Doinini capta est, ipse retro decideus occubuit ; ex 
quo 5. Petrus Damiani ita iulert (Opusc. 17, cup. 23) : 
« Si ergo Beli propter duos duntaxat fliios, quos nou 
ea qua digni erant invectione corcipil, cum els simul, 
et cum tot howioum mulutadine periit; qua. arbi- 
tramur d.gnos esse sententia qui in ala eccle jastica 
et suliis judicaniium praesid: ni, et super inn ignotis 
pravorum criunnibus tacent ὃν 

Et honestiores quidem utque. intelligibiles animos 
pruna et secunda admoyitioue verbis corripiut. | 1{ι|- 
hestiores liie comentatores post Sutaragdum  iniei- 
li;unt honoraviliores : houestus enim. dicitur quasi 
honoris status. Sed Hildemarus honestiores eos ap- 
pellat qui imitabilein vitam t.abent, lecta. expositio; 
Ine enim hose tores et. intellisibiles animos S. Be- 
pedictis opponit improbis, duris corde, superbis , «t 
inobed entibus, qu. vam vita non inodonon iwitabili;, 
sed etiain peunus exsecranda, 

89 luprobos autem.] inprebi, secundum Sinarag- 
duin, eunt einprudeutes, probitate uentis carentes; » 
becusdum lHiilsemarum ii qui per sex gradus ascen- 
uerint, nempe: f^ admonitionem -ecretam duplicein, 
2" publicam correptionem, 5" excommunicatione, 
4? Jejunium nimiuin, 5" flagellum, U* oratiouem (ra- 
uum; quos enim sex isa non emeadant, merito 
dixeris improbos. Menardo autem, € improbus est 
inonachus impudens perunax in uislit à; » additque: 
« S. Früctuosus «pud. Gauisium ser bt improbum 
appellari a S. Beuedicto coutumacem; | aliquando 
leuuen iiiprocum dici eum qui, e:-i siepe corripiauir, 
Von Cien coutradicit iezulart dise pln. » 

é&t do, corde] Duri corde. et improbi u hil aut 


liegul.) : « Duri corde sunt. qui, sive adtioneanur, 
siveexcommunicentur, non emeidantur, neque etiam 
erubescunt, sed obstinata mente nen timestes vere- 
enidiam atque. excommuniestionem , impetum sui 
«cordis sequuntur. ». Sinaragdus vero duros. corde 
vocat c pertinac- s, vel contuinaces, et incorrigibüle- ; » 
Doherius, indowiios. 

Et superbos, εἰ inobed?entes verberum et corp»ris 
castigatione in ipso initio peccati coerceat.] Juxta iud 
S. Aureliani : « Superbis vero, inobedientibus, et 
iracundiam pro rahenutibus : unquam. parcendum est 
donec corrigantur. » De verberum inflietione diximus 
in lib. i1 de Antiquis monactiorum Ritibus, cap. 11. 
Corporis vero castizationem vocant nnmnia jejunia, 
iucarcerationem, et bis similia; quamvis Smaragdus 
in excommunicatione, in verbis, et verberibus, casti» 
gationem corporis reponat. 

Sciens scriptum : Stullus verbis non coriigitur. 1 
Nimirum Proverb. xvin, ubi legitur: Non recipit 
stultus verba prudentie, uisi ea dixeris qua versantur 
in corde ejus. Quem ergo uon emendant verba, saltem 
eimendent verbera. 

Et iterum percule filium (uum virqa, et liberabis 
animam ejus a morte. ] Nempe aterna, juxta iilud 
Prov. xxiu : Noli subtrahere a puero disciplinam ; si 
enim percusseris eum virga, non morietur Σ (n. ti 
»erculies eum, el animam ejus de inferno libezabis. 
Felix percus-io , qua tot percussionibus liberat. 

Porro ex hac. bonorum et improborum in corre- 
cionibus discretione, colliges non locis sanctifleari 
lomines, sed liominibus loca ; nullauque  exstarg 
Lom Sanctom congregationem, quae suo in sinu inalos 
aliquos non complectatur, ut. esregie do et. apud 
Cassianum abbas Piamon (Coll. 18, c. 16) : « Nec 
perversos, inquit, atque exsecrabiles quosque san- 
Clorum virorüuin numero inscrt s latitare miremur ; 
quia dum in hujus szculi area. conculcamur atque 
conterimur, necesse. est eti:un paleas igni perpetua» 


C deputandas inter. eleetissima frumenta. misceri. De— 


nique si vel Satan. iuter angelos, «el Judam inte 
apostolos, vel Nicolaum pravissimce h:ereseos inven- 
lorem iuter. diaconos reminiscamur electos , hoez 
quod nequis-imi liomines. sanctorum ordini depre— 
henduntur iuserti, mirum esse nou p.iterit.» lem do — 
cel S. Augustinus iu serm. 15 de Scripturi-, &93 uba 
etiam inquirenti cur bons et religiosis Deus malus 
misceri peruittat, ita repouit : « ltesponde mihi, ie 
foruace aurificis palea qui:l facit ? Puto non esse ibi 
siue causa paleam, ubi aurum purgatur : videamus 
qua jbi sint omnia; fornax. es:, pales est, aurum 
est, igtis esi, artifex est ; sed illa tria aurum, pales, 
ignis in forvace ; artifex »d fornacem. Attende et 
istam mundum : mundus fornax est, palea liomines 
mali, aurum homioes boni, ignis tribulatio, artifex 
Leus; attende et vide, aurum non purgatur , si non 
palea uratur. 

Meminere. de*et semper. abbas. quod est, meminere 
quod dicitur.| Duo hic dicit, meminisse debet ahras 
quod est. scilice nomo. mor'alis, fragilis, peera. 
tor, etc; deinde quod. dieitur, id. est. abbas, , ater, 
prelatus, Primo tamen quod est, ut ex proprke fra- 
gilitati- et niseriie recordatione humilatus, de saa 
non extollatur dignitate; deiude quod. dicitur abbas, 
Cliri-ti vices gerens, a quo singulares δὲ speciales 
gratias exspectare debet, quarum adjutorio cone 
missus sibi oflicium exsequatur, ut animum nou 
de- poudeat. 

Et sctre quia cui plus committitur, plas ab es ezigi- 
tur. | Cum enim augentur dona, rationes. etiam cre- 
seuut donorum. 

Sciatque quam difficilem et arduam rem  swscepit 
r.gere. auimas.! (Quia, ut dicit. S. Gregorius, ars est 
arduum regimen animarum. Et sane si quis vix suam 
po.est animaur regere, alienam. quomodo. reget? Si 
corporalia aut teinporalia tot exigunt euras, tot labo- 
res , euis κυ ἴοι animabus curandis? 


881 


RESULA COMMENTATA., CAD. IE 


283 


Et multorum servire πὶ τὶν. Ὁ Hiec verba ex com- A commissi, quia, inquit Hildemarus, « non est sn«s cl« 


mprentatorum sententia. prioruui. sgat. exposititia ; ut 
iden sit regere auis as, et inultorum servire muri- 
bus, id est sic se aitire, et tà'ein veddere subditocum 
morilus, ut bonos lovext, pravos corripi ut, superbos 
Bunmibet, intimos. coufortet, fortes dirigat, e.va ies 
in viam veritatis et. justit.e redacat, ut !oquitür 
Trithe:uiüs, totqu». habeat. animos quot in. $u0 reqgi- 
wine filios, ut dicit Regula. cujusdam ad. Virgiues 
cap. f. 

Porro ex toc Rezulze S. Bene iieti. loco non mate 
deducitur. abbates et alios quoscunque. ρὲ] ον eo- 
rua. vere dici debere servos, quorum sibi cura 
commissa e-L, ut pote quor. in servire woribus jubeu- 
tur. Et sane si praelati spiritales sint. aniiarun te 
dici, meminisse oinniino debeut proprium medicorua 
esse non dominari, s«d servire igrotis. llinc S. Ba- 
sihus (Hegul. fus., c«p. :0) : « Vrsepositum, inquit, 
ollicii d'gnitas non extollat, ne et ipse ab humilitats 
et nr desiu felicitaie. decidai, et inflaius incidat in 
l«queum diaboli; sed hoc certo sciat, quia multorum 
cura suscepta simul exigat, ut multis. serviat.» 

Et secundum. uniuscujusque quali'atem vel. iutelli- 
gentiam ita se omnibus cou[ormet et aytet. | Quod utique 
praestabit, « quando cium uagno inagnus, cuum parvo 
parvus eflicitur, quando. inlirmis efficitur. inlirinus, 
ut infiruc8. salvos &A& faciat; quando foriua factus 
gregi. humilibus hunnitatis osteud.t. formani, obe- 
dientibus obedientie pribet exempla ; Sim,liter abs- 
tinentibus, et vigilantibus, et orantibus, et in. om- 
nibus bonis virtutibus cunctis sibi subjectis norma 
praebet salutis, » ut luquitur Stmaragdus. 

Ut non. solum detrimenta gregis. sibi commissi non 
patiatur, vcrum in augmentatione boni gregis gau eat.) 
Greg.s eugmenium hic. intelligit 508. tàu numero 
quam virtute ac bonis moribus. Quid enim ,rodest 
immuliituuo monachorum, ubi virtutum deficit numerus 
pudulatqu: multitudo. vitiorum?  Muliüplicasti gen- 
tem, inquit proibeta. Domino, sed uon inultiplic sti 
lactiiiau. Saue multo adequitus esset paucos, sed bunos 
hab re monachos, quam  plur.mos. malos, quorum 
exeniplo. corrumpuntur. boni , omnisque regularis 
disciplina pessumdatur; ut. merito inter relaxationis 
In ordine nostro Causas, quorumdam abbatum uegti- 
gentiam, qui non quos. aut quales, sed qnot haberent 
monaclios Curab.nt, assignarit. Mabillonius noster, 
quod erratum anno imperii 41 in edito brevi Cap:tu- 
larium reprehendit Carolus Maguus liis ve:bis (Prof. 
ad sac. τιν, part. 3, n. 140): « Quam utilita.em con- 
(erat Ecclesie Christi, quod is qui pastor vel magister, 
cuju-cunque venerabiis loci esse debet, inagis. stu- 
det iu sua conversatione habere multos quam bonos, 
et non tam probis quam multitudine delectatur? » 
Noa mniti:udo hominum , sed inultitudo bene viven- 
tuni cenobia sanctificat : imo, sicut paucitas monas 
chorum obest quowinus exacte regule disciplina 
custodiatur , ita non minus inultitudo monasiicc ob- 
servantize nocet; vix euim iu Qauta multitudine lieri 
potest ut aliqui non. reperiantur iuali, quorum per- 
versis moribus boni et religiosi corrumpuntur. Ueiide 
ubi mul.i sunt, nonuulli existuut quibus jusiis. iicet 
de cau-is alique exemiptiones Sunt. concedendas, ex 
quibus sensim el Siue sensu rigor observauua regu- 
laris eue;vatur. Quod prasensisse videtur auctor 
Yita S. Siepliani. Obazuieusis. abbatis libro 1 n. εὖ 
(Foi. IV. Misc. B .lus.), ubi lhiàsc scribit : « Dum mi- 
nana quaque praiteudtinus, majora negligimus; sed 
εἰ diulurua. LeioporiS. longinquitate. lassati, et cotia- 
bitantiuim mult.tudiie praegravati, a. priSuno vigore 
defeciu.us, et. remissius nos neghgent.usque. tracta- 
mus; dumque infirimis condescendere voluunnus, eo0- 
rut) polis negligentiain sectari quaa. eos ad  per- 
[ectiunem twahere festinamus. » Adde quod in tanta 
καρ imultiuudine vix abuas ownium . spiritalibus 
.Wecessitaübus sullicere possil, cuu. pr.eserttus cas 
ger se cegnoscere. sibi haudquaquam vacet. u 

Sgraut 6. vero. S, Deuedictus. disit, ον ες sibi 


grex, sed Domini et sihi commi-sus; unde qnia sut s 
Won est, sed sibi commissus, ideo debet. diligenti 
cura illum tractare. » 

Ante oamin ne dissimulans.| ld est negligens ; nam, 
ut dicit B-herius, in multis locis ponitur dissimula- 
tío pro negligestia. 

Aut parvipendess.| lloc est contemnens. Maznum 
noveris esse quod sequitur; nam, ut aiunt Suairagdus 
et Mildemarus , parvipendere &5 idem est ac. ma- 
gunm. aliquid animo superbu despicere, seu parum 
-Innare. . 

Salutem. anim'irum. sibi. commissarum.j Magnum 
utique salus nine, pro qua Christus mecrtuus est. 

llus gerat sollicitudinem de rebus terrenis ac transi - 
toriis, atque caducis.] Supple, quam de animabus. 
Non omnem omnino curam rerum temporalium ah- 
bati S. Pater adimit, sed nimiain tantum 2c super- 
fluam ; de qua S. Augustinus (Serm. 101, de Script.), 
« Quid pejus sollicitudine vit, quie pervenire. non 
perinittit ad. vitam? Quid tniserius quam curando 
vitam amittere viram? » Hujusiiodi sollicitudines hic 
in abb:te reprobat, perversorum quorumdam oc- 
currens cupiditati, de qnibus graphice Petrus B'e- 
sensis (Epist. 154 ) : « Suut abbates, iuquit, quam- 
renies polius qui sua sunt quam quie δι 8.) Christi; 
ἃ [ructibus eurum cognoscetis eos. lli, animarum 
cura posthabita , suminam sui officii reputant δὶ in 
suam et suorum perniciem possessiones. ecclesi;e 
δι: per fas et nefas culturis et xeiliciis maghnilicent 
ei dilitent; animarum vero curam, qua a spiritu 
timoris eonceperant. fructum salutis, quasi aborsum 
pernuiciose procurant ; ut eis merito aptetur verbum 
prophet» dieentis : Secuerunt pregnantes Galaad ad 
dilutandum terminos suos (Amos 1). Mi sunt. qnos agi- 
tat spiritus. hnjus mundi, spiritus vertiginis et er- 
roris. Melius est domui tuam augere moribus quam 

ossessionibus; melius est calum implere quam 
erreum. » Quod tomen non sic dictum velim, quosi 


C liceret abbati neglizere temporalia, sine quoru.» 


adminiculo nec spiritalia nec ;:et rna vix comparari 
possunt, Unde et S. Theresia dicebat (De modo visi', 
monast. , n. 2) : « Ut spiritalia de bono iu melins 
seuper proliciant, waxiii est momenti etiam iu 
monasteriis indigeuiibus ac redditu carentibus, ma- 
gnam rei temporalis curam gerere. » Recie autem S, 
Gregorius (Lib. 1 [iv;ist., c. 24) : « Quisquis regeudis 
[ratribus priest, vacare funditus a curis exterioribus 
het potest; sed tainen. curandum imnaguopere est, 
ne ab his immoderate deprimatir; unde recte per 
Ezecuiclem dicitur : Sacerdotes σαρκί suum non ra- 
dant , neque comam nutriant, sed Londentes attondeunt 
capita suu. Quid signant capilli in capite n$i uberio« 
res Cogitaiiones iu mente? qui dum super cerebrum 
inseusibiliter oriuntur, curas vii presentis expri- 
munt; quz ex neglecto ac torpenti sensu, quia 
inopportuue prodeunt, quasi nobis uon sentientib.:s 
procedunt. Quia ergo cuncti qui priesunt. habere 
quidem sollicitudines exteriores debent, nec tameu 
eis vehementer incumbere, sacerdotes recie εἰ 
caput proliibeutur radere, et comam nutrire, ut co- 
git.bones carnis de vita subditorum uec a se fuuditus 
àmputent, nec rursus ad crescenduin nimis relaxeut ; 
unde beue dicitur : Toudeutes toudeant capita. sua, 
ut videlicet cura tempora is sollicit.dinis et ad quan- 
tum necesse est prodeant, el tamen recidautur. ci- 
tius, ne immoderate excrescant, etc. » lbimoderatas 
hujusmodi curas abjecerat S. Gertrudis abbati-s4 
Nivialensis (Sec. n Bened., p. 405), quz, ut scribit 
Anouymus in ejus Vita, cap. 2, € bonis ἃς fidelibus 
d.speusatoribus fors de &$ ratibus, :ufra. vero 
septa monasterii »p ritualibus sororibus curam fau 
liarem commendavit, quatenus. diebus ac noctibus 
in agone sancto, vigiliis ac orationibus, sanctis [ἐς 
ctionibus et jejuniis contra spiritales nequitia» potui. 
sel dimicare. » 

l'urro cuin abbas uon. omnem rei teinporalis cu« 


Ὁ" 
o» 


S. P. BENEDICTI 


284 


rim ol eer? tenetur, «ρ 12n70m. superfluam, ut À non sub sinctis. Addit tamen : « Et sub ill:s (scilicet 


Jaximius, queritur : n psssit et debeat usque ad lites 
ad conservationem bonorum mona-terii suscipienda: 
eam eixtesdere? Sane Sicut in rebus majoris mo- 
m nti r-proribus henorum nionasterii cedendum non 
tense», «ic pro miautiis servos Dei judicio contendere 
non probe, Litres in. omnibus omuimo damnare vi- 
iletur S, Augustinus pluribus in locis, Essdem iu 
monachis maxime improbat S. Bernardus (Homil. 4, 
sup. Missus est, n, 40) : « Video. 5lios, mquit, quod 
non sine dolur2 videri dehet, post aggressam Christi 
militiam rursus sacularibus implicari negotiis, rursus 
cupiditatibus terrenis iunnergi, cui magna cura 
erigere muros, et negligere sores, sub. preetexiu 
quoque communis utilitas verba vendere divitibus, 
et matronis salutationes ; sed et contra. imper.toris 
sui edictum concupisc re aliena, et sua cum lite re- 
petere, non audientes Apostolum ex imperio lleyis 
tubicinantem : Hoc ijsum, inquit, delictum est. in 
e :bis, quod causas habetis : quare non magis (randem 
patimini? Itane mundum sibi, et se mundo cru:zi- 
fixe: uut, ut qui antea vix in suo vico vel eppid^ 
cogniti fuerant, modo circu ueuntes. provincias, et 
curias frequentantes, regum notitias. principumque 
fawiliaritates sssecuti suut. » Et iterum ad Odoneui 
abbatem fratresque. Majoris M. nasterii scribens 
(Epist. 537) : « Hoc autem. dicimus tutiu  ,esse omni 
Cliristiano, et maxime monacho. p sidere quiddam 
minus, quam cum ie amplius; » et paulo ante : 
« Sed fors n dicitis : Nos nemini in;uri.in. facimus, 
tenemus nostra, parati, si qui ex adverso est, subire 
judicium. Recte. Sed. quid si alius. respon-lerit, et 
dixerit : lloc. ipsum delictum: e-t in. vobis qued 
causas Labetis? Quare non magis fraudem patiniini? 
Quid si ieger t et al;us? Sí quis absiraxerit tua, nc 
repetas; quinimo, percutienti in. dexiram. mazillam 
praebe et alterum ; auferenti tunicam prebe εἰ pallium.» 
Eadem erat ineiis Petri Blesensis cuin ad H. Radin- 
gensem abbatem ita scriberet (Epist. 102) : « Coutra 


edictum celestis imperatoris est non. solum con- C 


cupiscere, aut rapere aliena; sed sua etiam cum 
li:e repet. re. Apistelus ad. Timotlieum. d cit : Ser 
eum Dei non op rte. litigare; et idem : Hoc ipsum 
delictum est in. votis, quod judicia habetis, εἰ non 
potius. fraudem. purimiii ; » et aribi ad ἃ. abbatein 
Majoris Monasterii ( Epist. 1447), qui priorem S. 
C.0sm:z traxerat in judic um : « Si votum professio- 
uis ill:us «ni ouligatus es diligenter atte«.deres, quae 
sursum Sunt, non que super terram. propensiore 
studio. procurares, juxta. doctrinam. Apostoli : Ser- 
vum Dei non oportet liigare; cum ipse alibi dicat : 
Moc ipsum delictum est in vobis, quod causas ha- 
beiis, et non potius fraudem patimini. » Unde postea 
epistolam concludens addit : « Cessa ig.tur, imo 
ce»sent omnes rel giosi a tslibus, quibus couscientia 
$7 sanctorum vulocrantur, denmigratur. bonorum 
opiuio , seandalizatur ordo, anims jugelantur; qui 
enim pro terra htigant aut pro pascuis, iudigni sunt 
in terra. viventium aut loco pascua collocari, ». His 
acceduut antique. regul:e. smonaehorum : Kegula 
S. Postliumio ab angelo tradita n. 18 : « Non patiaris 
conjugatum judicio cunlenuere tecum; melius esl 
euim nionacho fraudeim et. injurias sustinere, quim 
ut audiatur vox militis Chrisu in clamore. » Regu 
fusius disputatze a S. Basilio (Cap. 9) : Conte- 
stari oportet insensatos cognatos (bona s:eculo renumn- 
tiantium injus e retineutes), ne sacrilegii peccatum 
committaut, juxta. mandaium. Domin , quo. dixit : 
Si peccaverit aaversum (6 [rater tuus, vade, argue 
ipsum, etc. At judicio contendere contra ipsos apud 
extranea iribunalia, vetuit pietatis docirina, ubi 8 
Domino dictum est: Voleuti tecum judicio conten- 
dere, et tunicam. tuum tollere, dimi.te et pallium ; ei 
in Apostolo: Audet quisquam vestrum, negotium 
tabens cum altero, judicium experiri sub. injustis , ct 


sanctis) in judicium vocare poterimus, sed ita ut 
p^tior sit salus fratris quam copia pecun arum ; nam 
οι Dominus postquam dixit : Sí te audierit, su*jecit : 
lucratus es, non pecuniam, sed fratrem tuum. Po- 
test autem aliquando (ieri ut manifestand:e veritatis 
p'alia, vocante nos ad priscriptim judicii dietam 
en qui primus adversum nos inique agere coepit, 
consentiamus ; sed 'anqunam provocationi obtempe- 
rantes , et non proprio. ir: aut contentionis affectni 
obsecundantes , sed. veritatem  patefacienles ; nam 
lie pacto et adversarium etiam invitum a malis eri- 
pto mus, et ips: mandata Dei non transgrediemur. » 
Henla S, Aure'iani ad monachos (Num. 29): « Lites 
nuilas habeatis , obedien'es przcepto Apostoli , ubi 
dieit: Sererum Dei non oportet litigare , sed mansuetum 
(5. 9 Regula S. Stephiaui ingtitutoris ordinis Grandi- 
monteusis (Cap. 24): « Vobis przcipinus αἱ de Γι bus 
vohis datis vel dandis nunquam scriptum causa pla- 
citandi faciatis , nec etiam placitare prosumatis ; » 
et infra (Cap. 51) : « Firmissime vobis przcipimus ut 
nunquam propter vestra. vel aliena cum aliquo pla- 
ciare Sive judicio contendere przsumatis , nec cau- 
$as, nec controversias aliorum in manu vesira reci- 
piatis. Quid plura? vobis prassentibus vel absentibus 
placita, vel hujusmodi conilictus. szeculares nu!la- 
iewus agantur in locis vestris. » S. Patris przce, to 
pro votis paruere non diu post ejus mortem sancti-- 
simi illius d-*cipuli , cum « locum de Murelto, in quo 
D«o fideles serviebant, diusue cum sanctissimo Patre 
suo servierant, monachi vici de Ambasiaco zbbati.e 
ὃ, Augustini de Lemovicis calumniari cceperunt ; sed 
4: potius auferenti tunicam pallium volebant dimit- 
Irre, quam inde ad placita et litigandi consuetu- 
dinem traberen ür, habere locum alium vigilanter 
perjuirere curaverunt , ubi caput religionis sue 
convenienter constituerent. » Denique Carthusienses 
monachi in. tertía statutorum coinpilatione inter ea 
41:55 reprehensione digna existimant, istud recen- 
sent (Cap. 5, n. 6): « Quia nonnulli sunt in acqui- 
reudo nimis avidi, alii in alienando improvid: ,. alii 
vero ad litigia proni in suum et domorum $ua- 
rum non modicum deuwimnentum, » Quapropter noa 
multe infra hoc edunt statutum (Num. 14) : « Quau- 
timi poterimus lites. et. processus fugiamus ; servos 
euim Dei litigare non licet ; et si interdum ad id nos 
lnpellit necessitas, pacem cum adversariis via ami- 
cabili vel arbitrati, δι fleri poterit, quzramus , vel 
ordatam amplectamur, ad vitandum discursus varios, 
litis eventus dubios, et expensas ; ex his enim multa 
domibus .et personis ordinis incommoda evene- 
runt, » Przterieram. pene S. Fructuesum ,. qui in 
Regula monastica commuui (Cap. 5), talem vult in 
abbatem eligi , qui « omnem causandi usum radici 
tus ἃ suo corde repellat, ei, si fas fuerit, per nul. 
lam occasionem in judicio cum hominibus contendat; 
sed si quis eum incitaverit , et tunicam tulerit , qua- 
liter contendat ad vocem continuo dominicam, el 
pallium relinquat. Si certe aliquis insecutor mona- 
sterii accesserit, δὲ aliquid auferre con:tus. fuerit, 
el per vim tollere voluerit, uui de licis causain 
injungat, οἱ ipsi fidelissimo Christiano, quem vila 
bona cowmendat, et fama mala non reprobat, qui 
e. res inonasierii absque peccato judicet et qua rat; 
el si usus jurandi est*, hoc faciat *ine jurameuto 
et poena, e! non tantum pro rerum lucro, sed ut 
persecutorem hunillem οἱ mausuetum δά veniam 
posiuland«m reducat. Quod si persecutor in sua 
perseveraverit. contumacia, et plus lucra dilezerit 
quam animam , statim causator eiui eo contendere 
dimittat. Abbas vero absque ullo usu causaudi, 
et eraso rancore stomachi simpliciter iu Suo  mona- 
sterio cum suis monachis vivat, et nullam cum sxeu- 
laribus cau-auudi licentiam habeat. » H 5 omnibus 
addi potest celebrati anno 815. concihi Moguntini 


“σε Vitam ac. undam S, Osvaldi episcopi Eborac. , n. $0, sac. v Bened., p. 1.3. 


“ὦ 


REGULA COMMI NTATA. CAT. ΤΙ. 


$56 


ista deflii£o (Cun. 121: « Voc tamen omnino volu- A in manu Dei viventis sciens, gemino coar: tor periculo, 


mus, ut mornaeli nullatenus ad àzcularia placita 
veniant, nee ipse abbas sine corsensu episcopi sui 
eum necessitas exigit; tunc per jus-ionem el cousi- 
liat episcopi illuc vadat; nequaquam iamen conteu- 
tiones aut lites aliquas mevere praesumat, sed quid- 
quid querendum estaut respondendum, per advocatos 
$uos hoc agat.» Felices sane hujus temporis mo- 
nachi, cum tales inveniunt advocatos , quibus secu'e 
credi possint res monasterii ; Dec eos misera cogit ne-' 
cessitas sub fasce rerum temporalium, quas per semet- 
ipsos procurareoportet, gemere ; cum pro suis pot.us 
et alienis peccatis gemere deberent: quamvis nos 
ab hcc scrupulo relevet S. Anseliiis, qui^aliquando 
eousultus ἃ quodam fratre qui diceret: « Melicto 
&*calo veni ad ordinem dmocachorum, sperans me 
ibi posse penitus intendere vitz: perenni et Deo. Ecce 
autem ex pr:xcepto abba'is mei saecularibus nego- 
tiis intendo ; et dum res Ecclesixe contra seculares 
defendere tuerique desidero, placito , litigo, etc., » 
inter alia ita respondit: Monachus « obedientie, 
que sibi injuncta est, ita studeat, ut et res Ecclesi:e 
contra omnes viriliter justeque tueatur et protegat, 
et de alieno per injustitiam sub dominium Eccle- 
siz nihil redigere sat«gat; si in hujusmodi conver- 
sa!ur οἱ vivit, quamis pro tal bus mi-sas. perdat, 
nonnunquam loquatur cum fratres in. claustro ta- 
eeut, et quadam similia hornm faciat, vel dimit. 
tat, 89 que ipsum uec faciunt , nec. dimittunt. 
Übedicntix virtus, quam exercet, hz»e cuncta cousu- 
mit, et vas integrum suum servans, farinam de sua 
mol» fluente, quz illum zternaliter pascat, totam 
ae puram colligit atque recondit, etc. » Et hiec qui- 
dem ei qui invito ac. repugnonti animo secularibus 
negotiis applicatur. Addit vero : * « Et quid de illo 
sentiendum est qui se ultro ad di-pesitionem vill - 
rum offert, atque ut id quod cupit sd ellectum per- 
veniat, clam sibi adjutores advocat, munera pollice- 
tur, gratiam spondet? » Refert Anselmus : « Nihil 
lioc »d proposi.um monachi pertinet. » Et qusrenti : 
« Nonne hic talis licet hoc quod dixi cup at, tamen 
sine licentia praelati sui uihil facere tentat? » rc- 
Sponde! : « Liceitia multos decepit. Obedientia euim 
et iuobedi-niia contraria sunt; liarum media licenua 
est. is igitur quem obedientia non constringit clau- 
$ira monasterii egredi, vult tamen exire, regulaeque 
Jistrictionem licenter declinare. quamvis volit «ine 
li. entia id priesumere, et idcirco acum suum licentia 
qua nititur possit defendere, peccatum tamen babet 
ex ilieita voluntate; nec enim postquam. mortuus 
mundo claustium. subiit, ad mundi negotia vel vo- 
lunta:6 ullatenus redire debuit. Quia tamen ipsurn 
velle suum nou nisi permis-us facto implere voluit, 
obedientia, quam iu hoc amplexus est, ipsuin factum 
excusabit; sed velle quod contra obedieoutiam habuit, 
periculosum, nisi peenituerit, illi erit. Quod nonnulli 
Binus ait-ndentes, licentia quam pro impler.da vo- 
luntate sua expetunt, sape falluntur. » Hactenus 
Anselmus, cujus mentem utinam omues assequantur 
et sequautur! Quomodo vero ipse in litibus et placi- 
tis se gereret, vide si lubet ia ejusdem Vitae libro 1, 
pag. 73, apud Surium. 

Sed semper cogitet quia animas suscepit. regendas, 
de quibus rationem redditurus. est.] simile est illud 
Ursiesii in exhortatioue ad monachos : « Discamus 
quod oportet nos stare ante tribunal Christi, et de sin- 
gulis non solum operibus, sed et cogitationibus judi- 
cari, el post rationem vilze nostr: eiiam pro aliis qui 
nob.s crediti sunt reddituros esse similiter rationem.» 
Formidanda prorsus pr:elatis omnibus sententia2, quae 
vel ipsas vitze monastice. columnas commovit, viros 
&mhni «auctitate insignitos terruit. Hsc ninurum per- 
eulsus Pewus Veucrabil.s ad Guigonem Carthusie 
priorem ita scribebat (Lib. 1, ep. 24) : « lloc plu: quam 
dicere possum inetueus, et horrendum esse incidere 


* Vide S. Bern. serm. ὃ de Assumptione D. Marius, 


C 


dum me m hique cammissoas attendo.. Nam, δ᾽ δι B. 
Gregorius ait : ln illo tremendo judicii examine nnius- 
cujusque testimonium vix sibi. seli sufficiet, quanto 
miuus sibi et proximo? Quomodo ergo tot. millibus 
ubinue terrarum diffusis, quos rar» vel nuiquam 
videre datur, ante Curi-140m vivorum et mortuor m 
justum judicem adero? Qualiter secundum B. P. De- 
nedictum de numero comuissorum rationem reddere 
prievalebo, qui de proprim vitre studio requisitis 
mutus forsitan apparebo? » etc. lloc etiam multo se 
magis commotum fuisse 90) indicat S. Bernardus 
his verbis (Serm. 5 de Adv.) : « Longe graviori et 
periculosiori debito tenentur astricti, qui pro mul- 
tis animabus reddituri suut rationem. Quid ego infe- 
lis, quo me vertam, si tantum t'^esanrum, δὶ pretio- 
$um depositum istud, quod sibi Christus sanguine 
proprio pretiosius judicavit, contigerit negligentius 
custodiri? Si stillantem in cruce Domini sanguinem 
collegissem, essetque repositus penes me in vase 
vitreo, quod et poriari spins oporteret, quid animi 
habiturus essem in discrimine tanto? Et certe id ser- 
vaudum accepi, pro quo mercator non insipiens, ipsa 
utique Sapientia, sanguinem illum dedit, Sel et haben 
thesaurum istum in vasis fictilibus, ct quibus multo 
plura quam vitreis imminere pericula videantur. » 

E! ne rausetur de minori forte substantia.] Causari, 
uti observat noster Menardus, nonnunquam accipitur 
pro excusare et defendere. Ne ergo causetur de mi- 
nori furte substantia, quasi diceret : Non excuset aut 
delendat suam negligentiam erga animas quas susce- 
pit regendas, aut nimiam rerum temporalium sollici- 
tudinem suam pratextu inopi; aut minoris sub- 
stantize., 

Meminerit. scriptum : Prinum querite regnum Dei 
el justitiam ejus, el hiec omnia adjicientur velis. | Rec e 
igitur S. Basilius (In Const. monast., c. 55) : « Si 
enim ubi duo vel tres congregati sunt iu nomine 
Christi, in medio ipsormm est Christus, multo magis 
ubi plures, et ubi multorum liominum congregatio. 
Aut igitur nihil nobis necessariorum pr:rsente Chri- 
$to deerit, quandoquidem nequ- l:raelitis in solitu- 
dine necessaria defuerunt ; aut. δὶ defuerit ad nostri 
probationem, satius erit egere e! esse cum Christo, 
quam sine illius societa:e oinn bus hujus vitae bonis 
abundare. » Ista. S. Basilii verba sequentem etiam 
sententiam mirilice illustrant. 

Et iterum : Nihil deest timentibus eum.] Nam, ut 
ait Simaraydos, « qui Deum habet per quem cuneta 
ereaia sunt, et in quo manent et constant omnia, ni- 
hil minus de spiritali »ut terrena potest babere 
substantia. » Hujus rei periculum fecerat S. ilugu 
jXduensis monachus, qui, ut legimus in ejus Vita, 
n. 16, « asserebat sub ostentatione communis et ve- 
ra fidei, quoniam si in quocunque locorum observa - 
tus fuerit pradicti Patris (Benedicti) tenor regularis 
jnstitetionis, nullius indigentizse passuros penuriam, 
qui ibi habiiaverint. Quod etiam plurimis ín locis, 


D in quibus custoditur, hodie dignoscitur expertum; 


nec minus in illis in quibus frigescendo tepuit, ege- 
stas et inquietudo cubile locavit. » Idipsum deplorabat 


anonymus Vitz S. Stephani abbatis Obazinensis seri- ^ 


ptor, ejus discipulus, cum scriberet : « Nunc autem 
dun pro terrenis et caducis rebus plus quain decet 
sollie:ti sumus, et de coles bis non co;itamus, fit ut 
nec istis, nec illis aliqustenus abundemus, quoniznt 
celestia bona prium, id est po'issimum quierero 
jussi, Ceteierum, quie restant, sollicitudinem divin: 
providentiae commitere debussemus. » EL liac qui- 
dem forte ratione S. Guillelinus abbas Divionensis, 
ui scribit iu ejus Vita Glaber, 91 Rodulfus cap. 15 
(Apud Boll. ἃ Jan.) : « 1 ribus monasteriorum utili- 
tatibus prazep.sitis illud swpius iuculcabat, ut in exa- 
ctione sibi commi-surum forent providi, ne forte 
"inis tenues pro census reditu affligerentur* dicebat 


281 


S P. PENEDICTI 


€58 


enim se magis vel'le largiri egenti quam exigere A — Et ira semper tinens futuram discussionem Doat-ris 


quidpiam ab indigeute. » Optima sine monii» iis qui 
rei temporali- curat gerunt, quam ut sequautur 
plurimum obsecramus. 

Neiarque. quia qui siGcivit animas. regendas, 610. 
Terribilis prorsus senteutia, et qua pls timoris 
exizit quam expositionis. 


de creditis ovibus, cum de alienis ratiocin ís cavet, rea- 
ditur de suis sollicitus, αἷς. Sicque fit nt, quad ai 
S. Gregorius citatus a Petro Blesensi epist. 152 (Pa- 
stor. part. m, adm. 5), tot sibi coronas multiplicat 
quo! Deo animas lucrifacit. 


f emu τοὔὖῷὦ »...»ὕ...... — * e—— ———  —À —— a9 o — — MÀ e Peta “ππαπασινν τον TUMEREPERRPARQADRUMD CUNIIEPIEENN. EUEINUFDMD- QUEEN 
oS CDU πὸξεττέφτνιν RP ER Wan Mie. wr Kr UT ε- τὰ γδυσννν ERE: τιν ECT WCIEE τεσ CUNET.T ACIE n  Ὑν τι τ Me 0 o P P En 


CAPUT Ill. 


D» alhibendis ad cons li4-& [ratrihius. 


Quotiens aliqua pracipua agenda suat ii in naste- 
rio, convecet abba. omnem congregationem, et dicst 
inse unde agitur. Et audiens consilium fratrum, ;r:- 
ctel apud se; et quod utilius judicaverit, faciat. Ideo 
a tem omnes ad eonsilium vocari ^ diximus, quia 
sgepe juniori ^ Dominus revelat quod melias est. Sie 
autem dent. fraties cons lium cum omni humilitatis 
su^jecti ne, ut non presumant procaciter de'endere 
quoles visum fuerit; «ed magia in abbatis pendeat 
arbi rio; nt quod * salubrius judicaverit esse, ci cun- 
ct obediant. Sed sicut discipulis 4 convenit oebedire 
magistro, ἰ el ip-um previde et juste condecet 
cuncta dispouere. 


4 Flor., vocare. 

b Flor., juniore. 
€ Flor , et quod, 
4 Al., discipulos, 


lu omnibus igitur omnes m^gistram sequantur re- 
gulam : neque ah ea temere declinetur * a quoquam, 
Nullus in monasterio proprii sequatur cordis voluu- 
tutem; neque presumat quisquam cum alibate suo 
proterve vel foris f tona terium € contendere. ()ynod 
δὶ proxsuinpseríit, regulari discipline subjaceat. lpse 
tameu abbas cum timore Dei et observatione regu x 
oinia faciat, sciens se proeul dubio de omnibus 99 
judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditu- 
rum. Si qua vero mi«ora agenda sunt in mon:ssterii 
utilitatibus. seniorum tantum utatur consilio, sicut 
Scrip v est : Omnia fac cum consilio, et post fuctum 
uon pwenitebis Ὁ (Eccli. xxxi). 


ε Al., derietur. 

f. Al., proterve intus vel foris. 
δ Al., monasterio. 

h Al, poniteberis. 


COMMENTARIUS. 


Quotiens aliqua precipua aqenda sunt in mouasterio, (, non solent nec debent vocari interdicti, suspensi, 


couvecel a*bas omnem. congregationem, οἱ dicat ipse 
unde agitur ; et audiens consilium (ratrum, tractet apud 
se, el quod utilius judicaverit es&e, ei cuncti obediant.] 
llis in verbis, ut noL: Doherius, quinque presertim 
eoimplectitur S. legislator? 4. Ut in rebus dubiis ma- 
jorisuue moienti congreget abbas omnes monachos, 
convocet abb:s ciuem congregationem. ἃ. Ut tractan- 
das res ipse exponat, et dicat ipse unde agitur, 5. Ut 
fratium d^ re proposita. sententiam deposcat, et au- 
diens consilium fretrum. 4. Audito (ratrum consilio, 
ipse secuin deliberet, trac'et apud se. ὃ. Quod melius 
judicaverit, opere exsequatur : quie quidem. omuia 
sigillatin expendenda sunt. 

Quoti^ns aliqua. precipua agenda sunt in. monaste- 
rio. Pr:ecipua vocaut ea quie τα] ον ἦν sunt. momenti, 
spectantque ad tolam cougregatienem, ex quibus 
quiuque potissimum recenset. [hidemarus, suntque : 
4. Susceptio. novitiorum, 2, t jetio e monasterio, 
9. Paenitentia sive excommunicauo pro graviori culpa 
injungenda, qualis au! μη} durare. oporteat, 
4. Donum rei cuju-cunque, que sit «licujus pretii. 5, 
Mutiio gravis a.icujus rei, Quibus addi poesunt col- 
lationes beneficiorum , veuditiones rerum monasterii, 
conducüones sive locationes imuinobilium bonorum, 
et alia bujusmodi bene mulia. 

Convocet atbus omnem congregationem.| Congrega- 
Honis nomine intelligitur cetus monachorum sub 
abbate ant superiore viventium ; quibus nen annu- 
me'antur novit, ut pote qui nondam sunt. congre- 
pationis corpori sociati, et libere ad seculum possunt 
reverti : sed neque fratres laici, sive couversi, sive 


comnissi, sive quevis aiio nomine vocentur, qu: ad, 


eXteriora tantum monacborun servitia suut. rexept. 

l'orro licet nullum ab bujusmodi negotrotum tra- 
ctationibus excludat S. P. Benedictus, omnem enim 
Cuigregationem convocari pracipit, ad has tameu 


excommunicati, incarcerati, et qui in poenain gravis 
alicujus errati, aut. aliquo qualicunque modo voce 
acliva et passiva privantur. De absentibus 93 ve«o 
major est difficultas. De his ita discurrit i1 primo 
Ccoumnient, Doherius : « In. contractibus faciendis de 
jure non vocantur absentes ; iti electionibus prazela:- 
rum, receptionibus 560 creationibus monachir.:w, 
et collationibus heneficiorui, absentes sunt vocand , 
dummodo vocari possint commode et sine pericu. 
Et si nescitur ubi moram traliant, citari debent pcr 
edictum publicum in ecclesia, vel !oco ubi tnorari 
consueverunt; nisi tamen consuetudo habeat ipses 
ad capitulum non vocari. Et quod sie vocandi sum, 
verum intellige, cum prztmiss:e rece,liones, creatio- 
nes, sive collationes simul spectant ad. abbatem οἱ 
conventum. » 

Convocabantur autein. sonitu alicojus instrumenti, 
puta crepitaculi aut. campanulz, qua a«td Dursfel- 
denses (Cerem. Bursfeld. dist. 4, cap. 15) cum hioc 
pulsatur discrimine, « ut pro capitulo tractatuuin duo 
liant signa; pro capitulo vero quotidiano unum tan- 
tum. » De notione autem. capituli in quo fiebat. bu- 
jusinodi. convocationes , videsis Bened. Haeftenum 
lib. vini, tract, 1, disq. 1. 

Et dicat ipse uude agitur.| Convocatis fratribus , 
abbas rem cujus causa congregavit eo$, expont ; 
auia, ut ait Plato (In. Phedro), « iu omni re consu- 
lend principium, nosse id de quo cousilium instite- 
Uim; aut tota via aberrare necessum est. » Antequam 
vero tractandum negotium. exponat, ex lHhlaemaro, 
« oculis corporeis livis in terra, et. oculo. cordis ia 
Deum, rogare deb:t Deui dicens: Domine, rogo cle- 
mentiaa tuam, ul per quem vis man.festare, dignae 
indic.re.» Divino anplorato auxilio, negari«um expli- 
evt , allatis utrinque rationibus , sic. Samen ut suam 
Sc nou aperiat sententiam, üt cinis to latur adu- 


9839 REGULA COMMENTATA. CAP. tll. 8300 
lationi aut. assentationi occasio, ut lihera et integra A potest res monasterii immobiles, ut agros, pra!a, et 


etim tiinidioribus quid sentiant exponendi licentia 
detur, et ne forte. inveniatur male feriatus aliquis, 
nt:ligno discordiam spiritu ag tatus, qui ut ali;uam 
procrect abbati molestiam, cognito ejus desiderio, in 
contrariam abeat. sententiam. Cui plane incommodo 
chviant. Constitutiones congregationis. δου. Oli- 
veti, decernentes (Part. 5, c. à), ut « caveat. tam 
generalis quam particularis abbas , ne in groponen- 
J:s im capitulo rebus, nutu, verbis, aut. aliquo modo 
demonstrent quid lieri sibi magis placeat ; sed pro- 
ponant tantum, et aadiant omnes, et commuti cousi- 
l-0 prudenter omnia. tractent, ac statuant. qucd ma- 
jor pare. utilius judicabit. Si secus, primo publice 
corripiatur, secundo, per sex menses suspendator. » 

Et audi-ns consilium. fratrum.] Juxta illud. Scri- 
μέγ: Qu: sapiens est audit consilia (Prov. x1). Non 
patiens ab aliis eorum. interrumpi seruones ,— qui 
ceperint loqui , douec ex integro consilium expres- 
&erint: uec ipse indigue ferens aliquos sux € nua- 
)íam promere sententiam. 

Tractet. apud se.] Licet aliud nihil ab abbate videa- 
tur desiderare S. Denedictus quam. ut [ratrum. ex- 
quirat. aaciatque consilia, liberam ei postea quidquid 
libuerit exsequendi potestatem. tribuens , idque i,- 
Sum exigere videatur natura consilii , antiquus ta- 
men in ordine 94$ Benedictino wos invaluit, ut audi- 
tis ablras l'ratrum sententiis, eas non ipse sulus, κεἰ 
cum senicribus sive prudentibus quibusdam frat i- 
bus expeudat, quzve sit sanior discernat, ac tandein 
quid sit facienduin. dijudicet, ut patet ex antiquis 
Regn commentatoribus Smaragdo et IHildemaro. 
« Quod. consilium unusquisque dederit libenter a»- 
diat, et postea in secreto cum senioribus ta: tum [| a- 
tribus qui utilius quiveiuutilius consilium deuit, sub- 
Hiliter et acute discernat, » inquit Simaragdus.. den 
paulo fu-ras exponit Hildemarus. Mic tradit. ini pri- 
mis abliarem auditis fratrum sententiis ,. cuum senlo- 
ribus tribus quatuiorve diebus tractare. debere, cum- 
que iliis ratrum expeudeie consilia, deinde libratis 
Omniunt cous.liis, iterum convocatis in capitulo [Τὰ - 
uibus dicere : Traciavimus consilia vestra , nec | o- 
tuitius invenire melius aliquod quam istud ; quarc 
volo vt fiat ; «ui omnes debent obedire. Αὐὖἱ δ᾽ uil- 
lum ex omnibus fratrum consi iis aptum potuerit 
iuveni. e, suam ipse proferre ; cui δὶ fratres non os- 
sentian', landem et suum et fratrum excutere cormsi- 
lium , libratis utrinque ratienibus, et tuuc. deinum 
quod. ielius peispexerit facere. In hujusmodi »(tem 
examiue expendat abbas « quid liceat secundui 
gquitatem, quid deceat »ecundum lionestateni , quid 
evpedi;t secundum wilititei, ». ut ait. [nuocen- 
Hus Itl. 

It quod w'ilius judi-averit esse facitt.| Ma ut bono 
Iinelius, ineliort praferat optimum. Itaque cousitium 
frairum n. dubius rebus ab abbate exposer jubet 
S. U« edictis, non con-ensum; resque. ita 5. liale- 
bat temporibus Simar;gdi atquc H.ldemari, qui tan 
tummoto volunt abbatein cum seuioribus librae. ii- 
que expendere. fratrum consilia, ou exsp. vite co- 
rum nee seniorum €ouseust, Idem docet S. Deinar- 
des ad. menachos. Majoris. Monasterii &ic. scribens 
(Epis!. 981) : « Quid quod abbas siatuerit eum coi- 
silio seivorum stare nun debet, si non omnes. con- 
seuseritis? liane in regula vestra manifestam. super 
hoc *ententiam aut non atienditis, aut. contemuitis? 
Mandat siquidem ut frawres ad. consilium vocoll stu- 
pili sic respondeant quod sen-erint, quatenus defen- 
d.re non presumant quod responderit, sed ablias 
auditis 5 ngulorum sententiis, quam potissiui cle- 
geri: ei eines sine conmiradicti- ne acquiescant, e c. » 
Postea Tamen aliquos. tam ate abba. poresiati 
luniies apponere. visum est : unde nonnulli «une 0. 

C€urrunt casus, in quibus baud. potest pro suo libito 
Aalsque fr-&um. assensu. quidquam disponere, Octo 


C 


hujusmodi vendere, nisi conventus consentiat. 9. Non 
porest res. inonasterii absque volnntate et consensu 
conventus alieui haereditario jure, et perpetue eance- 
dere. 3. Non. potest. monachuun ad professionem τις 
cipere , non cousentiente conventu. 4. Non polest 
gravaie monasterium cum pignoribus et aliis caurie- 
nibus, saltem magnam summam recipiendo pecia - 
rum àuper aliqua. bona monasterii, alisque. evidenti 
necessita'e 95 «Lfratrum suorum consensu, sicut nee 
res immobiles a monasterio alienare. Quintum ca- 
sum 9} addere volunt, quod non liceat abbati di- 
imitrere monschuin ad aliud ejusdem. ordinis monas- 
terium, $e inibi stabiliendiin absque consensu. con- 
ventus, dicentes quod. sicul. congregationem augere 
sine ipsorum voluntate non potest, ita nec minnere. 
6. Non potest aliqua. statuta. ipsis imponere quas se 
ulira regalam extendaut, nisi consentiant illi. 7. Nou 
potest. aliquem ad. confraternitateu tolius mena-te- 
rii accipere spritualiter. 8. Non. potest. przebenda- 
rius perpetuos recioere ad monasterium. sine volun- 
late conventus, Hactenus Tritliemius :. sunt forte et 
alii plurimi casus, de qu'bus consu'endz suut cujus- 
que congregationis constitutiones. 

Ideo autem omues ad consilium vocari ciximus, quia 
sepe juniori Dominus revelut. quod melius. esi. | Ut 
experimento 56 didicisse testatur S, Cyprianus his ver- 
bis (Epist. 10) : « Per vocturnas enum visiones, per 
dies quoq«e inpl tir. apud. nos. Spiritu aucto pue- 
rorum innocens ieia8 , qua in exstasi videt oculis, et 
audit, et loquitur ea qux: nos Dominus monere et 
iustruere dignatur. » [ta Danieli duodecim duntaxat 
nos nato senum presbyterorum fraudem et dolut 
Dominus revelavit. H.nc. Paulus apostolus, Si ju- 
4.0ri, inquit, revelatum fuerit , senior taceat (1 Cor. 
xiv). Quia eigo jumori. spe Domiuus revetrat. aucd 
melius e t, juniores etiatn. novissimos ad consilium 
vocari voluit S. Benedictus : qua. etiam ratione eus 
veteres monachi in suis collationibus, ut testatur 
Cassianus (Collat. 16, c. 12), admiitebant : quamvis 
in nonnul:is monachorum congregaionibus soli 82- 
ers ordivibus initiati , ut minimum subd aceni, ca- 
pitularibus. tractationibus intersint, Atque ita apud 
C-rilusianos ex uova collectione siatatornm, i parte, 
cap. 4. Sed et livc apud eos recens est, nam Statut 
Guigonis cap. 5; , Antiqua Statuta , i parte, cap. 7, 
omnes monachos absolute conuvocari volupt. 

Sic uutem dent consilium [rutres cum oxsni humani- 
la.is sub5je.tione.] Mactenus S. Pater abbatem docuit 
«quo pacto fratres ad consilium adhibere debeat; jam 
veto qualiter ipsos proprium sensum exprimere «e- 
ceat. exponit, dicens : Sic autem dent consilium fra- 
ires : $ub hac nimirum forma quam tradit Hildeimn..- 
us bunc regulae texium, Dicat uiide agitur, explicans : 
c Tusc debent respondere wonaclii lioc modo : Au- 
«lor.tas vestra est interiogandi, et nobis data est }}- 
centia iespondendi ; nunc atem rogamus ut quod di- 
cturisuinusuop procaciter esse dieti: recipiatis, quod 


D respunidebunus , quia cum ves ra licentia dicimus, » 


$-wu»erbGam Fecen-e( Joaunes. Vritliennus. jo quibas 


*ea zie fratiuai corisensu potestas eju» nulla c»t. 1. Non 


Quibus albas respondere debet : « Nostra est licen- 
Ha ut dicatis. » Tune unusquis jue qnod sentit ex- 
ull. 

j Cum omni humilitatis subjectione.] ld est modeste 
et liumiliter ; quod utrique prastabit quisquis non nisi 
vocatus venerit, interrogatus locutus. fuerit, aliog 
jequentes cum contemptu non irriserit, earum verba 
superbe et iwmultuose non in erruperit; « qu'a su- 
perbus. ut ait 5. Bernardus (De. grad. iumil. cap. 
16), primus iu eouventibus residet, in consil is og 
p:iuius respondet, non. vocatus. accedit, non jussus 
se intromitit, reordi.a! ordinata, relic.t facta, » 
Vel etizun liuunilitatis subjeciio, ut o servat tiaefte- 
nus (Lib. 1, truct. 5, disq. 7), in hoc potissiii um 
»pectatur, »i interrogatus frater non ab:0 ute et. au- 
ctori ative, quasi decreluriam profereus sectenmiam 
οι : Sic agendum est : SC lieri debet : He mea 
resluito; sed : dic απ vi etet s χὰ quy S. 


5: 


S. P. BENCZUICTI 


908 


fieri posset , etc. , adjiciendo ill quod peritissimis A alicujus quod exercent officii sese a regulis exemptus 


quoque theologis et jurisperitis familiare est : Salvo 
meliori judicio. 

Ut noa presumant procaciter. defendere quod. εἰς 
visum faerit.] lloc enim humilitati, cum qua. dari 
consilium jussit, repugnat. « Quae major potest esse 
superbia, mquit 5. Bernardus (Serm. 2, de liesur- 
réct.), quam Si unus suum. judicum prifecat vni- 
verse congregationis jud.cio, quas: solus haberet 
spiriti Dei? » Neque vero sic caiienda sunt, s. 
Benedicti verba, quasi: omnino sententiam suam Lue:i 
proliberet ; imo licet ad objecta respondere , quod- 
que sibi visum fuerit sanius, validissimis, quoad 
lieri potest, rationibus firmare, dummodo omnis ab- 
sit obstiuatio aut pertinacia. Sed quid si insurgat lo- 
quenti contrarius aliquis * Audi Hildemarum : « Quod 
si aiter e latere suryit diceus -. Quia hoc quod dietis 
nec bunum, nec verum est, hic debet ille alter caute 
vigilare, ne in procacitatem cadat; id est debet di- 
cere abbati : Si vobis placet, ego. n ittam rationem 
quam de hac re sentio, et noa. debet conira illum 
fratrem. qui sibi contrarie dixit. aliquid. coniar uu 
dicere. Quod si abbas dederit liceuiiam , dicat ra- 
ooem Bhuniliter illius rev ita : Tantas habet cou- 
gruenuas, et tantas. contrarietates. Si autem abbas 
uon dederit. licentiam dicendi ratoueim, ille vcro 
laceal. ) 

Sed magis in abbatis pendeat arbitrio, ut quod satu- 
brius esse judicaverit, ei euncti obediant.] Etsi eou- 
trarium ipsi senserint ; neque iudigne ferant siquando 
suum viderint deseri jud.cium, sed porius aliorum 
praevalere gaudeant; ut Lacitus quisque illud sibi 
apud »e usurpare queat S. Deruardi ad Ugerium scri- 
beutis (Fpist. 81) : « Agnuscens siquidean me: sa- 
pieta siccitatem, imo iusipientie mee semper 
suspeciam habens temeritatein ; cuit non. fli quod 
fieri laudo, nec audeo, nec debeo indignari, de {6 - 
rans queuique Cousultius agere. Quoties vero mea 
sententia eigitur ac te»etur, gravi. fateor onere. ine 
premi Sentio, rei finem semper pavidus, et nun- 
quami securus exspeciaus, » Eadem erat iieus. haud 
dubium. alibatis laeinenis, de quo referunt (Apupli- 
theqim.. Pat. tom. ἃ Mou. Eccl. Grece, p. 18), 
« quod nunquam voluerit dare consilium suum, 
post alterius senis respousum , sed inagis laudibus 
εἶτ] prorsus exiulerit. » 

Sed sicut discipulis convenit. obedire magistro, ita 
el ipsum provide εἰ juste condecet cuncta. disponere. | 
Quod adjicit, ne forte abbas quasi. libefra utens po- 
teslate, spretis fratrum consiliis, injuste disponat 
aliquid. Sane. sicul abbatem γα Γι adbierere sen- 
tenti: non astringit, sic non decet eum ab eorun 
sententia, maxime 97 cum in unam conveniunt , 
facile recedere. 

]n omnibus igitur omnes magistram sequantur regu- 
lam.| Hactenus abbatem et fratres singillaiim; uunc 
uirosque simul admonet ut in. viunibus omaes ma- 
gisiram sequantur regulam, non solum in danuis 
cousilus, de quibus hie. praesertin, sed. in omnibus 
aliis monasticis ovservantiis. Porro qui dicit omnes , 
nodum excipit; ergo nec abbates. Recte. omnino 
Peuus. Blesensis (Epist. 151) : « Nulli pr:elato aut 
subdito voluntatem sequi licet; nam et wonacliorum 
legisl.tor quasi. edicto. prascipit generali, ut omnes 
iiagistram sequantur. reyulam , et ab hac lege nec 
abbas nec prior excipitur. » Et S, Bernardus (De 
Prec, εἰ disp. c. 4) : « Omnes, iuquit, magistram 
sequatur regulam ; nemo. ergo suam. voluntatem : 
uU.) »ane Rec abbatem excipi puto. » Unde etiam 
eongregali in concilio Aquisgranensi abbates san- 
xerunt (Can. 1), « ut abbates regulam per singula 
verba discutieutes pleniter legant; et intelligentes Do- 
vao opitulante eflicaciter cum 8uiS monachis implere 
δι» cant. » Neque vero bie solum desidiosos delicio- 
sesque abbates, qui, spreta communi fratrum viia, 
bia ipsi$ in cameris indulgent, S. P. Benedictus 
»iguil. $ed dios insuper qui jure antiquitatia, sut 


exislinant : quasi vero :las aut dignitatis gradus 
nbsolveret, et non potius monachos stringeret. Si 
juniores ea jubentur agere qua majorum cohort2u- 
lur exeupla, eos prorsus hac vivendi ratione majo- 
res absolvunt a re:ulz: observatione, eruntque. iu 
utiles oinnes quicunque regule, quas nec seniores, 
uec ipsi juniores observare teneluntur. 

Quod vero S. legislator ait in. omnibus, intelligi 
debet non solum iti wiegnis, sed etiim in parvis ; qui 
euim d.cit in omnibus iihil omnino excip t; uhi ta- 
cite redarguit eos qui non nutlas obiservautias tauquan 
mininas despiciunt : qvasi vero parvum aliquid fo- 
ret apud Dcum; parvum quo Deus biouoratur, par- 
vum quo aztermun glorie pondus acquiri. potest, 
l'reclare S. Augustinus (Lib. 1v de Docir. Christ., 
cap. 18), « Quod mimimum est, inqut, minimum 
est ; sed in muumo fidelem esse magum est. Nam 
sicut ratio rotuudit«tis est ut a puncio mediu Oumes 
hue: pares in extreuio ducantur, eidem est et in 
iiasu0 disco, 4:8 m uumimnulo exiguo : ita ubi parva 
recie geruntur, non miauitur justitiis tuagnitudo, » 
Aud aut qui rezulie. observan ias. tanqu.m. minunas 
conteuimunt, audiaut S. Blernardum ad. Lothaiium 
iniperatorem seribentein (Epist. 159) : ε« Verendutn 
est ne unniinorum neg'e. tus iinpedimentum Sit mia- 
Xin Fu ; » et Scripturam : (jui spernit modica pau. 
luti: decidet, Nulus ergo dicat: llc regula niliil est, 
haec observantia parva, isiud przceptuu) Jestuca est, 
0 festuca quideni initio, sed quie processu tempor.s 
in trabem evadit! Festuca nutrita. fit trabes , inquil 
S. Augustinus (Serm. 19. de Scripi.). Certe. terret 
me Deru.rdus cum 4 Οἱ (Serm. 1, in Conv, S. Paali), 
ε Cavete πὸ quis psrva reputet, quamlibet parva 
scienter delinquere convincatur. Neu dicat in corde 
$uo : Levia sunt ista, non. curo. corrigere, non es] 
magoum 8i in his maneau venialibus 98 winimis- 
que peccatis : hiec est enim dilectissimi impaeniene 
ua, bxc blasphemia in Spiritum sanctum, blasphe- 
mia irremissibilis, » Sed dis parva suit. peccata, 
nunquid ideo spernenda? « Noli despicere peccaiua 
Lua, quia parva suat, inquit S. Augusunus (Serm. 
292, in append. Serm. S. Aug.) seu quivis altus, 
vim eb piuviarum gutt.e suut, et Ülumua implent, 
et inoles traüunt, et arbores cum suis radicibus iul- 
luut. 'u qui dicis quia parvum peccatum est, velim 
scire quoties tale peccatuin adiittis, si tot parvula£ 
plagas 1». corpore tuo, tot maculas. aut sci-surag. in 
ves.ibus tuis fleri velis? Cum ergo nec in corpore 
(0 plagas, nec in veste scissuras vel n.aculas lieri 
acquiestets, qua conscientia lioc lacere in anima Lua 
non metuis? Ac sic quicunque lioc fecerit, pius ainat 
vesteiD aut carnem tuam quam anuuaum.,  » Et paultc 
post : * Et quia, sicut dixi, in auia nostra facti su- 
imus ad imaginem: Dei, si in tabula aut lignea. aul 
lap;dea laceres iuiagiiem tuam, et aliquis impudens 
low vellet illam uuasginem aut lapidibus fraugere, 
aut aliquibus sordibus inquinare , velim scire 51 con- 
tra ilum non. moveretur aninniuüs tuus? etc. » Tan- 


D aem , ut hauc rem brevi absolvam, uuum bis addo 


S. Bernardi verbum (Serm. à Cana Domini) : « Hiec, 
imjuit, nemo contemnat a. t paripendat. luipossi- 
bue est eniui cum eis salvari, impossibile est ea di- 
lui, nisi per Christum Jesum, et a Christo. Nemo, 
inquam , perniciusa secur tate dormitet , oechliüans in 
verba uia itae ad excusandas evcusationes ui pecca- 
Us; quoniam tiisi Javerit ea Ghristus , non üabebiuaug 
partem cum en. » Piura d: liac tuateria q.i desides 
Fiverit, adeut si Jubet Julium  Nigronum iract,. 10 
inler asceticos ; Benedictum {πιο lib. i tract, 
8, disq. 8; Dionys. Cariliustonun de BReiect, claust, 
cap. 6; Dacriani Speculum musach. sub finem 

Nec ab eu. temere declinetur a quoquam.] Temere, 
id es: sine causa legitima. An vero. sola abeatis dis 
pensatio sufliciens sit a reguia decl.nandi causa lore 
tana ? Hespoudeo legitiunani esse , duimmntiuo accedat 
necessitas aul utibtas ; alioquin ilta d Spe-satio al.ud 


905 


REGULA COMMENTATA. CAD. Ill. ^ 


24 


Bihil erit quam colorata. pr.evaricatio. Jta docet A cella detrudatur, donec renitendo huwmilietur. Evit forte 


ὡς Beruardus (Lio. m de Consider., c. 4) « Ubi neces- 
sitas urget, inquit, excusab.lis dispensatio est ; ubi 
utilitas provovat, diapensatrio laudabilis est; utilitas 
d co communis , non propria ; nam cum mhil horum 
est, non plaue lidelis dispensatio, sed crud-lis d s- 
sipalio est. » Et Peirus Blesensis ad E. priorem de 
monasteriulo scribeus (Epist. 151) : « Si vero alle- 
wes te per abbate tuuiu ἃ monuasticz legis observan- 
tia relaxatum, sci»s quod licet abhati dispensatio 
credita sii, ea tamen statuere aul sustinere noun 
permittitur, quie lucrum impediunt charitatis. » 
Nullus iu monasterio proprii sequatur cordis volun- 
tatem.] Hiec est enin. qua: inferuum creavit : Tolle 
propriam voluntatem , inquit S. Bernardus (Sera. 5, 
de liesurrect.), εἰ infvrnus non erit. Quod vero dixit, 
in monasterio, non sic capiendum, quasi extra mona- 
sterium propriam liceret adimplere voluutatein ; sed 
monasterium lic sumit pro ejus habitatoribus ; l'a 
scilicet figura qua continens pro contento accipitur. 
99 Neque presumat quisquam cum abbate suo pro- 
terve aut [oris monasterium. contendere.] In nonnullis 
codicibus receuti ribus legitur, proterve intus aut fo- 
ris; sed intus non reperitur in. codicibus Cassineusi - 
u$ , neque in Oxoniensi, neque apud Hidemaruim, 
neque apud Sumaiagdum ; imo neque in cod.ce quem 
propriis inanib.s scripsit S. Benedictus, ui. docet 
idem Smaragdus, nec. sane requiritur. Itaque juvta 
nostram lectionem sensus est, quod non omnem iu 
monasterio comentionem S. Benedicius prohibuerit, 
sed protervam, superham et contumacen ; extra mo- 
nasterium vero et protervaim et am cain. lia Smarag- 
dus: « Sciendum est, inquit, quia cum contenuosenm 
cum additamento pro:erve vetujt, amicam et pacificam 
conteniionem concessit ; est eniro amica οἱ proficua 
contento qux frequenter inter. daos. bomines pro 
quahta:e interveni niis causae efficitur ; sicut. inter 
B. Benedictum et Maurum ejus discipulum pro pucro 
Placido quondam fuisse legitur. .. . Foris n c proter- 
vam, nec amieam concessit, quia si in publico etam 
amnica contentio fiat, magistro inde nociva est despe- 
ctio, et discipu!u inortilera. nascitur elatio. » Et sic 
forte intelligendus est S. Odo abbas Cluniacensis, 
cuin ait (Lib. 1 Collat., n. 20) : «Quod magistri a sub- 
d'tis reprelendi non debeaut, bene bobus caleitranti- 
bus inclinata illa testamenti, quie rectores significat, 
arca figurovit : quam quia casuram ereJens Uza le- 
*ites erigere voluit, mox senteutiam inurüus acceyit 
in humero percussus, quo ex pracepto legs eam 
ferre debuerat ; quia. uimirum cum subeini. contra 
praelatos, quorum imperia ferre debuerapt, manuum 
eubuinssionis 111, a serie. viventium reproban- 
Ur. » Jdem docet. Gaufridus Vindocinensis lih. 1v, 
epist. 22. 
. Quod si presumpserit, regulari discipline subjaceat.] 
Simile est illud Regul;e S. Pachomii (Art. 1403) : € δι 
inventus fuerit unus ex iratribus aiiquid. per contern- 
tionem | agens, vel contradicens wajoris iaiperio, 
increpabitur juxta meusuram pece«t.. 0 Blkegularem 
autem disciplinam in eo constituunt, ut is qui deli- 
(fuit, semel et iterum secreto sdmounealur; deiüde si 
&un emendaverit objurgetur publice; postea si neque 
sic correxerit, excommunicationis vindicta plectatur ; 
tandem non eiendatus excommunicatione corporal , 
vuwdicl:e subj.ceat; denique si flagellum non emeu - 
daverit, adhibeatur oratio fratrum ; postremo, oinni- 
bus frustra. tentatis, expellatur de inonasterio,. lta 
lere Sumaragdus, llidemarus, et Bernardus Cassinen- 
εἶδ, quorum - ententiam confirmare vide;tur Conisue- 
t:dines S. Benedicti Anianensis toni. IV Analeciorum 
edite; atque. hoc vocabant. transtre. per. gradus. lu 
B wa S. Uonatiad virgines regulari subdi discipliuiu 
mn est ac carceri manci,ari; nam. capite 2, quod 
torum ex regula S. tenedicti cap. ὁ desumpsit, sexu 
masculino in. ΓΘ. mutato, postquam. dixit: 
Quod si presumpserit discipline regulari subjaceal ; 
quesi explicans quid illud sit, subjungt : δώ es&. in 


qu regularem disciplinam hie aecipist pro flagelli 
verhere. 1309 lia. Venusinus abbas in Vita S. Peiri 
abbaiis Cavensis n. 98 (Bull. 4 Ma 1.) : « Ante altire 
eum ducens, regulari discplisze subdidit, atque tant 
acriter. verberare coepit, ut inter dolores. exciata- 
ret. » Certe disciplinam n Regula S. Beneilicti pro 
corporali aliqua vindicta sumi patet ex ejusdem fte- 
ξυ! cap. 65, ubi vitiosum jiaepositum verlds aii .- 
neri pri:ecipit. usque quater, e£ ài noa. emendaverit , 
addit, adhibeatur ei correptio discipline regularis. 
Ipse tamen abbus cum timore D.i et observatione 
regula omnia faciat.] Primo eum timore Dei, q.ia, ut 
dicit citatus a Boherio. Cass'oorus, « semper beue 
geritur, si coelestis metus humanis moribus appana- 
tur. » Deinde eum oblservaiiane reguge, uL osiciude- 
ret non ininus abbatem quam in nachio« regul: subdi. 
Sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis equis- 
simo judici Deo rationem reddi.urum.| Quod frequen- 


p Ur 300} S. Pater ingerit, priesertiin cum aliquid ei 


potestatis concedit, ut de 3cce,.to et cincesso honore 
haud extollatur, ae semper cogita. quale suscepit 
0:us ju lei timore permaneat, 

Si q«u vero minora agenda sunt in monasterii utilita- 
tibus.] Vel etiam detrimento. Minora voczt ea qug 
fere usu quotidiauo eveniunt, et ad ominem congre- 
galionem non. pe:tinent, sed al speciales tantum- 
inodo personas, eorumque offici», sive, uL vocaban', 
obedientias ; ul sunt eligere praepositum, sicut liabe- 
lur Regulae cap. 65, cum consilio [ratrum ip e ordinet 
sibi prepositum , decanum, eellerarium, ete., emere 
hoc aut illud ad ornandam ecclesiam, εἰ alia hujus- 
modi. Vel etiam minora possuut. d:ci ea quie. nunc 
ex jure absque ullo fratrum consensu abbas p test 
exsequi. 

Seniorum tantum utatur consilio.] Seniores hic vo- 
cat non omnino decrepitos, aut. ordine monasterii 
primos, sed pruden'es, discretos, expertosque (ra- 
tres, quorum in electíone non tàu. aetas quam matu- 
ritas cousideranda est : quamvis in iis non sit sper- 
nenda senectus, iuaxime si cum judicio el discre:ione 
joneta sit; nam, ut dicit vulgaus S. Ambrosius (Jn 
1 Tim. v) : « Apud omnes utique. gentes honorabilis 
est senectus, unde et Synagoga, οἱ postea. Keclesia 
Seniores habui:, quorum sine consilio nihil agebatur 
in Ecclesia, » Ubi ergo zvqu.lis est morum maturi- 
tas, discretio, prudentia, et in sene et in juvene, 
debet senex juniori pr»ponui. Jam vero δὶ quxras 
quanam potissimum virtutes in senioribus debeant 
requiri, respondet Hildemarus ; [ἢ isus senioribus 
tria debent inquiri : lides, spes, charitas : fides, aua 
sub silentio tegant omnia; spes :ternorum prainio- 
rum, qua roborati pro tuenda veritate omnia susti- 
ne.nt ; charitas, qua omues idet sapiant. His. audo 
cognitioniem boni et mali, qua possit illud prosequi, 
ei istud persequi ; summa prudeutiati, suminamique 
discretionem. 

De numero vero *eniorum Boherius existimat duos 
suflicere, et 101 revera satis esse in ini«ori congro- 
gauione non negaverim; at vero iu. majori tres qua- 
tuorve consulens08. existimarein. Atque. ita se hia- 
buisse apu:l veteres monachos colligitur ex. his {Π|- 
dema:i verbis: « Cum tres aut quatuor locuti fuerint, 
alius inter illos sine vocatione accedat absque vere - 
cuudia. » Apud Cassinenses seniores sunt : Prior 
claustralis, decani , magister novit.orum, et cellera - 
rius; in congrezauone Montis Oiiveu : Vicarius, ccl- 
l:rarius, snagi-ter novitiorum, procurator, ei senier 
secundum profession-m. Fulienses vero in suis Con- 
sututionibus πος statuunt (Cap. 5) : « Seniorum ap- 
prllatione intelligimus praeter subpriorem enjusquu 
inonasterii duos sacerdotes, ubi decem vocales suut ; 
aut unum Sacerdotem, ubi minor est numerus, quo- 
Superior tanquam virtute, judicio, usuque rerum pra- 
stantiores e conventu suo elegerit, ut eorum consilio 
adjuvetur ; qu;bus, quotiescunque de rebus tempora 
libus agitur, accedet cel'erarius. »- 


J» 


S. P. RENEDICTI 


τυ 


Sicut scriptum est : Omnia (uc cwn consilio, et post A abbatem Fel:ce:n. simpliciter consulehat. » Tum ve 


aüclum non paniebis.] la S. Basilius (Meg. Drev. in- 
ierrog. 4013) : « ln universo, inquit, generatim negotio 
meminisse dehet anti8les. necessario Scripture di- 
cenis : Cum cousilio fac omnia. » Minc S. Vitalis, 
ordinis ejusdem S. Basilii abbas, inier atia. ad suc- 
cessorei suum liortamenta : « Que autem facienda 
eoutiugun:, ait, tam spiritalia quam corporalia, non 
Secunduu) proprium arb.Lrium et voluntatem, sed 
cum conscientia liant, et consilio majorum, et eoruin 
qui d:gni sunt reverentis, » Similiter et Petrus ble- 
seusis ad abbatein S. Launomari scribens : « Ümnia 
cum consilio fac; castorum enim consiliorum mater 
Sapieniia in libro nominis sui dicit: Ego in consiliis 
habi.o, et intersum cog tationibus erud.tis. Probatos 
autem in re igiane tecum babeas in consilio, in obse- 
quie, iu. coutuberiio, tua custodes honestatis et te- 
$les. » [ἴδε in re laudant imprimis S. Fulgentium, 
qui, ut d.ein anonymus ejus discipulus in ilius Vita, 
cip. 99 (Apud Doll. 4 Januar.) , « iu omui consiho 
By-aceu » oe rebus majoribus ipse primus consuleba- 
fur; in moua-tetrio proprio de rebus etiam eitis 


ec pmnongn, emo τ κοι τ ἡ quepyP quc o aede A mE 


CAPUT IV. 


nerabilem Eigilem abbatem FulJensem , qui , teste 
Candido in ejus Vita n. 22 (Sec. iw Bened. part. 1), 
« audiebat libenter cousilium fratrum οἱ eorum 60". 
locutionibus s.epissime fruebatur; sciebat enim scri- 
ptum : Omnia. (ac cum. consilio; aique ide» non se 
sub:iimiorem, nec prudentiorem czteris :stimabat, 
ueque etiam inaui tumore tractabat se. eunsolatione 
alterius non indigere. » Sed inter alios maxime spe- 
etandus S. Stephanus abbas Obaziuensis, qui, ut ι6- 
gur in ejus Vite lib. i, n. 44 (Tom. IN Misc. Ba- 
luz.) , « ΝΙ quamvis parvuin sine alterius consilio 
[acere vo:ueri! : quod si res in promptu esset, nec 
dilationem admitteret, ipse vero in pr:senti non bla- 
beret nisi aliquem ex siu licibus fratribus, aut unum 
forte ex familia, non. tamen vel ab ilio cousilium 
querere dubitabat. » 

Cxrterum ut lioc caput. yaucis absolvam, S. Bene- 
dictus re- iajoris momenti omnium. fratrum consi- 
lio ; minora seniorum duntaxat; sed miui:na quie omni 

B fere. momento eveniunt, solius. asbatis. ,.ruseuiie 
δε εἶτ. : 


Que sind. iístrumenta bonorum operum, 


1. 102 Imprimis Dominum Deum diligere ex toto 
corde, teta anima, tota virtute (Luc. x). 

2. Deinde, proximum tanquam seipsum(Ibid.). 

9. Deinde, non * occidere (Matth, v). 

ἃ. Non adulterari ^ (Lerit. 38). 

5. Non facere furtum (Krod. 1x) 

U. Non concupiscere ( Deut. v). 

7. Non falsum testimonium dicere (10:6. 

8. Honorare omnes homines (Peter. 1). 


9. Et quod sibi quis fieri non vult, alii * non faciat C 59. 


(Tob. 1v). 

10. Abnegare semetipsuin sibi, ut sequstur Christum 
( Matth. xvi). | 

11. Corpus castigare (1 Cor. ix). 

12. Delicias non amplecti (41 Petr. i). 

15. Jejunium amare (Plan. 1). 

411. Pauperes recreare (Tob. iv). 

9. Nudum vestire (/sai. Lvin). 

. Infirmum visitare (Matth. xxv). 

. Mortueu sepelire (To5. 1). 

. In tribulatione subveuire sfzcc!, vi). 

. Delentem couso'airi (Eccli vu). 

20. A szculi actibus se facere alienum: (1/1 Tim. n). 

. Nibil amori Christi prjponeie (uh. aiv). 

.. Iram noo perlicere (Matth. v). 

25. lracundize tempus non reservare (£Epltes, 1v). 

. Dolum in corde non tenere (Prov. xj). 

. Pacein falsam non dare (sal. xxvii). 

2i. Chari:atem non derelinquere (1 Petr. n). 

?7. Non jurare, ne furte 4 per,uret (Matth. v). 

23. Veritatetn ex corde «t ore proferre (D^al. xw). 

2J. Malum pro malo uon reddere (1 Thess. v). 

30. injuriam non facere; sed οἱ factam patienter su'- 
[erre (1 Cor. v1). 


4 Hlild , non occides. 


^ 


103 5l. Inimicus diligere (Matth. v 
92. Malelicentes se, nou remal-dicere, sed magi. * 
bcredicere (I Petr. 11). 


$3. Persecuti nes pro justitia sus iue:e ( Ma:th. v). 

954. Non esse superbum (Tob. 1v). 

9. Non vinolentum f (1 Tím. 1n). 

. Non mul um ed2c«m (Eccli.xxx vn). 

. Non somnolentum (Prov. 11). 

οὕ. Non pigrum (Prov. xxiv). 

Non murmurosum (Sap. κι). 

40. Non detractoreim (Prov. iw). 

41. Spem suam Deo committere (Psal. xxx). 

42. Bonum aliquod in se cum viderit, Deo applieet, 
uon sibi (Jac. 1). 

45. Malum vero, semper ἃ se factum sciat et sibl re 
puiei (Ose. xin). 

41i. Diem judicii timere (Job xxxi). 

45. Geliennam expavescere (Luc. xn). 

40. Vitbum zternam omni concup scentia. spitku 
desiderare (Psal. xxxi). 


41. Mortem quotid.e ante oculos suspectam bab 
(Mat:h. xxiv) 


48. Actus vite sua omni hora custodire (Dent. 1 
D 49. lu omni loco Deum se respiceie, pro certo 

( Prov. v). 

5). Cogitationes malas cordi su» advepiente 
ad Cliristum all.dere (Psal. xxxn. 

ol. Et seuiort spirituali patefacere (Eccl. 34). 

902. Us suum à malo vel pravo eloquio οὐ 
( sul. xxxv). 

o9. Multuimn loqui non amare (Prov. 1). 

δὲ. Verba. vaa aut risci ἀρ non. lo ui 
AU). 


« Hild. omittit ne forte perjuret. 
* [l.ld. omittit sed. iugis benedicere, 
f Narb., violextum. 


$"1 


REGULA COMMENTATA. CAD. IV. 


9us 


$5. Risum multiim aut. excussum. non amore (Eccle.A 65. Zelum non babere, invidi.m nen exercere 


vii). 

86. Lectiones sanctas libenter audire (Luc. iv). 

57. Orationi frequenter incumbere (Luc. xvii). 

58. Mala sua preterita eum lacrymis vel gemitu 
quotidie in oratione Dco confiteri, de ipsis nialis 
de cztero emendare (Psal. vi). 

59. * Desideria carnis non perficere; voiuntatem 
propriam odire (Gal. v). 

60. Preceptis abbatis in omnibus ol» dire (llebr. 
xu, etiamsi ipse aliter 1075 (quod absit) agat, 
merores illud dominicum pr::ceptum, Qua: dicunt, 


facite : que autem faciunt, facere nolite(Matth. xxu). 


61. Non velle dici sanctum antequam sit; sed prius 
esse uod verius P dicatur (Matth, xxi). 

63. Precepta Dei factis quotidie adimplere (Ec- 
cli. v1). 

65. Cast tatem amare (! Tim. v). 

6&4. Nullum odire (Luc. xix). 


8 loc instrumentum deést ;n textu lHlildeimnari. 
b Flor., quo vertus. Na:b., qui et verius. 


pD——————À————————ÓÀ À— ————]snÓ— ánÓ—M— £A£—— ————  — ——— —— [n € € 


(Gal. v). . 
ἡ. Contentionem non amare (fJ Tím. i). 
67. Elationem fugere (Psul. cvx«). 
68. Seuiores venera:i (L vit. xix). 
69. Juniores dilige:e (1 Tim. v). 
70. 1n Christi amore pro inimicis orare (Matth. v). 
11. Cum diseordante ante. solis occasum ia paceu 
relire (Eph. 1v). 
19. Et de Dei misericordia nunquam  despera:e 

(Ezech. xvii). 

Ecce hic -unt ins'run:enta. artis spiritualis : quie 
cum fuerint a nobis die noctuque incessabiliter adim- 
pleta, et in die judicii recorsignata, illa uxerces no- 
bis ἃ Domino recompensabitur quam. ipse pronisit : 


B quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor 


hominis cscendit quee preparavit Deus his qui diligunt 
eum, Olliciua vero, ubi biec omuia diligenter opere- 
iur € claustra. sunt tiona-teiii, el stabilitas in eon- 
gregatione. 


* Deest apud Ilild. ubi haec omnia diligenter ope- 
remur. 


e p —À —— UU pea Im 


COMMENTARIUS. 


Antequam singula capitis hujus inst ument!a ex- . 


pendamus, nonnulla de his fnerat premittenda 
γι τας. Et. primo qu dein illud notatu dignum oc- 
currit, quod is ud de bonorum operum instrumeutis 
caput sit veluti. breviarinm compendiumque ipsius 
Hegule, totiusque perfeciionis, cujus nihil ilh. de- 
fecturum arbitror, quem hoec. caput. eousüiteril ob- 
sef* asse ; unde tot con-tat instrumentis quot Regula 
capitibus ; ut qui illud opere impleverint, omnia si- 
uni iinplesse videantur. 

Deinde observandum est tanto apud veteres caput 
istud fuisse in pretio, ut illud de verbo ad verbum 
suz ad Virgines Regu':e cap. 5 inseruerit S. Dona- 
tus Disuntinus episcopus : quod et pr:estitit Magister 
10B feguloe etiam capite 5, sub hoc titulo: Que est 
ars sancia quam docere debel abbas discipulos in mo- 
naser.o, verbis tamen subinde mutatis et instru- 
mentis nonnu' lis omissis. Similiter et Grimlaicus in 
Solitariorum Regula capite 25 cum hac praefatione : 
« Cum ergo omnium sanctarum Scripturarum paginae 
insirumentis bonorum operum sint refertze, et per 
earumdem saactarum Scrip:urarum campos inveniri 
possint arma quibus vitia comprimantur et virtutes 
nutriantur; necesse tamen est liuic Hegulce senten- 
tiam cujusdam Patris inseiere de instrumentis bono- 


Mabilfonius in ebservation:bus ad yrzf tum Amalariü 
supplementum. 
Quarto. Occasione tituli hujus. capitis isthzec. oc 
currit difficultas : Cum ea qu:e. hic continentur sint 
ipsa bona opera, quomodo itstr me (ἃ bonorum 
operum dicuntur ? nihil enim est sui ipsius instru- 
mentum. Ad hanc difficultatem multae pos-unt adhi- 
be:i solutiones. Primo enim, ut ol.servat Menardus. 
hie yer hujusmodi Llona.opera intelligere possumus 
certam methodüm perfectionis acquirend.e, seu, ut 
loquitur S. Benedictus, artem spiritua'em ad quam 
illa omnia, qux hic conmemorantur, viam muniunt : 
ac proinde. recte iliius instrumenta d ei. possunt, 9^ 
Virtutes et bona. opera possunt etiau appe lari iu- 
stirumenta hono.um operum, quia sese mutuo i«di- 
gent, seinvicem adjuvaut. fta « per amorem Dei amor 
gignitur proximi, et per amorem proximi amor D.'i 
nutritur, » ut loquitur S. Gregerius (Lib. vii Moral., 
cap, 10). lta oratio jejunium, et jejunium orationem 
adjuvat; et sic unum alterius est instrumentum : 
lieetque respecta sui dici nequeat instrumentum 
bonorum operum, potest tamen respectu aliorum. 9 
Quecunque hoc continentur in cap.te, considerari 
possunt aut. ut prz:cepta , vel ut consilia : habita au- 
tem ratione definitionis instrumenti, qux est : id quo 


rum operum ; in qua sub magna brevitate quid soli- Ὁ utitur principalis eausa, Loc omuia con:ilis vel 


tariis agendum, quidve vitandum sil continetur. 
Oportet enim eos inprimis Deum diligere, etc. » 
"πὸ eadem instrumenta ἃ S. P. Benedicto emendi- 
cata, ejus tameu nomine suppresso, et cum prafa- 
tione predicta verbo tenus refert Theodulfus Aure- 
lianensis episcopus in suo Uapitulari cap. 21. ltefe- 
runtur etiam in antiquo ordine ltomano ex cam ne 
1ueodori Anglorum episcopi in ordinatione abba- 
Lis5 v, uli cbservat Menardus noster. 

Tertio. Petrus Bolierius, Menardus, et post utros- 
que Haeftenus, existimarunt hic oinnia. bunorum 
operum instrumenta ex epistola prima S. Clementis 
in Suam Regulam translata fuissf a S. lienedicto. 
ideni credidit olim etiam Awalarius in supplemento 
ad libros iv de Divinis officiis (£. 14. Anulect., p. 142). 
Verum nou ὃ. Beuedicuss ἃ S. Clemente , sed Cle- 
n.entis Subornsator [sidorus Mercator ex Regula S. 
ον οι totuin lioc caput accepit, uti probat. noster 


lParmgor. LXVI. 


praecepia possunt dici moralia instrumenta, quibus 
lectis vel auditis utitur Deus, vel ipse S. Benedic!us, 
ut nos ad bona opera exercenda moveat ; et hac forte 
acceptione regulas οἱ col'ationes P'atrmin. appetllarit 
instrumonta virtutum, Regulze cap. ultimo. 4" Si ipsam 
106 instrumenti eivinotlogiam expendamus, instru- 
mentum d:citur ab eo quod instruit; et sic haec oimn- 
nia dici possunt. instrumenta bonorum operum, vt 
pote quie nos bona epera edocent. 

Quinto. Denique observat [lildemarus capitis hu- 
jus titulum duobus :n0dis posse coucipi. 1* Simpti- 
citer dicium, quasi diceret. S. Benedicius : Hoc. in 
capite dCisseremus quie sint instrumenta bonorum 
eperum. 9* [nterrogative, Qua. siut instrumenta bo. 
norum operum? ad quam interrogationem responde- 
tur : Dmprimis, etc. 

Impr.mis Dominum Deum diligere ex teto corde, 
tota anima; tota virtute. ] Primum inquit iistrumentutu 


10 


295 


5. P. BENEDICTI 


5'0 


diligere Deum, hoc est euim primum et maximi A copiesissimum red mpte-rem, ternum conservato- 


jn lege mandat: m : primum dignita: e, primum utili- 
tate, primum necessitate. D g:uta:e, quia, ut. dicit 
apud Cassianum 4Collut. 11, c. 13) abbas Chaeremon, 
« nihil pretiosius, oihil perfectius, nihil sublimius, 
nibil charitate. perennius; » et Sanctus. Cze-arius 
(Serm. 107 in Append. Serm. S. Aug.) : «Charitas oleo 
couwparatur; nam quomodo oleum o: nibus huinori- 
bus superius e-se cognoscimus, ita cliaritas omnibus 
virtutibus suhlimior comparatur. » Utiliiate, quia 
diligentibus Deum omnia cooperantur in. bouum ; 
bonum utique, Deum possidendum; ut enim ait S. 
vagustinus (Lib. 1 de Doct. Chr., cap. 29), « Deus 
vult se diligi, non ut sibi aliquid, sed ut es qui di!i- 
gunt xeternum pretium conferatur, lioc est ipse quem 
di.igunt. » Lude et S. Ambrosius (Lib. 1 in Hexan*., 
c. 12) : « Charitas est, inquit, quà uos super.oribus 
nectit caeloque iuserit. » Tandem necessitate, et qui- 
δε aternig salutis, 40." sine. Dei dileciioie haud- 
quaquam: obtineri. potest, Apostolo ad Corinthios 
sciibeate : Etsi habuero. propheliam, et noverim om- 
nid n.ysteria, et omnei scientiam; etsi habuero. om- 
nem fidem, ita ut montes. trans(eram : charitatem au- 
tem non habuero, nihil sum : elsi distribvero in cibos 
puupcrum omn.s facultates meas ; οἰ δὲ tradidero corpus 
mewun, ita π' ardeam : charitatem autem non habuero, 
nihil mihi prodest (I Cor. xi. 

Ab liac vero dilectionis lege nullus eximitur, uul- 
lus aliquo potest excusari pr:etextu : « Potest mili 
aliquis dicere : Non possum jejunare, inquit S. Cx- 
sarius (Serm. 225 in Append. Serm. S. Aug.), non 
possum vigilare; nunquid potest dicere : Non possum 
amare? lotest. dicere : Non possum res meas totas 
pauperibus dare, et in monasterio Deo servire; 
nunqu.d pote-t. dicere : Non possum diligere? » Et 
ce.tc, ut optiie observat. S. Thomas (1-2, 4Φ. 109, 
a. 9), 1 dil:gere Deum super omnia est quiddam con- 
«aturale homini, et cuilibet creatura, non solum ra- 
tionali, $ed etia n jrratonali, «t etiam inanimatze 


rem, ditaturem, glorificatoremn ? » 

Quarta inter alias. inaz uis nos urget stimulis gratia 
redempt.onis, p1etioz9 Cliristi sanguine comparata. 
« Sed est quod me plus movet, inquit idem S. Ber- 
nardus (S«rm. 20, in Cant.), plus urget, p'us accendit, 
super omnia, iquam, reddit amabilem te mihi, Jesu 
boue, calix quem bibisti, opus redemptionis uostrae; 
hoc omnino amorem nostrum facile vindicat totum 
sibi; hoc, inquam, est quud nostram devotionem et 
bland;us allicit, et justius exigit, οἱ arctius strin- 
git, etc. » 

Quinta causa est, quia qui D^um diligit unus cum 
eo eflicitur. Precelare iterum S. Bernardus (Serm. 
ὃ), in Cant.), « Neininem suspicit aiuor, sed ne de- 
spicit quidem: omnes ex a:qL3 r.. tuetur qui perfecie 
se amant, οἱ in seipso celsos ἢ inilesque. contem- 
perat, vec modo pares, sed unuui eus facit: tii Deuin 
fursitan ab hac amoris regula excipi puta»? Sed qui 
adh:eret Deo, unus spiritus est. Quid nuraris ? ipse 


B (acus esi lanquam unus ex n bis. » 


Sexta causa est, quia proprium m»nachorum opus 
est Deum diligere : unde Gilbertus de H lanua 
suos alioquens ait (Serm. 19, in Caut.) : « Aliormn 
alia sunt oflicia, vestrum speciale munus est aur. » 

llis atque aliis bujnsmodi stimulis, qui passim 
occurrunt apud auctores, excitandus est in nobis 
amor Dei, quibus qui non excitatur, bunc. uon o»- 
dormire, sed prorsus mortuum esse iuerito dixeris; 
nam « dignus plane est morte qui tibi, Dumine Jesu, 
recusat vivere, et mortuus esi: et qui tibi non. sapit, 
desipit ; et qui curat esse, nisi propter te, pro nihilo 
est, et nihil est, » inquit S. Bernardus. 

Porro licet modus diligendi Deum sit diligere sire 
modo, ut loquitur 1208 idem S. doctor (De Dij. 
Deo, cap. 1), aliquem tamen nubis hic praliaisse 
videtur S. Benedictus, cum dixit Deum diligendum 
esse ex toto corde, (ola «nima, tota virtute; quem 
modum ita exponit S. Augustinus (Lib. 1 de Doct. 


secundum inodum amoris, qui unicuique creatura (ΟΣ Christ, c. 22) : « Mc est regula dilectionis divini- 


counpetere potest. » Unde etiam apposite S. Basilius 
Llequl. fus. cop. 2) : « Dileetio Dei, inquit, doceri 
uoa potest; neque enim luce gaudere, et vitam affe- 
ctare ab alio quopiam didicimus ; neque diligere pa- 
rentes aut nulritores alius. nos docuit : ad. hunc 
itaqus modum, vel. certe inulto magis diviuum hoc 
desiierium non potest aliunde per externam dociri- 
nam disci ; sed eonsiitutioni hoininis seminaria qua- 
dam iudita est ratio, qu:e in seipsa haberet causas et 
aZectus familiariter diligendi. » 

157 Quia tamen. nibil. fit aut fieri debet a ratio- 
nali creatura sine «ausa, quibus ad amorem divinum 
iationibus moveri possimus, breviter exp'icandum esi. 

Primam rationem paucis exponit. S.. Bernardus 
eum dicit (De Dilig. Deo, c. 1) : Causudiligendi Deum 
4)eus est, hoc est aumma bonitas, sumuus amor, 
summe amabilis, quem diligere omni creatura con- 
naturale est, 

Secuuda est propter summum ejus erga nos 
amorem ; nam, ut dicit Gilbertus de lloillandia (Serm. 
49, in Cant.), improbus sui provocator est amor :? nullo 
pretio, nu'la meicede compenusari potest , uno repen- 
ditur amore ; nec aliud a nobis exigit Deus , qui nos 
ad hoc uuuin dilexit, ut eum diligamus; « nam cuu 
"urit Deus, n»n aliud vult quam aiwari, inquit 8. 
Bernardus (Serm. 85, in Cant.), quippe non ad aliud 
amat quam ut anietur; sciens ipso a .ore beatos qui 
se amaverint. » Cum ergo prior ipse dilexerit nus , 
« dignus plane est qui redain. tur, pr:sertim δὶ 
adveitatur, quis, quos, qaautumque amaveriL, » ut 
loquitur iterum idem ὃ. doctor (de Dilig. Deo, cap. 1). 

Tertia dilizendi Dei causa procedit ex suimnimnis ejus 
in nos beneticiis, quib:is uut S. [jernardus amorem 
ita excitabat (lbid. c. ὃ): « Quid ergo ego, qui Deum 
meum teneo vite mex nou solum gratuitum  largi- 
lorem, largissimum azcministratorem, pium coüso- 
laure, aellicitum guberna:o: eim ; scd insuper etiain 


ius constituta : D.liges proximum tuum sicut teipsum; 
Deum ero ex toto corde, ex tota auima, ex (oia 
menie; ut omnes cogitationes tuas, et oinnein vi- 
tam, et omuerm intellectum in illum conferas, ἃ 
quo liabes ea ipsa qua: confers. Cum ait: Toto corde, 
tota anima, tota inente, nullam. vite nostrae partem 
reliquit quae vacare debeat, et quasi locuin dare , ut 
alia ie ve:it [19i ; sed qu dquid aliud digenduin ve- 
nerit in animum, il.uc rapiatur, quo totus dilectio- 
nis impetus curiit. » Aliter S, Beruardus bunc locum 
explicat (Serm. 20 , in Cont.) : « Mihi, inquit. videtur, 
$i alius competentior sensus in hac irina distinctiuug 
uon occurrit, amor qui em cordis ad zelum quem- 
dam pertinere affectionis; anima vero amor ad in- 
dustriam seu judicium ra iouis; virtutis autein dile- 
'tio ad animi posse reierri constantiam vel vigorem. 
Dilige ergo Dominum Deum tuum totoet pleno cordis 
sffectu; dil.ye tota rationis vigilantia et clreuuspe- 
Ciione; dilige ex tota virtute, ut nec iori pro ejus 
aniore pertimescas, etc. » Et infra: « Ergo nec ab- 
duci blanditiis, nec seduxi fallaciis, necinjuriis frangi, 
toto corde, tota anima, toL: virtute diligere est. » 
Neque certe iminus amandus Deus; nam, u. dicit Gil - 
bertus 5 Hoillandia (Serm. 19, in Cant.) , « Si inlra 
viies tuas amor se cohibet et contrahit, iniquus est ; 
ei si juxia vires, exiguus. » Quid ergo? lterum cum 
eodem Giiberto dicat unusquisque nostrum (/bid.) : 
ε Dilígam te, boue Jesu; diligam te, vbtus mea, 
quem non possum gratis diligere, nec possum tanien 
Batis di.igere ; dirigantur in te ex integro studia mea, 
nec alieno deducantur et distralianturatfectu. At quain 
exigua sunt etiam cum integra sunt in te studia no- 
stra? quomodo ergo. diminnai, quod cum integruim 
est, tai exile est? toius in te, Deus bone, desider.u 
feror. » 

l'einde proximum 'auquam seipsum.| Ut hoe ins ru- 
mentum breviter expedisur, Uria mihi inquirenda 


-0l 
propono : 19 quis noster proximus dicendus sit ; 23^ 
quis noster in eum affectus esse. debeat ; $9 qui 
ia-trumenti hujus necessitas vel ulilitas. 

Primum explicat S. Augustis (Serm. 108 , in 
Append. Seri. S. August.) seu quivis alius his verbis: 
« Si forte quilibet quierat quis sit proximus , sciat 
omnem "Christianum recte. proximuni dici, qua 
omnes iu baptismo filii Dei sauctificamur, ut fiii 
simus spiritaliter in charitate perfecta, » Angusta 
proximi notio, quam alibi paulo fusius S. doctor 
extendit : « Proximus inquit, est omnis homo; pro- 
ximus tuus est qui tecum natus est ex Adam et Eva ; 
omues proximi sumus ratione nalivitalis, el alter 
al:eri frater, illa spe coelestis hereditatis proximum 
tuuin debes putare omneui hominem etiam antequam 
sit Christianus. » Neque liis quoqu: dilectio is. limni- 
tibus contentus, proximo potionem ad ipsos etim 
angelos exteudit in libris de Ductriua Christiana 
(Lib. 1, c. 5:3) , ubi postqoiami statuit euin. diei pro- 
ximum cui prebendum est, aut a quo nobis praeben- 
dum est officium  miseric..rdi:e, ita infert : « Mauni- 
festum 2609 est hioc p: accepto, qu» jubeanur proxi- 
mum diligere, eiiani S. angelos comineri, ἃ quibus 
tante misericordi olficia μοι τ. » 

Jat veio qualis debeat es-e nostra. in proximum 
dilectio docet ideni 3. Augusti us his verbis (De Mor. 
Eccl. caths(. c. 28): « Qui ergo diligit proxinum , 
agitquantum p. (est ut sauus Corporesanusque animo 
jl; sed cura corporis ad sauitatem animi refereuda 
est. » Et alibi ( De Doetr. Christ., c. 22) ; « Qu.squis 
ergo recte proxiuum diigit, hoc cum eo agere deuet, 
ut et ipse toto corde, toià. anima, tota mente diligat 
Deum. » Verun cum tania $i bumnanze. infirmitatis 
necessitas , ut qui omnes liomines diligere tenemur, 
eunibus tamen subvenire non possimus, quid iu 
tauta necessitate positi puti-simum agere debeamus, 
ita describit S. doctor (Abid., c. 98): « Omues hoii- 
nes :que diligendi sunt; sed cum omnibus prodesse 
non po:sis , his potissimum consulenduin est qui pro 


REGULA COMMENTATA. CAP. IV. 


- - 
e) 12 


A omnes, quod discipuli mei sitis, si charitatem [νὰν 


B 


bueritis inter vos mutuam. » 

Deinde non occidere. | Appo-ite ad liec. verba 
Menardus : Mirabitur, inquit, quispiam, cur mona- 
chis , quorum professio est perfectionis studiuiu , 
tam dira crimina prohibeantur. Sed quamvis. rava 

YQ hic sint in imonaster,is, non tanren est abs re 
ia probibuisse, ut sux recerdentur fragilitatis imo- 
Dachi, nec se ob statum religiosus jain. perfcetio- 
nen attigisse existiment, seque ultra pcecati metas 
pervenisse. Et sane SS. abbates Ermenoldus, lier- 
eharius, Gerardus a parikidis monachis, cule ct 
simia di:guis, iropie trucivaii sunt ; quis et S. Jl. 
Benedicto a perfidis filiis vinum veneno mivtua pro- 
pina:um fuisse testatur S. Gregorius. Uiide nou siue 
ratioue inter canonessub Edgaro rege datos de mod. 
imponendi peeniteutiam apud Spelmanaum , iste le- 
gitur (Num. 28): « Si quis missalis sacerdos, vel 
monachus hominem occiderit, ordinis aini tat di- 
gnitatem, et jejunet decem annos, scilicet quiique 
anuos pane et ἅπας et per alterum quiuquennium 
wes dies in qualibet septimana ; in re iquis auteu 
cioo0 fruatur, el donec. vixerit. eriuien. lugeat. dili- 
genter (Tom. 1 Conc. Anyl., p. 465).» 

Verum non uuum est ferri homicidium, aut solus 
lioiicida censendus est, qui occidit corpora, sed 
uiulto inagis qui animas. Qui etiatn odit frairem suum 
lionicida est, inquit Joannes; et Sapientia: Os quod 
mentitur occidit animam. Sed ct ille qui detrahit ira - 
tri suo jare bomicid« censendus est: unde Griw- 
laicus in Regula solitariorum, quasi explica.is istud 
instrumenturm, ait (Cap. 25): « De:nde non occicerc, 
id est uon detrahere ; quia, ut ait Apostolus , qui 
detrahit fratri δυο homicida est. » Et S. Bernardus 
(Serm. 17, de Divers.): « Fugt vita quos odit, «4 
quos vita fugit mori necesse est. Au non et ipse ine - 
ritur qui venenum bibit , quod ei malesuada. lingna 
deiracloris propinat ? siquidem ei furtim dilectionis 
vita subtrahitur. » Denique et ille hormicium est qui 


locorum et temporum, vel. quarumlibet rerum oppor- (5 alios sive verbo, sive exemplo ad peec«tum impeliii 


tunibitibus ceonstriciius tibi quasi quadam sorte jun- 
guatur. S.cutenim si tibi abundaret aliquid quod dari 
oporteret ei qui noo liabet, nec du bas d ri potuis- 
set s tibi occurrcreut duo, quorum neuter. alui 
vel indige .(.3, vel erga te ali .a. necessitate. Supera- 
fel , uitil. ju-tins faceres qu an. οἱ sorte. eligeres cui 
daudum esset qued dar utrique non. posset: sic. in 
bominibus quibus omnibus consulere nequeas, pro 
sorte habenjum est, prout qu sque L.bi «olliga.ius 
temporalitet. adherere. potuerit, » 

Necessitas bujus iustrumenti repetitur ex n:cessi- 
4ate ainoris Dei, ejn-que legis servandae: neque eus 
Deui d.ligere, ejusque. legem. cu-todire poteriuus 
aliquando, εἰ οἱ invicem. dilexerimus, Hinc. S. Ber- 
Wardus (Serm, 55, de. Divers.) : « 1 est. profeasio 
fidei Christianz, ut qui vivit, jain. non sibi vivat, 
sed ei qui pro onmibus mortuus est; nec mihi dicat 
quis: ΕἸ vivam, seJ non tibi ; quandoquidem non 
solum pro omuibus vixit, se. et pro omnibus ui.r- 
tuus est. Quomodo enim ei vivit qui negligit sic ab 
eo dilectos? quouiodo. ei vivit qui. legem ejus noa 
juiplet, qui imaudaium . ejus non servat? Queris le- 
gun quieris maundatuin ? 1106 est, ioquit, przceptüa 
meum , ot diligatis invicem sieut dilexi vus; et Apo- 
3tolus: Alter alterius oncra portate, et sic adimple- 
bitis. legeui Chrisu. Noli ergo putare gratuituin bo- 
hut, qued exliibes prosimo, ut liceat et dissimulaie, 
οἱ velis; delitor es, sacramenti cau ioue, el propria 
professione veneris. » Adde quod dilectio. proximi 
utei potest insigne. disci,ulatus Chris i, sicuu ipse 
ait; [n hoc cognoscent omnes quod discipuli mei estis, 
si uilectionem. habueritis ad invicem. Ex quo S. Dasi- 
lius tà arguimeutatur (Πἰὐῳ. fus., c. 0): « Demoustra- 
uonis loco, quo. ipsus aguüsciuiur discipuli , uon 
"ΓΟ evigit , eb vii tute portenta faciendi (quan 
qiam horum ὁ iam in Spiritu. sancto. largius est 
uperationem), Sed quid? In hoc, iuquit, ὁ guoscent 


nam « qui in conspectu populi imale vivit, quantum 
in illo est eum a quo attenditur occidit, » ut loquitur 
S. Augustinus (Lib. de Past. c. 3). 

Non adulterari.| Adulterii nomine omue fornica- 
tionis genus prohibet, non 80lum carnalis, ed eam 
spiri'ualis; eujus quinque species apu! Cassianum 
(Collat, 14, cap. 11) enumerat abbas Νι steros, sci: 
licet : 4. Idololatriam, de qua apud Jeremiam 1} τος 
tur Jerusalem, quod fornicata sit in omui colle sa- 
blimi, et sub oni ligno frondose. 2. Omnem geu« 
tilium superstitionem in auguriis et observatiombus 
dierum et temporum. 3. Superstitiones Ju aicas in 
e:remoniis legalibus. ὁ. Hzresim. 5. « Quv iu ὦ ὁ 
gitationuni. per vazatione consistit: quia citis «odi: 
tatio non solum turpis, sed etiam otiosa , et à Leo 
quantulumcunque discedens, a perfecto viro iu in. n- 
dissuna fornicatio deputatur. » Be qua S. Augu-tiius 
D.um alloquens (Lib. 1 Confes., c. 6): « Foruicatue 
ania cum avertitur abs te, et quarit abs te quie 
pura et liquida non invenit, visi cuin redit ad; 
et alibi (Cont, Adim., e. 1): « Est autem anim f. r- 
nicatio aversio a fecunditate sapientie, et ad coa- 
ceptum temyjoralium illecebrarum corruptionuumque 
conversio. » Sextam  speciein. addit ὃ. Ferie.lu- 
(ἢ 4. c. 35) , quam in verbo turpi reponit. « luter- 
rogo vos, inquit, fratres, quid ille minus adulterio 
facit, cujus communie t lingua peccato? quid luxu- 
ria winus exercuit, qui os castuui sermoriis corrup- 
tione violavit? EL ut hanc spurcitiam cunctis etiatu 
cavere inetus. damuationis imponat,  s«atuiinzs 
111 lujus culpe reun comm'inionem don nicam, 
vel oseulum fratrum sex anni men-ibus non habere.» 

Si hec iile pro verbo turpi, quid decern t pro lapsu 
carnali? Ninirum vt flagello subdatur, Kegulie cap, 
u'tiiio. Aliam poenam. instituit Regula Cujusdam 3a 
Monachos (Cap. 18) : € S81 quis, ait, ex fratribus lu- 
galiior, lapsu, id est lornication:s cceiderit, ejicicu- 


e. 


0.9 


S. P. BENEDICTI. . 


5.4 


dus est de congregatione fratrum, ei usque ad diem A potest, id censuimus ordinandum, ut jeiunior * virgis 


morti , sive in alia regione paeniteat. » Et concil:um 
Asathense cita'um in excerptis Eghberli lberaceusis 
episcopi. cap. 68 (Apud. Spelm. tom. | Conc. Angl.), 
« Si quis monachus. adulterium aut furtum fecerit, 
quod potius sacrilegium dici po est, id censuimus 
ordinando, ut virgis coesus tanti criminis reus nun- 
quam oflicium clericatus excipit; si vero jam cleri- 
cus in id facinus fuerit deprehen us, nominis ipsius 
d:gnilate privetur. » Εἰ synodus G«rmanica in Lipti- 
nensi confirmata. cap. 6 : « Quisquis servorum Dei 
vel ancillarum Chri ti in crimen forni-ationis lpsus 
fuerit, in carcere paenitentiam 'aciat iun pane et aqua : 
vt si ordinatus presbyter fnerit, duos anuos in car- 
cere permaneat antea. flarellatus : si autem clericus 
vel monachus in hoc peccatum inciderit, post tertiam 
verberationem in carcerem missus, unum annum 
poenitentiam ibi agat. Similiter et nonnz velate ea- 
dem paenitentia teneantur, et radantur omnes capilli 
ea;íitis ejus. » D-nique canones sub Edgaro rege An- 
εἰν ἀμ de modo imponeudi paenitentiam. n. 
(Apud Spelman. tom. 1 Conc. Angl. ad ann. 961): 
« Si missaslis sacerdos, sive monachus jJascivum 
coitum concupiseat, vel conjugium violaverit , jejunet 
dáecein. anno-, cb semper defleat ; » et n.- 51 : « Si 
imissalis sacerdos, sive monachus, vel d:acouss legi- 


tiiuam uxoreni habuit, priusquam ordinem induerat, ^ 


et relieta ea. sacros ordines ingrediatur, postea tamen 
libidine pruriens eam denuo clam susceperit, jejunet 
eorum quilibet ta«quam pro homicidio, et lugent in- 
super vehementius ; » et n. 92: « Si missalis sacer- 
dos, vel monachus, vel diaconus, vel laicus, vel cle- 
'icus cum moniali forni: averit, jejunet quilibet, prout 
ordini suo convenit, tanquam pro homicidio ; et quoad 
vixerit a. carne abstineat; monialis aulem decem 
annos, sicuti et sacerd.s mis:al:s, et semper faetum 
luge:t » De monialibus bac singulariter statuit S. 
Gregorius. papa. ad Januar um episcopum scribeus 
(Lib. wi. [icg., cap. 9) : « Si qua auem eorum vel 
per anteriorem licentiam, vel per impunitatis pravam 
con-uetud nem, ad lapsum adulterii dedueta est, aut 
in Stupri perducta fuerit voragine , hanc post com- 
petentis. severitatem: vindicte, in aliud districtius 
v.rginum monasterium in poenitentiam redigi volu- 
mus ; ut ilie orationibus aique j :juniis vacet, et sibi 
peenitendo proficiat, et metuendum citeris. arctioiris 
disciplinae przstet exemplum. » Denique hic prater- 
ire non possum factum Gau'ridi ablatis Vindoci- 
nensis, cujus cum quidam monachus Celle. S. Cle- 
mentis de Credonio lapsus carne fuisset, ad dict» 
Celle. priorem ita rescripsit (Lib. 1v, ep. 4) : « Prz- 
sentibus litteris tibi precipimus ut camerulam illam 
in qua sordidator ille et sordidus pravam exercuit 
actiunem, omnino οἱ festinanter destruas, et extra- 
neum ἃ claustro, et a curte B. Clemen:is facias eum.» 
Cxtezum 86 139 mirari non debemus, cum adul- 
terium sive apud gentiles, sive apud Judzos, sive 
cliatn apud Christianos capite damnatum fuisse ob- 
eervet Gazzeus ad Cassiani collat. 12, cap. 5. 

Non facere furtum.| Quia fures regnum Dei non 
possidebunt, ut ait Apostolus ; unde et tam gravibus 
semper paoerís furtum damnaverunt antiqui monacho- 
rum P.tres. Poen: breves apud S. Basilium ita de- 
cernunt (Num. 9) : « Si quis tulerit aliquid a fratie, 
et occultaverit, careat benedictione. » Hegula S. Pa- 
chomii (Art, 121) : « Si quis tulerit rem non suam, 
ponetur super humeros ejus, et aget poenitentiam pu- 
blice in collecta, stabitque in vescendi loco ; si autem 
in furto deprehensus fuerit, triginta novem verhera- 
bunt eum, et foris dabuut ei edere panem et aquam 
tautum, et opertum cilicio et cinere per singula ora- 
tionum tempora cogent eum agere paenitentiam. » 
Cujus priorem periodum exscribit Regula Orientalis, 
Similiter in furto deprehensos subdit flagello Regula 
terija. S5. Patrum (Cep. 16) : « Si quis vero mona- 
chus. fuetijo Tecerit, quod potius sacrilegium dici 


' Leger dum videtur junior. Enn, 


Ces 11:.ἰ criminis reus nunquam officisim efericatus 
exeipist; si vero jam clericus ad id facinus fnerit 
deprehensus, nominis ipsius dignitate privetur : cui 
Sulficere pote-t pro actus sui levitate, impleta poeni- 
tentie satisfactione, communio. » Qu: pene totidem 
verbis ex concilio Agath. citautur in excerj.tis Egberti 
Eboracensis episc, cap. 68, apud Spelmannum. [te- 
gula S. Criesarii ad Virgines (Cap. 24) : « Si forte, ut 
se habet humana fragilitas, in tantum nefas aliquae de 
sororibus aus: fuerint diabolo instigante prorumpere, 
ut furtum faciant, aut in se invicem manus mitiant, 
justum est ut. legitimam disciplinam accipiant, a 
quibus regul;e institiia. violantur ; necesse est en m 
ut in eis iinpleatur i.Jud quod de indi:ciplinatis filiis 
per Salomonem pr:vdixit Spiritus sanctus : Qui dili- 
git filium assiduat illi flagellum ; οἱ iterum : Tw virg 
cum cedis, animam ejus de inferno liberabis. Disciplis 
nam ipsam is przsentia congregationis excipiant, 
secundum illud Apostoli : Peccantes coram omnibus 


0 D corripe. » lloc S. C:esarii decretum explicare videtu£ 


Regula S. Ferreoli hoc statuto (Cap. 59) : « Furti 
couscium, si adhuc vocare monachum possumus, 
quasi adulterum secundum flagello subdi, et niagna 
censeri afflictione jubemus, dantes illi unam cum 
fornicatione sententi:m; quia et ipse luxuriatus. ext 
cum furaretur. » Denique alii SS. Patres fures «x 

congregatione prorsus expellendos es.e censuerunt, 
ut videre est in. lib. v de Vitis Patrum, li»ello 40, 

num. 18, 51 in Vita S. Pachomnii, n. 58, apud Bollan- 
dum 14 Mai. llis omnibus adde monacho um S. 

Andre: Viennensis Constitutionem anno 1000 ed,.- 

tam, qua decernunt, « ut qui cenobita deinceps sa- 

crilegium fac. re ausus fuerit, subripiendo de refecto- 

rio scyphum, aut cultellum, aut mantile, aut quod- 

| bt utensile refectorii, ultimus maneat ubique velut 

fur, et sacrilegus, donec sacrilegium emendeltur, et 

insuper tal 5 satisfactio flat, ut ceteri metum habeaut. . 
Similiter quicunque de dormitorio aut. Lenanm, aut 

Sagum, aut capitsle, vel quamlibet supel ectilem 

113 sine licentia regulari subripuerit, in omni loco 

careat consortio fratrum velut fur et sacrilegus, douee 

sacrilegium restauretur ; et przecipue talis flat sati-- 

factio, ut exteri metum habeant. Si vero hzc consti- 

tutio profanata fuerit, adhibeatur episco,us, et con- 

ventas virorum boni testimonii, etaudacia stultorum 

confringatur, et dumus Dei ad obsequium sacra re- 

g'le reformetur. » 

Cum autem furtum sit eontrectatio rei alienz invito 
domino, non solum furtum commiuit qui pecunias 
aut res temporales subripit , « sed etiam, ut it Ber- 
nardus Cassinensis, qui vel se, qui Deo dedicatus est, 
ab ejus servit;o subtrahit, vel etiam alium verbo vel 
exemplo retrahit, et ad diaboli servitium tralui, al:e- 
nam rem invito domino coutreciando, sine dulxo 
furtum facit. » Similiter, ut loquitur Boberius in pri- 
no comm., « in monasteriis lurium | di-pensatur 
committt, si sibi appropriet quod debet írairi':us 
ministrare ; vel etiam si reservat mozasterio super- 


D fiua pauperibus ea subtrabendo. » Denique, ut dicit 


llil-lemarus, « furtum facti qui rem sibi ab abbate 
delezatam, id est d«putatam, vel datam, aliis sine 
licent ἃ tribuit. » 

Non contc.ipiscere.] Coucupiscenta aliquando in 
Lonam, aliquando in malam partem sumitur ; in h.»- 
nam partem, ut cum David canit * Concupivit auiina 
desiderare justificationes tuas; in malam, ut cuim 


dicitur : Concupiscentia cum conceperit, p:rit peeca- 


tum. A*quo posiremo hoc sensu. hic a S. Benedicio 
prohi^etür; quo nomine tamen non primos C ncu- 
piscenti:: motus, qui in nobis etiam cum gratia. ad 


' agonem relicti sunt, sed tntum consen-um ad illos 


intelligere debemus. 

Non falsum testimonium dicere.A stud i..strumentgm 
violat non solum qui contra veritatem aliquid. pro- 
[ert , sed etiam qui, cum falsum aiiqsid. audierit in 


317 


S. P. DENED!CTI 


5. 


ctenus S, Basilius, enjustextrn, licet prolivum, relatu. A εἰ erassas habent, nos:untque cognatorum egestate 


tàm^n dignissimum judicavim:s, ut inde pateret qoam 
aliena sit à vitze monastice propos to incauta paren- 
t^m c.nversatio.lHoc periculum agnoverat Pasehliasius 
Radbertns, c8. laudans S. Adalardum ( Jn Vita S. 
Ada'. n. 35. Sec. ww Bened., part. 1), 4uod parentes 
patriamque fugi-«et, subdit : « Audiant hujusmodi 
viri nostri concives monachi, qui lenti requiescunt 
i mhrsrum deti'ati fuligine ; audiant qui post se 9: - 
euiarium β΄ ὍΣΟΝ traliant : audiant, inquam, quod non 
sa is Uum sit suorum se deliniri parentum affectibus. 
Christus crgo matrem nesril et. ignorat. fratres, ut 
veram no!r$ mentis ostendat fraterni atem : Si quis, 
In (ui^, fecerit voluntatem Patris mei qui. in celis est, 
ipse meus frater, saror, ct mater est : deinde revocat 
d scipulum b of.icio funeris, ne patreim liceat sepelire 
deb to carnis jure; » Noverat et Ludovicus Pius im- 
perator, homo. «:ecularis, eem. in. exhortatione ad 
Kigilei abbatem Fuldensem diceret ( In Vita Eirilis, 
n. LZ. Sac. ιν Dened., part. 1) : « Molti monachorum 
jista cajusdaim patris sententiam sveularibus actibus 
e! forensibus. negotiis involuti, dum propinquitati 
p'odesse cupi nt, suas animas perdideruut, » ILec 
verla, qu:e etiam citit S, Isidorus in Regula sua cap. 
5, confusiosis rubore suffuidere debent, monaclios 
nonnullos quib:is p!'us cordi sunt. suo: um res paren- 
um quam parentibus ipsis; qui a. Seculo. separati 
cognatorum curis amplius implica: i volnnt quam in 
sseeulo existentes aut fecissent ant facere potui: sent: 
qui den que plus consanzuineos diligant. quam dili- 
gantur ab ips;s. Longe alia. erat priestantissimorum 
illorum monachora:m. intentio, ui omnem prorsus 
parentum memoriam ita deleverant aniio, ut de his 
nequidem cogitarent.Talis erat eximius ille monachus 
eui, ut scribit Kvagrius, cum denuntiat: esset morg 
patris sui, « nuntianti dixit : De-ine blasphemare, 
wmens quippe Pater immortalis est ; » quia Deus est. 
ΤῊ 5. et ille qui a1 percipiendam | morientis patris 
hrreditatem. invitatus, respondit : Ego ante eum 
mindo mortuus sum ; mortuus viventis lreres esse 
non potest, » 'l'alis Theodo:us ille insizeis S. l'a- 
chonii dis ipulus , cujus cum mater episcopi litter.s 
fulta, videndi filii grat: ad. monasterium. venisset, 
matri couspectum eonstanter. renuit, Ta!is. denique 
Marcus. Silvani abbatis discipu'us, qui aliquindo 
jussus ad matrem exire, « gestabat vesun e variis 
panni segmentis consutam, eratque fuligine coquine 
unctus. ἔμ) ΠΡ propter. obeientiam exiens clausit 
cculos et dixit: Salvos vos valo ; nec vidit qiemquam, 
nec maler eum agnovit. » Vide Vitam 5. Paeamii 
eap. 28; [finum lib. 11 de Vi is Patrum, n. 52 οἱ 
154; Cassiani cullat. 5, cap. 5; Vitam S. Vulmari 
bbaltis, n. 7 ; Sicc. ui Bened., ubi similia referuntur 
exemnla. 

1147 S^d quia ron.nlii specioso pietatis velamine 
priientem visendorum consanguiucoram cupidinem 
obtegunt , hisnonabs re erit fu estissimum cujusdam 
mónsci casum eb ecules. ponere. ltem narrat S. 
Wernardus test?s oculatus in lime verha. ( Serin. 64, 
in Cant.) : « Vidi ego. hominem curreuteu b«ne; et 
ecce cogitatio (quidui vulpecnla fait Ὁ) : Qaantis, in- 
quit, bonum 40. solus fruor, «i es em in patria, 
pessem utique impertiri fratribu-, et cognatis, notis 
et amici- ! Amant me, et facile acqu:escent suadenti. 
Utquid perditio hinc? Vado. illuc, et salvo multos ex 
| lit, e! me pariter; nec verendum in loci mutatione, 
etenim dum bene faciam, quid prodest ubi, nisi quo.l 
ilie procu! dubio satíus, nbi [ructuosius degam? Quid 
plura? [t, et perit miser, nou tam exsul ad patriam, 
ausm canis reversus ad vomi-um. Et se. perdidit 
iutelix, et suorum acquisivit. neminem. » Vides:s Ὁ. 
llierunymum de Vita Malchi monaclii. 

sam vero si quis ohjiciat Apostolum dicente : Si 
quis snorum et maxime domesticorum curam non 
pet, fideni negavit, et est infideli deterior, respondet 
8. Ba-iljus (Const, Honast., c. 93) : « Apo-toles lo- 
$15 nsi an sa culares, ad ees qui divitias externas 


e 


D 


solari.... IE:ve ad viventes pertinent, non ad u:07tues ; 
sunt enin mortui lib ri ab universo debito isto. Tu 
vero mortuus es, οἱ erucilisus toti mundo ; renno 
lians. enim diviiiis terrenis , paupertatem amplexus 
Θ΄. teque ipsum offerens Deo, illius factns es peculium. 
U: mortuus. igitur, liber es ab omni collatione in 
co2natos ; u£ pauper , niliil habes quod suppedites : 
eL ipsum quoque corpus, quod ex omnibus lucrifeci- 
Sti, nec ipsum est in tua potestate situm, et tanq am 
Deo oblatum ad humanos usus transferri fas non 
est. 

Quid eigo parentibus dabimus? Respondet idem S. 
Da-itius ( Jbidem) : « Precabimur cognatis. optin 8, 
justiriam, pietatem, aque eadem. qu:e. nos preti-sa 
judicavimus ; nam ista nos decet illis precari, et illis 
utile est, uL. per nos hvc acquirant. » Denique. ut 
tandem in-trumentum istud abso'vam , addit Petrna 
Blesensis ( Epist. 90) : « Lice! debeam parentibus 
aMfeciionem naturalem , illud tamen non d: heo , ut 
p"o eis me perdam, ant vro eis ab lionestaris propa 
sito me reflectam. V»cem siquidem quie in vethisames 
deferebant arca Domini, licet eas traheret natura'is 
quiam affectio vitulurum, ad eus tamen colla sua 
miaime reflectebant. » Vide S. llieron., epist. 1 ad 
Ile.idormv. 

Et q«od s bi quis fieri non wult, alii non faciut.] Et 
vicis im, qued sihi vult fleri, alteri faciat; utrumque 
enin hoc instriento. continetur, qued. ide» altir- 
mativiar diei polest, et negativum, uti a:t Be nirdus 
Cassiuensis (Lib. 1 de Vit. Pat,, n. 155), sondumque 
illud observanti sufficere potest ad. salutem , quemad- 
modu.» docet apud. ltuftinum quidau Pater ; ot pote 
quod omnia dilectionis praecepta € mpleetatur, ut 
[86 docet S. Greg :rius popa ἢ lib. x. Mor., caj. 4, 
hic ab Hildemaro citatus. l'orro tanti fiit non solum 
apud Chr.stianos, sed etiain aj d. pagano istud effa- 
tum, ut. in :edibus suis et in. pullici- operibus illud 
in:eilyi ἘΔ ἢ. juberent ; id quod de Alexandro Severo 


C relert Luinpridius in ejus Vita. 


Abneqare semetipsum sibi, ut. sequatur Ch'istum., ] 
Quid sit a*inegare semetiysum dis-ninus ex 8. liosilio 
(Hegu!. f. 5., ap. 6) : « Abnegatio nosti, inquit, est 
omnit oa o wtrtorum obvio, ct a nostris deside- 
Ti $ (C -is ; » quo. his ve bis exprimit Grim'a css 
in Πα. Solitariorum cap. 2 : « Ad perfectionem 
nen sufficit: cuiquam sua derelinquere, nisi eti: 
89 να! ρα abnezet. Sed qud et semetipsoin zb- 
negare, misi voluntatibus propriis renuniiare ? 
Seipsum. abnegare est, ut qui superbus erat sit 
liumilis, qui iraenmndlus studeat. esse inansuetus, qui 
luxuriosus sit. eastus, qui antea. ebriosus Sit. so- 
briu«, qui. invi.lus et. 10a'evolus sit beiigous. et be- 
nevo!us ; ram si ita quieque. renun:iat omuibus que 
possidet, ut suis non renuntiet morib:s, n^n est pro 
Certo Christi discipulus; qui enim &uis abrenunt:at, 
sua Δ) ρα; qui vero. pravis moribus abrenunt at, 
s^metipsum abnegat. » Vel etiam. ahn gare senet- 
ipsum est, non solum iilicita relinquere, pravos mores 
exuücre; sed. etiam ἃ licitis abstinere, corpus Cisti- 
gire, croce ἴοι τὰς quo s-nsu intelligeudus — est 
Petrus Damiani, cum rela is Evang-lii veibis : Si 
quis vull venire post me abu-gel. semetipsum , ew., 
dicit (Serm. 47) : c Audi consilium, non prceptum ; 
si enini praeceptum esset, quicunque effectui. nen 
maciparent, eruciatus possent exspectare perpetuos : 
sed cum dicit : Si quis vult, in nostra posuit. volun- 
tate, utrum ex cquo cum eo currere festinemus, 
Grandis profecto labor, sed. prxsmium. ineompara- 
bile; » nam semper est. preceptum. pravos exuere 
110 e5, ilicita fnge:e, vitia relinquere, nec unquam 
licebit contrarium agere. 

Verum von tantum D. Benedictus disit : abnegare 
temetipsum, sed addit. sib? 2 quod Menardus explicat 
c apud se, in sua conseientia, non coran hominibus.» 
Additque : « Ei liac phrisis est S. Benedicto. fa- 
hians, ut eap 7 legas : diese ii ezm prepghe 


“1 


S. P. BENEDICTI 


512 


nune unde hospites pauperes, aut unde divites pasci A lis, edito liocstaiuto: « Quidquid de mensa. quotidiana 


debeius : omuia enim, id est quidquid venerit in 
monasterium, id 651 aurum, argentum. :es, ferrum, 
arbores, vinum, poma, animali:, et reliqua, sive de 
omnibus qu: in monasterio laborantur, decima» de 
l:s omuibus ad. liospitale pauperum dari debent sc- 
Iumiodo. id est ut non alii, hoc est servi, vel nobi- 
les, 86} solummodo p'uperes pascautur. » Quod con- 
firmat Petrus Damiani his verhis : «Ut copiosiora in 
pauperam aliimeuta proficiant, dautur in monasteriis 
et eremis decim:e quorumcun pie. proventuum, οἱ 
non modo pecorum, sed et ornicum pariter, et ova- 
rum. » Et mss. S. Benigni Divionensis Consuetudi- 
nes de officio eleemosy narii (Cap. 45) : « llabet enim 
decimam totius aunon;r, que deferiur. in granario, 
tam de prope qnam de longinquo; et otiam de illa 
qua relinquitur decanis, vei propter sementem, vel 
propter illà quibus indigent : decimatur enim quaudo 
Lola est insimul, tam de illa quz defertur, quam de 
illa qux remanet. Eodem mudo babet decimam to- 
tius vini, quo dietum est de annona. » Denique vetus 
codex ms. de Observantia lhegulee juxta forniam Clu- 
niaceusium, part. 11, cap. 24, ab fHlaefteno citatus : 
«liabet autem. eleemosynarius, preter ea qua pro- 
pria sunt eleemosynari:e, decimum panem de omni- 
bus qui coquuntur in furno monasterii ; decimam 
amam viui provenientis in vineis ecclesie ; et simi- 
liter de agnis al.issque. pecoribus; nec nn et de ca- 
seis, qui (iunt per curtes, deciinom ipse levat. » Ve- 
rum primam hujusce pie cousueiudimis originem 
non concilio Aquisgraneusi deleuus, quam potius 
confirmasse credendum est, nou inst.tuisse ; nam 
longo aute. sjempore ὅ. Filibertus. abbas € einmeti- 
censis (Src.ii Bened., pag. 822, monasterii sui « stu- 
debat omnes species decimare..... ipsam igiiur de- 
cimam in captivorum redemptionem et pauperum 
alimoniam deputabat; in tantum. ut. monaz2hos suos 
propter hoe cuin onusiis navibus partibus transimnari- 
nis iransimnitteret, et greges captivorum per eum re- 


dempti laudarent potentiam Christi, » ut. loq. .itur C 


anonymus in cjus Vita, n. 21. Neque hic stetit effusa 
nostrorum in pauperes ct egenos pa misericordia ; 
quos louge alia- easque largiores in gratiam paupe- 
rum eleeinosynas in dies di-tribuisse facile cognoscet 
qui vel antiqua S. Adalarii sbbatis Corbeiensis statuta, 
et collectas ab Udalrico Cluniacensis monasterii 
consuetudines, aliasque permultas levi saltem oculo 
contueri voluerit. Seribit eLiam Antonius Yepezius in 
aliquibus ordinis nostri monasteriis llispanie, non 
eolum decimam bonoru:n partem in usus pauperum 
cedere, sed etiam quin'am; laudatque inter alia 
Gallzcise et Asturie monasteria, 199 que in fame 
et lue grassante suut vera el certa egenorum horrea. 
Certe in praecitatis S. Adalardi statutis, preeter multa 
alia, "δος lego (Aib. 1, c. 6) : « Insuper disposuiinus 
dare ipsi supra meinorato. hospitalario de omni ar- 
gento quidquid ad portain venerit quintam partem 
per manus portarii senioris. » Ampliora etiam mise- 
ricordiz viscera erga pauperes ostendit S. Isidorus, 
cum tertiam bonorum monasterii partem ad usus 
egenorum assignat (Reg. c. 18) : « Omne, inquit, quod 
in monasterium in. nummo ingredietur, sub testi- 
monio seé»jorum accipiendum. Eadem pecunia in 
tribus partibus dividenda est ; quarum uia erit. pro 
inlirmis et senibus, et pro aliquo coemendo in diebus 
sanctis cultius ad victum fraternum ; alia pro genie, 
tertia pro vestimentis fratrum et puerorüm, vel qui- 
busque ad necessitatem monasterii coemendis. » In- 
super capite sequenti et. decimo, quidquid residuum 
mensz lueru, pauperum usibus rescrvandum pr:ie- 
scribit Obtinuit et hac in omnibu. fere ordinis no- 
str1 monasteriis consuetudo, Cerie nostri Dlvionen- 
ses S. Benigni ex mss. Consueiudine, c. 45, et Clunia- 
censes ex Udalrico lib. n, c. 25, quidquid pauis et 
vini mens:e redundabat, et de ali s cibis medietatein 
pauperibus dispensabant. Pie:atem Sua jn omnibus 
9mbino alimentis extendit postca. Petrus Veuerubi- 


a [τὰ ribus superest, eleemosyna communis accipiat. » 
(Stat. 535.) Idem statuum anno 1200, sub Hugone V 
alihaie renovatum est, et anno 1444. in capitulo pro- 
vinciali Anglorum monachorum Nortbamptoni:e ce- 
lebra!o sancitum. Idem etiam sub gravissimis poenis 
reperimus in concilio Oxoniensi anno 1222, apud 
Spelmannum (Tom. Il Conc. Angl. p. 189) his verhis : 
« Uinnia. victualia religiosis apponenda sine subtra- 
ctiouc aliqua eis apponantur, tam in conventu quam 
alibi, ubi reficiuntur ; et de omnibus appositis totum 
residuum sine diminutione jta cedat in eleemosynam, 
per eleemosyna:ium egentibus fideliter erogandum ; 
ita quod nec abbas, nec prior, nec eleemesynarius 
n-ssit contra hoc dispensare : et quicunque statutam 
ist d, vel iliud de indumentis admittere vel ebser- 
vare noluerit, *i sacerdos fuerit, ἃ celebrarione divi- 
norum ; si minoris ordinis vel monislis, a comm» 
n'o:.6 Dominiei corporis usque ad plenam sati-factio- 
nen suspendatur, ». Et Benedicius papa. Xll in sta 
Cons itutione, cap. 18 : « Quidquid de adm: nistia:is 
(cibis) supererit, eleemosynas applicetur per illum 
qui ad hoc fuerit deputatus; nec aliquis alius per se, 
vol per alium de refectorio seu infirmitorio, vel alio 
loco in quo monachi comedent, aliquid extrahere, 
vel alibi deferre, seu alteri usui ar.plicare presumat : 
quod si fecerit, pro qualibet vice per duos dies panis 
et aquie solummodo poenitentia: subdatuf. » 

At quid de amplissimis nostrorum Cluniacensium 
eleemosynis referam, qui vel uuo die septemdecim 
egenorum millibus stipem erogasse memorantur ? 
Quid de aliis Germaniz monasteriis? Sed sa.ius est 
alienam hac in. causa linguam aud're, quam dome- 
sticam : « Sunt in sola G. rmania, inquit Dominicus 
Gravina ordinis S. Domiuici, caenobia monachorum, 
qu2 octo et decem inillia auceorum in pauperes 393 
erogant; xenodochia passim occurrunt, quorum 1 
firmi eorum expensià passim recreantur. Ter gene- 
rales eleemosyn:e sexcentis et amplius distribuun- 
tur; uberiores vero auniversariorum tempore juxta 
fundatornm intentionem profunduntur ; certis quoque 
anni temporibus quinque vel sex millia hominum, 
Sepe cuatuor millia etiam foventur. Quis secretas 
recenseat iis secreto datas, qui mendicare erube- 
scunt, virginibus pr.rsertim nobilibus, viduis afflictis, 
pauperrimis $ed nobilibus viris? In iis quoque cha- 
ritatis affectus propensior, quorum fortun: vel de- 
jectione, vel lammis, aliisve innumeris calamitatibus 
absumptz. » Hac ille in laudem nostrorum. Non 
vacat hic omnes omnium ceenobiorum, multo minus 
singularium abbatum erga pauperes eleemosynas re- 
censere; at certe nonnulla quorumdam facta prze- 
termittere non possum, quorum exemplum posteris 
ad :edificationem inserire potes*, et utin^m ad imi- 
tationem ! 

lios inter excellit imprimis S. Anshertus abb 
Foutanellensis, qui, ut scribit Aigradus ia ejus Via, 
n. 21 (Sec. 1 Bened., pag. 1051), « in pra fato vene- 
rabili Foutanellensi monasterio, inter felicia bonitat s 


D sus gesta, etiam. xenodochium imbecillium ἃς de- 


crepitorum pauperum, 84 instar duodeni apostolici 
nuineri constituit; deputatis eisdem rebus qux suf- 
ficlienter przberent alimoniam : alias quoque duas 
constituit in eodem monasterio pauperum Christi de- — 
bilium inaunsiones, quos in octogenario ex multis sa- 
crato numero singillatim octenos habitare fecit, qui- 
bus s nc indigentia quotidianum largiri victum peren- 
niter censuit. Horum vacatio. nulla erat alia nisi 
horis constitutis diurnis nociurnisve in domo Dei re- 
sidere, orationi ac vacationi diviuz devote insistere, 
ei tempore S. sacrificii pro salute et salvatione populi 
Uhristiaui Ecclesiaque catholica ubique diffusa victi- 
mam salutarem offerre. » Huic accenseudus videtue 
S. Petrus abbas Caversis, qui teste Venusinoin ejus Vi- 
ta, n. 7(Doll. 4 Mart.) . egenos « catervatim pascere ac 
vestire consueverat, ae vestienles, ac aleudos tante 
siudio quarere, ur etiam pro. invenieudis cividics 


3:3 


exploraret. » Nec minoris censendum est pretii quod ἃ 


de. suis Centulensibus scribit Il»r'ulfus in. Chron. 
lib. 11, cap. 2 : « Morum quidem divitiis plenam, sed 
r 'bus sculi non valde locupletem vitam ducebant : 
nOn quod eis prz:ediorum, ac redituum, seu villarum 
S. Richario collata deesset copia ; sed quod omnes 
redhibitionum impensas in pouperum magis quam in 
suas utilitates eonferebant. » At omni prorsus laude 
dignum existimamus Guillelmi abbat: S. Benigni 
Divionensis faetum , quo tumbain S. martyris undi- 
que auro atque argento ve:titam, ob recreationem 
pauperum [famis tempore dis-ipaverit , capsam au- 
ream, mirifice gemmis ornatam, cum tribus tabulis et 
duobus thuribulis argenteis, crucibusque, atqueom- 
ne ornamenium iu auro et argeuto vendidit. Simile 
aliquid narr»t Matth:eus Parisius JeLeofrico, decimo 
ahbate S. Albani inAnglia (Jn Vitis viginti trium abbat, 
S. Albani). « Iste, inquit, invalescente famemiserabili 
in omnibus partibus Anglix, thesaurum ad fabricam 
ecclesi: din - nte rcservatnm,cumcolumuis tibularibus 
in terra, ut dicum cest, 194 inventis, cum waterie 
etiam, et vasis aureis et argenteis, tai su» mensae 
quam ecelesim deputatis, in pair «rui expendit su- 
stentationem.... Dicebat eni: fideles Chri ti, maxi- 
me pauperes Dei esse ecclesiam, et templum, et ip- 
sum specialit.r ;:edificandum , et. conservandum. » 
Consimi.i etiain. pietate Gaufridu:, abbas deriimnus 
setius ejusdem monasterii, « feretrum B. martyris 
Albani, quod ipse operue:at auro, et argento, et 
gemmis preiíios s, discooperuit, ut eisdem spoliis 

reiiosis miserias pauperum alleviaret (Ibidem). » 
lis addo S. Odilonis abbatis Cluniacensis exemplum, 

ui, referente Jo!saldo monaeho in ejus Vita cap. 7 
(Bolland. 4 Janu.), «in usus pauperum confregit plu- 
rima vasa éccle«iastica et. ornamenta insignia; inter 
quz eliam imperialem llenrici imperatoris coronam'*; 
indignum judicaus talia denegare pauperibus Christi, 
pro quibus effusus est sanguis Christi. » Eadem erat 


mens eL animi propensio in pauperes S. Hugonis 


abbatis item Cluniacensis, cum diceret, aurum et ar- 
gentum « melius impensa quam servata ruiilare; et 
juxta Ambrosii testimonium, tone verecalicers eccle- 
size, cum calix a fame vel ab hoste redimit, quos san- 
guis calicis a morte liberavit. » Vide acta S. Eusebize 
n. 12, ssec. 1 Bened. , p. 988; et Vitam S. Athel- 
voldi cap. 29, szc. v, ubi similia facta referuntur. 
Superest ut hanc de charitate nostrorum in cgenos 
materiam coneludat singul»ris Divioneusium S. De- 
nigni consuetado, qux» Cluniscensibus etiam commu- 
nis exstitit, ostendiique non solum diffusam in pau- 
peres eevram curam, sed sollicitam etiam mulierum 
praecautione:n : « Hoc quoque pertinet ad eleemosy- 
BAarium, inquiunt. mss. Consuetudines S. Benigni 
eap. 45, ut semet in hebdomada totam villam perl.- 
strei, assumptis secum famulis suis , visitans illos 
qui pauperes alicubi jacent sgroti; et si masculus 
est, ipse vis'taturus intrat; si femina, stat ad ostium, 
et famulum suum mittit ad eam; et dato eisdem quod 
melius potest, consolatur ipsos ; et si quidlibet desi- 
derat prieter quod dedit eis, si commodum ullo modo 
est, ei inquirit, et postea inittit per famulos suos, 
Est astem. cons-etuido , quatenus mulieres quie in 
domibus sunt , ubi infirmi jacent, mox. ut viderint 
cum venientem, exeant omnes ; nunquam enim quan- 
diw quxli-et mulier intra domum fuerit, ingredie- 
tur. » Denique nullis potest exprimi verhis qn^nta 
majorum nostrorum eharitas effulscrit in sublevandis 
egenis, recipiea iis percgrinis, redimendis captivis, 
eonsolandis cwgrotis, quan liu liberam bonorum suo- 
zum dispensatieunem habuerunt, hoc est adusque 81. 
eularium abbatuin tempora, qui sibi hec omnia usur- 
parunt, Ex quibus patet quasi. exitialis bono publico 
sit hnjusmodi secularium abbatum institutio, qui in 
pr.vatum commo :um convertunt, quod. infinite mi- 
serorum inultit»d:ni esset profuturum. 


* lj anc coronam ob sui memoriam Henricus ei de- 
atimaterat, ut scribit Petrus Damiani. 


REGULA COMMENTATA. CAT. IV. 


C 


ofí 


Porro quod S. P. Benedietus hic juhet pauperes 
recreare, ad ens potissimum spectat quibus [δα 
provincia demandata est ; c:eteri enim qui neeproprii 
corporis habent potestatem, nihil nisi precibus va- 
lent. [n distrihuendis autem eleemosynis, prob rei 
maxime quod pr:zscribit S. C:esarius in Regula ai 
sanctimoniales (Cap. 59) : « Hoc etiam moneo , in- 
quit, 195 propter nimiam inquietudinem, ad januam 
monasterii quotidianz vel assidu:e eleemosyn:z non 
fiant ; sed quod Deus dedit ut po-sit usibus monaste- 
rii remanere. abbatissa per provisorem o: dinet pau- 
peribus dispensari. » Idem statuiss^ videtur S. Aure- 
lianus in Regulie cap. 44. 

Ceterum, ut oliservat. Smaragdus, est. et aliud 
duale « leemo- yn: genus, quo debent maxime mona- 


chi pasperes recreare; quorum unum infirmis et 


tribulatis, aliud vero stultis et nescientibus est adhi- 
hendum : qui enim infirmo per compassionem com- 
municat, et tribulato consolationis consilium submi- 
nistrat, sine dubio pauperes rccreat. Similiter et qui 
doetrinam stultis, et scientia verbum ministrat igna- 
ris, eleemosynar.i dignus est laudari przeconiis. Aliter 
Richardus de S. Angelo :« Pauperes recreare, inquit, 
hoc est unu'n genus eleemosynarum; secundum est 
dimittere a quo lzesus fueris : tertinm est delinquentes 
corrigere, et errantes ad viam reducere veritatis. » 
Quod idein exstat in Regula Selitariorum cap. 55. 

Nudum vestire.] Instrumentum istud, sicut et prius, 
non est omnium, sedabbatis tantummodo et eorum 
qu bus id muneris ab eo cominissum est ; quamvis in 
cuenobiis in quibus certis statis temporibus nova fra- 
tribus vestimenta distribuuntur, veteribus in panpye- 
res erogandis, qui sua vestimenta po:tea pauperilinis 
danda sollicite conservat, is quantum in se est, nu- 
dum vestire cengen:dus est. 

Verum, ut optime observat Smaragdus, non una 
est corporis nuditas, est et alia multo perieulesior οἱ 
pejor, anim: scilicet, cujus ve-timenta sunt v rtutes, 
de quibus l:aías : Induit me vestimento salutis : et 
sic nudum spiritualiter vestit, qui vitiosum virtutibus 
nudum, ut exuat vitia et induat virtutes, charitative 
adinonet, inquit Bernardus Cassinensis. 

Infiruum visitare,.] Moc. instrumentam de infirmis 
intra monasterium existentibus maxime est intelli- 
geiudum ; nam, ut observat Hildemarus, officina u^i 
h:;ec omnia operanda sunt. claustra sunt monasteri: 
et stabilitas in cougregatione, ne jue ad omnes perti- 
net, sed ad Infirmariun, cui infirmorum cura specia - 
liter commissa est; ad Cellerarium, cui ex Regul:e 
cap. 34, hzec charitatis officia incumbunt; et. ad ab- 
b:tem, qui ex eadeui regula curam maximam habere 
debet, ne a servitoribus negligantur inlirmi : czleri 
verocum omnes diurnas boras alicui exercitio assi- 
gnatas halieant, absque Superiorislicentia visitarenoa 
debent infirmos Atque. bzc est antiqua veterum 
monachorum praxis, quam exprimit Regula 8. l"a- 
chomí: his verbis (Ar/. 24) * « /£grotantem absquo 
concessu inajoris nullus audcat visitare. r Abbas tamen, 
ut ait Hildeinarus, cuim frater aliquis valde infirmus 
annuntiatur, dicat in- capitulo : » Qui vult infirinum 
visitare, vad hodie, et visilet ; » forte loquens juxta 
sui temporis morem. 

Visitantem ** vero istud imprimis observare debet, 
quod tradit S. Ephr.em : « Si wgrotum visitas, vide 
ne inimicus inter vos otiosiloquium suggerat , aut 
detraciiones, ne tux mercedis jacturam patiaris ; 
126 cum moris sit diabolo uni nocere per auditum, 
alteri vero per linguam; sed ex sacris Scripturis con- 
solari oportet potius laborantem, eL passione Salva- 
Loris nostri Jesu Christi. » Et hzc erat p.a Farfen- 
Sium nostrorum praxis, quam ex ms$. eorum con- 
suetudinibus in specimen aliorum hic describere non 
erit fortassis otiosum : « Si aliquis frater de claustro 
voluerit iufirmmum aliquem visitare, requirata priure 
licentiam , sine qua nullus debet intrare ; cumque 


*" Lege risitans, ut postulat syntasis, Epit. 


δι 


licent'am habuerit, incipint psalmum , 
furore, ipsumque dicat in itinere. Post psa!mum 
dicat : Puter noster : Salvum (ac servm luum ; Mitte 
ri. Domine, Oratio , Omnipotens sempiterne Deus salus 
eterna. Cum pervenerit ad infirmum, dict : Jlenedi- 
rite. Deinde interroget eum de infi-milate &ua, qu'- 
liter laboret, et qua!'em phtientiam habeat, et bonam 
exercitationem a:llibeat ; de corporalibus vero uihil 
interroget, Si auem frater infirmus de aliqua peces- 
sitate complanxerit, ad priorem veniens dica: Per 
vestram licentiam ad infirmum illum veni; seid de 
talibus rebus querimoniam audivi. Ad priorem autem 
pertinet de talibus, si visum fuerit, providentiun 
habere. » 


Porro docet Smaragdws quatuor potissimum de 
rausis infirmos visitari debere : « Visitare, inquit, 
debemus infirmos, quia iu ipsis Dominum visttamus; 
ipse euim inter cetera nobis dicturus est misericor- 
diz opera : Infirnius fui et visitistis me. Visitemus 


etcausa compunctionis infirmos , ut cum Paulo : B 


Quis in(irmatur, et ego. non. infirmor? dicere possi- 
mug. Visitemus et causa vicicsitudinis, ut cum fueri- 
mus infirmi , visitemur a sanis. Visitemus et causa 
dilect;onis, qu a scri;tum est : Nonte pigeat vistta"e 
infirinos. » 

Den'que quomodo qui eorporaliter non. po?est , 
spiritaliter infirmos visitare queat, exp'icat his verbis 
Grimlaicus (Regsl. Solit. cap. 25) : « Infirn.um, vel 
in carcere positum ille procul dubio visitat, qui in 
lecto vel in tenebris. vitiorum videt aliquem jacere, 
et morbo sux imquitatis laborare, eumque sua 
exemplo operationis, atque an:idoto salubris exhor- 
tationis roborat, qu-nm in bona aciijone titubare ac 
debilitari cernebat. » 


Mortuum sepelire.] lloc in-trninentonon ea tantum 
char.tatis ofíicia, qu:e ad defuncti fratris sepulturam 
singulariter spectant, pracipiuntur; sed etiam ea 
qu:e pr.ecedere, aut subscequ: solent. orationum. pio- 


rumque operum suffragia : un:le Grimlaiceus in Regula C 


Solitariorum hoc instrumentum explicans dicit (Cap. 
29): « Mortuumille sepelit, qui pro eo devote sedule- 
que preces ad Dominum fundit » Deinde ostendns 
{πὸ pacto etiam spiritaliter mortios sepelire possinus, 
addit : « Non solum mortuum sepelit, sed et eurn, 
ut ita dicam, a morte quodammodo suscitat, quando 
videt. aliquem funibus peccatorum suorum obstri- 
ctum, et iu tenebris suz iniquitatis quodammodo &e- 
pulum, eumque ad confessionem ac. paenitentize la- 
menta per sacr admoni'jionis studium. provocat, 
atqu^, utad viam salutis redeat, salubriter instigat.» 
Mortuum etiam spiritaliter sepelit monachus, cum 
foras non vagans, intra cellw limites ipse se recondit: 
ex eorum enim nnmero 197 censeri potest quibus 
Apos'olus ait : Mor:ui estis, et vita vestra abscondita 
est cum Cliristo in. Deo. Et cellàm esse sepulerum 
docet Petrus Venerabilis; ad Gilbertum monachum 
scribens in liec verba (Lib. 1, cp. 20) : « Tu autem, 
ut vere te mundo ostendas mortuum , ipsum adhuc 


vivens intrastisepulerum.» Et hoc maxime attendere D 


debent omnes monachi ; qui si cell: angustiis nimis 
e retati foras prorumpereprasumunt, mortuum sepul. 
(fo extrahont, nec. minus intolerabilem omnibus , 
quam put:idum cadaver extra sepulerum, |i.spiraut 
odorem, 

In tribulatione subvenire. | Tribulatio £uscitatur 
aliquando exterius ab homine, aliquando a. d:emone, 
aliquando a proprio corporc, ut d.cit Sinaragdus : ex 
quacunq'e autem oriatur causa, tribuiato celerrime 
subveniendum est. 

Dolentem consolari.) Alii dolent et affliguntur pro 
peccatis praeteritis ; alij pro vitandis futuris; alii ut 
atflictione liberati laudes decantent Redemptoris ; alii 
et in hoc et in futuro seculo dolent, ut fuse ac do- 
ete demonstrat S. Odo abbas Cluniac. in lib. 1Collat., 
eap. 5. Quibus amem . verhis afflictum. adoriri atque 
consolari valeamus. ex codem 0 capite 4 colligere 


S. P. BENEPBiUTI 


Domin, ne tn A possumus, ubi etiam docet Deum nos juste, miserie 


“16 


corditer οἱ utiliter afflizerc. 

À saeculi actibus se (acere. alienum.] Nav, ut. dice- 
bat S. Pachowius (In ejus Vita cop. 46), « nimis ani- 
ma illa probatur iufelis, et omni lacrymarum fonte 
plangenda qux siculo renuntians, iterum saeul 
actibus implicatur, et ivutilibus dudum curis exuta, 
rursum redit ad dure servitutis obsequia. » Hinc S. 
Augustinus (Lib. 1 de Doctr. Christ. cap. 20), « cujns 
animus, inquit, non moritur buic £xculo, neque inei- 
pit configurari veri:ati, in graviorem mortem morte 
corporis trahitur, neque 3d communionem celestis 
beatitudivis, sed ad Iuenda supplicia reviviseet. » 
Et Petrus Dlesensis (Epist. 157) : « Conversatio- 
nem eorum da:nnabilem reputa, qui pro claustro sa- 
culun deseruut , et in claustro mores  &zeculi 
deferunt. » Ei alibi (Serm. 42) : « Certe. Aclian 
lilius Charm!, quia tulit de anathemate Jerico, lapi- 
datus est ; cujus exp: essai similitudinem gerunt hi 
qui saecularia abdicante:, eisi non opere, tamen af- 
lectu et desiderio s:ecularibus «e immerzunt, » Fi 
paulo post : « Quantumeunque cefficiaris religio- 
sus, inu claustro totum perdis, si aliquid. reti- 
nuisti de seculo. » fHliuc eiiam S. Bernardus ad mo- 
nachos S. Bertini scribens ait : « Bene fecistis alie- 
nando vos magis ac magis ab actibus saeuli hujus, 
qua est munda οἱ immaculata religio : modicum 
quippe fermentum, fratres, totamm assam corrumpit, 
et musc: morientes exterminant. oleum suavi'aüs. 
Quid prodest tanti corpora'is pariter, et δρ γι πὶ 
luhoris, atque exercitii fructum vilissima aliqua con- 
sclatione, imo desolatione minus acceptabilem fieri, 
aut certe periclitari 7 etc. » t.t sane, ut. optime dice- 
bat S. Joannes Clinacus (Grad. 5), « fieri sou po- 
test ut altero oculorum coelum, altero. terram respi- 
piciamas. » 

liujus autem instrumenti ratio est : 1o Quia. qui 
&:vcularium acius exercet, ad eorum pravos sores, 
habitus, et vitia facile devolvitur. 1399 2" Quia ma- 
jor ipsis s:ecularibus eosdem actus. perpetrandi pree- 
betur occasio, ne dicam audacia, dum ea vident a 
monachis incunctanter fieri, que prius nec contin- 
gere auiebant, ὅς Quia sveulares actus. in habiim re- 
hiyioso viveutibus in sa'culo viris probis virtutis fa- 
stidium generant, atque a recto proposito retralint. 
Qua de re vide Petri Damiani lib. vt, epist. 59. 4* 
Quia implicitus actibus seculi monachus contemptui 
se praebet iundo; nam, ut dicit 5. Ambro-ius — 
(Epist. 6), « quomodo potest observari a populo 
qui nibil habet discretum a populo, dispar a multitu- 
diue ? Quid enim in le miretur, si su ia te rTecogno- 
scit? si nihil in teaspiciat quod ultra se inveniat? 
si qu: in se erubescit, in te quem reverendum arbi- 
tratur. offendat? » 59 Quia, ut dicit S. Joannes Cli- 
macus (Grad. 5), « per fugam patri nos caelestium 
rerum $tudio vendidimus. » Non ergo decei actibus cee- 
lestibus venditos actibus szeculi maucipari. V ideCas-ia- 
num lib. iv de l«stitutis Renunt. cap. δέ et sequea- 
tibus, et Vi:am S.. Theresi:e cap. 57. 

Nih:l amori Christi praponere. | Istud instrumentum 
neccS»ariam habet cum primo counexionem; qui 
enim Deum ex emni corde, omni anima, omni wvie- 
tute. dilexcrit, hic nihil amori Clhrisu przeponere 
poterit. 

Iram 10 pzrficere.] Quod ait iram non. perficere, 
ostend:t varios esse gradus irs, quos recensent Cas- 
sianus «ollatiene 5, eap. 11, οἱ Josnnea. Climaeus 
gradu 8. Plura ctiain de ira disputat idem Cassianus 
in libro vi de Spritu irze, quem vide, si lubet. Quo- 
modo ctiam. fieri possit, ut non irascatuf. monachus, 
docet S, Basilius in brevilius Regulis. interrogatione 
2. Plura. de ira. dicere supersedemus, cum rao 
vid-eas monachos in schola humilitatis huic vitiu 
subjacere. « Si autem quis iracundus frequenter ira- 
citur sine causa, iuqu t S. Pachowius, δὲ prouter 
rem inanem ct vacuam, per sex vices commonebitur, 
et ju septima facient eum surgere de ordine sessionis 


“511 


REGULA COMMENTATA. CAP. IV, 218 


Ee, et iuter ultimos eol'ocabitur, docebuntqne cum, A nus juravit, inquis. Securus jura! qui mentir nescit ; 


u! ab hac men'is perturbatione mundetur : cumque 
tres testes dignos testimonio adduxerit, qui pro eo 
polliceantur nequaquam sim le quid esse facturum, 
recipiet. sessionem suam ; alioquin. si. permanserit 
Ν vitio, moretur inter ultimos, perdito priore 
9ro. 

Iracundim tempus non reservare.] lracuudia. ab ira 
d'sceruitur sieut hbitus ab aeti; neque enim qui 
δεινοὶ irascitur, co ipso potest. dici iracundus, licet 
sit vere iratus. lraenndus antem dicitur, qui semper 
irascitur, et ad levem responsionis auram velut. fo- 
lium ἃ vento commovetur. Porro iracundix tempus 
jMle reservat, qui certum al.quod t^mporis spatium 
statuit animo, quo possit. u'cisci, injurie illatz: me- 
moriam mente retinens. 

Dolum in corde non tenere.] Q iia, ut dicit S. Augu- 
stinus (De Morib. Eccl. cath. cap 16), ubi d /lus, cha- 
ritas nulla est. Quid autem sit dolus supra. ex,licui- 
mus in prologo. 

Pacem (aísam non dare.] Sed veram ; quia. fa'sa 
Dex non est 199 pax; etsi veri pacilivi filii Dei va- 
eabnutur, falsi ,acifici. filii diaboli merito appel- 
landi sunt. 

Charitatem non. derelinque-c.] Quid sit. charitas, 
docet S. A'"gustnu- cum dicit (Lih. ti de Doctr. 
Christ. cap. 10) : « Charita'em vico motam a. iini ad 
fruendum Deo propter. ip. umi, et se. atqoe proximo 
proprer Deum. » lP'orro. qui chorita em. derelinqu't, 
Deum ipsum amittit, quia Deus cartas est. et 
qui manet in charit:te , in. D-o niet, et. Deus 
in eo. 

Aun jurare, ne forte perjuret.] iunc Regulze locum 
allegavit olim llalynardus ex neonach». et abbate S, 
Benigni Divionensis episcopus Lugduneusis, ne Ilea- 
rico imperatori fidei sibi debit: sscramentun. prze- 
$taret, recusans potius. episeopitum. quam. emitte:e 
juramentum. Qaod. autem Li? vetat S... P... Benedi- 
ctus, vetant et,alii monacsorum Patres. lia 5. An- 


tonius : « Ne jurato, inquit, penitus vel veritatem vel C 


dubium. » S. Ciesorius : « Non jurent, qiia. Domi- 
nus dixit : Nolite jurare omnino, sed sil. sermo vester, 
es! est, non. ncn. » S. Aurelianus : « Non juretss, 
quie Dominus dixi' : Nolite jurare; et alia Scriptura : 
ir maltum jurans implebitur iniquitate, nec di cedet 
de domo vjus p'aja. » Ju amentum ctim — probibent 
S. Ferreoleus in ftegula c. 95; ltegula. Tartanensis, 
c. 19; Regula Cujusdam ad Monachos, c. 8; S. Cee- 
sariusiterum in ltegula ad virzines, cop. 2; S. Lean- 
der in lib. de Insiitut on». Virgin., cap. 19; Conci- 
] wm Aquisgran., cap. 45. Sed et lih. n lezís Longo- 
bardo: um, ritulo 4^, prohibetur episcopis, presbyte- 
ris, clericis , monaenis, et sanctimonialibus, jurare 
etiam in ,udicium citatis, ut observat noster Menardus 
in notis a4 Conc. Heg., cap. 7, 8 15. Quinimo S. 
Fructuosus (H: gula Monast. comm. c. 9) non patitur 
laicos bonorum monasterii sni defensores et patronos 
in judicium vocatos jurare. Vid: secundam Vitam S. 
Uswaldi, num. 55; swc. v Denedict., pig. 752. 
Quare acm a inonachis vitari jurimentum votie- 
pi ^. P. Benedictus, ipse indieat. dicens, ne. forte 
perjure : quo etiam ratione 5. Augustinus, referente 
PPossidio (In Vit. S. Aug. cap. 35), « Ne quisquam 
facili j ratione ctiam ad perjuriuin decidis-et, et in 
ecclesia populo p adicaba!, et suos instituerat, ne 
quis juraret, nec ad modicum quidein. Quod. si pro- 
lapsus fuisset, unam de statutis perdebat. potioneimn ; 
numerus eratenimsuissecum commorantibus οἱ con- 
vivantibus pocu'orum pra'fixus. » Unde et. S. doctur 
objic.enti quare Dominus, qui juravit, ipse jura:neu- 
trm nibilominus prohibuerit , ita respondet. (Serm. 
2901) : « Non est peccatum verum jurare, sed quia 
grande peccatum falsum jur.re, lon;e est ἃ peccato 
falsum jurandi, qui omnino non jurat; propinquat 
]Jalsa: jurationi qui vel vernm jura. Dominus. ergo, 
qui prohibuit jurare, supra ripam noluit te ambulare, 
"6 pes tuusin angusto labatur, et cadas.. Sed Domi- 


non te moveat quia Dominus juravit, quia forte non 
dehet jurare nisi Dominus. Tu. autem quando juras 
quid facis? Teste Deumn./ adhibes: tu. ipsum, ipse 
seipsum ; sed homo, qnia. in. multis falleris, plerum- 
que adhibes testem Verita'em ad (am. filsitatem. » 
Quid ergo? « Juramentum aliud nullus 1 3 9 proferat 
nisi crede mihi, quod in Evangelio legimus Dominum 
mu'ieri Samaritanax aflirmasse ; 801 certe, seu aliud, 
dnd miouachorum est consuetido. jurandi, » inquit 

rdo conversationis Monast. Vide S. August. serm. 
182 de Scripturis, et S. Thom. 2 2, q. 39. 


Veritatem ex corde οἱ ore proferre.] Quod hie S. 
Pater dicit, non sic capiendum est, quasi veritatem 
aliquando tacere non liceret ; illad enim noununquam 
non modo expedit, sed etiam necessarium ad. bonum 
et utili'atem aliorum judicatur. Verum hoc preser- 
tim instrumento mendacium interdicitnr, quod nun. 
quam fuit, nec erit aliquande licitum; quamvis con- 


B trarium censuerint Plato lib 11 de Repuh., hac in 


re plane ron divinus; Origenes lih. vi S'romatum, 
et apud Cassianum abbas Josepli collat. 17. cap. 17; 
qu»rum doctrius refragantur S. Augustinus. in lib. 
de Mendacio, et in lib. Con'ra Mendac.; S. Thomas, 
2-9, 4. 110,2. 5, et multi alii. Et. certe ἃ exosa 
foit abbatis Josephi sententia, ut.lianc ob. rem 
aliosque errores Cassiani collationem 17 censura 
a[Tecerit olim Facultas theologica Parisiensis, ut ex 
veteri ms. observat Adalardus Gazcus in. commen- 
tario ad przedictiecollationis capnt 22. Sed et gravis- 
simi monasticarum legum conditores  durissimis 
volunt poenis mendacium jn. monachis multari. [ta 
S. Paclomius (Art. 119) : « Qui, inquit, m^ntitur, el 
odio quemquam liabere deprehensus fuerit.... aud et 
Pater monasterii, et vindicabit juxia inensuram 
opusque peccati. » S. Cesarius in Regula. ad mona. 
chos (Cap. ὃ) : « Mentiri qui inventus fuerit, discipli- 
nam legitimain accipiat. » S. Colembanus (Jn. Pan. 
n. 92) : « Si sliqui- contendens mendacium, et dis- 
tinctionem  cosfirmat, dos dies uium. paximatium 
etaquam. » Et infra ( Num, 926) : « Si quis dixerit 
mezadacium nesciens, quinquaginta verbera ; si sciens 
et audax, in pane οἱ aqva; si denegatur mendacium 
ejus, et ille contendit, septem dies iu paneet aqua. » 
S. Fructaosus (n 4. [ieg. cap. 16) : « Mendacem. 
furem, percussorem quoque, et perjurun, quod Dei 
servum non decet, corripi primum a senioribus 
verbis oportet, ut recedat à vitio. oat. h:ec, si. nee 
Sic 85 emendare distulerit, tertio. coram  fratribns 
conveuietur, ut desistat lantisper errare. Si. nec sic 
se emendaverit, flagelletur acerritne, el γι) men- 
sium spatio excommunicatiouis vindictam suscipiens. 
sub penitentia distr:coue solus recludatur in cella; 
de vespere in vesperi ex hordeacei panis sex unieis, 
et aqu:e mensura parvu/a sustentandus. » Denique. 
Regula Cujusdam ad Monachos (Cap. 8) : « Meuda- 
cium et juramentum, sive verbum otiosum per omm 
corpus fraternitatis damnandum est. Si quis ex [ra- 


D tribus cum quo aliquid horum inventum fuerit, mit- 


tendus est in carcerem , et panileal. usquequo 
a vitio. corrigatur, quia es quod mentitur. occidit 
animaim.... Si quis ex fratribus post. examinationem 
carceris carere hzec vitia non poterit , ejiciendus est ἃ. 
fratribus, et damnandus est. » 


Jam werosi quxeras quid sit mendacium, respon- 
det S, Aucust nus (Lib. Cont. Mendar., c. 12), « esse 
falsaw cunt voluntate. fallendi sizrificationerm. » Ez 
quo col!iges non omnes qui vertatem non. dicunt 
aut fallunt, mentiri, sed eos solos qui volunt.tem 
habent fallendi. 


131 Malum pro malo non reddere.] Quia, ut cita- 
tus ab iildemaro Origenes ait : « Pejor est. ille qui 
vicem reddit, quam ille qui malum in primis farit. à 
Hoc instrumentum. perfecte implevit S. Hugo abbas 
C'uniacensis, qui proprii fratrisinterfectori non modo 
pepercit, sed etiun ad mortem quavsitum in. mota 


«4 


519 


S. P. BENEDICTI 


530 


sterio suscepil, et sanctae conversionis habitum in- A 176) : « Nun lioc nobis preecepisset bonus 26 justus 


dui!, 

Injuriam nou facere, sed et (actam patienter. suf- 
ferre.] lnjuria duplex est, aia qu:e ad probationem, 
aiv qux:& "4 contumeliam et (ams detrimentum. 
Hanc vetst S. Benedictus ut malam; illam przcipit 
ut bonam, utilem, et necessariam, cum venientem 
ad conversionem injuriis aífici, et ad probationem 
admissum probari in omni patientia mandat : quam- 
vis non omnium sit illain inferre, sed abbatis, aut 
eorum cui hoe munus ab eo commissum est, qui et 
ipsi summa prudentia et discretione, habita ratione 
temporum, locorum et personarum, in irrogandis 
injuriis uti debent. 

Uiraque tamen undecunque tandem accedat, pa- 
tienter toleranda est, ut hic et cap. 7 S. Benedictus 
przcipit, jubens ut n onachus quibuslibet irrogatis in- 
juriis tacita conscientia patientium amplectatur ; quem- 
admodum eximius ills monachus qui, ut refert. Ru- 
finus (Lib. m de Vit. Put., n, 80), « quanto plus 
eum aliquis injuriabatur aut deridebat, tanto plus 
ille gaudebat, dicens : Isti suut qui nobis occasionem 
prabent ad. pref ctum nosirum; qui autem beatifi- 
cant vos, couturbant animas nostras. Scriptum est : 
quoniam hi qui beatificant vos, decipiunt vos. » Et 
S. Bene lictus a: bas Anianeunsis (In ejus Vita,n. 34, 
Swc. τιν. Bened.), qui injuriam sibi facientibus mu- 
nera destinabat. Sane apud Athenienses sapientize 
stud o non putabantur idonei qui injurias 600 animo 
le: re non possent : unde et ad portam civitatis sede- 
lat senex sapientize studiosns, qui omnes ingredien- 
tes. experiendi causa conviciis affligebat : potiori 
ergo jure monachi ver, ut pote divin:e, sapientize 
devoti, injurias illatas patienter sustinere debent, si 
quod profitentur reipsa esse desiderant. Quapropter 
abbas Zacharias coram fratribus aliquid ad morum 
sedificationem dicturus, projectum in terram pallium 
co:.culeavit, diceus : « Nisi quis sie [uerit conculca- 
tus, monachus esse non. potest. ». Vide Rufinum 
l. it de Vit, Pat., n. 77 et sequentibus. 

Iuimicos diligere.] Ad plenam hujus instrumenti 
explanationem, inquirendum 1? quis noster inimicus 
censeudus sit; Z* quid a nobis exigat iuimicorum 
dilectio ; 5* quibus induci possimus rationibus ad eos 
diligendos ; 4* aliquas adversus inimicorum dilectio- 
nem objectiones solvere oportebit. 

Quis dicendus sit iuimicus noster discimus ex S. 

Basilio. (fteg. ὅτου. Put. 176) : « Proprium, inquit, 
inimi:i est nocere, et insidiari: quisquis ergo quo- 
cunque modo cuiquam nocet, inimicus rite dicatur, 
proprie vero qui peccat; nam quantum in ipso est, 
variis ille modis nocet, et insidiatur tam conjaneto 
sibi, quam ei eui intercidit aliquid cum ipso com- 
increii. » 
, Quid eiiam inimico debeamus, docet idem Basi- 
lius eodem loco subjiciens : 139 « Quoniam vero 
ex corpore et aninia compositus est. homo, secun- 
dum animam quidem diligamus tales, arguentes 608, 
ct admonentes, ei quovis modo ad conversionem in- 
ducentes : juxta. corpus vero benefaciamnus illis, si 
necessariorum penuria laboraverint. » 

Praecipua autem et potiss'ma ratio hujus instru- 
menti repetitur ex Christi pr:ecepio, et premio ini- 
micorum dilectioni promisso. Ait enim : Diligite ini- 
micos vestros, ut silis fli. Patris vestri, qui in. caelis 
€.1£; quod expendens S. C:esaiius (Serm. 225 in Ap- 
pend. Serm. S. August.) : « Elige, inquit, modo 
quod tibi placuerii; si inimicos dilexeris, non solum 
amieus, sed etiam filius Dei esse mereberis. » 

Altera ra:io procedit ex miris adversus eos qui 
non diligunt inimicos. Si enim non dimiseritis homini- 
bus, iuquit iterum Christus, nec Pater vester dimittet 
vobis peccata. vestra. « Ad tam magnum tonitruum, 
qui non expergiscitur, non dormit, sed inortuus est, » 
ait 5. Augustinus (Enchir. c. 74). 

Quod si quis objiciat prazcepum istud. esse im- 
possibile, respondet. S... Basilias (Fg. brev, Putev, 


Dominus, nisi simul et vires perficiendi dedisset ; 
quod et in. natura necessario reconditum esse pate- 
fecil: nam benefactores suos et bestie naturaliter 
diligunt : quid autem habet amicus quo tantum af- 
ferat uulitatis, quantum afferunt inimici ? Conciliant 
enim uobis felicitatem illam de «qua Dominus dicit : 
Beati estis cum persecuti vos fuerint, et probris affece- 
rint, dizeriutque omue malum adversum vos mentien- 
tes propter πιὸ: gaudete εἰ exsullate, quoniam merces 
vestra mulla est incaelis. » 

Quod si quis adjiciat animas interfectorum jin 
Apoca!'ypsi cap. vt ad Deum clamare vindictam ef- 
fusi sauguiuis sui, reponit S. Augustinus (Serm. 
221 in Append. Serm. S. Aug.) seu quivis alius : 
« Sciendum est quia illi sancti jaw in conspecta crea- 
toris sui consistentes, vident voluntatem illius, et 
ideo ab ipso accipiunt, quod ipsum velle noverunt, 
el de ipso b bunt, qvod de ipso sitiunt. Petuni au- 
tem vindictam duobus modis, et hoc causa charita- 
tis, ut scilicel qui ad vitam zeternam prsedestinati 
$031, convertantur 3 malo ad bonum ; qui vero prae- 
Stiente Deo damnandi sunt, moriantur, et peccare 
desistant, et per hoc minorem puenam in inferno 
habeant. » 

Mal«dicentes se. non remaledicere, sed magis bene- 
dicere.] Juxta illud. Petri. apsstoli: Non. reddentes 
malum pro malo, nec malediclum pro maledicto ; sed 
econtrario benedicentes (1. Pet. 11); quod εἰ Paulus 
fecisse se testatur diceas : Maledici;:uur, et benedici- 
mus. [A certe cum os monachi divinis sit laudibus 
et benedictionibus consecratum, nihil ivdignius quam 
ex eo maledictlonis verbum audire : nam, ut recto 
ratiocinatur. Magister (n Heg. c. 11), « sicut non 
potest fons uuo foramine aquam proferre simul 
am.ram et dulcem, sic nec os. Cum de lingua no- 
stra benedicimus Domino, quomodo possumus per 
eadem linguam maledicere homines? » Deinde, ut 
ait S. Dorotheus (Doctr. 17, n. 6) : « Te credere 


( oportet antidota quaedam esse, ct pharmaca medi- 


cinalia contra anima ti supe! biam, quidquid igne- 
miniz, infami, opprobrii, quidquid denique 333 
contumelie ei injurix tibi evenerit, et. pro convi- 
ciantibus proque injuriam inferentibus Deum precsre 
non aliter quam pro medicis, verissime sus 
eum qui cecntumeliam et ignominiam odio habet, 
odio quoque humilitatem habere. » 

Persecutiones pro justitia sustinere.) Non dicit sima- 
pliciter persecutionem sustinere, nam multi malefici, 
ul bomicid:e εἰ latrones, persecutionem patiuntur 
sine premio; sed addit pro justitia, quod proprium 
est justorum, quibus propterea Christus in Evange- 
lio regnum colorum promittit. Sane si. illius inem- 
bra $umus qui injus:e pro injustis et per. injustos 
persecutionem passus est, eadem et nos libenter sus- 
tíneamus, alioquin recusat esse in corpore, qui odium 
nom cult sustinere cum capite, inquit S. Cassarius 
(Serm. 924, in Append. Serm. S. Aug.). . 

Non esse superbum.] Quia superbis Deus resistit, 


D hunilibus autem dat gratiam : unde etíam superbos 


montibus Gelboe, super quos nec ros nec pluvia ca- 
dit, et collibus, quos sponsus carlestis transilit, ele- 
ganter comparat S. Bernardus (Serm. δὲ, in Cant.). 
Eosdem etiam per calamum foris quidem mitentem, 
sed intus vacuum designari asserit S. Oil » abbas Clu- 
niacensis (Lib. 11 Collat., n. 14) ; et S. Joannes Cli- 
imacus ait (Grad. 25) m nachum superbum alio dzx- 
mone nou indigere, ipse enim jam sibi d:emon est, 
et hostis factus. Ix quo apparet quim probe Petris 
Blesensis dixerit, quod « cum detestabilis sit ubique 
superbia, detestahilior est iu professore humilitaus ; 
quod euim cst rubigo in ferro, quod in veste tinea, 
quod fel in lacte, quod venenuni in melle, hoc esi 
superbia in habita monacha:i. » 

Est autem superbia « perverse celsitudinis appeti- 
tus ; perversa autem. celsitudo est, deserto co cui 
dehet animus inhiereze, rri icpio sibi quodammodo 


2091. 


REGULA COSMENTATA. CAP. IV. 


329 


feri, «(que esse principium, » inquit S. Augustin s À cunque animum no-trum in contemplatione rerum 


(Lib xw ue. Civit. Dei, c. 15). Additque : « Hoc. fit 
«um nimis sibi placet, eum ab illo bono immutabili 
delicit, quod ei magis placere debuit quam ipse 
eibi. » 

Non vinolentum.| Vinolentus ex Bernardo Cassi- 
nensi est, « qui nimia aviditate, vel nimia frequen- 
tatione, vel nimia quantitate, non contentus tempe- 
ranii» parcitate, vinum potat vinosus. » Vel, ut ait 
Smaragdus, « vinolentus dicitur qui et. satis bibit, 
et diflicile inebriatur : » quod omniuo velat S. P. 
Benedictus, quia, ul ait prophela, fornicatio, vinum, 
εἰ ebrietas, auferunt cor; et Salomon in Proverbiis, 
luxuriosa r-s vinum; uL merito Apostolus dixerit : 
Nolite inebriari vino, nisi forte vino amoris divini; 
bestus enim quem introduxerit in cellam vinariam, 
et ordinaveriL in eo chari atem. Porro ex 30 excer- 

lib. u Peeuitent. Egberti episcopi Eboracensis 
pud Spelm. tom. | Conc. Angl.), « Si quis cleri- 
διι8 aut monachus ebrio:us fuerit, tribus mensibus 
In pane et aqua poenite.t, » 

Non multum edacem.] Moc S. Deue 'icius. instru- 
mento. yrohibet non modo excessum in cibo, sed et 
omnem superfluam alimentorum sumj;tionem. Non 
enim dicit : Non nimis e 'acem, sed non mul.um, ne- 
erssaria natur: concedens, resecaos superílua. Imo 
omnia damnat hic gulis vitia, qu:e quinque numero 
recenset S. Gregorius his verhis (Liv. xxx Mur., 
€. 15) : « Quinque modig nos gul:w vitium teutat : 
aliquando namque indigentie 13  teinpora przve- 
nit, aliqu.udo vero tempus non praveuit, sed cibos 
lautiores quxrit ; al quando qualibet sumenda sint, 
praeparari accuratius expetit; aliquando autem et 
qualitali ciborum, et tempori congruit, sed jn ipsa 
quantiiate sumendi mensur:un moderate refectionis 
excedit; aliquando in ipso atu immensi de-iderii 
deterius peccat. » Quibus omnibus occurrit S. Be- 
nedictus io Regula. Primo enim ne quis canonicam 
horam edendi praveniat cap. 45 vetat. 2* Lautioii- 


divinarum sinimus lentescere, ac D.i judheia con- 
teinnimus. » Deinde remedium profereus subjungit : 
« Ipsam vero depellinus quotiescunque ejusmodi, ut 
par est, de Dei majestate cogitationem c nripimus, 
et desiderium ilius perficiend:e vo'untatis. » Et S. 
Joannes Climaeus (Grad. 7) : « Quando vadis cubi- 
tum, sit tibi ipse cubitus in lectu o tuo forma habi- 
lus corporis in sepu'cro jaceutis, et. minus dor- 
mies.... Sempiterni iuferorum incendii memoria (6 
cum vesperi proficiscatur cubitum, tecumque mane 
consurgat, et. nunquam somnolentia te occupabit 
lempore precum et psalmorum. » 

o1 pijgrum.] Licet piger dicatur quasi pedibus 
eger, ut observat 135 Smaragdus, tanquam tardus 
ad iucedendum ; pigritia tamen non tam in eorporis 
otio ac torpore, quain in anim:e desidia et salutis 
negligentia attenditur : unde idem Sm: agdus : « ke- 
cte, inquit, pigri vocabulo denotatur, qui vult. re- 
gnare cum Christo, et non vult operari pro illo. » 
Saue Christus non quietos et otiosos, «ed laborantes 
et oneratos a se reficiendos vocal; etsi monachi, 
ut ait Ger-rdus. Delga, sint jumenta. Christi, ad quid 
pigrum jumentum, quod mec pabulum meretar, nec 
stabulun ἢ 

Non murmuriosam.] lta etiam Regula S. Ferreoli 
cap. 7 decernit « ut null.us in congreg.t one mur- 
mur, seu detractio, quod familiir.ssimum liabent 
nionachi, contra abbatem aut. queiil b. t alium de 
[ratribus audiatur : ne ira Dei, quz sepe cb. hanc 
culpam miserabilem populum condemn vit, in per- 
ditionem *imiliter murmurantium turl;e excitetur ; 


᾿ et terram repromissionis, quam nos recte ace pimus, 


locu:n. future. beatitudiuis perdat murmuratio pro- 
pria, quie debeatur sponsione divina. » kadein :a- 
tione murmurium prohibent S. Isidorus in lteg. cap. 
6, eL S. Fiuctuosus in Regula monastica communi 
cap. 5. lllud etiam sub gravissimis poenis vetaut aliae 
monachorum regulz. Regu!a sancti Macarii cap. 12: 


bus cibis interdicit, dum absiineri a carnibus voluit C « Si quis autem murmuraverit..... digue coriept.s 


ab omnibus, cap. 36 et 29. δ᾽ Accuiate pra:paratos 
eibos cavet, cum ab omnibus, etiam coquorum sub- 
Hilitates ignorantibus hebdomadatim exerceri coqui- 
nap officium sanci it cap. 93. 4" Excessum in quan- 
titate damnat capite 39 et 40. 5» Denique nimium 


abscindit des:deriumn, cum rebus necessariis deli. - 


cientibus, Deum benedicendum esse asserit, non 
vanrmurandum, c.p. 40. Vide Guillelini abbatis S, 
Theoderici librum de Vita Sulit. ad fratres de Monte 
Dei, cap. 14, n. 32; Cassianum toto libro v Iustitu- 
tionum, et Joannem Clinacurm grad. 14. 

Non somnolentum.] Somnolentos vocat plus :z:quo 
somno indulgentes; qui? res non modo in monachis 
damnanda, sed in omni penitus h «wine reprobanda : 
quia, ut dicit S. Joanues Climacus ( Grad. 20), 
4 multus somnus improbus est convicior, qui dimi- 
dium vix» teupus, vel eo amplius ignavis et iuerti- 
bus »ubducit et furatur : » unde et S. Arscnius (Füutfin. 
lib. 1.1 de Vit. Pat., n. 211) somnum vocabat malum 
sertum, contra quem maxime « in ipso religionis et 
tirocinii exordio pugnandum » esse docebat przfatus 
Joannes Clinacus (Grad. 19). 

Porro somno!cutia eausas habet, alias physicas 
Seu natura!es, alias morales. Phys.cas recenset idm 
Sanctus liis verbis : « Una qui cem est aiio somni, 
sed plu:imas veluti. cupi :itas liabet. causas : ex ua- 
tura, inquam, ex cibis, a d:emonibas, aut. fortasse 
etiam ex suia et vimia jejunii inedia, qua debil - 
tatum corpus per somnum deiuceps conatur 5:1 0{}- 
cere, et recreare. Quemadmodum frequens et l2rza 
epetatio ex consueiudine uata est, ita mulis (t 
lengus «omnus. » 

M.rales descrihit S. Basilius ( Regul. brev. In- 
terr. 599), cum ad interrogationem : « Qui? causa est 
in:empestivie. οἱ immodice dormnitionis, et qua ra- 
tone poterimus eam a nolis depellere? » respon- 
det : 1 Snc hujusmodi doriitatio nascitur quoties- 


secundum arbitrium senio:is, vel modum cu!pz, 
tandiu abstineat quandiu vel c lpxe qualitas popos- 
cerit, vel se poenitendo huimiliaverit, vel em» ndave- 
rit, ila ut C'rreptus nou audeat usquam recidere, » 
Regula S. Pachomii (Art. 165, in Cod. flegul.): « Qui 
habet consuetudinem murinurandi, et quas: pravi 
opere se opprimi queritur, doce^un! eum quinquies 
quod sine c:usa murmurel, e ostenlent per: picuaur 
veritatem. Si post liic ino't'ediens fuerit, et est per- 
fect;e :etatis, ita eum habebunt , ut usur de zgro- 
tantibus , et ponetur in lo:o inflrinorum, ibique ale- 
tur otiosus, donec redeat ad veritatem. » Denique 
Re;u'a Cujusdam ad Monachos (Cap. 6) : « Si quis 
frater murinurans inventus fuerit, hic ip-e mitten- 
dus est in carcerem, οἱ opus ejus al;jjiciatur : peeni- 
tentiam agat secundum examen senioris : δὶ permit- 
latur , ei satisfacieL ; sí autem hoc frequen:er f cit, 
ejiciendus est de monasterio. » A/eo i!I1 grave pec- 
catam murmurium reputabapt. Certe si. vel debitas 
peccatis nostris paenas pensaremus, non esset quod 
quereremur aliquando. « Quis ergo grunuiet aui- 
lius , inquiebat oliu S. Bernardus (Serm. 23, de 
ivers.), dicens : Nimium laboramus, nimium jeju- 
pamus, nimium vigilanus, cum nec millesima, imo 
nec minim: parti debitorum suorum valeat respon- 
dere? » Et S. 0do abba. Cluniac, (Lib. 11 Collat., 
n. 51) : « Si quitas jud cii considereur , murmura- 
110 cessabit, quia valde injustuin est, ut reus judicem 
incuse:, cum digna factis :eque receperit. » Et Grim- 
laicus in Regula Solitario: um cap. 65 : « D:scat non 
imurmurare qui mala patitur, euamsi ignorat cur 
mala patitur ; et per hoc jus:e se pati arbitretur, quod 
ab iliojudicatur, cujus nunquam judicia injusta sunt. » 
Non detraciorem.| Non sine causa ὃ. Bernardus 
detractores comparat vulpibus, quz demoliuntur vi- 
neas; et Petrus Dainiani locustis, 136 quv alienas 
fruges corroduit, cum detractio aliud cilul sit quam 


$22 


S. P. BENEDICTI 


ἘΠ} 


pespeetu ait rius glorie m:nuend:e imnordax in αἰ. A liceat ati ;uid. mali de atero dicere ; seilicet quando 


delatio ; unde et Cassianus perniciosum fratrum devo- 
rationem eau. vocat, Quautum vero sit 1la vitium ac 
peccatum , nec melius uec eloquentius aperire pos- 
sumus quam S. Dernardi verbis (Seri. 69. in Cau.) : 
4 Nunquid non vipera est liugua ista ? ferucissima 
plane, nimirum que tam Ictbaliter tres in(iciat uno 
flatu. Nunquid non lancea est i- ta lingua? profecto ct 
acutiss.ma, qu; tres penetrat πὸ ictu : lingua eoruu 
gladius acutus, gladius equidem anceps, imo triceps 
est lingua detractoris. Nou. vero hujusmodi linguam 
ipso etiam mucrone quo Dominicum latus coufossum 
est, crudeliorem dicere verearis; fodit enim hac 
quoque corpus Christi, et membrum de membro, 
nec jam exauime lodit, sed facit exanime fodiendo. 
lpsis quoque uocentior : piuis, quas illi tam sublimi 
capiti furor militaris imposuit; sed etiam clavis fer- 
reis, quos sanctissimis manibus illis, et pedibus con- 
summata Judaic:e gentis iniquitas infixit : nisi enim 
hujus, quod nunc pungitur et transfoditur, corporis 
vitam sui vite corporis pratulisset, nunquam illud 
| ro isto mortis injuri:e, erucis iguoiminie tradidisset. » 
llis concinere videntur illa Gilberti de lloillandia ver- 
ba : « lBlorret magis Christus asperi:atem morum, et 
lingue stimulos, quam aculeos spiuaruai ; in his pra- 
sertim qui in silentii vocati sunt simplicitatem, in 
charitatis negotium , et oui quietem , in. humilitatis 
scholam, in subjectionis votum ct vinculum unilatis. » 

Neuio eigo jore miretur, si ad tam graves pueuas 
detractores olim  daiunarunt. antiqui monachoruin 
Patris , quales ez? sunt quas eorum in. i1egulis legi- 
mus. Nain, verbi gratia, S. Pachoimius statuit, Art. 81), 
ut « qui facilis est ad detrahendum, et dicil quod noun 
est, qui in boc peccato depr.liensus fuerit, monebunt 
eum secundo; et si audire contempserit, separabunt 
etti extra conventum septeumi diebus , e. panem lan- 
tym cum aqua accipiet, donec polliceatur atque core 
firinet se ab hoc vitio recessurumi, et sic dimijttetur 
vi. » S. Basilius facta. in.erro;atione. (BHlegul. brev., 


isterr. £6) : « Qui detrabitfratri vel detralientein aus- C 


cu'tat, qua animadversione dignus est? i resiondet: 
« Exterminandi sunt ambo a caeterorum secieiale. » 
Et , eue incerti auctoris apud :eumdeu — Da. ilium : 
« Si quis inventus fuerit detraliens aliquibus, vel au- 
dieus detrahentem, et. non increpans eos, aut in- 
dicaus aichbimandrit:e , exeommunicetur, » S. Co- 
lumbanus in. Poenitentiali haec habet : « S. quis de- 
traxerit abbatetn suum , septeur dies unum paxima- 
tium (id est habebit pro victu, cuin solerent duo 
paximatia per diem habere, ut observat Menardus 
no ter); si fratrem suuin, viginti. qualuor psalmos; 
οἱ $ccularem, duodecim psalmos. » Denique Regula 
Cujusdam a1. Monachos (Cap. 26) : « Si quis seniori 
euo detraxerit, non seuiori detrahit, sed Domino, cui 
opus facit senior : si vero hoc frequenter faciat, abe 
sCindatur a frateruitate, ac »ollicitudiue ftaterni cor- 
poris ; $i vero poeuiteat, remittenda sunt peccata sua.» 

Quia vero non modo detralien:es, seJ eos ctiam 
Jlibenter. audientes 137 poniente. subjic.ebant ; 
nec ita raro hoc virus irrepat etiam apud servos Dei, 
saluberrimum hic S. Bernardi consiliumi proponere 
non eiit fo.sitàn abs re (Serm. 17, de Divers.) : « F'a- 
cile, iuqui;, lingya Libitur, nec minu- facile illabitur 
cordi, ita ut inu tis iuter loquendum minus profuerit 
quod jropiiom) procibuerint, dum non caverint alie- 
pam. UtHis est frater qui tibi loquitur, sapiens est, 
religiosus, ac tinens !eu.u, plus dico, angelus est, et 
angelus lucis : etiani sic cave tibi ne audias uide la 
daris. Nec persouam tibi velim esse suspecla:n, sid 
liugiacn, praserim tn. szrinociuatione  conmmiuni. 
Dora qiidein peisonze simplicitas , sed :n liae. parte 
Sci pentis astülid nou aimn.Las. » 

Neque tamen eo ipso ueiahere semper aliquis di- 
€endus est, quo malui de alio refert ; occurrunt cnim 
aliquando casus, in quibus et licet, et opus est: duos 
preserttm notat. S. Basilius lus verbis (ες. brev., 
fuerr. 25) : « Duo ergo existimo .einpera ,iu quibus 


necesse habet aliquis consultare una cum aliis , qui 
ad hoc idonei sunt. judicati, quo pacto corrigendus 
sit is qui peccatum counnisit ; et rursum eum neces» 
sitas poscit uL. periculo. consulatur. aliquo:um, qui 
δ. enuziero ex. iguorantia cominisceri possent. Cun 
Ina*0 tauquau cun booo; cum Apostoli preceptum 
δῖ. ue quis cum hujusmod. se conmm:sceat. nequandu 
capial quis laqueos auiinie su, ete. » 

Syem suam Deo committere.| Boium . est enim spe 
rare in l'omino, quam conli.tere iu lionine. Sed quid 
a Domino sperare? « Est. spes veuiz, gratie et gle- 
ri: , » iuquit. S. Dernardus (Serm. 46, de Divers.). 
Quo motivo? « Huic securus we credo, qui &aivare 
me velit, noverit et possit, » addit idem S. doctor 
(Serm. 20, in Cait.:. Quo I[ructu ? « Quemcunque 10- 
cum Ccaicaveril pes vester, vester erit. Des vester 
utique Spes vestra est, quautuincuuque iia proces- 
serit, obL.nebit; si tamea in. Deum tota fig tur, ut 
lirma sit, et uon Litubet, » reponit iterum S. Beruiam 
dus (Serm. 15. in psal. xc, et serm. 32, in Cant.). 

Bonum aliquod in se cum viderit, Deo applicet ,.nou 
$ibi.| lluc referenda surt qua supra dixi i». prolo- 
gum : ne tamen istud instrumentum intactum reli- 
quis»e videar, ilu! exponam. prxclarís ls 5. ler- 
nardi verbis (Sem. 84, in Cant.) : « De maguis bonis 
mala oriri no piuima solent, cum ἤχει! eximi de 
honis Dewini, utimu* denis U:quam aou datis , noa 
damus gloriam Deo. là profecto qui maximi vide- 
bantur pro accepta grati(, pro nonredhibita minimi 
re, utautur apud Deum. £go autem vobis parco; usus 
$utn in: destioribus vocibus mazimo, minimoque, sed 
quod sentio non. expres-i. Discriwen involvi, ipse 
nudalio ; opium, pessi:uwque dixisse debu.ram ; 
nàui vere οἱ absque dubio eo quisque pessimus, quu 
optimus es', si h«c ipsum quo optimus est ascribat 
s bi: neaipe pes-imum est hoc. Quod si dicat quis : 
Alit, agnosco, grat:a. [iei sum id quod sum ; stu leat 
autem capiaie glor.olam pro. gratia quam. accepit, 
nonne fur est et latro? audiat qui ejusuredi «$t: Ex 
ore tuo te jidico, serve nequam. Quid nequiss servo 
usurpaute sibi gloriam domin: sui. » Eadem. est do- 
cirina 5. Gregorii pape, quam etiam pracelara bac si- 
mi'i udine illustrat : « Qui vitia 198 supera»t, cum 
de victoria superbiunt, ipso hoste super seruente in- 
tereunt, Eleazar namque in przlio elephantem fe 
riens stravit, sed sub ipso quem exstinxit occubuit . 
quid crgo iste significat, quem sua vicloria oppressit, 
ns! eos qui vitia superant ; sed sub ipsis quae subji- 
ciunt supei biendo succumbunt? quasi enim »ub lioste, 
quem prosiernit, moriiur, qui de culpa, quam supe- 
1at, elevatur.» 

Malum vero semper a se (actum scia!, et sibi reputet.] 
lta Petrus Damiani ad Desiderium abbatem Cassinen« 
sin scribens : « Noli, iuquiebat (Lib. nm, epist. 14), 
quod plerique faciunt, tantummodo si quid est in te 
virtutis »ttendere, ut viia quasi post tergum posita 
neglizas judicare : imitare naturalis in pa*one diver- 
sitatis exemplum , qui nimirum pullinos, et velut 
ignobiles pedes prz oculis semper habet : insignem 
vero cau.l:e pulehritudine:n ΡΟ] se speciabilein prae 
bet ; videt in pedibus rusticum a:jquid , quod despi- 
ciat, post tergum vero gerit, uude v.leat quasi {88 
ceieris avibus supeibire. Te quoque quodaumnode 
qu :d in te virlut;s est lateat. Si quid vero vitiugum 
el eurrecti εἷς estdignu.r, ab aspectus tii jud.cio non 
recedat. » 

D.em judicii timere.] Qui judici dieu non timet, 
hic judicio carere merito dicendus est, et reprobatus: 
€ dIrremediabile namque periculum est, inquit S. Aa- 
gu-tinus. (Seri, 154. ia Append. Sera.) seu. quivis 
alins, s:c aliquem vitiis, vt cupiditatibus frena la- 
xare, ut se ratiouem Deo uon meininerit redditurum ; 
puto quia magua 6.1 jun peccati poeua metum ac we 
moriain futuri perdidisss j. dicii. » 

Gehenuam expuvesciro.] FE quis nou expavesceret, 
cuiu vel quique sancto.um ctam imàaxiui soia gee 


3925 


REGULA COUMENTATA. CAP. IV. 536 


4) 


ΠΗ cogitatione toti tremuerunt? Quis nostrum S. A vigilem sollicitamque esse oporteal super custudia 


Bernardo sanctior? et tamen quis nun contrermisceus 
eum euntremiscentem audire potest? « Contremisco, 
iuquit (Serin. 16, in Cant.), ἃ dentibus bestiz infer- 
udis, ἃ ventre inferi, a rugienubus pr:eparatis. ad 
escam : horreo veriem rodentem, et igiem torrem 
tem, fumuin et vapor. m, et sulp^ur, et spiritum pro 
cellarum : horreo tenebras exteriores. Quis dabit ca- 
piii meo aquam, et oculis meis fontem laeryumnrum, 
ot prz veuiam fletibus fletum, et stridorenr dentiuiu, 
δι manuum  pedumque dura vincula, et pondus cate- 
narum preimerntium, Stri»genlium, ureutiuni, nec 
cunsumentium? » S iili pavere pravas co,itationes 
pellebat S. P..chomius, utlegimus in ejus Viia eap. 19. 

Vitam eternam omni conzup'scentia spiritual. αἱ δὶς 
derare.| Quia , ut dieit S. Bernardus. (Scri. in festo 
S. Martini), Deus « propterea γέροι απ lecil hominem 
eiiam ipso corpore, et cs homini sulilimne dedit, eum 
prona utique specteat animantia. Cictera. terram , ut 
2ttolleus ad sidera vultus, illo su-piret, ubi tam bea- 
*am et perennem conspicit mansionem : nonne eun 
pie, et Gideliter intuentibus nobis veuementissiium 
quoddam incentivum amoris, οἱ provoeatio flagran- 
tiss mi desi.l: rii est vis.o ipsa tam lueidissima man- 
sionis, e:c. » Vide ejusdem Serm. 12 ei 19, de Di- 
versis, et 50 in Cantica. 

Mortem quotidie ante. oculos suspectam. hi.:b.re. | 
139 Quo utilis sit quotidiana Irequen»»e me- 


dilauo inortis, quam «4nortem. quotidianam vocat . 


S. Joaunes Climacus. (Giad. 6), idem ipse describ t 
elegantibus his verbis : « Quemadirodum ex. omni 
geuere ciborum panis est. max e necessarius, ita 
ex omnibus actionibus mortis meditat.o. Mortis re- 
eordatio in his qui in communi fratrum conver-antur, 
parit labo;es et pias exercitationes, iino vero con- 
temptus desideriuin et duleedinem : his vero. qui 
exira turbas in so'itudine degunt, affert cur.rum 
omnium neglectum, et. suggerit. perpetuas preces, 
men isque custodian.... Vera. moibs et eflicax me- 


sui, septa undique spinis hinc inde aculeos intenden- 
tibus.... plenus est mundus spinis, in terra sunt, in 
aere sunt, in carne Lua sunt : vide ergo quomodo 
caute ambules iuter spinas. » Et iterum alibi (Serm. 
82, de Divers.) : « Solent dicere liomines hujus seculi : 
Bonum castellum cusiodit qui corpus suum custodit ; 
nos autem non sic ; scd sterquiliniumn vile custodit, 
qui corpus suum  cu.todit..... curtodienduin inagis 
anima castruu, quoniam :wierna ex ipso vita pro- 
cedit; sed castrum in Lerra inimicorum situm undique 
impugnatur, et idcirco omni custodia, id est ex omni 
parte. vigilanti soll citudine est muniendum, 140 
inferius, superius, aute et reiro, 3 dexiris et ἃ sini- 
stris. lnferius impuguat eoucupiscentia caruis, qui 
militat adversus animam, quia caro concupiscit ad- 
versus spiritum. Superis. imminet. judicium Dei 
horrendum ; hi rrendum est enim inci;ere in διὰ 
Dei viventis... Retro mortüfera. delectatio est, quie 


p oritur. ex recordatione. peccatorum  prateritoruimi, 


Ante instinbia tentationum. Α sinistris veru. arro- 
gautium fratrum muninurantium inquietudo. Α dex- 
iris obedientium fr«tru:n devotio : possunt eniin. hi 
quoque, nisi caveatur, duobus ucecere modis : aut 
bouis corum actibus imvidendo, aut singularem gra- 
tiam aemilaindo, etc. h 

In. omni loco Deum se respicere pro. certo. scirc. | 
Nihil elliesci s ad omnes vitse actus. eustodiendos, 
quai Deuin in oiini loco se respicere pro certo scire; 
«quando eain. negligens po erit fieri qui intuenten 
se Deum ..unquam desinit intueri, qui sic euim super 
se videt iLtentum, ut omnia interiora ejus et exte- 
riura mni liora considerare uou cessat, omnes non 
solum actus, sed etiam ipsos subiulissimos. animae 
wotus perscrutetur atque dijudicei? ». iuquit S. Ber- 
nardus. (Serm. 9 in psalin. 3c). Ihe et S. Basilius 
(Heg. Frev., interr. 21) : «Qui hcc faeit (hoc est a 
Deo se respiei eoritat), vel horum similia, nequa 
vagaly tur un. juam, neque babelnt otiu. vanis. Οἱ gi- 


dilatio gulam omnino necat, gula autem victa. jaecat C tationibus indulgere, vel aliquid eogi:are quod n ἢ 


simul ownia vitia victa. » Et sub finem ejusdem 
gradus: « F.eri non potest, inquit non nemo, fieri 
HOD po:est, ut prasentem vien satis pie. religioseque 
Uransigamus, misi illum ipsum diem totius vitis 
supreuumn ultimunque existimemus: el sane perni- 
rum est quomodo et pa;ani sc: iptures (/'lato e! Seneca) 
aliqiid id genus pronuntiarint, qu. studium sap.entid 
nili! aliud e:se dixerunt, quam  ieditationein 
nioriis, » Eadem videtur fuisse mens et sententia 
E v.gri:, cum dixit: « lta siinper paratus esse debet 
mouachus, quasi sequenti die sit inoriurus ; rursusipe 
ita corpore suo nti, ae $i per imuitos 20nos. cun "eo 
victurus. » Eadem ei S. Antoni, eujus Kegu a n. 4l 
bae scribit : « Ccgita apud teipsu.u, et dicitu : Uiique 
non (anebo in hoc mundo, nisi prisseuti liac die, οἱ 
nou peccabis Deo. » Eadem leguntur in Bezula «b- 
batis [sai.», n. 12. S. Pachomius etiam mortis ine- 
moriam frequenter. commendabat, dicesatque (Jn 
ejus Vita c. 46): «Qui semper liec cogitat, puritatem 
inentis obtinet, liumilitate.n eurdis acquirit, vanam 
gloriam respuit, oniui suculari prudemia Carcere 
contendit. » 

Pla.e'usque ade» necessariam. mortis memoriam 
duxerunt antiqui Pau es niri, ut quo firuius mona- 
. Chorum menii. adhcereret, in ecclésia. 81 claustro 
apertum semper haberi sepulcro: voluerint, quod 
elim ordini Bienedietino in usu fui-se tesiatur [laef- 
tenus (In com. ad vit. S. Den., c. 51). Vide Jounnem 
Chim. grad. 7, οἱ Petr. Dain. opusc. 15, €. zà. 

Actus vite sue omni hora custodire.] lloc instru- 
mentum sequilur ex przcedenti ; fleri enim haud pot- 
est ut, mortem cogilans, vilam (uai non custodias. 
Porro quàm xecsssaria. sit nostri custodia pulchre 
omnino docet S. Bernardus, cum explicans illud 
Canticorum : Sicut lilium iuter spinas, sic amica mea 
iuter filias, ait (Serm. 43 in Gant.) : 1 Quod si lilium 
est ipa anima, justa. spuusi verbuin, videat quam 


ad :wditicationem lidei pertinet, et ad aliquam aou 
utili.alem spectet ; quanto inagis nili] audebit, quod 
adversum sit Deo, et non ei placeat cogitare ! » 

Potest tamen aliter hic liegulie locus. intelligi, wt 
Dcum nos :espicere idem sit, ae mostra curare, 
nostr: saluti intendere, ut illi soli inteudamus, qui 
nobis tam amauter iutendit, juxta il!ud aposieli Petii: 
Omnem sollicitudinem. vesrrum — projicientes. in eum, 
quoniam ipsi est cura de vobis (1 l'etr. v). Quanta vero 
sit illa ejus cura eptime eaplical auctor tractatus de 
Cliaritate, ὁ. 25, apud δ. Bern. tuin. V. 

Cogita ivnes. malas cordi suo. advenientes moz ad 
Chrisium. u:lidere , «t. seniori spiritali pate[acere.| 
Cogutationes imaias cordi nostro auvenientes allidere 
ad Chr.stum, est « co..tra. illarum illecebras Curisu 
auxilium implorare, ut victor possit existere ; speui 
suam Christo comn.ittere, in. illo fideliter ciede e, 
et lirmiter sperare, et de triumphi vicioria non sibi 
placere, sed Cliristo gratias agere, » inquit Suiarag- 
dus. Vel, ut ait bernardus. Cassinensis, allidere. ad 
Christum 1 er memoriam passionis ejus, el per oratio- 
nem devotam ; » ipse enia est serpens neus, quem 
qui respexerit, mortifero *erpeatis. infernal.s u:0rsu 
haudquaguam. peri. it... Quod. autem S. Deucdictus 
addit: Seniorispirit..li pate[ucere, explicabimus ad cap. 
7; hic solum annotasse suificiat seuiorem — uin 
spiritalem intelligendum esse cum Delierio cujusque 
monasteríi superiorem, qui lieet aliquando si miiuz 
16, major tamen el seiior ratione. jurisdiciiun.s 
meiito estdiceiidus : quamvis lichardus de S. Auge o 
seniorem spiritalem interpreteiur. sacerdotem coil 
[es-arium. 

141 Os suum a valo vel pravo eloquio ci stodirr. | 
Quiz os justi meditari debet justisiam. Puiro cmaliie 
eloquium est, quod non est. bonum ;. pravim, quod 
plus est novivum quam ual, » inquit (üdiluenmarus, 

Multum lcoui non am. rc.] Nam iu muttl. quio noa 


21 S. P. BENEDICTI 


SaAR 


effupies peecatum.. Non. tamen lie omiino preliibet A propter defectum, quia valid«s risus cos offendit ; 


malum. loqui; nonnulli etm. aut. charitatis leze, 
at ratone officii, ut. abbates et. cesderarii, ad. hoc 
vel iuviti coguntur ; sed mul:um loqui noh anre, 
pestiferam illam damnans loquendi aviditate n, quam 
abbas Agatho (Apud S. Doroth. docir. $, n. 9) mago 
Ccomparabat iucendio, quod cum excandescit, omnes 
ab aspectu suo proeul abire coinpellit. 

Verba vana aut risui apta. non :0qui.] Ut enim pie 
ac devote, et quidem veraciter dixit Gerardus Helga 
monachus, «e uunquam  insulsiores joci etiam lepidis- 
sini, quam in ore monachi, «uusndo oeque sie αὐ 
quam indi:nius aul. abominabilius, quam iu vestitu 
tam lugubri gestus mimiei, et mores simii, » Hiuc 
γα ἃ Tarnateunsis cap. (8: « Qui joculare aliquid 
vel risui aptum in couventu fratrum. proferre pr;e- 
Sumpserit, vel qui cum junioribus verba otiosa nar- 
rare voluerit, aut habere :mieitias zatis. iufirm:e, 
increpat:oui, ut dignus est. suhjacebit. » 

Risum multum aul. excussum | non amare. | Multo 
mPogis monachos decent laerymize quati risus; unde 
et Mariser in Regula sia: «Si vider.t fratrem satis 
proinptum . nrisun, moneat eum praesens praepositus 
dicens : Quid agis, frater? eum gravitate. fac. quod 
ἴδοις, quis conversionis tempus non est. etit ad 
rdendumi, sed. parsitentie 41 Ποιὰ pecca a. » 
eim ler ante eum 3. Ba-ilius(leg. brev., interr. 51): 
«Cuui Dominus eos damnet. qui in hac. vita ride it, 
admodum: perspicuum est, nullum omanino. locuin 
dari fideli in quo rideat, et inaxiine. in. tam. magno 
nuuiero eorum qui per transgressione: legis Drum 
inlonorant, et i. peccato. ΒΟ ΘΠ ΙΓ, Super quos 
murere ei genere oportet, » Et p st eos Smaragdus 
in hune locum : cIn valle lacrywaram sumus, οἱ 
ileo non. rideie, sed. lugere debemus ; lacrymas 
euim pro peecatis nostris, laeryaas pro dissolut.one 
corporis, lacrymas pro. desiderio ledemptoris, et 
&ocietale omuium angeloram, et omniam hahere de- 
bemus sa«ctorum, facrymas ut a panis inferni et 
a la,ucis liberemur diaboli. » 


Neque tamea omnem omnino risum  proh.bet hoc 
loco ὃ. P. Benedictus, sed. nimium ΔῸΣ excussum, 
tanquam animi negligeutis, et dissoluti spiritus indi- 
cium, ut. loquitur S. Bernardus (De prec. et disp., 
c. 8) ; nam subridere placide, et animi letitiam judi- 
care indecorum non est, inquit S. Basilius (leg. fus., 
c. 17), quod scriptura illa ostendit. que αἷς. : Gorde 
ezhilurato vultus floret. Qualis ergo. debet esse mo- 
nachorumi risas? ['rolecio qualein. in ὃ. Malaclia 
describit S. B«rnardus ( Serm. de S. Multach.): 
c ltisus aut indicans charitatis, aut provocans ; rarus 
tunen et ipse, eq idem interdum eductus, excussus 
nusquam, qui ἃ nun iaret. eordis letitiam, ut oii 
gratíam non tninueret, sed augeret ; tam 149 imno- 
destus, ut levitatis uon. pos-et esse Suspectus; tane 
Uilus. tamen, ut. hilarem. vultum: ab oni. tristitiie 
"ΒΥ vel nubilo viudicare sufficeret. » Adde quod 
«it S. Doroutlieus ( Doctr. 19, n. 24): « Cum ridendum 
est, cave ne in (uo risu dentes exeras., » 


liujusmodi ergo risum permittit S. Denedictus, 
quemcunque alium proh:bet, vetantqie cum eo non 
5 lun S. Basilius et Magister a nobis supra citati , 
sed etiam ltegula Pauli et Stepliani, tanquam discor- 
diarum οἱ $candalorui) occasionem, cap. 37. S. 
Joannes Climacus grid. 7, n. 6. et grad. 26, n. 55; 
et S. Leauder in libro seu Regula de Institutione 
virginum, in qua. integrum cap... 11 inseribit Quod 
veccatum sit virgimi ridere (Tom. 1V Analect., ,. 462). 
Sed et ollin in ordine nostro « Circatores hoe ebser- 
vabant, δὶ aliquem ridentem, vel aliquid susurrantem 
conspexerant, statim tabulis notabatur, et benignis- 
sime corripiebatur tempore opportuno, » utl in Con- 
suetudiuibus S. Benedicti Auiasensis legitur. 


Porro notat hie Trithemius quatuor. prasertin 
hominum genera risum dedecere : virgines prop er 
verecundiam ; mulieres prepter honestaten ; inlizc.o- 


et monachos propter eminentiam status. 

L. ction^s sauctas libenter audire. | Non dixit libenter 
legere ; 50} libenter audire , quia. ut n Last Bernardus 
Cassmensis, nonnulli sunt equi. pro: t-r defectum 
vsus, aul al am infirmitatem non po-sunt le:ere. 
Vel etiam, ut ait Trithemius, quia tempore ἃ, P. 
Benedicii aliqui admittebautur ad hab.tum, litterarum 
pesitus ignari, qui omnes ne sacr lect onis fruetu 
privarentur, eas saltem aliis legentibus iubentur 
audire. Vel etiam libenter aulire, liberum et volan- 
tarium cord.s assensum h's qux leguntur przbendo, 
eaque opere exsequendo: quid. enim prodest muita 
l:gete, multaque discere, nisi multa faciamus ἢ Sc:enti 
bonum, ct non facienti, peccatum est illi. 

Hie autein non quasJibet S. (cedictus moraclis 
lectiones perm ttit, sed sunctas, lioc est sacram Seri- 
pturam, passiones SS, martyrum, vitas et co.dationes 
Patrum, Scripta. SS. .doctorum, «que ad morum 
wd.licationeim conducunt, quorum. οἰ lecto 
imonaeliis summe. est utilitatis, maxime juvenibus, 
quibus eam eomnmendat. Gaillelmus abbas. S. Theo- 
derici ad fratres de Monte Dei scribens in hxc verba 
(De Vit. solit. cap. 14) : «Tutius prop. nuntur legnda 
et meditand | ledemptoris nostri exteriora, el Osten- 
ditur ia eis exemplum humilitatis, provocatio cha- 
ritatis, οἱ affec!us pietatis; et. de Seripturis sanctis, 
ei SS. tractatibus Patrum moralia qu.eque et planiora. 
Prop»oneud: sunt. ei gesta. et passiones sanctorum, 
ubi nece. laboraudum &£it in planitie historiali, et 
seiuper aliquid 0-currat, quod novitii animum excitet 
ad amorem Dei et contemptum sui. Porro aliz 
list:riz; delectant quidem. dum. leguntur, *ed non 
aedificant, quin y otius mcntem inficiun!, et iu tempore 
orationis, vel spiritua!is med'tationis, inuti:i quaeque 
vel noxia faciunt seatiurire de memoria, etc. » 

143 lrocul ergo a manibus nostris gentil um 
lbri, precul. poetarusi. ant. piiilosophorurm Jallacii, 
ul pote quie. Ime..tem a. vera beatitndine avertunt, 


C nisi lorte adeorom ineptias confuta:da«, et ad iiys e 


ria nostrae {1 confiriuauda, je ta illad S. Augueti* 
mi (Lib. ui de Doct. chr., cap. 4J) : « Philosophi au- 
tem qui vocantur, si qua forte vera et fidei nostrae 
aecounmmoda dixerunt, maxime Ulatonici , non solum 
formidanda non suat, sed ab eis etiam tanquam in- 
justis possess 'ribus in usum nostrum viniica ida ; » 
cui conciu:t l'etrus Damiani his verbis (Opusc. 32, 
c. 9) : « Thesaurum tollit ZEgyptiis, unde Deo taber» 
iaculum consiruat, qui poetas. et philosophos legit, 
q'ibus ad penetranda mysteria. caelestis eluquii sub- 
tilius couvalescal. ». Sed liaec omuium non sunt, sed 
doctorum duntaxat, et eorum quidem con etiam 
omnium, sed quibus id ababba:e privcip.tor. C.ete- 
rum simplici uionacho iis niani 8 operam danti me- 
rito cuui Peiro. Venerabili ad Petrum DPiciaviensem 
Seribente. ( Lib. *, ep. 9) dicere possemus : « Quid 
inani studio cum comudis recitas, cum trsgoaedis 
deploras, c«m metricis ludis , cum poeti« falis, cum 
philosoyhis falleis ? Quid jam non phttosophize, 
sed, quod pace tua dictu sit, tantam &:ultit:e. opee 
ram impendis? Stulti.i», inquam, nam et hoc veri 
philosophi dictum. es! : Nonne stulta. fecit. Deus 
sapientiam mundi? Corre ergo, lili imi, ad propos - 
tum tibi a. egele-ti mogist:o totius. philosophiae uni- 
cum ἢν σι, regni caelorum. beatitud nei, quam 
a-lipisci non poteris, nisi per veram spiritus pauper- 
tem... nani s secundum Apostolum volueris esse 
sapiens, stultus esto ut sis sapiens , neque te lug.cs 
garrulitatem, physicze curiositatenr, vet aliud quou- 
libet scire glorieris,nisi Clhirisium et bunc erucifixum. 
Vel cuin Paschasio Ratberto ad Odilinannum (Pre f. 
lib. wi, super Thren. Jeremiwe) : « Non nostri operis 
est, frater et consenez, falsas poetarum fabulas jam 
volvere, vel milesias, quoniam nostra institutio alios 
reposeit mores; neque philosuphorum perscrutarl 
libros, «uia in altero ludus et obleetatio est, in altero 
vero dilcultas et sudoritius ad ;iixtus labor ; verum 


Ἂμ 


2539 WEGULA COMMENTATA. CAP. IV. 430 
magis threnis nos decet, et lamentis indesinenter ia- A — Primo ergo ad bene orandum requiritur. sincera 


sistere, » Sane de B. Alcuino referunt. (In ejus Vita 
s. 19), quod « legerat juveuis libros antiquorum 
bilosophorum, Virgiliique mendacia, qu:e nolebat 
am nec audire, nec discipulos suos legere, Sufficiunt, 
inquiens, divini poete vobis, nec egetis luxuriosa ser- 
monis Virgilii vos pollui facundia; » que totidem 
verbi: de S. Maiolo scribit Syrus in ejus Vita lib. 1, 
e. 14. Vide Vitam S. Odonis, sec. v Beued., et S. 
Hugonis abbatis Claniac. , auctore flildeberto Caeno- 
man., n. 18, spud Bollandum 29 April.; et Itegul. 
8. Isid. cap. 9. 

Ürationi frequenter incumbere. ] Exemplo S. Mar- 
tini, de quo Severus Sulpitius scribit (In ejus Vite 
lib. 3), quod « nunquam hora ulla vel momenturn 
praeterit, quo non aut orationibus incumberet , aut 
usisteret lectioni ; quanquam etiara inter legendum, 
aut si quid aliud forte agebat, nunquam animum ab 
oratione laxabat ; nimirum, ut fabriferrariis mos est, 
qui inter operandum pro quodam laboris levamine 
incudem stam feriunt, ita Mariinus etiam, dum aliud 
agere videretur, semper 14ῆ orabat. » Et certe, ut 
optiue dicebat Evagrius (Tom. lll Mon. Eccl. Grec. 
p. 95), « semper quidem operari, vigilare, jejunare 
noD fuit nobis praceptum ; at sine intermissione 
orare lex sanzit. » 

Quia vero oratio proprium est monaclioru'n nego- 
tig, haud erit fortas:is eis injucunduim breviter 
hie demonstrare, quid sit, quz ejus vis et efficacia, 
qur necessitas, qua: ad eam disposiliones , quove sit 

ienda modo. 

Quid sit oratio docet S. Augustinus seu quivis alius 
(Setm. 15 in append. Serm.) his verbis: « Oratio est 
ascensio anim: de terrestribus ad colestia, inquisi- 
tío supernorum, invisibilium desiderium. » ELS. Joan- 
nes Climacus (Grad. 28) : « Oratio, si ejus nata- 
ram seu qualiiatein spectes, est familiaris conversatio, 
et conjunctio hominis cum Deb. » Similiter Guillel- 
znus 5. Theoderici (De Vit. Solit. c. 13) : Oratio 
est bominis Deo adhizreniis affectio, et familiaris 
qusdam et pia collocuiio, el statio illuminatze mentis 
2d fruendum quandiu licet. » Denique auctor tra- 
ctatus de Interiori Domo (Cap. 27) apud S. fernar- 
dum : « Oratio est mentis devotio, id est conversio in 
Deum per pium et humilem affectum: humilem ex 
conscientia infirmitatis propriz ; pium ex considc- 
ratione divine elementiw. » 

Oratiunis efficociam elegantius describere haud 

sumus, quam S. Joannis Climaci verbis (Grad. 

) : « Oratio, inquit, «i vim οἱ eflicaciam ejus spe- 
etes, est mundi conservatio, Dei reconciliatio, iater 
iacrymarum οἱ iterum filia, propitiatio peceatorum, 
propugnaculum adversus impetum | afffictionum, bel- 
jorum oppressio el exstinctio, officium angelorum, 
omnium spirituum alimentum, futura Ltitia, acuo 
sempiterna, virtutum scaturigo, gratiarum divinarum 
conciliastrix, profectus spiritualis, nutrimentum ani^ 
me. mentis illustratio, securis desperationis, spci 
demonstratio, tristité solutio, diviti:à monachorum, 
thesaurus solitariorum , ir: diminutio, speculum 
religiosi profectus, » etc. 

Necessitatem ejus presertim in monacho paucis 
demousirat Joannes Trithemius (Exercit. Spir.t. ».0- 
Sach., cons. 6), cuin dicit: « Sicut nobis neces-arius 
est semper halitus ad vitam carnis, sic omnino uc- 
«essaria est continua oratio ad sauitatein mentis. » 
Hinc Joannes Baptista de Lezana (De Discip. mun. c. 
5) : « Facilius, inquit, crederem hominem si»e aui- 
ma, quar religionem perfectam sine oratione. con- 
sistere ; Dec iDinus iuproprie cadaver hominem, 
quam regularem sine oratione perfectum rel giusti 
appellare licet. 1 

Ad dispositiones quod spectat, alie suat remota, 
alie proxima : remote suut cordis mundities, sv- 
cularium negotiorum fuga, passionum el affectionum 
moriilicatio ; proxim:e, locus, tempus, attentio, clc., 
qus paucis ex Patribus probanda sant. 


PaT&oL. LXVI... ᾿ 


cordis puritas; nam licet oratio sit Dei donam, et 
« divini muneris largitatem sub regula councindere 
nostrum non sit,» ut ait Gilbertus de Hoillania 
(Serm. 17 in Can.) ; « si quid tamen ad lixe potest 
humana industria cooperari, illud primum observate: 
Lavawini, mundi estote. » Et sane si oratio sit fa- 
miliaris cum Deo conjunctio, qua ratione otare po- 
terit, qui peccato ab eo avertitur?* 15$ Recte equi- 
dem Petru» Datniani ad Alexandrum papam seribens 
(Lib. 1, ep. 15) : « Si quilitet iguotus cubiculum 
regis irrumpat, eique presens tanquam familiaris 
assistat, regis tamen alloqui» non perfruitur, quia 
clarus ei per anterioris notitize gratiam non labetur ; 
ita et nos infelices et miseri, quod quidem de mei 
similibus loquor, sape soli in angust:ze .céllie remo- 
tione consistimus, Sois divin:e majestatis obtutilux 
trementes adstamus, péccatis tamen obstantibus, vel 
intimi splendoris ignieulum , vel compunctionis gra- 
liam non meremur; sic itaque velut ante Regis 
videmur astare prasentiam ; sed quia per vite re. 
ct:tudinem sibi noti non sutuus, collocutionis inter- 
n: dulcedinem non gustamvs. » 

Secundo, ad hene orandum disponit svcularium 
negotiorum abdicatio, ut scribamus « sapientiam iu 
tempore otii, nam qui minoratur actu, inquit pri- 
fatus Gilbertus (Loco citato), recipiet eam. » Unde 
et Petrus Damiani (Loco supra citato) : « Meus terre- 
nis obteuebrata negotiis, frustra se in contemplatio- 
nis culmen attoflere uiritur, dum actionum saeula- 
rium merito quasi congestis lapidum ruderibus ag- 
gravatur; sicut. enim aluta calcei, posiquam per li- 


:mosa Inti fluenta. transierit, non admittit arvinant, 


sic mens liumana, nisi ab humore fuerit curae saecu. 
laris exuta, non percipit supernze pinguedinis grà- 
tiam, » etc.; et Gilbertus de Hoillandia (Serm. 1 
in Cant.) scribens in illud Canticorum, 7n lectulo meo 
per nocies quasivi quem diligit anima mea: ὁ In ταν θα, 
inquit, in. publico vix tangitur Jesus; id-o spousa, 


C que non tautum tangere, sed amplexariet a:treetar« 


esiderat, devitans publicum, elegit secretum et le- 
ctuli et noctis. » 

Tertio, sincera passionum οἱ carnis inortificatio, 
ut familiari bac similitudin: demonstrat Peirns Da- 
miani (Loco cit.) : « Sicca chorda clarum harmonie 
sonitum , humida reddit obriusuis, tmpanum quoque 
surdum sonat, si quilibet eutn humor humectat : sic 
necesse est, ut mens linnana a carnis voluptate. sit 
arida, quatenus in Dei omnipotenus auribus ejus 
oratio sit arguia. » 

Quarto, aptus. quxvendus 'est locus ad orandum, 
nimirum remotus, et ab omni tumultu secretus; nau 
et Christusoare. voleutemintrare cubiculum o:tium- 
que claudere jubet. 

Quinto, « nen modo locnm, iuquit S. Bernardus 
(Serm. 36 in Cant.), «ed et tempus observare ogort t 
eum, qui sibi orare voluerit, T 2npus feriatum com- 
modius aptiusque ; masime autem cum profundum 
nocturnus sopor ind:cit sientium, Lune plane Lberior 
erit vuriorque oratio : Consurge in nocte, inquit, 
in principio vigiliarum tuarum , ct effunde sicut aquam 
cor tuum ante conspectum. Domiui Dei tui. Quam se- 
cura ascendit de nocte oratio, sole arhitro Deu, 
snctoque angelo, qui illam superno altari suscipit 
presentandam ! quon grata cb lucida verecundo 
colorata rubore ! quam serena et placida nullo in- 
terturbata clamore, vel strepitu ! » etc. 

Sexto, summa requiritur atento; nam, ut ait S. 
Cyprianus (De Orat. Dominic :), « qua est ista segni- 
ua alienari ei rapi cogitationibus ineptis οἱ profanis 
cum Domivum deprecaris , quasi (sit aliud quod ma. 
gis debeis cogi ré, qoam 146 quod cum Deo 1o- 
queris * quomodo te audiri postulas, cum 4e ipse 
non audias? V s esse Deum memorem tui cum rogas, 
quando tu ipse metior tui nou si» ? lloc est ab hoste 
i" totum non cavere, hoc est, quando oras Deun, 
niajestatem Dei neg!izent:a ora'ionis offendere. » 


AN 


9. S, P. BENEDICTI δ 
Denique qued proprium est hujus instrumenti , ad A qnidem necessarius dolor pro peccatis; sed si 92 


hene arandum, oratio dehet esse frequens et assidua, 
m imnultis nos Scriptura locis edacel: et certe « per- 
parum orat, quisquis illo tantum lempore, quo ge- 
nta flectuntur, orare consuevit, » inquit abbas Isaac 
apiid Cassianum (Collat. 190, cap. 14). 

Mala sua preterita cum. lacrymis vel gemitu quati- 
die in oratione Deo confiteri, de ipsis mulis de ca'tero 
emendare, | Simile aliquid prieseribit. S. Antoninus 
(In Regul. n. 23) : « Contristare, infit, diu noctuque 
pro peccato tuo, accende lampadem oleo. oculorum 
tiorum, nempe lacrymis. » Et iterinn. (Num. 50): 
« Ne glorieris, neque rideas omnino : da oper:m ut 
Jugeas ob peccatum tuum, sicut luget is penes quer 
aliquis mortuus est. » Et item (Num. 44): « Coge te- 
ipsum ut ores perpetuo cum lacrymis, ut forte mise- 
reatur tui Deus, et exuat te veteri homine. » Sed S. 
Benedicti textum expendamus. 

Quinque potissimum hic pr:ecipit S. Pater, Primo 
peccatorum confessionem, qua: , ut dicit S. Bernardus 
| Epist. 4115), « peccatoris est vita, justi gloria, et 
pe: cator: necessaria, et justum nililominus decet. » 

Secundo vult confessionem illam peccatorum esse 
prieteritorum, cupit enim non esse przsentia : prz- 
ter'La antem vocat ea. qua in seculo ante conversio- 
new commissa sunt : qua semel facta, nul;um ab eo 
commit voluit, cujus angelica prorsus esse vita de- 
buisset, ut observat Hildemarus. Vel etiam quia, ut 
Joquitur Bernardus Cassinensis, « utilis est meinoria 
praeteritorum peccatorum , quia ex .| illa tollitur pre- 
sui ptio, et humilitas couservatur, el virtus bon: 
operationis acquiritur, sicut ex appo-itione limi terra 
ia;is fecundatur el fructificat. » Eadem similitudine 
utitur Candidus in Vita Eigilis abbatis Fuldensis 
n. 96. 

Tertio, ide cum lacrymis vel gemitu, quod Deum 
summ: bonitatis et iini clementix offenderit, 
quad diaboli s-rvura per peccatum se conalituerit, 
«uod zterua cci gaudia per modicam mornenta- 
neamque delectationem: amiserit , et nunquam ἢ- 
uienda gehennz incendia meruerit, Et bene cum 
lacrymis, quia « sicut iguis stipulam depascit, ita la- 
crymz sincere quidquid sordium vel apparet vel 
nou apparet abluuut et delent,» ut dicit S. Joannes 
(Ἰνδοῦ (Grad. 7). 

Neque vero S. Benedictus simpliciter dixit. cum 
laerymi: ; sed apposite addidit vel geniti; quia inulti 
sunt quos lacrymarum gratia Deus non donat, «αὶ 
interiin tamen salubriter gemere possunt, queiad- 
snodum B. Alcuinus (In ejus Vita, n. 14 »ec. iv. Be- 
»ed., part. 1), qui « secretissimam oratioaem semper 
in die... cum manuum diutina crucis extensione 
. .. hiultis cum gemitibus ( nam lacrymas perraro 
habere poterat) fundebat. » E contra vero S, Beuedi- 
etus abbas Anianensis, de quo Smmaragdus scribit 
(In ejus Vita n. 56, ibid.) : « Quis unquamsolum uisi 
flentem reperit? quis ad eum subito ingrediens sic- 
cas ejus 1/47 reperit genas? et uon prorsus aut 
humi prostratum, aut caelo erectis m»nibus stante: ; 
aut ne sacri voluminis nimiis humcetLireutur fletibus 
paginz, pugnis recipientem lacrymas iuvemt?» Vide 
Vitamin. S. Filiberti n. 6 et 12, S. Ansberti n. 9, S. 
Cuiliberti cap. 16, szc. in Bened., S. Adalardi au- 
etore Paschasio n. 95, et Val ejus fratuis l. 1, cap. 
40, ubi similia referuntur. 

Quarto, (d. fieri quotidie S. Deuedictus pezcipit, 
quia « ne« reis in carcere. gaud.uin ullum, nec veris 
monachis in terra [titia debet esse (S. Joan. Climac., 
grad, 7).» ln his tamen aliqua discretione utendum 
'est : unde suos alloquens S. Bernardus dicebat (Serm. 
41 ia Cnt.) : « Suadeo. vobis amicis meis reflectere 
interdum pedem a molesta et anxia recordatione 
viarum. vestrarum, et evadere in itinera planiora 
serenio:is memoriz beneficiorum Dei, ut qui in vobis 
-oufundimini , ipsius intuitu re-piretis. Volo ves 
experiri illud quod própheta consu it dicens : Dele- 
€iure in Domino, οἱ dabit tibi petitiones cordis tui. V. 


sit continuis, sane interroletur ltiori. recordatione 
divinz beuignitatis, ne forte prz» tristitia iudnuretur 
cor, et desperatione pereat. Misce»mus alminthio 
mel, ut salu'*ris amaritudo salutem dare tunc posait, 
cum imnuxto temperata dulcore bibi poter.t. » etc. 

Quinto, denique de ipsis malis de cetero emendare, 
quia ε ista est vera paenitentia, quando sic conrverti- 
tur quis ut non revertatur, quando sic poenitet ut non 
repetat, » inquit S. Aug. seu quivis alius (Serm. 117 
in appeud.). Et certe; ut ait ad hunc locum Smarag- 
dus, « qui plangit peccatum, et iterum admittit pec- 
catum, quasi 8i quis lavet laterem crudum, quem 
quan!o magis laverit, tanto amplius lutum facit. » 
Apposite omnino Petrus Dam. (Opusc. 52, cap. 93 
Vid. lib. n, epist. 15, et S. Bern. Serm. 5 in Cant.) : 
« Serpens, cuin bibere concupiscit, ante venenum 
evomit ; hausta vero sufficienter aqua, ad locum ubi 
vomuerat redit, vornitumque resumit : nos etiam, 
cum celestis eloquii fluenta desideramus haurire, 
per conalum pur: confessionis omnia vitiorum et 
lapsuum venena debemus evomere, sed absit. ut re- 
vert.imur ad vomitum ἢ) 

Dvesideria carnis non. perficere.] Juxta illud Petri 
apostoli : Charissimi, obsecro vos tanquam advenas et 
peregrinos, abstinere vos a carnalibus desideriis, quee 
militant adversus animam. 

Voluututem. propriam — odire.] Voluntas propria, 
ut ait Smaragdus, et citatus a Bernardo Cassinensi 
et Boherio Petrus Diaconus, est ea qu:e privata, et 
singulariter sua est, qu:m nullus alius approbat, 
nulius justam esse proclama!. Vel, secundum S. Ber- 
nardum (Serm. 2 Teup. Pasch.) : « Voluntatem dico 
propriam, qu: non est cominunis cum Deo et homi- 
nibus, sed nostra tantuin, quaudo quod volumus non 
ad honorem Dei, non ad utili.atem fratrum, sed 
propter nosmetipsos facimus, non attendentes placere 
Deo et prodes-e íratrjbus, sed satisfacere propriis 
motibus animorum. » (!ujusmodi voluntatem hie 


C julemur odisse, et quidem merito, uam, ut ait S. Pe- 


uus Damiani seu quivis alius (Serm. de S. Bened.) : 
« Nullum aliud onus est gravius homini, quam homo 
ipse : quis enim tyrannus crudelior, 4025 szvier 
potesias homini, quam liominis ipsius 148 voluntas? 
Nunquam ab ea requiescere, nunquam sedere licet; 
et quo amplius te ad obediendum sibi noverit fatigari, 
eo inagis urget, instigat, et oni rat, pietatis immemor, 
misericordiam nesciens : ἢ € enim proprium babet 
propria vo:untas, ut quo obediens obedientior luerit 
sibi, eo amplius eum cru/lelioribus vinculis innectat. » 
Neque hic solum prassenti lioc in seculo suam in uos 
lyrannidem exercet propr:a voluntas, sed multo am- 
plius in futuro, ut pote qu:e eternam nobis damnatic- 
nem acquirat : unJe S. Bernardus (Serm. 44 de 
divers.) : « Caveamus a propria voluntate tanquam 
a vipera pessima et nequissima, quz? sola deinceps 
damnare possit animas nostr»s ; » et a'ibi (Serm. 9 
Temp. Pasch.) : Cesset propria voluntas, et infernus 
non erit.» Et apud Cas-ianum (Coll. 24, c. 25) abbas 
Abraham : « Perditio nostra est ohlectatio  vitze 
prasentis, et, ut expressius dicam, exsecutio deside- 
riorum voluutatumque nostrarum. » 

Preceptis. abbatis in omnibus ob»dire.| Juxta illud 
Scripiur;e : Facies quodcunque. dixerint, qui. praesunt 
loco quem el gerit Dominus, et docuerint te juxta legem 
ejus, sequerisque sententiam eorum, πιὸ declinabis ad 
dexteram neque ad sinistram ; qui autem. superbierit 
nolens obedire sacerdotis imperio, qui eo tempore mi- 
nistrat Domino Deo tuo, εἰ decre:o judicis, morietur 
homo ille, et aufer«s malum ex. Isruel (Deuter. xvu). 
Et sane, quemadmodum  ratiocinatur S. Basilius 
( Constitut. monast. c. 20) : « Si qui artifici cuipiam 
manuario ex illis qui ad presentem vitam nobis u- ui 
suut, seipsurn. eomm si, omuibus modis illi obtem- 
perat, nec al.qua in re jussis illius contradicit, neque 
vel modice illum deserit, sed perpetuus estin ocuiis 
prieceptoris, et cibum ae po'um reliquamque datam 


295 
mon aliter exspectat, quam juxia illius definirum 
praescriptum ; quanto magis qui ad pietatis et sancti- 
monis disciplinam accedentes semel hoc sibi ipsis 
persuaserunt, quod apud istum praeceptorem talem 
scientiam acquirere valeant, omnem obtemperantiam 
et exactissimam obed;entiam prepositis suis exhibe- 
bunt, et non exigent preceptorum ratiouem, scd 
opus illorum perlíicient, ni-i forte quantum eos quii- 
quid ad salutem conducat ignorant, lionesta et 
com petenti reverentia interrogare et instrui de- 
ceti» 

Quod autem S. Benedictus ait ín omnibus obedire, 
eaute est intelligendum. Nam primo, quoad peccata, 


RECULA COMMENTATA. CAP. IV. 


Α 


nulla debetur prazlatis ea procipientibus obedientia, - 


ut ducent inter alios S. Basilius ia Regulis brev. in- 
terr. 1414, S. Bernardus Serm. 41 de diversis et 
epistola 7, Petrus Blesensis epist. 151, et S. Theresa 
in Fundationibus suorum monasteriorum cap. 17. 

Secundo, nec potest abbas monachis quidquam 
quod non sit in Regula, aut saltem secundum Regu- 
Jam imperare, nec ei eo casu tenentur. fratres obe- 
dire. lta docet Petrus Venerabilis ad S. Bernardum 
seribeus in haec verba (Lib. 1, ep. 98, sub finem): 
« Sieut eos qui, oblectamenta inundi fug.entes, ejus 
aspera ob majus meritum discrete amplectuntur, 
Oomnno scimus esse laudandus; sic illos qui alios 
ad id quod non proposuerunt, et quod non expedit, 
violenter cogere volunt, dicimus non esse prorsus 
149 audiendos. » Et S. Bernardus in epistola ad 

monem abbatem S. Nicolai ( Episr. 84) : « Invitandi 
sunt ad arctiorem vitam, non cogendi, quibus utique 
semel in ordine Cluniacensi preesse «:onsen-isti. » 
Rationem alibi hauc reddit S. doctor (De Prac. et 
disp. c. A : « Non parum praelati praescribitur volun- 
tàii, quod is qui profitetur, spondet quidem obedien- 
tiam, non tamen omnimodarp, sed determinate se- 
cundum NKegulam, nec sliam quam S. Benedic i, ut 
oporteat eum qui przest non (rena su:xe laxare vo- 
luntati super subditos, sed prxfizam ex Regula sibi 
scire mensuram, et sic sua demum imperia moderari 
circa id solum quod rectum 6.56 constiterit, neque 
«quodlibet reetum, sed hoc tintum quod. predictus 
Pater insutuit, aut certe quod sit sccundum. quod 
insütuit; sic se quippe liabet professio : Promitto, 
non quidem flequlam, sel obedientiam secundum 
Regulam S. Benedicti, non secundum voluntatem pre- 
positi, » eic. 

Tertio, sicut nihil ultra, ita nihil contra aut citra 
Regulam abbas jubere potes, v. g., sano manducare 
carnes, a nocturnis abesse vigiliis, aut aliquid hu- 
jusmodi, nec tali fratres tenentur obtemperare man- 
dato : « Ergo nec pralai jussio, inquit iterum 
ἃ, Bernardus (De Proc. et disp., c. 5), vel prohibitio 
nem t terminos professionis; nec ultra 
extendi potest, nec contrahi citra : nihil me preelatus 
prohibeat horum quz promisi, nec plus exigat quam 
promisi; vota mea non augeat sine mea voluntate, 
nec minual sine certa necessitate.» Hatio est quia 
« absque necessitate remissio voli non dispensaiio, 
sed przvaricotio est, » ut loquitur idem S. doctur. 

Etiamsi ipse, quod absit, aliter ayat.] Obedientes 
spo»toli Petri praecepto : Servi, subditi estote in omni 
limore dominis, non tantum bonis et modeis, sed 
etiam discolis : in his enim jus et potestas itnperaudi 
residet, a qua nec malis moribus excidunt, uec 
minus quam boni, Christi in nos vices gerunt : unde 
apposite ad huuc locum Petrus Damiani (Opusc. 15, 
c. 90) : * Nolite, ait, de vestrorum priorum perperau 
forie viventium meritis disputare, et non qua via 
&radiuntur, sed cujus vice funguntur attendentes, 
illis in Christo bumiliter obedite. » 

Memores illud dominicum pracepium : « Qua dicunt 
facile ; qu autem faciunt (acere nolite. » (uo respexisse 
videtur Peirus Blesensis , cum dixit (Epist. 151) : 
« Si aulem vit» nequioris est albas, οἱ tamen ex 
charitate obedire oportet ; scriptum est enim : Que 

dicunt facite, que autem [aciunt facere nolite. » 


B 


C 


D 


534 

Non velle dici sanctum antequam sit, sed. prius esse 
quod verius dicatur.] Sanctitatem appe:ere, bona 
opera exercere omnes debemus , cum id ante omnia 
Deus jusserit : Sancti estote, quoniam ego sanc.us 
sum ; at vero velle dici sanctum uon est Christiauo- 
rum, multo minus monachorum, sed paganorum; 
nisi forte fraterne charitatis intuitu : « est. eniin 
cum utiliter liumanas laudes recipimus, iuquit S. Ilier- 
nardus (Serm. 83 de diverps.), fraterna: duutaxat 
charitatis intuitu, et ad salutem eorum qui uobis 
propterea facilius acquieseunt, » sicut fecit Aposto- 
lus; qui pr:zdicationes et revelationes ipse pr:rdica- 
Vit : at vero exira 180 causas hujusmodi, qui laudes 
humanas appetit similis est nudo cuidam, qui laceram 
el attritaui vestem aut quodvis aliud tandem invenire 
cupit, quo nuditatem et ignominiam contegat, infit 
S. Dorotheus. 

Quod vero additur, sed prius esse quod verius dicatur, 
non sic capiendum est, quasi post acquisitam sancti- 
tatem appetere laudes humanas licitum es-et ; «e 
nos voluit prius esse sanctos, ut sí quaudo vel inviti 
tales pradicemur, verum tunc dicatur. 

Pracepta Dei factis quotidie adimplere. ] Quid per 
precepta Dei hic debeamus intelligere, eleganter 
explicat Petrus Venerahilis ad S. Bernardum sic 
scribens ( Lib. 1, epist. 28) : « Divino mandata dici- 
inus non Solum ea quz per seipsam in carne Divi: 
nitas apparens hominibus trad.dit, ant ea quie per 
apostolos teneri constituit, s:ve illa qux» ante susce- 
ptam carnem per patriorchas vel prophetas manda- 
vit ; sed etiam illa qu:e post apostolos viri apostolici , 
apostolica vestigia secuti, unanimi multorum con- 
sensu servari praceperunt : idem enim d.vinus Spi- 
ritus, qui priorum Patrum cordibus se infundens 
human saluti congruentia per eos dedit pracepta , 
per bos quoque , qu£recentiores videutur, hominum 
salutem operari salubria jubendo non destitit. » 

Castitatem. amare. ] Propter summam ejus. excel- 
lentiam , quz « Deo nos familiares et, quantum hu- 
mana natura patitur, similes eflicit, » ut loquitur S. 
Joannes Climacus (Grad. 15), aut saltem angelis ipsis, 
juxta vulgatam Pstrum sententiam, in primis S. Ber- 
nardi abbatis, ad llenricum Senonensem episcopum 
de castitate ita scribentis (Epist. 42) : « Quid castitate 
decorius , que mundum de iminundo conceptum se. 
inine, de hoste domesticum, angelum denique de 
homine facit ? Differunt quidem inter 56 humo pudi- 
cus et angelus, sed felicitate, non virtute ; sed et si 
illius castitas felicior, hujus tamen fortior esse co- 
gnoscitur. » ldem sentiebat Petrus Venerabilis , qui 
im epistola ad Margaritam et Pontiam , neptes suas, 
sic disserit (Lib. v1, epist. 59) : « Non patientia, non 
liumilitas, non charitss, non quxelibet a'ia virtus so- 
ror dicitur angelorum, sed virgiuitas ; hinc D. llie- 
ronymus : Bene ad virginem augrelus mittitur, quia 
semper uugeiis esi cognala tirgini.as ; profecto ia 
carne preter caruem vivere , non terrena viia est, 
sed coele-tis ; unde ia carne angelicam gloriam acqui- 
rere, majus est meritum quam babere; esse enitn 
angelum felicitatis e-t, esse vro virginem virtutis 
est. » Et iufra : « Quid pluribus exsequar laudem ca:- 
titatis? Castitas etiam angelum lecit, et qui eai 
servavit angelus est. » 

Notanduu: vero S, Benedictum non pracise dixisse 
virginitatem amare, sed castitatem ; qu a paucorum 
est illa virtus, quam io omni non modo corporis , 
scd etim cordis iucorruptione reponunt, Et sane 
S. Dasilii, cujus casitatem tantopere. comineidat 
S. Gregorius Nazianzenus in. orat. [unebri ad cjus 
laudem, dictum fertur : EL inulierem ignoro, et virgo 
non sum ; el ipse ad Chilonem discipulum scribens 
ait ;: « Et quidem Παρ αι vitavi fornicationis, at 
munditiz virginalis florem 15] arcana cordis cogi- 
ialione [aedavi.» At vero castus e:se etiam post amis- 
sam . virginitateis nullus non potet. 

lorro quod jubemur amare, susimo proinde stu- 
dio jubemur custodire; in quo plane redacquewdus 


R00 S. P. BENEDICTI 


256 


venit error quorumdam, q.i, ut serlbit Bo^erius, cum A tionem, ut pote quie sit fra mentof electorum, vinum 


nullibi in Regula de castitate. aliquül legant, mona- 
chum castitatei haud vovere afürmaverunt, quasi 
vero monastica professio caslitatis, ut. paupertatis 
et obedieutix: votum non includeret. Et uoune nos 


puderet in castris Christi morantes non caste vivere ἢ. 


cum in antiquis militum, maxime ftomanorum, cas- 
trs castitas servaretur, ut scribit. Bernardus Cassi- 
nensis : unde et castrá nomen ortum, quod milites 
in eo degentes castrati viderentur. 

Ad servandum autem pretiosum castitatis thesau- 
yum plurima conferunt, quie. isthic etiam congerere 
non erit fortassis peni'us otiosum. In. his receusent 
imprimis jejunium, otiositatis fugam, novissimorum 
recordationem, frequentem. Eucliaristi:e perceptio- 
nem, orationem, luiailitatem, Dei prasentiam, pa- 
lientiam, et solitudinem (ugamque mulierum : de 
quibus pauca subjicio. 

Primo e'go, qui incorruptam servare castitatem 
desiderat, jejuuio ante omnia corpus affligere debet, 
vulgare est enim proverbium : Sine Cerere et Baccho 
friget Venus; et econtra. Hine S. Arbrosius (Lib. i 
de Pon.) : « libido, inquit, gravis ignis est, €L ideo 
. non debemus illi alimenta pra:bere. Luxuria pasci- 
tur Ll bido cenviviis, nutritur deliciis, vino accendi- 
tir, ebrietate flaammatur. » Et. S. Juannes. Climac. 
(Grad. 44) : «Qui servit ventri suo, et interitn cona- 
iur spiritum luxurie vincere, periude facit atque is 
qui incendium vult oleo *uperare. ». Quapropter, 
« Sanctissimi principes monachorem cup-eutes 3m- 
putare libid nis causas, victum nobis porcum et te- 
nuem constituerunt ad cerlam mensuram, quo cor- 
pus sustentetur ad neces.itatem, el non incrassetur 
ad libidinem, » ut scribit Trithemius ( Homil. 21). 

Jejuni: autem nomine cuncta macerationis genera 
vulgo intelligunt, quibus usi persrpe leguntur sancti, 
ut Ide dos libidinis ποῖα exstinguerent. l:a monachus 
quidam omnes ad lucernz flammam sibi digitos in- 
cendisse dicitar, ne libidinis flamma cor suum ar- 
dere permitteret (Lib. v de Vit. Pat., libello 5, n. 31). 
lia S. Benedictus (S. Greg. ἐ. 1 Dialog., c. 2) carnis 
tenlatione afflictus, in *p.nas et vepres corpus nu- 
dum  provolvit. lta S, Bernardus (1π ejus Vita. £. 1, 
c. $9), quod cu'iosius feminam. aspesisset , staguo 
gelu constr eto. collo tenus sc immersit. Alii μ6}- 
lis, ciliciis, vigiiiis, ciameunis, ferreis catenis carnis 
teutationes impugnaruut, et vicerunt, Vide Regulam 
lj. Aelredi ad Virgines, cap. 96 et 27. 

Secundo, Quia non mi. us castitati quam ipsi anim:e 
inimica est otig:itas : « Qui thesaurum magnum in 
fagi corpore portatis ,, inquit. Teitlbemius. (Ho- 
wil. 21 ), ouum fugite, semper. aliquid. boni facite, 
"ut quoties tentalor. diabolus acces:erit, utiliter vos 
occupatos inveniat. En mvero qui otiosus est, insidiis 
patet ten'antis; qui autem ccecupatur in opere bono, 
aditum elausit omnein. ins d;is. » Certe terrere nos 
debet quod scribit S. Joannes. Cliinacus (Grad. 9) : 
« Multos vidimus in s:eculo pre curis, 154 sollici- 
tdunbus, nugis, vigibisque, corporis «ut furiosam 
tyrannidem fugis-e, qui postquam ad religiose quie- 
tis el secrete. vite silentiui se contulerunt, per 
refractarios corporis motus mise e -unt inquinati. et 
polluti. » 

Tertio. Ad tuendam servandamque castititem plu- 
rimum valet novissimorum, maxtune inferui meditatio: 
id quod. sordida cogitatione impugnato alicui fratri 
[iunlieri hae siwiliuud.ne edocuit quidam senex 
(Lio. v de Vi», Pat. | iibello 5, n. 59) : « Mul er quando 
vult ablactare filiun. suum, aliquid. amarum sup-r- 
unygil uberibus suia , et cum venerit infans ex coi- 
suetudine ἴῃς sugere, sentiens amaritudinem re- 
lugit ? unte ergo el iu amaritudinem in cogitatione 
tua. » Peteuii vero fratri quam am riudinem pone- 
rei, respondit. cogitaligneimn mortis. et. t'ormeuto- 
rum&. quas- ur fnturo saculo peccator bus rese. vantur. 

Quarto. [uter adía ser andas custitatis media, sua- 
dent frequentem sacrosanctae. Euchoristis  percep- 


germinans virgines. « Selatenim, cum in nobis manet 

Christus, sevientem membrorum legem, pietatem 

corroborat, perturbationes animi exsitinguit, » inqait. 
S. Cyrillus ( Lib. ww in Joan , cap. 17 ). πε et 

S. Dernardus suos alloquens iSerm. in Coma Domini), 

t Si quis, aít, vestrum non tam sepe u:odo acerbos 

sentiat iracundi: motus, invidi, luxurie, aut cse- . 
terorum hujusmodi; agat gratias eorpori et sanguiat 

Domini, quoniam virtus s3cramenti operatur in eo. » 

Vide Cassiani collat. 22, cap. 6. 

Quintam servandi castitatis rationem suo exem- 
ple edocet Sapientia, cum dixil : Cogmori quod mom 
possim esse cominuens, nisi Deus det : adii Dominum ct 
d. precatussum (Sap. vu1).Quotiens ergo motum carnis 
inordinatum senseris, quoiiens hostem adesse invisi- 
hilei ad nocendum perceperis, mox ad pendentem 
in cruce Filium Dei confugito. Hortatur etiam Ael- 
redus. (/n Regul. c. 25) , ut ad B. Virgiuem Mariam 
porissimum recurramus, 

Sextio. Castitatem. «Seniores siunt app'ebendi 
non posse, nisi prius in corde humili.atis fundameuia 
fuerint collocata, » inquit Cassianus ( Lib. v1 In- 
tit. c. 48). Εἰ S. Gregorius (Lib. v Moral. c«p. 95). 
t nul am dicit esse coslitatem, quam non couumendat 
humilitas mentis. » Cui concinit illud S. Bernardi. 
(Lib. de Amore Dei, n. 50, t-m. H1) : «Castitas superba 
non caslitas est, sed ornatum, diaboli prostibuluim. » 

Septimo. Perfectae castitatis stum perpetuo te- 
nere poterimus ex Cassiauo (Lib. vi [nsL, c. 21): « SI 
Deuin non solum secretorum nostcorum δ, ve- 
rum etiam cogitaüonum cunctarum d.urnum pariter 
Docturnumque inspectorem esse et ce nscium cugite- 
mius, ac pro omuibus qua in nostro corde ver»au- 
tur, sicut pro factis et operibus nostris ralionem nos. 
ei reldituros esse credamus. » 

Octavo. «Quanium «quis in lenitate ac palientía 
cordis, tantum in corporis puritate proficiet; quan- 
toque longius tracundiz propulerit passionem, tanto 
castitatem tenacius obtinebil : non. enim zstus cor- 
poris declinabit, »isi qui animi m,.tus ante compres- 
serit, quod apertissime Salvatoris nostri ore laudaia 
beatitudo declarat : Beat m.tes, quoniam. ARS ipsi 
possidebunt. terrum, Non. ergo aliter nostram. possi- 
debimus terram, id es! non aliss diiioni nostra re- 
bellis hujus corporis terra subietue, ni-i mens nostia 
prius fuerit pat entize levitite. fundata, nec. poterit 
adversus carnem suam libid.nis bella comprunere, 
115] prius armis iman-uetudiuis instrüatur. » 

Denique casiitas amans. est solitudinis, nec effi- 
Cacius aut magis prizsens adversus omnes carnis 
impressiones remedium existimaverunt SS. Patres, 
quaw faga mulieruw, ut hostem quasi fugiendo vin- 
c.mus; tutam castitatem non credentes hoste prz- 
Senle. lta S. Casarus (Serm, 295 in append. Serm. 
S. A»gust. | : Contra libidinis impetum « apprehendes 
fugam , si vis obtinere victoriam ; nec tibi verecun— 
dum sit fugere, si castitatis palmam desideras obu-— 
nere. Uude, fraues charissimi, ab omnibus Chris— 
tianis, priecipue. tamen. clericis, sive monachis in— 
digna et inhonesta familaritas fugienda est, quia 
sine ula dubitatione qui familiaritatem non. vuit 


vitare suspectam, cito dilabitur. in. ruinam.» Et 


paulo post : « Quod. aute u Lbidinem fugiendam es-e 
sug :erimus, apostolus Paulus evidenter ostendit, qui 
cuin omnibus vitiis pr:edicaverit resisieudum, duw 
contra. libidinem loqueretur, non dixit resistite, sed 
fueite fornicaiionem, ac sic contra reliq-a vitia, Deo 
auviliaute, debemus in. praesenti resistere, libidinem 
vero fugiendo superare, licet alibi in Scripturis di. 
vinis legzunus : Noli , inqu.t, in faciem virginis intra- 
dere. ue le scanudalizet. vultus. ejus,» ldem. docent 
S. Hieronymus scribens adversus Vigiantium sub 
οι, et Cassianus lib. vi. In-titutjonimw, oap. 5: 
quibus concinit illad Goffridi abbatis Vindecinensis 
(Li5. iv, ep. 4$) : « Ubi inordinai;e secttlácts est assi- 
ἀνὰ, diu. deese non creditur. grandis. iniquitas, 


$31 


REGULA €OMMENTATA. CAD. IV. 


οὖ 


masime in loce in quo sexus femineus habitare per- A fex ad Castorium Ariminensem episcopum scribens 


mittitur, per qgem etiam religiosi pereon:e s$uspecLe 
Rabeutur. » At constantiores etiam animos terrere 
debent hzc S. Bernardi verba (Serm. 65 in Cant.) : 
« Cum femina semper esse, et non cognoscere fe- 
einam, nonne plus est quam mortuum suscitare ? » 
Nec me minus movent, quà nonuullus ex priscis 
monachis dicebat (Joan. Moschus in Prato. spirit., 
c. 3837) :« Filioli, sal ex aqua est, et si appropiuqua- 
veri aqua, continue selvitur et deflcit; et monachus 
siniiter ex muliere est ; itaque δὶ appropinquat mu- 
lieri, solvitur et ipse, atque ia id desinit, ut jatn mo- 
nachus non sil.» Et Petrus Damiani (Opus. ὃ’, 
cap. 5) : «in. quodam monte Orientis lapides sunt 
igniferi, qui masculus et [διὰ nuncupantur, et di- 
euniur pytoboli, qui nimirum cuim 8 se invicen pro- 
€ul sunt, uon acecnduntur. Si vero femina apprupin- 
Qualer masculo, protinus ex eis ignis egrediutr, ita 
ut omnia quie circa montem sunt flammis vaporan- 
tibus exurantur. Ab ips;s ergo lapidibus edocemur, 
wt si consumi libidinis incendio nolumus, muliebris 
aspectus flaciein decl:nemus, ne de conspecia lorma 
flsmina prosiliat, quz in nobis non montis, sed men- 
Us fruteta pervadat. » 

Nemo ergo jure miretur tantam in priscis mona- 
chis femin.s vitandi sollieitudiuem , ut non 5olum 
eis monasterii sui, sed nec oratorii ingressum per- 
mütuerent, imo nec sui conspectum aut congressum 
facile concederent. 

184 Certe prohib.tum olim in virorum movnaste- 
ria feminis aditum passim. testantur antique mona- 
chorum regule : Regula tertia SS. Patrum ( Cap. 4), 
« familiaritatem omnium mulierum, inquit, tam pa- 
Freutum quam extrauearum pro castodienda vita, vel 
caveudis laqueis diaboli ab emnibus monasteriis, vel 
eulturis monachorum; seu (requentationem nona- 
eborum ἃ monasteriis puellarum, s:cut regula edocet, 
probirere censemus; neque ulla mulier in interius 
awium monasterii ingredi audeat. Quod si cum con- 


Lib. ιν Heg., cap. 45); et ad Valentinum abbatem 

lbid. lib. n1, cap. 40), qui feminas in suo adimise- 
rat monasterio: «llujus te precepti serie, inquit, 
commonemus, ut neque maiieres in monasterio tuo 
deinceps qualibet occasione permittas ascendere , 
neque monachos tuus eommalres sibi facere; nam 
si hoc denuo ad aures nostras pervenerit, sic te se- 
verissima: noveris ultioni sublendum, ut emenda- 
tionis tux qualitate, czeteri. sime dubie corrigantur. » 
In antiqua etiam lermula eondendi privi'e,rii statui- 
tur ( Exstat Sec. iw. Bened., pari. τ, pag. 244). 
ut « mulierum accessus intra portas monasierii nul- 
latenus fiat. » His omnibus accedunt civiles impera- 
torum leges, Justiniani novella 155 : «Non ingre- 
dientur omnino neque mulier in nionasterio viro- 
rum, neque vir in muliebre, vel obtentu. memori 
158 defuncti illic reconditi, vel ob aliam causam; 
et inakinme si quis fratrem forte, aut sororem, aut 
queinpiam ex genere conjunctis se in monasterio 
habere dicat; monachis etenim cognatio ín terra 
non est, ut pote qui carlestem vitaui. affectent. » 
Quam legem etiam ad defunctos extendit, decernens 
« ne virum recunduntor in muliebrium monasterio- 
rum sepulcris, neque mulieres in virorum imonaste- 
riis ceu asceteriis defodiuntor. » 

Dicta hactenus confirmat. antiqua. monachorum 
praxis, quos nunquam in monasterio feminas intro- 
duxi-se constat, ut infinitis prope éttemplis demon- 
strari posset : imo nonnulli eo progressi sunt, vt 
nec animalia sexus feminini, puta vaecss, capras, et 
alia hujusmodi nutriri in monasteriis suls paterentur ; 
qual:s fuit 5. Plato Saeundionis monasterii hepume- 


. nus, teste Theodoro Studita in ejus Vita n. 25; qua- 


li» et ipse Tlieedorus Studita, ut videre est in ejus 
Testamento, quod ref-tt Baronius ad arn. 826. 
Eamdei disc piinam elio amplexi sunt posteriores 
monscliorum ordines. aliaeque re'igioss congregatio- 
nes. Hanc suis Guigo Cartbusiensis prior prascribit 


silio vel voluntate abbatis monasterium, vel cellulas C his verbis (In stat. c. 21) : « Mulieres, terininos in- 


monachorum quadam fuerit ingressa, merito ipse 
abbas et numen abbai:is deponat, et inferiorein se 
omnibus presbyteris recognoscat; quia talis sancto 
gregi przponi debet, qui eos lmmaculatos Deo of- 
ferre procuret, non per quaslibet familiaritates dia- 
bolo sociare festinet. » S. Basilius ( Serm. 1 de In- 
stil. monach.) : « Mulieres a monasteriorum ingressu 
prorsus arceantur. » S. Cassariusiu Regula ad Mona- 
elios cap. 11 : « Mulieres in monasterio nunquam in- 
grediantur. » ltegula S. Ferreuli (Cap. 4): « Nulla 
penitus mulier ad monasteriuin, etiamsi pro dilec- 
tione expetere videatur, accedat. Similiter eam etiam 
religiosis feminis vel puellis, ne qua forte occasio 
minus intelligentibus relinquatur, aceedendi licen- 
Sam amputamus : quia non potest habitatio in lon- 
gum 6856 secura, inimico proximo et hoste vicino. » 
Denique Heguia Ta:naieusis monasterii ( Cap. 90) : 
« Feminz vestrum non lrequeateut habitaculum, sed 
eum pro devotione sua, vel pro amore religionis ve» 
Suse expetierint inonasteriuim, non eis concedatur in- 
leriores monasterii januas introire; sed in oratorio, 
aut in hospitali domo reddatur illis honor et gratia. » 
Hanc veterum monachorum disciplinam contirmant 
eencilium Turonense 1 (Cap. 17) his verbis : « Mu- 
lier intra septa monasterii nullatenus introire per- 
mittatur; si abbas in hac parte aut propositus negli- 
gens apparuerit qui eam viderit, et non statim eje- 
cerit, excommunicetur. » Concilium Antissiodorense 


( Can. 26) : « Si quis abbas mulierem in monzsterio- 


suo ingredi permiserit, aui festivitates aliquas ibispe- 
etare praceperit , uibus mensibus in alio monasterio 
pecludetur, pane et aqua. contentos. » Similiter Ro- 
mapum sub S. Gregorio ( Apsd Baron. ann. 601) 
cavet « ne in. servorum Dei recessibus et eorum re- 
ceptaculis illa popularis conventus praebeatur occa- 
810, vel mulierum fiat novus introitus, quod onmino 
non expedit animabus eorum. » Ideu jubet S. ponti- 


trare nostros nequaquam sinlmus, scientes nec Sa- 
pientem, nec Prophetam, nec Judicem, nec hospitem 
Dei, nec filios, nec ipsum Dei formaium manibus 
protoplastum potuisse blauditias evadere et. fraudes 
inulierum.... Nec posse homiuem aut ignem in sin 
abscondere ut vestimenta illius non ardeant, aut 
ambulare super prunas plantis illzsis, amt picem 
tangere, nec Inquinari. » Et nova Carthus:eusiüm 
Statuta (Secunda part., c. 6, n. 22) : « Omnibus 
personis ordinis inhibeinus, ne iifra donroruiu no- 
sttarum clausuras, vel clausurarum limitatione« fus- 
8818 vel signis quibuscunque desighatas n ulieres 
ingredi permittant; sed potius quatum poterunt se 
oppenant, et. defendant, quantum in eis est, ne in- 
went; qui vero celpabiles, vel negligentes fuerint. in 
j remissis, si prieres fuerint, sint extra sedes suas 
ubique in conventu dsque ad sequetis capituium μα- 
ner4le, in quo etiám clament culpas suas; alii vero 


p de ordine usque ad idem capitulum sint it discip'ina 


generali, et obedientias, si habent, ἀπ] απ. » Idem 
renovant (1& part., c. 20, n. 5) in nova co'llectioue 
stitutorum Parisiis impressa anno 1582, prolib.n:- 
que auctoritate summorum pontificum. Julii Hl. et 
lii V, « sub pornis privationis officiorum que iu 
presentia obtinent, et inbabilitatis in. posterum ad 
illa et ad alia omnia, et suspensionis a divitis ipso 
facto sine alia declaratione iueuirrendis. » Nec wi- 
nus severi videpiur Cistercien-es, cum in autiquis 
delinitionibus hc scribunt (Dit. 5, cap. 5) : « lu- 
gressus inulierum intra septa abbatiarum nostraruu 
omnim interdicitur, nisi super hoc dormidi pape pri- 
vitecium habuerint speciale, excepto quod, enm mà« 
jor ecclesia noviter dedicatur, per novem dies e:usa 
devotionis ecclesiam vi-ltare poteruft ; sed nunquam 
tunc vel «lias occasione aliqua intra septa mouasrerii 
prrnoctare : sicubi. cotta. prssametum ftetit, dii- 
cooperiantur altaria, ei d.vit:ueu oliin iu nCa., :ü 


" . 


259 


5. P. BENEDICIT 


310 


eccle-ia celebretur, quandiu ibidem fuerint 1*$G A ministerii, et tales secum ipse pontifex iutrodueat 


mulieres : faciens sutem, vc] eonsentiens, et procu- 
rans per litteras apostolicas, vel quoquo modo, si 
albas fuer.t, omni feria sexta si! in pane et aqua us- 
que ad. sequens capitulum generale, ibidem veniom 
petiturus, et graviter puniendus ; si vero prior, vel 
subyprior, vel cellerarius fuerit, ab officio deponatur, 
et tribus diebus uno eorum in pane et aqua peragat 
levem culpam ; alii vero monachij et conversi poe- 
uam similem sortiantur, et uliimi omnium siut per 
annum. » Hujus decreti praxim (Exstat in Nomastico 
Cister., p. 500) saltem aliqua ex parte videre est in 
capitulo generali Cisterciensis ordinis anni 1905, in 
quo hxc recitantur : « Abbas de Poatiniaco, qui 
contra. formam ordinis reginam Francie cum aliis 
ejusdem sexus nou paucis in suum monasterium in- 
troduxit ad audiendum sermonem in capitulo, ad 
processionem in clausiro, ad reficienduin, et perno- 
ctandum duabus noctibus in infirmitorio, sumpta oc- 
casione quod ex rescr.pto domini paps, etes per- 
iuissione domini Cistercii eidem doninz patebat 
aditus illius monaste:ii, cum 60 usque procedeuduim 
πες dominus papa, nec abbas Cistercii indulseiint , 
»ed nec. etiam aliquid tale cogitaverint; et qnia tam 
enorme factum sustinuit in totius ordinis Cisterciensis 
injuriam ; licet absque omui retractatione depositio- 
vem mereretur in ivstanti, tameu ad instantiam et 
petitionem domini Remensis, cui negare quidquam 
uec volumus, nec debemus, et alioruimn etiam episco- 
porum, ei parcitur in praesenti. Verum ne omnino 
impunita remaneat tanta prsumptio, extra stallum 
»bbatis maneat usque ad Pascha, nec celebret nisi de 
necessitate sui offlcii, et «ex diebus sit iu levi culpa, 
tribus scilicet diebus in Cistercio, et tribus in Pon- 
Viniaco, uio eoruin in pa: 6 et aqua hinc el. iude. » 
Cassinenses (Cussin. Declur. in Beg. S. D., cap. 55) 
euam sub paa excominunicationis :pso [acto in- 
curreuda probibent, duci aut recipi intra septa re- 
gul ria monasteri: mul.eres, sive laicas, sive religio- 
sas ; Coelestipi (In Const. c. 14, 6 
Lonis officiorum, perpetua inhabilitatis ad illa et alia 
in pos:erum obtinenda, et aliis pcenis in canonicis 
sanctionibus et Rom. pontif. bullis expressis. Deui- 
que Con: tutiones congreg:tionis montis Oliveti pauca 
hac babent (Part, u, c. 55) : « Mulieres nunquam 
(nviolabiter servata. bulla Pii V super. hoc edita) in 
wonasterium ab abbate admittantur. » 

Porro qu:e bacteuus a nobis dicta sunt de mulierum 
in monasteria virorum iugressu prohibito, idem e 
converso asserenduim de viris in ceenobia virginum ; 
illis nimirum interdictum fuisse omnem aditum, ut 
patet ex supra citata Justiniani novella 455, ex 
ὃ. bsidoro in lib. n de Eccl. officiis cap. 15, ex Vita 
S. Liobz cap. 1. in quo refertur duo in Anglix loco, 
qui dicetur. Winbrunno , fuisse conobia, virorum 
unum, feminarum alterum, « quorum ab initio lun- 
dationis sue ulruinque ea lege disciplinze ordiuatuin 
esi, Ut neutruià eorum dispar sexus ingrederetur ; 
nunquam enim virorem congregationem femina , 
&ut virginum coutubernia quisquam. virorum intrare 
permittebatur, exceptis solummodo presbyteris , qui 
jn ecclesias earum ad ageuda missarum ofticia tan- 
tum ingredi solebant, et consuinmata oratione sta- 
tim ad sua 1857 redire. » Et cap. 2, S. Tetta, ejus- 
dem monasteri abbatissa, diciiur « non. tantum 
laicis aut clericis, verum etiam ipsis quoque episco- 
pis in congregationem earum » negasse ingressum , 
excepto nimirum aliaris ofticio. Idem videre est in 
privilegio Joannis pap:e IV, pro sanctimonialibus cu- 
jusdam coenobii B. Mariz in Gallia, in quo inter alia 
summus pontifex vult, ut « episcopus, quem mater 
»pirita is, paterque monasterii, vel cuncta congrega- 
tio voluerit, ad celebranda missarum solemnia in 
congregatione abbatiss:;e vel etiaun reliquarum junio- 
rum, sacrandi etiam tabulas altaris, in quibus imnissze 
debeant celebrari, habeat facundiam * in eodem ino- 
nasterio ingrediendi, ad officium scilicet sacerdotalis 


D 


qua es vita et relig 0 sancta commendat : quo pera- 
cto officio, nihil contingens, nihilque amliens per 
conenpiscentiz? stimulum, vel rapinz pravitatis *nge- 
nia, sed gratis per omnia agens, ad propria mox 
regredi non moretur. » Ubi quod ait : Tales secum 
ipse pontifex introducat, etc. , intelligendum videtur de 
aliis aliaris ministris, ut colligtmus ex Regnlis 
S. Czsarii ad virgines, c. 55, et S. Donati cap. 55, 
in quibus hec lego : « Nullus virorum in secreta 
parte in monasterio et in oratoriis introvat, exceptis 
episcopis, provisore et presbytero, diacono, subd:a- 
cono et uno vel duobus lectoribus, quos et zetas εἰ 
vita commendet, qui aliquoties missas facere debeant. 
Cun vero aut tecta restauranda sunt, aut ostia , vel 
fenestre sunt componend:e, aut aliquid hujusmodi 
reparandum, artifices tantum et servi, ad operandum 
aliquid , si necessitas exegerit, cum provisore in- 
troeant; sed nec ipsi sine licentia aut permissu ma- 
iris. » Addit S. Casarius cap. 54 : « Matronz etiam 
s:z:eculares, vel puelle , seu rel'quze mulieres, aut 
viri adhuc in habitu laico similiter introire prohi 
beantur. » Quid quod nec medicos virginum mona- 
steria ingredi permittat S. Gregorius papa? Vide 
conc, Matisconense 1, cap. 2, Forojuliense ann. 791, 
Cap. 12, et novissime Tridentinum, sess. 95, de 
Kegul. c. δ. 

Quz autem ex Regulis S. Czsarii et sancti Donati, 
ex privilegio Joannis papa: IV, et ex Vita S. Liolxe 
modo protulimus, ea nou solum probant denega uim 
prorsus in asceteria virginum viris aditum, sed etian, 
quod majus est, in earum Oo atoria seu eccle :as, 
quod coníirmatur ex concilio Epaonensi anno 511, 
cp. 38, Arelatensi anno 815, cap. 7, Turonensi ur, 
eodem anuo, cap. 29. Idem vice versa de monacho- 
rum ecclesiis assereudam est, in quas nullus omnino 
mulieribus quibuscunque, etiam religiosis, patebat 
ingressus, ut colligitur tum ex Regula S. Aurehaui 
ad mouacüos, cap. 15, qux feminas sive consangui- 


9) sub pena priva- (7 neàa8, sive notas, aut alias ad Orationem ingredi non 


permittit , imo nec viris laicis; ex cap. 14; ex con- 
cilio Antissiodorensi can. 25 , quod cavet ue abbas ip 
monas erio mulierem a. mittat, aut festivitates aliquas 
ibi speclare piaecipiat; ex coucilio Romano , in quo 
S. Gregorius papa prohibet, ne episcepus missas in 
cenobiu monachoruin celebret, ne forte « in sen o- 
rum liei r. cessibus et eorum recep:aeulis ulia popu- 
laris 1568 praebeatur occasio conventus , vel mulie- 
rom fíat novus introiius, quod omuino nec expedit 
animabus eorum; » ex supra citata Justiniami no- 
veila, qua» nequidem ad celebrandum teruum , no- 
num, quadragesimum, et anuuum defunctorum diem, 
ad monasteria virorum feminis permittit inyressum; 
ex Gregorio Turonensi, referente S. Romanum abba- 
tem Cundatisceusem, ut mulieribus ad suum sepul- 
crum, quod Deo revelante noverat miraculis corusca- 
turum, pateret accessus, voluisse extra preprian 
ecclesiam sepultura donari, « Non porest. fieri, in- 
quiens, uL ego in. monasterio sepulerum habeam, a 
quo mulierum arcetur accessus. » Atque lue — fuit 
communis o: dinis Benedictini usus, geueialisque peue 
omnium inonasteriorum nostrorum consuetudo : quo: 
ne quis a nobis gratis confictum e se existimet, quasi 
8.ngularem quorumdam, et quideu paucorum: coeno- 
bioruum praxim, pro generali consuetudine traducere 
velleiuus , rem si non de omnibus , saltem de praeci- 
puis et insiguioribus monasteriis certssimis tesu- 
moniis demonstrare non erit fortassis ingratum, et 
utinam aliquando utile ! 

Atque ut a ujbonasteriis ab ipso S. P. Benedicto 
cousiructis exordium ducamus, quamvis non legamus 
S. Fatrem mulieres ab ingressu ecclesiarum. exelu- 
sisse, nihilominus tamen cam neque in ejus Vita, 
neque in «jus Regula bunc illis perimisisse scribatur, 
non levis conjectura est, ejus ecclesias. mulieribus 
peuitus inaccessas fuisse : saltem id sibi persuasisse 
videutur olim Cisteircicnses, cum exemplo S. legisla- 


f^ Sie pro copia, facultatem, nisi malis accusare tyj ograpli^s. Epir. 


Iu lita 


REGULA COMMENTATA. CAT. iV. “4 
ralorii aditum feminis denegarunt, uti ipsi A przfato monasterio. propellebat; » quamvis. postea 


ur iw Exordio parvo Cisterciensi, cap. 12. 
luftam nostram corroborat supra cilatum a 
. Gregorii decretum, quo interdicitur episco- 
monachorum ecclesiis missas celebrare, ne 
iC occasione mulierum fieret in eas novus introi- 
5 verba denotant rem ante prorsus in;uditaim, 
n non diceretur novus. Certe inaccessam femi- 
npore Constantini papa, lioc est initio s;eculi 
)manam S. Anastasii ad Aquas Salvias eccle- 
constat ex acis qu.e refert Darouius ad auu. 
yi S. inartyris reliquis extra monasterium in 
3. Joannis ecclesium energumenz  li»erand.e 
delatx: dicuntur, eo quod in ipsum monase- 
id est monasterii basilicam , mulier non ingre- 
Sed quidquid sit de movasterii* a S. Benedicto 
iis, de eo quo. post mortem pretioso corporis 
sauro ditare dignatus est, Floriacensi scilicet, 
ontrorersia esse potest, post Adrevaldi iesti- 
n in fib. 1 Mirac. S. Benedicti, cap. 28, ubi 
je reliquiis SS. Dionysii et Sebastiani Floria- 
nonasterio concessis, sie loquitur (Scc. 11 Be- 
ag. 584) : « Porro quia antiqua auctoritate 
im erat leminas extra exteriores portas mona- 
iaudquaquam transiium introrsus liabere, hi 
longe sanctorum iemorias secuü fueraut, ad 
convertuntur, ut periniiteretur eis po-ceutibus 
xationis ecclesiam in qua sanctorum reliquia 
Le erant, ingredi, volaque sua persolvere : 
juia adversum erat religioni monasticie, «ullo 
» pacto imperrare valuerunt. Illis vero io prece 
antibus, cepere et am quique nobiliores causa 
auti rumoris excitati, ad tam veneravile un- 
jue contluere spectacul «n, junctis jue precibus 
lorquere quoquo modo ab abbate et Irairibus 
unt, uL extra portam monasteri, ad o: cidenta- 
lagam, in loco nemoribus consito. tentorium 
li juberet, quo me:nori:e sanctorum certo tem- 
hoc est vigilia Dominici diei, deferrentur, » 
xc verba Ez antiqua consuetudine , οἱ quia «d- 
| erat religioni monas'ice, nou obiter trauscur- 
sunt. 
idem fuisse Castrensis S. Benedicti monasterii 
' Narbonensis consueiudioem discimus ex Ai- 
lib. 1 de Transl. S. Vincentii, c. 4 (Sec. iv 
S. part. 1), ubi refert S. imartyris corpus illuc 
itum non statim in basilica S. Benedicti fuisse 
tum, 56.} « servandum, in juit, venerandumque 
lesia alm:e Genitricis Dei ante ipsius ceenobii 
n collocaverunt, ob devotam maxime femina- 
uentiam, quibus monasterii ips:us aditus ex 
à Patrum ejusdein loci consuetudine deiega- 
Additque : « Decreverunt tamen novam. basi- 
in ejus bonorem monasterio vicinam exstruere, 
àm utriusque sexus personis devotis liber sit 
us. » Vide ejusdem libri cap. 17. 
ἢ. institutum in monasteriis a se institutis, 
xlem euin. S, legislatore uostro gaudebat no- 
eodemque agebatur spiritu, S. B«nedictus ab- 
ajaucensis propagavit, ut colligimus ex anonymi 
lam sermone (Exstat in append. ad Vit. S. Be- 
bb. Ania., sac. ww, part. 1), ubi agens de hasi- 
niaDensis monasterii, b:ec dicit : Hic locus « in 
prioribus. habitus est religione , ut mulieribus 
Um arceretur accessus , ne quielibet. occasio 
i$ regularis observant:ae corrumperet mores, » 
uein locum ideo referimus , quia cum plurima 
en.i cenobio monasteria fuerint subdita, haud 
imus similem in omnibus viguisse discip inam, 
judicium ferendum est. de cunctis monasteriis 
Olumbano fundatis, aliisque, ad qux e suis co- 
monachorum transmisit, ut iore quem Theo- 
i$, age.te Brunecbilde , Luxevio expulit, vo 
»::culares homines in interiora immonasterii re- 
«4 admittere , teste Joua in. ejus Vita, n. 95, 
ut ait auouymus iu Vita S. Agilt abbatis hes- 
si$ cap. 7, « co quod. accessi. [ΠΝ ΠΆΓΗ à 


cjusde:u S. Agili gratia, uterque, Tlicodoricus scilicet 
ei Brunechildis, « testauienta nihilominus de prz- 
fato caenebio regali couscripserunt muuiliceutia , 
quibus deinceps que'e servi Dei per labentia mane- 
reut tempora in. diiui cultis. perseverantia. amoto 
feminarum accessu. ν Quam discijlinam. servarunt 
postea usque ad mediun seculum nonum, quo « Huc- 

ertus clericus, Dosonis filius, monasterium iu com- 
memoratione D. Petri. Luxovio constitutum , cujus 
clausi aditus mulieribus nunquata patuerat, liostili 
modo ingres-us , cum illiciris mulieribus per aliquot 
dies remorari nou trepilavit ; » qua de re eum ar- 
guit Benedictus papa Ill in epistola ad episcopos iu 
regno Caroli coustitutos. 

S. Columbano prziverat S. Joannes Reomensis ,. 
qui, ut legimus in ejus Vita, n. 10, nequidem s:ecu- 
lares viros sacris iysteriis interesse sincret , 1 G0: 
multo minus feminas ; perseveravitque hic ritus, sal- 
tem quoad lemiuas , usque ad secundam S. Joaunis 
trauslationern . lempore Caroli Magui factam , quo 
« ipsa rei novitate sexus uterque promiscue ingredi 
permittebaiur ecclesiam, » ut scribit anonymus. in 
historia przefatz iranslationis n. 8 (Sec. 1 Bened., 
pag. 635). « Processu vero teinporis, addit idem scri-. 
ptor (Ibidem), ejus loci fratres religioso sancivere 
consilio atriuim caemobii a frequentia feminarum per- 
petuo coercere , regulari professioni non integrum 
lore arbitrantes, muliebri frequenter vel aspectui. in- 
suescere, vel alloquio implicari, » 

liaud ,.rocnl a lteomeusi distat Desuense S, l'etri 
comobium ,. quod temporibus Pippini regis Anl 
cujusdam Thicodardi uxori non tam custodiendum 
quam diripiendum tradivuim cum fuisset, αὐ ingressu 
sacrosancte basilic apostolorum, prohibent.bus mo- 
nachis , nliquandiu temperavit, postea vero δ Ἰδαῖος 
facta, temeritatis penas divinitus dedit. Auctor Joan- 
nes monachus in Ctironico Desuenusi. 

Consim:lis exstitit in Calineliacensi cenobio rel:z' o, 
C ageute potissimum S. "he-fredo. abbate , ut tradit 

anonymus in ejus Vita, n. 9 (Sec. wm Bened., p. 1): 
c Uratoriui tanta liosestatis cautela jrovidebat, ut... 
feminei accessus procul habecent sedem cirea templi 
Januam. » [ta etiam monasterii « Garactensis ecclesia 
sarcophagum cum) cineribus alini tenet. Pardulfi , 
quie ad testimonium illius castiss.m» vite feminam 
nullam admittit, » ut scribebat anno 14: 5 Gaufredus, 
prior Vosieusis. H:;ec in memoriam revoc nt id quad 
de S. Fiaerio referuut (Vita S. Fiser., n. 6, suc. n), 
$cilicel « ab illo tempore, quo mulier virum Dci ac- 
cusavit apud episcopum , mulieres in ejus monaste- 
rium, » loc est monasterii eeclesium, non intrasse, 
quod quidem hactenus saltem aliqua ex parte obser- 
vatur, nulla cancellos sacelli sancti confessuris trang- 
gredi impune pra-umente. 

Quid de Majori Monasterio dicam? cujus bssilieam 
feminis penitus inaccessam docet historia uanslstionis 
S. Gorgonii n. 8(Sec. iv Dened., parte 1), uhi S. re- 

D liqui « in aperto extra moenia monasterii loco pra 

utriusque sexus concursu ad tempus » delati descri- 
buntur. dem de Turcnensi. S. Martini. ecclesia di- 
cendum est, in qua cauovici eam quam a monachis 
acceperant disciplinam al.quandiu , eti um abjectis 
imonasticis insiitutis retinuerunt, uli apparet ex epi- 
stola (Kxstat ii. Spic. tou. lH, pag. 515) Leovis papae 
sepiini ad Hugonem principem et abbatem. 

Slupenda prorsus atque omni. admiratione. digna 
videlur. hac in re S. Carilefi constantia (S. Siriur 
dus in Vita S. Carilefi, n. 28, sec. 1 Bened., p. 649) : 
cum eniti ejus conspectu aliquando frui desiderasset 
Ulwogoda regina, niissis eam ob rem ad S. virum 
nuntiis, lioc retulit respousi : ἐ Ite, optimi juvenum, 
et domia:e vestras hacc inca verba referte.. Si quid 
pravaleo, pro ea exorabo ; certum tamen habeat, 
quandiu in curpore luero , faciei ime . iülieris ne- 
quaquam visurum ; neque liuc coenobinm, quod Do- 
mino pracipiente (oostrusi, ingressui mulieris uii 


U 


345 


S. P. BENEDICTI 


4.3 


quam pateb t. » Quo.l de ecclesia intelligendum esse A audebat.» Nec de.nceps id permissum es! ad sxculum 


ii inifestum est ex lib. Mirac., n. 12. 

In Landeveneco etiam monasterio idem viguit fe- 
minis interdictum, 16] testante S. Winwaleci vita 
terlia. 3pud Bollandum, iun cujus n. 4 hxc leguntur 
(Boll. ὅ Mart.) : « Hujus loci lioc privilegium fuit, 
nt ex quo tentus est primum a sanctis Dei lege a 
S. Guingaloeo sancita, femineus illum nunquam te- 
ioeraret introitus. » ldern de Deer-i coenobio constat 
ex Ermeniario in bistoria translationis S. Filiberti, 
ad pridicium monasterium circa medium szculum 
nonum facta (Sec. iw Bened. part. 1), in qua « du- 
bitatur utrum feimineus sexus cum ceteris fidelibus 
admiui debeat , necne , ut pete eujus. frequentatio 
postqu:m monachi ibi hahitare coeperant, nulla oin- 
nino exstitisset. Decerniturque saniori consilio qua- 
tenus aecessus eis communis tribuatur usque ad 
expleti nem unius anni, » inquit Ermentarius n. 90. 
Vide n. 72. 

Jm vero si gradum faciamus ad nostra Norman- 
nix et Picardix monasteria, idem institutum in pre- 
cipuis receptum fuisse non minus constabit , ut in 
Fontanellensi S. Wandregisili, iu Madriacensi S. Leu- 
fredi, in. Flaviacensi 8s, Geremzri. De Fontanellensi 
etsi non ita eluceat , tameu non obsenre colligitur 
ex lib. Mir. S. Wandregisili cap. 1, in quo mulier ex 
pago Caletensi ob violatum festi diei S. Wandregisili 
religionem divinitus punita, « poposci! se flebili: cum 
voce ad S. Mariz basilicam, qux vicina erat Font.- 
nell:e coenobio, ejusque ditionis perduci, » cumque 
S. confessoris ecclesiam aspexisset sanata est. Ut- 
quid enim S. Wandregi-ili patrocinium rogatura, 
non ejus in ecclesiam, sed in B. Maria vicinam 86 
duci poscit, nisi quia feminis erat inaccessa ? De Ma- 
drincensi res citra controversiam esse debet ex Mir. 
S. Leufredi cap. 4 (Sec. n, part. 1, p. 595), ubi 
« lemiua cxca juxta monasterium adveniens cum 
cognovisset nullum aditum femiuis illuc ingrediendi 
patere, misit candelam ad memoriam viri Dei per 


usque decimum quartum. Denique de Laubiensi 
testatur Folcuinus in libro de Gestis sbhatum Lau- 
hiensium, cap. 4 (Spicil. tom. Υ 1). iu principslem 
S. Petri basilicam illicitum fuisse, ni-i certo tempore, 
feminis accessum, id quod Folcuini tempore , qui 
obiit anno 990, adhuc usus obtiinebal : quapropter 
S. Ursmarus aliam in montis verticem, ad quam po- 
pulus confluere posset, construxit. 

Eamdein in Anglia viguisse consuetudinem, agente 
presertim S. Cuthberto, egregia Turgotti testimonio 
comprobatur in libro i Historiz Dunelmensis, cap. 17, 
in quo sic loquitur : « In nullam pene ecclesiarum 
quas confessor heatns (S. Cutlibertus) sive ante, sive 
in tempore fugze, vel post, sui sacri corporis praesentia 
illustravit, ulla usque hodie feminis esse constat in- 
trandi licentia. » Deinde causam reddi: ; tum subdit : 
« Uinnibus ergo et viris et feminis consentientibus 
omne suis et in przsenti et post futuris temporibus 
muliebre interdixit consortium, earumitue ab ecclesisa 
$u:e ingressu penitus amuvit introitum, Unde in insula 
sedis episcopalis ejus faeta ecelesia,.... jussit ut illa 
missas et verbum Dei auditurze mulieres convenirent, 
ne propius eccle-i:, in qua ipse cum monachis con» 
versabatur, unquam accederent. θυ consuetudo ua- 
que hodie diligester observatur, in tautam, ui nsi 
metus bostilis vel eoncrematio loei eomyellat, nee ia 
carmeteria quidem ipsarum ecclesiarum, ubi ad teae- 
pus corpus ejus requieverat, mulieijbus introire li- 
ceat. » Hac Turgotius sub fiuem sxculi x1 scrib:bat. 
Sed pr:eclara sunt ea qu;e de Thorneiensi monasterin 
refert Guillelmus Malme-buriens 5 (Lib. wv de Pont. 
Angl., sub fin.): « Ihi solitudo ingens ad quietem 812 
monachis, ut eo tenacius lireant Superis, q'io casti- 
gatius mortales conspican'ur. Femina si ibi videtur, 
monsiro habetur ; maribus advenientibus quasi angelis 
piauditur, Caeterum ibi : ullus nisi momentanee con- 
versatur, » 

Quam in Ànglia hauserat disciplinam S. Bonifacius, 


quemdam horninem. » Et in ejus vita p, 6, in loco C banc i: Germaniam prof. ctus , in. ununasteriis a »6 


possessionis su:P oratorium adhuc laicus statuisse 
dici'ur, « ubi nullus int'oitus nec acce-sus feminis 
dabatur. » Similiter de Flaviacensi, in quo S. Gere- 
marus ecclesiam ex jussu angeli construxit , bac 
couditione, ut « mulieribus nullus unquam ad eun 
accessus patebit, » iuquit Vit:w scripior, n. 24. Simi- 
lem disciplinam io suo monasterio instituisse Eliza- 
char abbatem Centulensem auctor est auouyinus ia 
lib. 1 Mir. S. Richarii, n. 4, et Hariulfus ia Chron. 
Centul. lib. 11, cap. 4. 

Sed j 1n tempus est ut in Delgium pertranseamus. 
]hi insign ora haud dubium monasteria censeri debent 
Einonense S. Amandi, Sithivense S. Bertini, et Lau- 
biense, in quibus omnibus olim eccl»^six feminis baud- 
quaquam patebant ( Spicil. tom. 1V). De Elnonensi 
luculentum habemus testimonium in Supplemeuto 
Milonis de vita. S. Amandi cap. 6, ubi S.. praesulis 
corpus translatum dicitur ex S. Petri basilica (Sec. 


coustruclis ibidem refudit, ecele-iarum aditu feminis 
pror-us interdicto, maxine vero in Fuldensi omuium 
nobilissimo, eujus basilica uni S. L'obzx ob reveren- 
tiam S. martyris patebat , ut testatur. Rudolfus mo- 
nachus in Vita S. Liob: cip. 22 (Sire. i1. Bened., 
purt. n, pag. 4356), his verbis : « Interdum eiiam et 
ad monasterium Fuldensium monachorun causa ora- 
tiouis venire solebat, quod nec prius, nee postea uli 
uuquam feminarum con edi potuit, quia loco illi, ex 
quo ἃ monachis habitari. coeptus est, femineus ne- 
gabatur jugressus : tantum autem. 1639 huie suli 
concessus esL, propter lioc quod S. martyr Donifacias 
eam senioribus corum commendavit, corpusque illius 
ibi sepeliendum decrevit. » S. ribit.ju* Drouverus 
(Lib. 1 Auiq. Fuld., c. 8) hoc caput a majoribus tam 
saucte cultum fui-ee, « ut privilegiis a Marino papa 
seculo ix abbati Hadamaro , et a Silvestro szculi x 
a'late Erkembaldo, et ἃ Juanne Riclardo subinde , 


W Bened., p. 726) ; « quse quoniam pro sui parvitate p) aliisque ab alii» pontificibus pestea concessis, et no- 


tanti prosu'is tumulo visa fuit incongrua, atque etiam 
secundo sexui propter monachorum habitacula inac- 
cessa , frequenti religiosorum virorum conventu vi- 
sum est aliam maguitudiue przestantem debere zdi- 
licari, quae ex utroque sexu a coufluenti illo sufliceret 
multitudini populari, nimirum exira monasteri au- 
bitum. » De Sithivensi nihilominus constat ex lib. n 
Miracul. S. Bertini, c.p. 12, a tempore 169 S. Ab- 
batis usque ad annum 938 (Sec. m Bened., part. 1), 
quo Adsla, Flandris comitissa, « cuin sepissime ma- 
gnis inlrmitatibus esset aggravata, desiderare ccepit 
ut in boc 1uouasteriv €i licentiam monacbi darent 
intrare, ut coram altari S. Bertini pro salute depre- 
catura liceret se prosteruere, » Qua licentia a mo- 
nachis obtenta, « feria secunda Pascha introduxerunt 
eam episcopi in eodem monasterio non sine tremore 
ms31ino, quoniam boc illa prima facere prasumpse- 
Fai, quud antea reginarum nulla concupiscere vel 


minalim insertum sit, et religiose a posteris obser. 
vatum. » ld quod probat tum de Lotharii regis 
uxore, cui die S, Peniecostes sacris interesse in pri- 
mario monasterii tenplo non licuit ; tum etiam de 
conjuge Frederici imperatoris, « cui, quia regina in 
cemibuu ejus erat, urbein. Fuldam intrare non li- 
cuu. » Addit llrouverus emollita sewel 1.12 disciplina 
per Bouifaciusu. papam IX, rogatu Joannis Merlavii 
abbatis, « anno 1598 templum Fuldense fulmine de 
6050 tactum , 7 die Juuii conflagrasse, id quod im 
panain violate disciplinze accidisse posteri credide- 
runt. » Hzc tamen summi pontificis concessio non 
nisi festum S. Bonifacii aliosque dies festos nonnullos 
respiciebat, alioqui etiam Trithemii tempore necdum 
femivis patebat im ecclesia Fuldensi aditus, uti ipse 
lestatur in. Vita Rabani. 

Hanc eirca templa monachorum religionem omni- 
bus iu locis, ut putuit, S. Bonifacius iuduxit ; unde 


REGULA COMMENTATA. CAP. 1V ^46 
B. Altonc ecclesiam sui monasterii couse- A tiam co'loquendi; ita tamen ut abbas causam de qua 


c. i, part. in, p. 218), « cum illo adve- 
' solite vellet ila consecrare, ut nulla imu- 
et illud intrare, postulavit B. Alto ne tali 
[Ὁ oratorium cousecraret, Dixii. maxime 
&epiu- ad opera varia procul egressis, ut 
um domi remanentes orent pro $e $uisque 
petitioui consentiens, 10x. S. Bonifacius 
quidem cons*crando tam. feininis quam 
esse conmimunem; sed fontem. quemdam 
loco juxia e:clesiam positum ea bened. xit 
inulieri nulli liceret ad eum accedere et 


nibus duo superaddo exempla, uunuin. de 
, monasterio ex lib. Mir. S Remacli epi- 
ectensis, cap. 30, in quo mulier contracta 
reliquias δά ποῖα dicitur (Sec. 1, pag. 
€« quia non facile apud nos nisi certa ex 
ine adinittuntur, ante fores capuobii depo- 
quit anonymus seriptor. Alterum de An- 
egenobio eruitur ex !ib. Mirac. S. IHuchber:i, 
ji hec lego (Sec. 1v, part. 1, p. 298) : 
nporis sub venerabili Sevoldo tanta in loco 
"nis reveren.ia, ut quibusque &ecularibus 
sset ibi conveniendi liceutia, nullu-que 
ii aditus concederetur feminis, nisi iu. an- 
' ipsius ponuficis. » Sevoldus porro Anda- 
DBasterium rexit annis 10 ab an. 856, 
$ bactenus satis demonstratum puto, non 
! quorumdam, sed geueralem pene om- 
asteriorum [uisse cousuetudineim  feininag 
monachorum arcendi; quam in ipso na. 
linis sui exordio arripuerunt Carthusieuses 
esque monachi, r tinentque. etiam nuuc 
n laude ubique Carthusienses, 1645 in ipso 
rcíensi comobio, aliisque lursiian. non- 
reienses ; nam passim nunc eurum eccle- 
feminis, quas in P.utiuiacensi solis An- 
Bulieribus ob reverentiain. S. Eduiuudi 
jebanut, teste Matiiwo. Parisio ad annum 


Jenses non modo ecclesiam claudunt fe- 
nec accessum quidein ad. silvam, in qua 
perwittunt. « ln. circvitu autem. dicte 

naldulepsis), inquit Hieronymus monaclius 

ἢ serin. de S. Romualdo n. 65, est. pul- 

να lignorum abietum per spatium unius 

taliei, quam silvam abieium nulia. mulier 

'edi sub poena excumipunicationis lae per 

papam sententie. » 

modo monasterii aut oratorii. iutroiium 
m denegarunt veteres ionachi; sed nec 
ad colloquium adim ttendas. esse censue- 

δ Fogatus aliquando S. Pachornius ἃ quo- 
liam energumenam liberaret, respondisse 
ejus Vila cap. 56) : « Non est. nobis con- 

im mulieribus lo jui. » Et S. Carilefus ad 
Ultrogotha regina ejus couspectu (rni de- 

: «€ Certum babeat, quandiu in corpore 

em we mulieris nequaquam visurum (/n 

t. 28, δῶσ. 1). » Et apud Cassianum (Lib. 
« Haec est antiquitus Patrum. perimaneus 
e sententia.... Ummnimodis monachum fu- 
e mulieres, et episcop»s, etc. » Episcopos 
ropter imnanuum impositionem ; feminas 
riculum. Sed qu:à nonnunquam aliud sua- 
itas, tunc qu:dem non nisi breviter, idque 
is loqui permittit S. Basilius in coastitutio- 
asticis eap. 4, et qu.deun prasente soeio ; 
iu ad solam acceue:e, inquit, nulla religio- 
ermiuit : melius est enim esse duo quam 
ul euim et fidelius et tutius res geritur. » 
rhDit Regula S. Ferreoli (Cap. 4) his ver- 
mmlibet fratrum evidens causa colloquiutn 
is duBtaxat honestis habere compulerit, 
permitieute abbate, et adbibitis testibus, 
üs duubus ex fratribus, accipiant licen- 


C 


colloeutio exstiterit non ignoret, » ldem etiam sul 
grav.ssiwis panis S. Columbanus. (In Penitent., n. 
91) : « Qui solus cum sola femina, sine persouis 
certis. fainiliariter. loquitur, maneat sine cibo, vel 
duobus diebus in pane et aqua, vel ducentis plagis. » 
Et S, Fruciaesus (In fieg. monast. comm. cap. 15) : 
« Quod si de supra taxatis quispia:s) $0lus cum sola 
fabulare deprebenditur, centum. ictibus extensug 
publice verberetur; et qui !alia facere przsumit, 
cum cautione admoueatur. Quod si abusive liabuerit 
monachorum precepta, et hanc secundo germnina- 
verit culpam, verueratus denuo carceri inancipetur, 
aui δὶ peenilere noluerit, foras yrojiciatur. » Eum- 
dem morem etian viguisse apud nestros Cluniacen- 
ses colligitur ex Joanne monacho in lib. 1 de Vita S. 
Odon., Dn. δύ. 

Denique his omnibus addendum est quod inter 
Patrum Apophthegmata legimus (Tom. 1 Mon. Eccl, 
Grac., p. 911) : « Il:ec in Sceii eonsuetudo invaluet 
rat, ui 5] accessisset mulier ad loquendum fratri, 
vrl alteri. necessario suo procul invicein 163 se- 
dentes colloquerentur, » Vide qui supra retulimus 
ex mss, Consuetudiuibus S. Benigni Diviouensis «e 
eflicio eleemosyuarii, p. 124, et in lib. v de Antiq. 
monachorum litibus, de fratribus ja v;am directis, 
qua oninia declarant quam. horrerent. Patres nosti 
quarumcunque feininarum vel levissimam canversa- 
Uuouem, et quantum nos ab earum colloquio, quod 
quidem prodesse nihil, obe-se plurimum potest 1:- 
mere debeamus. Et utinam aque abhorreamus ac S. 
Jeannes abbas Gorzieusis, qui adhuc laicus (Im ejus 
Vàa n. 16, sec. v Bened.) « tautum pudicitiz virtus 
meutem ejus totain. pervaserat, ut quo forie loco 
mulierem sedisse conspexerat, nullo pacto, illa re- 
cedente, eodem ipse vel fatigabundus succederet. » 
Sed de his satis,,si tamen liac de re satis dici potest. 
V:de S. Basil. tegula ex versione Ruffini interro- 
gat. 197 et 198; Vitain S. Paterni epis.-opi n. 9, $2c. 
n Bened., pag. 1102; et S. Hugonis epi:copi Gra- 
tianopolit. n. 15, apud Boll. 1 April. 

Nullum odire.] Recte enim S. Basilius (Serm, 2 de 
] stil. mon.) : « Si Deus, ut. dicit Joannes, charitas 
esl, necesse est omnino diabolum esse odium. Quem. 
admodum igilur, qui charitatem habet, is Deui 
habet; sie et qui oium babet , diabolum in se ipso 
nutrit. » Quare de monachis monasterii Alexandrie 
narrat. Joannes. Climacus (Grad. 4), « quod. si quis 
ex illorum contubernio aliorum osor depreheude-— 
rctur, bunc pastor in se;uuctum ab aliis cagguobium, 
tanquam reum in exsilium amandabat; cumque con- 
viciatug 6.661 aliquaudo quidam frater alteri, ex 
templo eonviciatorem ejiei pricepit, d.cens non de- 
beie duos d.emoues 65:6 in coenobio, unu visibi- 
lem, et alierum invisibilem. » 

Zelum πον habere, invidiam non ezercere,] Zelum 
Scilicet amaritudinis malum, qui separat a Deo et 
ducit ad infernum, de quo cap. 72. kt invidiam, 
per quam mors intravit in orbem terrarum. Vid. 
Ca-s. coll. 18, cap. 17; et Hegulam S. Ferreoii, 
cap. 9. 

Conientionem non amare.] « C^ntentio, ex S. Basi- 
lio (Ategul. brev. interr. o6), est, quandocunque quis 
ne altero inferior videatur, fac-re aliquid studet. à 
Manc idem. S. doctor tanquam meditotionem et viam 
ad rebellionem, ἃ monasteriis amandari jubet ; unde 
et in poer 3 «qu;e sub ejus nomine exstant inter ejus 
opera n. 24 (Serm. 3 de Instit. mon.), ista habetur : 
« Si quis de Seripturis contentiese dispulat, careat 
lienediciione. » Et in Kegula S. Pachomii (Art. 118) 
lego: « Si inventus [uerit unus € fratribus aliquid 
per contentionem agens, vel contradicens majoris 
imperio, increpabitur juxta ieusuram peccati sul. » 
Quse totidem verb s exstant in Regula Orieutali cap. 
14 (Tom. 1 Mon. Eccl. Grac., pag. 561). Quid ergo! 
« Si quis locutus faerit de qualibet re, aiebat albas 
Mates, ne conteudas cuim eo* sed si recle. disserit, 


941 


S. P. BENEDICTI 218 


dic : Etiam ; si vero male, dicito : Tu scis quomodo A verum justitize Solem, qui tunc nobis occidere diei- 


loquaris; neque concerta cum illo de rebus quas 
vrotulit; atque hizec est. bimilitas. » Hinc S. Colum- 
banus. in Poenitentiali : « Qui fratri, inquit, aliquid 
judiconti responderit : Non ita est ut. dicis, prxter 
seniores junioribus dicentes simpliciter, supposi- 
tioue sileutii, ant quinquagiuta percussionibus (sup: 
ple plectatur.) Nisi hoe tantum licet. coxquali fratri 
suo, si veracius est aliquid 166 quam ille dicit, et 
recordatur : Si bene recolis, irater; et alter hoc 
audiens non affirmet sermonem suum , sed humiliter 
dicat : Spero quod tu melius recorderis, ego per 
oblivionem in verbo excessi , poenitet me quod male 
dixi. Ecce verba filiorum Dei.... Caterum qui se 
excusaverit, non filius Dei spiritalis, sed Adam car- 
nalis judicetur. Qui δὶ non cito ad portum requiei 
hutnilitatis Dominice. confugerit, nimiarum coutra- 
dictionum aliis aperieus, in superbia persistens, de 
libertate sauct:e. Ecclesiw in celluia ob poenitentiam 
agendam separetur. » 

Elationem fugere.| Cujus quatuor species enumerat 
S. Gregorius papa (Lib. xxvi Moral., c. 2): 1* eorum 
qui bonn. a seipsis habere exi-timant; 29 eorum 
qui bonum quidem sibi datum agnoscunt, sed de suo 
da!'um, et pro suis meritis accepisse credum ; $9 
eoruin qui se jactant habere quad non. latent; 49 
corum qui despectis czeteris, singulariter videri appe- 
tunt habere quod habent. 

Seniores venerari.] Seniores vocat non solum de- 
crepitos, sed antiquiores, el primos ordine, digni- 
tate, officio, meritis el virtute, quos omues veue- 
rari jubet. « Veneraiio autem. seniorum, ex Sma- 
ragdo, debet esse in verbis et in factis : in verbis, 
ut eis p1:uca et rationabilia verba humiliter loqua- 
tur, et cum reverentia : in. factis autem, ut illo 
trauseunte- junior su gat, illo iterum jubente se- 
deat, illo lequente. auciers taceat, interroganti hu- 
nil.ter respondeat , jubenu obediat, inclinato eapite 
benedictionem petat, et ia omnibus, ubi raionabili- 
ter res postulat, junior mo.;achus seniori obediat : r 
δ ιχῖ ill;d. Regulie SS. Pauli et Sriephani cap. 5: 
« Juniores senioribus sincera. subjectione. obediant, 
neque tumenti cervice iu quocunque respondeant, aut 
Iastidienti animo et. neglirente. aure imperantibus 
obedire deirectent, sed unanimiter, et concord.ter 
tam in spiritali opere quam iu terreno labore omnes 
fideli intcniione occurrant.» - 

Juniores diligere.| Duplici ratione junioribus exhi- 
bendam esse dilecuonem hic docet Smaragdus : [9 
quia fratres, 2* quia. seniorihus sunt obedientes, eis- 
que humiliter serviunt, scrip'um est enim : Serves 
sensatus sit tibi dilectus quasi anima tua, quasi fra- 
trem. sic eum tracta. Hinc ftegula. SS. Pauli et. Ste- 
phani (Cap. 9Y : « Seniores, inquit, junioribus affec- 
tum paternuut impendant, et cum iimperaodi neces- 
^arium fuerit, non tumenti animosita:e et clamosis 
vocibus, sed fiducialiter, tranquiila simplicitate, et 
auctoritate bon:e vite ad peragendam conununeni 
utilitatem qu;e fu rint opportuna injuugant. » 


tur, cum grati: sue radios in poenam discordim 
subtrahit. Ita Cassianus lib. vir de Ira, cap. 9. 3» 
Tropice, solem sumendo pro ratione, « quz: pro eo 
quod omnes cordis cogitationes discretionesque per- 
lustret, sol merito nuncupatur, ut loquitur Cassia- 
nus loco citato. Irx€ ergo vitio non exstinguatur, ne, 
68 occidente, perturbationum tenebrae cum auctore 
suo diabolo universum cordis nostri occupent 86» 
sum. 23 

Quocunque sensu sumatur, certe nihil indignius 
in servo Dei discordia : nam « sicut factus est in pace 
locus Domini , sic in discordia locum fieri diabolo 
manifestum est, » ut S. Bernari verbis utar (Serm. 5 
de Dedic. eccl.) : uude et qui monachis leges tradi- 
derunt, nihil aniiquius habuisse videntur quam αἱ 
dissensiones etiam sub gravissimis poeuis a claustris 
eliminarent. lta S. Czsarius (Regul. ad Monachos, 
c. 24) : « Si, inquit, forte, ut se habet fragilitas hu- 
nana, in tantum nefas aliqui de fratribus ausi fue- 
rint diabolo instigante prorumpere, ut... in se invi- 
cem convicium mittant, justum est ut legitimam dis- 
ciplinam accipiant, a quibus regule instituta violan- 
tur. » Per disciplinam autem intelligit flagellationem. 
S. Ferreolus (In Reg. c. 5") : « Illos igitur mona- 
chos , quos vel unius diei fiuis discordes invenerit, 
qui usque ad vesperam lites trahunt, et ante noa 
excludunt odium quam ol cognoscat occasum, «ui 
dicenti Apostolo per inobedien.iam contiradieunt, 
statu:mus tandiu abslinentia macerandos, quandiu ad 
veram se concordiam ultronea satisfaciione conver- 
tant. » 8. Columbanus (In Ponit.) : « Si quis ira- 
cundiam, vel tristitiam , vel invidiam tenet contra 
fraireim suum , ut tempus tenuerit (id est quandiu 
servaverit iracundiam), erit paenitentia ejus 1n pane 
et aqua : si vero prima die coufessus fuerit, viginti 
quatuor psalinos. » Scribit etiam S. Joannes Clima- 
cus de monachis monasterii Alexandriai (Grad. 4), 
« quod qui se reconciliari non paterentur, ab meusa 


C tantisper arcebantur, quoad positis odiis amicitiam 


redintegrarent, aut omnino a contubernio sodalitatis 
ejiciebantur. » Cassinenses (In Declar. ad cap. 10) 
vero simultates inler se exercentes , et recon iliari 
invicem recusantea a divinis suspenduut, oflicio et 
gradu privant, ac tandem in simultate pertinaciter 
remaneuntes carceri mancipaut. 

Et de Dei misericordia nunquam desperare.| Appo- 
site omnino S. Benedictus, prim 553. pro. inimicis 
oratione et cum discardantbus reconciliatione, dixit 
de Dei misericordia nunquam desperare : hanc enim 
haud dubium obtinebunt qui aliis misericordiam itn- 

euderint : Beati misericordes, inquit ipsa misericors 

eritas, quoniam ipsi misericordiam consequentur.: Ut 
antem de misericordia Dei non. de-peremus, multz 
nos movere possunt rationes, quas videre 1 868 est 
apud S. Bernardum in epist. 5385, eL serm. 38 in Caut- 
lica. 

kcce hec sunt instrumenta artis spiritualis.] Hacte- 
nus instrumenta artis spiritualis S. Pater exposuit ; 


In Christi amore pro in:mic s orare. | Simile aliquid D «ed quia Opifici non satis est optima reperisse instru- 


in Hegula abh*atis isaiz legitur (Cap. 49) : « Si dum 
sederis in cella tua memineris quad aliquis tibi mala 
leceril, surge statim, et ora pro illo in corde tuo, ut 
p.rcat illi Deus : ita. enim passio quam ejus causa 
patieris evanescit. » 

Cum discoxdante ante solis occasum in pacem redire. | 
lic S. Pater alludit ad illud Apostoli ad Ephes. ιν : 
Sol non occidat super iracundiam vestram. (Quem lo- 
cuu tribus modis interpretari 16'7 possumus. 19 
Litteraliter, ut. ante materialis solis occasum cuim 
discordantibus in pacem redeamus, ne forie inter- 
veniente nocie diabolus, aptum tleupus nactus, ea 
quie contigerunt magis ac magis "inflanmet. Atque 
ii Apostoli locum exponunt S. Ambrosius io psaltn. 
1v; S. Isidorus Pelusiota lib. n, epist. 189; Evagrius 
in tom. {1 Monum. Eecl. Grecz, pag. 72. 2» Alle- 
terice, per. solem intelligendo Christum Doiinum 


menta, nisi taudein iis ad epus sibi propositum utatur z 
« ob hoc enim, inquit Cassianus ;Collat. 1, cap. 7), 
quis ferramenta. cujuslibet artis. insituere sibi ae 
prieparare festinat, non. ut ea possi/leat otiosa, nee 
ut emolumenti illius fructum, qui speratur ex ipsis, 
iu nuda iusirumentorum possessione constituat, sod 
ut eoruin. ministerio periiiam finemque | illius disci- 
plinze , cujus hzc adjumenta sunt , ellicaciter appre- 
hendat, » ideo nos hac 5. Beneuictus clausula, ut 
przdictis instrumentis opus nobis commissum exsye- 
quamur, hortatur dicens : « Ecce hiec sunt instru- 
menta artis spiritualis qua vobis proposui, propriis. 
que, uL ita dicam, in manibus tradidi. » 

Que eum fuerint a nobis die noctuque incessabili- 
ter dimpleta. Die noctuque , id est semper, vel, wu! 
exponit Trithemius, prosperitatis et adversiitatis tem- 
pore. 


$49 


RECULA COMMENTATA, CAP. V. 


550 


llla merces nobis & Domino recompensabitur, quam A — Officina autem ubi hec omnia diligenter operemwur.] 


ipse promisit, quod oculus non vidit, etc.] Ὁ merces ! 
quis mihi det ocius ea perfrui? Certe, αἱ ejus intuitu 
pro viribus in a:te spiritali haud enitamur prolicere, 
merito in uos haec S. Odonis verba retorqueri poterunt 
(Collat. 5, n. 18). « Omnes qui ad usum hujus. vite 
quaslibet arles exercent, sic eas utique gerunt, sicut 
a magistris didicerunt; et illis u ensilibus utuntur, 
quse illi actui cui sunt intenti conveniunt, ut naute, 
satores, et fabri; at nos soli monachi instrumenta 

m operum, qux S. Benedictus ad pervipieu- 
dam coelestem vitam construxit aljicimus; soli pro- 
fessionis nostr: desertores, lineas, quas per magistros 
nobis ostendit, nunc ad dextram, uunc ad sinistram 
wansgredimur; nec. bonorum operum instrumentis, 
sicut 8 magistris tradita sunt, uti dignamur. » 


169 CAPUT 


De hac oflicina S. Joannes Cliuacus (Grad. 26) : 
« Officinam, inquit, lullonicam appellamus religio- 
sum coenobium, quod sordes anim:e, et crassitudi- 
nem, et deformitatem dedolat, et abstergit. » 


Claustra sunt. monasterii.] Ut non sit necessitas 
monachis suh pietatis velamine vagandi foras, ut 
hzc omnia diligenter operentur . cum non expediat 
animabus eorum. 


Et stabilitas in cengregatione.| d est perseverantia 
in coenobio : quibas verbis perstringit levitatem eo- 
rum q»i de loco ad locum, de monasterio ad inona- 
sterium, vel etiam de communi vita transeunt ad 50- 
litariam, in qua ex his insirumentis plurima haud 
valent exerceri. 


- 0m 


V. 


PSP PEE 


De Obedientia*. 


Primus humilitatis gradus est obedientia sine mora. B luptatibus * obedientes, sed ambulantes alieno judi- 


H:rc convenit his qui nihil sibi a Christo charius ali- 
quid existimant propter 5 servitium sanctum quod 
professi sunt, seu propter metum gehennz, vel glo- 
ríam vit» τοῖο δ; mox ut aliquid * imperatum ἃ 
majore fuerit, ac si divinitus imperetur, mora: pati 
uesciunt 4 in. ficiendo. De quibus Dominus dixit : 
[n auditu auris obedivit mihi (Psal. xvi). Et iterum 
dicit doctoribus : Qui vos audit, meaudit( Luc. x). 

Ergo hi lales retinquentes statiin qux sua sunt, 
et voluntatem propriam deserentes, mox exoccupatis 
manibus, et quod sgebant inperfectum relinquentes , 
vicino obedienti: pede, jubentis vocem factis sc- 
quuntur : et veluti uno momento pradieta magistri 
jussio, et perfecta discipuli opera in velocitate Hino- 


ris Dei, ambx res cominuniter citius explicantur; C 


quibus ad vitatu aernaim. gradiendi amor incumbit, 
Ideo angustam viam arripiunt , unde Dominus ait : 
Angusta via est que ducit ad vitam (Matth. vi) : ut 
non suo arbitrio viventes , vel desideriis suis el vo- 


& Al., de obedientia discipulorum. Al., de obedicntia 
discipulorum qualis sit. 

ν [.yr., et proprer. 

c Gauss, el Flor., mor aliquid. 

4 Cass. et Flor., nesciant. 


cio et imperio , in ccenobiis degentes, abbatem sibi 
pr:eesse desiderant. Sine dubio hi tales illam Domini 
imitantur sententiam, qua dicit : Non veni facere τὸ» 
luntatem meam, sed ejus qui misit me (Joan. v). 


Sed hzc ipsa obedientia tunc acceptabilis erit Deo 
et dulcis hominibus , si, quod jubetur, non trepide, 
non !arde, non tepide, aut cum murmure f, vel cum 


Tesponso nolentis efficiatur : quia. ob'dientia qux 


majoribus pr:ebetur, Deo exhibetur. Ipse enim dixit : 
(ui vos audit 5, me audit ( Luc, x). Et cuin Dono 
animo ἃ di-cipulis pr:xeberi oportet, quia hilarem da- 
torqm d.ligit Deus (11 Cor. 1x). Nain cum malo animo 
si obediat discipulus, et non solum ore, verum etiam 
in corde si murmuraverit ; 1'7Q etsi impleat jussiv- 
nem, tamen acceptum jam non erit Deo, qui cor r«- 
spicit murmurantis 5. tt pro tali facto nullam couse- 
quitur gratiam, imo penam murmurantium incurrit, 
si non cum satisfactione emenda verit. 


€ Oxon., voluntatibus. 

f Al., murmurio. 

δ Cass. cum. quibusdain. 1nss., obedit. 
h Qxon. ei Flor., murmurautem. 


p————————————Ó—— M À— 


COMMENTARIUS. 


Primus humilitatis gradus est obedientia sine mora. Ὦ ministrat Joannes Craesbeeck, cum dicit obedientiam 


Non levem hac verba continent difficultatem : qui 
enim capite septimo obedientiam in tertio humilitatis 
gradu collocavit, hic eam in primo constituit. Diffi- 
cultoatis nodum duobus modis extricat Petrus Bohe- 
rius dicendo : 1* Obedientiam recte dici primum bu- 
militatis gradum, non quidem ordine, sed excellentia 
et dignitate : quam solutionem etiam adhibet Bernar- 
dus Cassinensis. Et sane tanta est Obedientiz virtus, 
ut etiam victimis preferatur. 9* obedieutiam esse 
primum humilitas gradum extrinsecum , timorem 
vero intrinsecum : quam responsionem bausit ex 
Smaragdo hanc ad quaestionem 1ta reponente ; « Ti- 
tor est primus in corde, obedientia ia actione. » 
Tertiam so'utionem adinvenit Menardus noster : 
« Übedientia, inquit, non est primus humilitatis or- 
dine, sed uiilitate potior. » Et certe, teste S. Grego- 
rio, « Obedientia sola virtus est, quie imenti cieicras 
virtutes iuserit, insertasque custodit. » Quartain sub- 


pr.mum esse humilitatis gradum, non quidem abso- 
lute , sed primum inter eos quos religiosus in monae 
sterio existens exercere οἱ ascendere incipit : nam 
duos primos ante conversionem , sive antequam cor- 
pori congregationis sociaretur ascendisse debwit; 
quod probat auctoritate S. Bernardi in tractatu de 
Gradibus humil., gradu 10. Quinta superaddo, sci- 
licet humilitatis nomine aliud nihil a S. Patre intel- 
ligi, nisi ipsam obedientiam , quam humilitatis vo 

6800}. nuncupat, quod duz illze virtutes ita invicem 
sint connex:e alque concatenatze, ut neutra sine altera 
possit existere. Atque ita S. Benedictuin videtur iu- 
tellexisse Hildemarus, ad hunc locum hc scribens 

« Videndum quare dicit humilitatis, eum clavis illius 
capituli de obedientia dicit; potuit enim dicere : Pri- 
inus obedienti: gradus est ; sed ideo dixit /iwmilitaiis, 
quia istae tres virtutes , id est charitas , hurilita-, 
obedientia, adeo sunt conjuncta, ut una sine altera 


δὺϊ 


4860 
litas et charitas. » Et hoc sensu primus humilitatis 
aradus idem sonat atque unus obedientie gradus ; quse 
expositio videtur antiquissima , testante tildemaro, 
primum hic pro s0/o, secunduiui quorumdam senten- 
tiam, accipi. Et sane secunduin tertiutnve obedientie 
gradum deinceps S. Pater non assignat ; sed neque 
δ, Patres 171 aliam admisisse videntur obedien- 
tiam, preter eam qua niore e-set impatiens; unde 
et eam definierunt persuasionem sine discussione 
(S. Antioch., homil. 39), reumque inobedienti» cen- 
süerunt eom qui vel minimam in ex-equend : man- 
dato moram faceret : « δὲ quis , inquit S, Columba- 
nus (equl. c. 2), verbum audiens statim non surrexe- 
rit, inotediens judieandus est. » Simile aliquid legitur 
iu Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 29) : « Si 
quis ad vocem compu'soris sive invitautis ad aliud 
quodcunque, non statim surrexerit, hic inobedientise 
reus est : petat veniam, et iterare non praesumat, 
«uoniam oportet ununiquemque ad propriam vocem 
jwitantis assurgere, velut si carbo iguis ardentis 
descendisset super eum. Si obedientia lic non fue- 
rit, quam diximus, mortua est, et non acceptabilis 
apud Deum. » Alia, sed wagis lepida similitudine 
demonstrat S. Basilius , quam proupta et velox de- 
beat esse monachorum obedientia : interrogatus enini 
« Cum quali affectione obedire oportet eiq ι ad man- 
dati exsecutionem nos sollicitat et urget? » respon- 
del : « Cum tania qvanta parvulus vocanti se ad re- 
fectionem nutrici obedit, et quilibet cui vita chara sit, 
ei qui sibi ea qua ad v veudum necessaria sunt lar- 
giatur obedit; imo multo majore, quo vita aeterna 
nobilior est ea qu: nunc est. » 

Il gc,] nimirum obedientia sine mora, [conrenit his 
qui nihil sibi a Chr.sto charius aliquid existimant. | Quis 
enim misi divino succensus amore ita ad nutum 
superioris obedientiam exhibeat, ut nulla interposita 
mora obteniperet? 

Propter s.rvitium sanctum quod professi sunt, etc.] 


llic tres propon:t rationes, quibus quasi totldem (C. 


stimulis excitatur monachus ad obediendum sine 
mora, Prima est propter servitium sanctum. quod 
profes:i sunt, id est proyter professionein , qua se 
coram altar: in perpetuos servos suprenio omnium 
Dom no. addixesunt. Eodeur stimulo suos ὃ. Ber- 
nardus excitabat ad repellendas illicitas cogitationes, 
« Tuue, i; quiens (Serm. 35, de divers.), hee debes 
cogiiare, qui sacerdos es, qui cie:ieus es, qui mona- 
chus es? Cultor justitize delet in se quidquam iniquum 
adinittere? Decet servum Christi, amatorem Dei, tale 
a.iqu.d vel ad modicum meditari? » Eadem oratione 
Gilbertum eremitam ad perfectionem hortabatur 
Petrus Venerabilis (Lib. 1, ep. 90) : « Cellam iibi 
propono, ut secundum antiqui cujusdam Patris dicium 
ipsa sula eloquentius omnibus magistris tacendo te 
docea1; hanc certe non audire non poteris, quando 
eam quoiidianum salutis tuxe imonitorem habebis, » 
Porro S. Beuedictus professionem mouasticam noa 
simpliciter servitium, sed serwitium sanctum appellat, 
tum quia sancium efücit inonachum , ium. quia per 
cam sancti sanctorum Domini serviiio consecraiur, 
tum etiam « quia sancto proposito ex Spi.itu sancio 
juchoatum est, » ut dicit Trithemius. Secunda. rao 
est propler metum gehenne ; quo nomiue non niodo 
seleruaui, sed insuper temporalem poenaim imelligit 
llildemarus; quanquam de sola sempiterna. gehenua 
dictum S. P. Benedicii eapiendum ceuseaut Uleruar- 
des Cassinens;s ei Bolierius.. Tertia ratio est 179 
propter gloriam vite eterne, quie quantos hominibus 


ad recte vivendum, et monachis ad obediendum. 


»timulos addere possit, nemo uon videt. 

Mez wt aliquid. imperatum α majore fuerit.] A 
majere, inquit, quia nou solum abba.i aut prx posito, 
sed etiam prioribus sive antiquioribus obedire debent; 
premisso tamen abbatis aut praepositorum iniperio, 
ut notat Bolicrius, qnamvis hic Majoris uomine ab- 
batein proprie intelligeudun esse existimareun 


S. P. BENEDICTI 
nequeat : nam ubi obedientia est, ibi est humi- A — Ac si diviuitus imperetar, moram pati wesciunt in 


$52: 


faciendo.] Ad instar A&'gyptiorum Tahennensiuaique 
mouache""m, de quibus Cassianux (Lib. iv Instit., 
c. 10) : « Sic universa complere qusecanque fucrint 
ab eo pr:ecepta, tanquam si a Deo sint ccelitus edits, 
sine ul!a discussioue festivant, wt nonnumquam etiam 
ubpessibilia sibimet imperata ea fide ac devaiiene 
suscipiant, ut tota virtute, el sine uila cordis hee 
Sitatiune per(icere ea, aut consemtnare nitantur. » Ez 
Kegula etiam SS. Serapionis, Macarii, Paphnutü, et 
alterius Macarii, superiori tauquam Domino cum 
vinni Iztitia obediendum est. 

De quibus Dominus dicit : « Obauditu auris obedivit 
mihi. » 1 est, statim ut audivit, obedivit. 

Et item. dicit doctoribus : qui vos audit me audit.) 
Doctoribus, inquit, ne forte quis solis apostolis aut 
discipulis hzc dicia existimaret. 

Erqo hi tales.] Qui nihil sibi Christo cbarius aliquid - 
existimant. 

Rielinquen'es statim que sua. sunt.] Id est quie ad 
propriaui utilitatem sibi ab abbate et Resula concessa 
sunt, ut exponit Hildemarus; nam monachi suum 
nihil habent, cum nec corpora, nec voluntates in sua 
illorum potestate. Vel qui sua sunt, scilicet opere cel 
custodia, ut loquitur Boherius i8 «ecuRdO coumen- ' 
tario, id est quae agebant, suxque tradita erant cus- 
todize. Vel tandem quxe sua sunt, hoc est. que sibi 
maris eligunt, magisque placent , juxta Bernordum 
Cassin. et Boherium in primo comi. 

Εἰ voluntatem. propriam deserentes.] Per volunta- 
tem propriam hic deleciationem et voluptatem, quam , 
in operando percipimus, intclligit Hildemarus : unde 
etiam Bernardus Cassinensis lee verba przceden- 
tium esse exposititia asserit, ut idem sit, Et volunta- 
tem propriam deserere, et qua sua sunt relinquere. 

ox exoccupalis manibus, et quod agebant imperfe- 
ctum relinquentes.] 1ta Marcus monaclius, ut jubes 
pareret imperio, litteram Ὁ imperfectau: dereliquit, 
multaque hujusmodi exempla in sanclorum actis. 
passim occurrunt : sed nunquam perfectius opus ef- 
ficitur quam cum propter obed.entiam imperfectum 
relinquitur. 

Vicino obedientie pede jubeniis vocem factis sequnm- 
tur, εἰς. Hc verba. expositione non. indigent, sed 
praxi. 173 Ex dictis porro hactenus de obedientia 
Sine mora, satis damnata manet monachorum 40» 
ruuidam ageudi ratio, qui aute discutere volunt eu- 
periorum jussa, quam adimplere; de quibus S. Der- 
nardus (Serm. δἰ de divers.) : « Multos videmus post 
precipientis imperium multas facere quiestiones : 
Cur, quare, quamobrem sepius interrogare, crebras 
ingeminare querelas : qu:erere quare hoc przcepit? 
unde hoc venit? quis hoc adinvenit consiliom ? Inde 
murmuraiio, inde verba murmurationem et indigna- 
tionem sonantia, et redolentia amaritudinem ; inde 
(requens. excusatio, simulatio impossibilitatis , ad- 
vacatio amicorum ; » cum tamen , ut ait Guillelmus 
abbas S. Theoderici (De Vit. solit. n. 14), « per- 
fecta obedientia Sit, maxime in incipiente, indis- 
crela, hoc est non. discernere cur vel quare pre- 
cipiatur , sed hoc tautum mii, ut fideliter et lu- 
miner fiat quod a majore priecipitur. » Hine. Petrus 
Biesensis (Epist. 151) : « Sine omni delectu, sine 
omni exceptione f«ciat ltegulze prolessor quod in. 
jungitur sibi ; quid vero, vel quale, vel quantum 
sit quod injungitur nou discernat ; alioquiu pr:esuiit 
comedere de ligno scienti:e boni et mali; censura 
enim discretionis est peues patrem spiritalem, qui 
oinnia dijudicat, et ipse a nem:ne judicatur : nihil 
ergo discernat, sit indiscretus ut intelligat, sit stn:tus 
ui sapiat. » Nam ut idem alibi dicit (Epist. 151) : 
« Species contumaci:e est de mado mandat inqui- 
rere, liz itare, disceruere, aut differre; in contracta 
eniti obedientia: non habet disputatio aut. discepta- 
tio locum : nam si in discussionem seu suspicionem 
ea qua libi sunt mandata deduxeris, ad lignum scien- 
ti boui ct mali manum  pr&varieationis extendis. 


-- 
25) 


REGULA COMMENTATA. CAP. V. 


234 


Nimis delicata est hzc obedientia, transieus in deli- A tudo desit, qu:xe in arce constanti virtutes collocat, 


berativum genus caus:e : nao est h»c in auditu auris 
obedire; non est boc regularis obedientia sine mora, 
sed astutia tergiversatrix, et aperta superbia. » Longe 
aliter sentiebat abbas Pynufius, cum adolescentem 
fratrem instituens diceret ( Apud Cassiau. lib. iv, 
cap. 41) : « Stultum te secundum Apostoli sententiam 
facias in hoe mundo, ut sis sapiens : nihil scilicet 
discernens, nihil adjudicans [An leg. abjudicans?] ex 
lis qu:e tibi fuerint imperata, sed cum omni simpli- 
ciiate et. fide obedientiam semper exhibeas; illud 
tautimniodo sanctum, illnd utile, illud sapiens esse 
judicans, quidquid tibi vel lex Dei, vel senioris exa- 
men indixerit : tali naque institutione fundatus, 
sub hac disciplina poteris durare perpetuo, et de 
ecenobio null:s tentationibus inimici , nullis factiogie 
bus devolveris. » 

Quibus ad vitam &lernam gradiendi ἀπιὸν incumbit. 
Hzc verba non ad przcedentem periodum , sed a 
subsequentem refernnt Smaragdus et llildeinarus. 

Ideo angustam viam arripiunt.] Cujus signa et indi- 
cia demonsirat 5. Joannes Climacus (Grad. 2) bis 
verhis : « Angust:e vi vestigia tibi prodel ventrig 
afflictio, statio pernox, aqu: etiam bibendi: modus, 
p»nis seu roens:e frugalitas, ignomini:e poculum re- 
purgans animum , sarcasumorum, irrisionum, iudi- 

riorum tolerantia, voluntatum propriorum abdica- 
tio, offeusionum patientia, uulla adversus nostri 
contemptum obmurmuratio, exantlatus contumelia- 
rum impetus; si l:edentem 1744 te fortiter toleres, 
8i obirectantem zquo auimo sustiueas, sj contemptus 
non irascaris, si damnatus te humilies. » Brevins 
S. Benedictus viam augustam ostendit, cum subdit : 

Ut non. suo arbitrio virentes, vel desideriis suis et 
voluptatibus obedientes, sed ambulantes alieno judicio 
et imperio, in cenobiis degentes.] Quibus verbis, ut 
observa: Boherius, tria professionis nostr: vota in- 
cendit. [n 60 enim quod dicit, nec desideriis suis vel 
volupta.ibus obedientes, moruin conversionem desi- 
gnat. Sequentia ambulantes alieno judicio et imperio, 
obed;entiain denotant. /n conobiis degentes, stabili- 
tatem. 

Abbatem sibi preesse desiderant.] laud dubitantes , 
605 valde deceptos, qui sibi pralidenutes, nullo vize 
duce sibi opus esse exist mant, ut leueitur S. Joannes 
Climacus (Grad. 1) : unde et S. Dorotbeus dicebat 
(Doct. 5, n. 1) : « Nihil miserabilius, niliulque quod 
facilius decipi et exi u;nari queat, his qui nullum 
babent ducem, npujiumque in via Dei moderatorem 
et institutorem qusrunt : quid enim, ait Scriptura 
divina? li quibus non est guheruatio decidunt ut 
fols. » Eadem erat mens S. Bernardi, ad Ogerium 
jta seribemis (Epist. 87) « Qui se sibi magis- 
, wum constituit, stulto se dise. pulum subdit : et 
quidem quid alii sentiant ignoro; ego de me ex- 
pertus sum quod dico :'et facilius imperare et. se- 
Curius possum pr:eesse aliis multis quam soli mihi. » 
Vide woti2s ad bunc Bernardi locum in editione 
Mabillonii. 

Sed hec ipsa obedientia. tunc acceptabilis erit Deo, 
etc.| Perfeeim deinceps obedientie. conditiones S. 
Pater. describit, ex quibus piima est, ut. mona- 
Chus non trepide obediat, ubi Smaragdus: « Trepidare, 
inquit, est. timere et dubitare; » ex quo eoneludit : 
« lile obedientiam facere. trepidat, qui in. Domini 
adjutorio firmiter non sperat, » hoc est qui de fu- 
furo, aut r.i eventu formidat et dubitat. Non sic 
plane Abraham , non sic, qui proirium jussus iimn- 
molare lilium. 10 spem contra spem credens, divini 
m undati exsecutionem fortiter est aggressus. Hujus οἱ 
πὸ. exemplo nihil terreat, nibil moveat, et ut verbis 
S. Bernardi utar (Serm. 41 de divers.), « si tribula- 
Uo intonat, si persecutio resultat, si peccatores tibi 
Jaqueuv ponunt , si maligni tuutn. iter impelinnt , tui 
obedientie viam ne deseras; sed dic: Paratus sum 
et non sum turbalus, ut custodiam man (ata tua, Quid 
enim super;us enumerat? pariunt utilitatis, si fort- 


et eo vallo mueit quo furentium imperu9 aspirare 
nos possit? Manum tuam misisti ad fortia? agendum 
est instanter, οἱ eonstanter obediendim. » 

Secunda yerfíect:e obedientize cenditio est obedire 
nem tarde; quia, ut dicit S. Dernardus tJbidem): 
« Velocter currit. sermo Dei, et velecem babere 
desiderat sequen'em. Vides quanta velocitate currat 
ille qui dicit, Viam mandatorum tuorum cnucurri? 
Fidelis obediens uescit moras, fazit crastinum, igno- 
pat tarditatem , pezeripit prxcipientenr, parat ocwlos 
175 visui, aures auditut, linguam. voci, tanus 
operi, itineri pedes, totum se eolligit, ut imperantis 
Coll:gat voluntatem. » 

Teriia, non. tepide : tepidos enim Deas evomit ex 
ore suo. [linc Gillertus de Hoillandia (Serm. 17 im 
Cant.) : « Mortuus est, inquit, qui vel tzedii, vel de- 
sperationis mole olruitur, in. quo mihil est vivid:e 
devotiopis, fcrvidi spirilus, qu: etsi. legis praecep a 
non desera!i, et intra Regula gremium se conciudat, 
frigido tareen et moribundo languet affects, in opere 
sancto nihil suave seniieus. » 

Quirta, non cum murmure; qui enim murmurat, 
operis boni imercedem perdit, 

Quinta, ne «ust response wolentis efficiatur. Hine 
S. Macarius (R:q. c. 4) : « Non responsionem contra 
praceptum usurpes. » Et S. Basilius (Constitut. nto- 
nas. c. 25) : « Sicut faber aut zedifieater unoquoque 
artis sug ins«&yumento pro suo utitur arbitrio, nec divit 
instrumentum quod. nol& implere usos ad quent 
ab artifice ususpatur, sed obsequuuge. manui ἀν 6.» 
tis ; ita addecet religiogum velut instrunentun: suo 


. artil-i ad consummationem spiritalis zdilicii in 


eewnibus obedire, qua praepior bene ab ipso ad- 
Bainistrari posse arbitrabitum. » Et sibi (fleg. fus.. 
c. 38) : « Detrectare, et contradicere muliorum ma- 
lorum specimen babet, ut pote fidei. morbide, pei 
hzesitantis, fastus, ac morum arrogantium. » 

Quia obedieniia que majoribus probetur, Deo exhi- 


C betur, etc.] « Quidquid ergo (verba sunt Bernardi 


[De Ῥτωεερίο et disp. cap. 9)| vice Dei precipit homo, 
quod non sit certum tamen displicere Deo, haud se- 
cus accipiendum e»t, quain si przecipiat Deus. Quid 
en.m imierest oirnm per se, an per suos ministros, 
sive homines, sive angelog, homieibus innotescat 
suum plaeiium Deus? » etc. 

Et cnm. bono animo a discipulis pre&beri oportet, 
quia hilarem datorem diligit Deus.] Hinc S. Bernardus 
(Serm. 41 de divers.) : « Seren&tas im vultu, dulcedo: 
iu sermonibue multum  eolorant obedieutiatR obse- 
quentis: unde et gentilis ille poeta sic ait : Super 
omnia vultus. accessere boni. (uis enim TIocus obe- 
dientiv, ubi tristitie cernitur zegritudo? Ostendunt 
plerumque voelugtatem anitni signa exteriora, et dif- 
ficile est ut vultum non mutent, qui mutant volun-. 
tatem : nubilosa corporis compositio, et facies tene- 
bris obfuscata, devotionem ab animo recessisse de- 
signant. » Hilarem plane datorem se exhibebat Ge- 
rardus Cluniaceusis, de quo Petrus Venerabilis (Lib. 
1 Mir. c. 3) : « Expertus sum, iuit, ipse mageain 
in liac virtute ejus constantiam, cui cum Sape gra- 
via, qux aliis vix injungere auderem, facillune im- 
ponerem, alacriter. injuncia suscipiebat, et alacrius 
adimplebat. » 

Nam cum. mato animo.] 18 est tristi, invito, aut 
murmuranti. 

Obediat discipulus, etc.| IT:ec plana sunt. 

Et pro: tal£ facto nullam. consequitur gratiam.] Hine 
eulliges quantum 8:1}: »uurinuratio peccatum, cujus 
eausa pr:iemio et mercede privantur ipsa euaDw 
optuna obedienti:: opera. . 

[mo et pyumnam incurrit purmurantium, eic.] Quin- 
tuplici 1.78 in Scripturis. poena reperitur Deus inul- 
ciasse murinurium : 1" lepra, ut in Maria sorore Mo- 
Sis; 3"'igne ce!esti, tabein:icula. inurmurantium 
devorante; δ᾽ hiatu. terrz, Core, Datau. et Abiron 
ubsorbente; 4* iguito serpente, murmnrautes | (ilios. 


355 


S. P. BENEDICTI B τξ 


Israel! occidente; 5* exclusione a terra promissionis. A velim, quasi Deus omne murmurium lepra, igne cae- 


Quorum «terrorem cum evacuatione priemii obe- 
^ dientiz incutit B. Benedictus murmurantibus, » in- 
quit Bernardus Cassinensis, cujus expositionem 
rejicere videtur Boherius bunc in locum sic disse- 
rens : « Quidam hoc exponunt de quintuplici poena, 
quam quidam murmurantes acriter pertulerunt in 
Veteri Testamento, ut fuit lepr:e incursio, etc.... Sed 
absit quidem quod Magister, qui dulcem nobis as- 
signavit Regulain, rigorem veterem et non gratiam 
in hoc tempore grati.e fuerit imprecatus,» etc. Ej«s 
sententix:  astipulari videtur Richardus de S. An- 
gelo, ita scribens : « Poena istorum erit ad arbitrium 
abbatis, cüm hic non sit statuta, vel dicas quod 
procedet contra istos secundura modum positum in- 
fra dc excommunicatione eulparum. Similiter Nico- 
laus de Fractura : « Pcena erit ista : secundum Do- 
mini nosti praceptum debet admoneri semel et ite- 
rum, et secundo secrete ἃ senioribus suis; si nou 
emendaverit, objurgetur publice coram omnibus; sí 
vero neque sic correxerit, si intelligit qualis poena 
sit, excommunicationi subjaceat; sin autem impro- 
ius cst, vindicte corporali subjaceat : sic delinit 
Magister infra de Excommunicatione culparum.» Vi- 
detur tamen bie S. Benedictus loqui de poena a Deo 
inferenda, sicut de mercede ab eo eroganda, qua 
murimuriosi privantur, ac proinde Bernardi sententia 
prelerenda, quam ab Hildemaro et Sinaragdo accipere 
potuit. Et cerie S. Pater hic agit de peena murmue 
rantibus non solum ore, sed etiam corde debita : at 
unus Deus cordis secreta agnuscit, neon abbas, aut 
quivis alius homo : non ergo de pena regulari su- 
periori arbitraria hic locus intelligendus est, sed de 
vindicta Dei justa, occultiora quz» lumen oculorum 
ejus non latent judicantis : quod tamen non sic capi 


lesti, terrz hiatu, etc., puniret; sed horum tantum 
terrorem iucutit S. Benedictus, ut. ait Bernardus 
Cassin. Neque t:men inficias ibo poena regulari ple* 
ctendum esse murmurium cum fores prorumpit; 
nam et illud excommunicatione ferit S. Benedictus 
infra cap. 25, voriisque panis illud affecerunt anti- 
qui monachorum P.tres, ut potet ex supra. dictis ad 
cap. 4, οἱ iusuper ex Cassiano, S. Basilio, et S. Co- 
lumbano, Cassiani verha bac sunt (Lib. 1v de Inst. 
c. 6): t Sin vero quoddam ex eo murmurationis vi- 
tium, vel pravze cujuslibet inobedienti:? culpam pro- 
cessisse depreheuderint, exuentes eum monasterii 
quibus indutus fuerat vestinentis, et antiquis reve 
stitum, qu* fuerant sequestrata, depellunt. » S. Ba- 
silius (Reg. fus. c. 299) murmurantium opus ab al 
rum laboribus seponi gravissimis imperat verbis, 
vetatque illud in cominunem fratrum usum converti. 
Similiter S. Columbanus (Heg. c. 5) : « Si quis, in- 
quit, murmuraverit, et ipse tanquam non ex voto 
obediens, inobediens putandus est; idcirco opus ejus 
abiiciatur, donec bona illius voluntas agnoscatur. » 
Kt octava synodus 1777 hic a Doherio citata : 
« Alienus sit ab unitate fratrum, qui inurmuraverit ; 
ei opus ejus abjiciatur, qui murmurans exstiterit, 
ne poenam murinurontium incurrat, de qua ait Apo- 
stolus : Neque murmuraveritis sicut quidam murmi- 
raverum , et perierunt ab exterminatore; » quibus 
concinit S. Joannes Clirysostomus his verbis (Homil. 
8, in epi.t. ad Phil.) : « Melius fuert nihil operari, 
quam operari cum murmuratione : sepe malumus 
winisterio privari, quam murmurantem sustinere; 
gravie enim, gravis, inquam, est murwurator, et vi- 
cinus blasphemiz. » 


CAPUT VI. 


De Taciturnitate. 


Faciamus quod ait propheta : Dixi, Custodiam vias ( quio non effugies * peccatum (Prov. x). Et alibi : Mors 


meas, ut non delinquam in lingua mea : posu: ori meo 
custodiam : obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis 
(Psal. xxxvii). Hic ostendit * propheia, si a bon:s 
eloquiis interdum propter taciturnitatem debet ta- 
cete; quante mogis a malis verbis propter poenam 
peccati debet cessare ἢ! Ergo quamvis de bonis et 
sanctis οἱ zdificationum * eloquiis, perfectis disci- 
pulis propter taciturnitatis gravitatem, rara loquendi 
concedatur licentia, quia scriptum est ὁ : In muliilo- 


8 Al,, hinc osteudit. 

b AL., cessari. 

« Narb., sancte edificationis. Mild., sanctis ad edi- 
ficationem. 

4 Apud llild. scriptum est deest. 

4 Narb., effugietur. 

f Al., discipulum. 


εἰ vita in munibus lingue (Drov.xvim). Nam loqui et 
docere, magistrum coudecet; 1ac re et audire, 
discipulo f convenit. 

Et ideo, si qua requirenda sunt ἃ priore, cum omni 
humilitate et subjectione reverentiz € requirantur, 
ne videatur plus lequi quam expedit b. Scurrilitates 
vero vel verba otiosa et risum inoventia, atermna 
clausura in omnibus locis damnamus : et ad talia 
eloquia discipulum aperire os nou permittimus, 


omni hunilitate et subjectione. Lyr., Faron., cum omni 
humilitate et reverentia. Aff., Audr., Hladr., Ebrul., 
Paris. 1, cum omni humilitate, ct subjectione, et reve 
rentia. Narb., cum modo in summa reveien ia. 

h [fece verba nevideatur plus loqui quam expedit, 
qux exstant in Oxon., desiderantur peue in omn. bus 
ttis$. Sed ei Mildem. hunc locum exponens ait : son 


& Üron., cum summa rcvsrentia. Ms. Conch., cum D est in Reaula, sed subauditio est. 


178 COMMENTARiUS. 


Faciamus quod ait propheta.] Acote observat liie 
Hildemarus, et post eum Bernardus Cassinensis et 
Nicolaus de Fractura S. Denedictut «uos discipulos 
slioquentem non simpliciter dixisse faciatis, sed fa- 
tiamus; nimirum miscet se fratribus suis, nec aliud 
ab ipsis requirit, quod ipse primus ante alios non 
paratus sit exsequi. 

Dizi, Custodinm vias meas.] ld est. omnes vitz oc- 
(u*, de q-or.m custodia diximus cap. &. 


Ut non delinquam | in lingua. mea.] Difficile ergo 
membrum hominis lingua, qux ne delinquat tali in- 
diget custodia; difücile prorsus : « quis enim, ut 
5. Bernardi verbis utar (Serm. 17, de divers, », nu- 
meret quantas modicum lingue membrum contrahat 
sordes, quam multiplex in labiis incireuncisis un- 
munditia cosguletur ? quanta sit pernicies oris incir- 
eumscripti? Est enim lingua dissoluta iu sermoni- 
bu» otiosis, est lingua impudica, est οἱ maguitoqua; 


951 


REGULA COMMENTATA 


CAP. VI. 998 


quarum prima'lasciviz, sequens arrogantix famula- A rum eL similium a mundano strépitu semota collatio 


tir. Est etiam lingua dolosa, et item livgua male- 
dica; quarum altera in falsiloquam et adulatoriam 
subdividitur; altera vero nunc in facie contumeliam 
irrogat, nunc detrahit in occulto. » Et Petrus Da- 
tiiani (Opusc. 9, c. 27) : « Dicit Apostolus : Omnia 
siquidem ferarum genera in lingua reperiuntur. ibi 
euippe est levitas volucrum, ibi ferocitas bestiarum, 
ibi fraus virulenta serpentium : volailles enim sunt 
«cui proferunt in coelum Οὐ suum, et quorum os lo- 
eutum est vanitatem, quasi volucrum levitatem ; fe- 
roces sunt bestiz: qui exacuerunt ut gladium linguas 
$uas; serjeuies postremo sunt, de quibus dictum 
est : quia veienum aspidum sub labiis eorum. » 

Posui ori meo custodiam.| Non parietem, sed cu- 
slodiam, sive ostium, aut janua, quz « aliquando 
clauditur, aliquaudo aperitur...... ut tempore suo 
faveat, et tempore suo quie dicenda sunt. dicat, » 
inquit Hlildemarus. Vel etiam, ut ait Bernardus Cassi- 
hiensis, « Custodia dici potest silentii clausura, sive 
ostium in quo virtus taciturnitatis est ad. custodiain 
quidam clavis; unde majores nostri solent dicere, 
quod silentium est clavis religionis. » 

Übmutui et humiliatus sum.| Qux duo, vut notat 
llildemarus, simul conjunxit, qu»si diceret : Nou 
superbe tacui ; sunt enim nonnulli aut per superbiam, 
aut per iram lacentes, de quibus S. Gregorius (Lib. 
zxxiv Moral., cap. 20) : « Aliquando superbi pro- 
ter va qu.e sentiunt, nequiquam produnt; et hi quo- 
rum loquacitas vix compescitur, nonnunquam ex 
Sola amaritudine intimi ranucoris obimutescunt , 
qui per dolorem mentis procacitatis sux verba sub- 
tralientes cum ma'e loqui soleant, pejus tacen! ; quia 
cum peccantes 2liquid. de correctiune audiunt, in- 
dignantes etiam responsionis verba su-pendunt. » 

, 179 Εἰ silui a bonis.|] Ex quo S. Benedictus in- 
er: 

Hic ostendit propheta si a bonis eloquiis interdum pro- 
pter taciturnitatem debet tacere, quanto magis a malis 
verbis propter penam peccati debet cessare! | Propheue 
verba a4 silentii coinmenda!ionem adapta: S. aier,li- 
cetin proprioei genuino sensu de przedicatorilus, pec- 
catorum vitia cuu coercere nequeunt, silentibus in- 
telligenda videantur: verum, ut ait S. Gregorius 
(Lib. n Regist., c. 101) : « In intellectu sacre. Scri- 
purae respui non debet. quidquid same fidei non re- 
sistit; sicnt eni » ex. uno auro alii murenulas, alii 
annulos, alij dextralia ad ornatum faciat; [1 ex 
una Scripture scientia expositores quique per innu- 
meros intellectus quasi varia ornamenta componunt, 
quas tamen omuia ad decorem cuelestis sponsx pro- 
ficiunt. » 

Duo vero ex prophetz verbis concludit 5. Pater: 
unum, 3 bonis elequiis propter taciturnitatem, i. 
est silentii dignitatem, est enim cultus justilie , al- 
terum, ἃ inslis verbis propter penam peccati silen- 
dum ; οἱ enim de verbo otioso reddituri sumus in ἀ:6 
jidicii rationem, quanto magis de malo ! 

Ergo quamvis de bouis εἰ sanctis et edificationum 
eloqu.is.| Quxnam sint hujusmodi eloquia aliquo 
modo discere possumus ex his quize scribit. Petrus 
Venerabilis ad Petrum Pictaviensem ia hiec. verba 
(Lib. n, ep. 22) : « O quoties, januis clausis, nullo 
nobiscum adinisso inortalium, illo tautum teste, qui 
de se cogi'anlibus aut conferentibus nunquam deest, 
formidolusus sermo habitus est de cordis humani 
cxcitate atque duritia, de diversis peccatoruin lauei-, 
de variis daemonum insidiis, de abysso judiciorum 
Dei, quam terribilis in consiliis super lilios hominum, 
quod quibus vult miseretur, et quos vult indurat, el 
quod nescit homo utrum amore an odio dignus sit, 
de iucerta. et forinidabili vocatione nostra, de dis- 
pensatiune salutis humans per incarnationem Filii 
Dei ac passionem facta, de tremendo ultimi judicii 
die, de. incoiprelensibili divini exauinis severitate, 
qua in perpetuum mos punit, et de inenarrabili 
wisericordia, qua :erna bonis premia rediit, Ha- 


D 


mihi quedammodo in medio hominum eremum refere- 
bat, et Domini tabernaculum reprzxsentabat, ad quod 
a mundi tumultibus veluti Moyses a Jud:orum lapi- 
dibus confugiebam. » Et ad Pontium fratrem suum 
(Lib. 1, ep. 16) : « Fuerat cohabitatio tua mecum 
fere decennalis, quo tempore quanta inter nos de 
divinis collata, quam Itervens de spiritalibus sermo, 
quam frequens de praesentium contemptu. collatio, 
qualis de eternorum appetitu cohortatio fuerit, et 
ipse nosti, et ego non in toto oblitus sum. Efferbue- 
ral inrer nos eo ardore fervor charitatis, ut! qui te 
solo impulsu naturze cceperam diligere, jam te non 
nossem nisi ex Deo, et in. Deo amare. » Il:wc et hu- 
jusmodi dicuntur bovsa et sancta, et a'd.ficationum 
eloquia. H:rc decent servos Dei colloquia, et &t Ge- 
rirdi Belgie monachi verbis utar (/n. Comm. super 
Heg. S. Bened. c. 42) : « l1xc vna iecreatio 180 
digna monachis in Patrum exemplis ; cui autem ni- 
hil videtur :eque. deliciosum, quam audire de. saeculi 
rumoribus, profecto ille vere diguoscitur terr: etiam- 
num esse et sseculi filius. » Belle omnino Gilbertus 
de Hoillandia (Serm. 48, sup. Ca:i.), « Memento, 
aiehat, os tuum coelestibus osculis et oraculis conse- 
cratum ; sacrilegium puta, si quid nou dulce, nou 
divinum, non de divin: pagina sonet. » 


Perfectis discipulis.] Perfectis, inquit. Imperfeciis 
ergo et stultis null« unquam praterquam iu. necessa- 
riis tum spiritalibus, tum corporalibus loquendi li- 
centia concedenda est, ut exponit llildemarus. Qui- 
nam vero perfecti discipuli censendi sint. declarat 
Boherius his verbis : « Perfecti dicuntur qui renun- 
.tiant omnibus subs'antiis suis, et. vitam Christi se- 
quuntur, quales debeut esse utique ceenobitze.... Vel 
etiam dicuntur perfecti, qui jam tentat:onum pericula 
evas»runt, apud quos non est. ni-i. grati»rum actio, 
et vox laudis. Deinde qui etiam non utantur conces- 


- Sis 3 lege perfecti prooantur.. » Discipalorum atttem 


C 


nomine Nicolaus Bravus intelligit « maxime juniores, 
el eos qui vel canitie vel oflieii auctoritate dis. ipu- 
latus nondum excessisse videntur. » Sed absit. vut, 
dum juniores sub silentio tenemus, liberam senibus, 
aut alias ad aliqu«d officium. evectis loquendi licen 
tiam permittamus ; cum ipsi potius silentii, aliarum- 

ue virtutum exempla adolescentioribus demonsurar- 

ebeant. Adeo ineptam explicationem revincit ipso 
S. lilenedictus in fine hujus capitis, ubi prohibens 
scu rilitates, et ad talia, inquit, eloquia. discipulum 
aperire os non permittimus: ubi sicut el capite 5, 
sub discipuli nomine complectitur oinnes omnino 
monachos, quos bic perfectos disciputos appella: , 
quia non modo periectionem, sed perfectionis perfe- 
ctionem voverunt. 


Propter taciturnitatis gravitatem.] ld est emiuen- 
tiam, d gnitateu, et utilitatem silentii. 


lura concedatur loquendi licentia.] Iu quem locum 
S. IMildegardis : « Scilicet tunc cum aliqua in conci- 
liis, alujua in negotiis, seu in majoribus uneces-itati- 
bus agenda sunt in. invicem. el non singulatini lo- 
quendo data licentia, et modice, 86 breviter quie 
opus ; et deinde facto signo omues in. silentio secun- 
dum consuetum morem sileaut, Quoniam idem Be- 
nedictus licentiam hane st:tuta hora. in. qualibet die 
non prielixer.t, sed eam in potestate sua, quemad- 
modum oportuit, habebat ; nam licen'in hanc. nou 
dabat sine justa aliqua mnecessitate, seu aliqua pia 
utilitate compul-us. Attamen quia inhumanum est 
liominem in taciturnitate seniper esse, et non loqui, 
idem Pater in potestate et discretione abbatis dunit- 
tit, quemadmodum alia plurium ei concedit, ut disci- 
pulis suis horam competentem provideat, qua. ipsi 
lec 40: honesta. et necessaria. sunt. ad. invicem lo- 
quantur, et ne iu indiscreto. s:lentio 1adio alic an- 
tur; quoniam post hujusmodi loquendi ;nvicei 
perinissionem, convenientius et sgveiius ad tacitar- 
uitotem adinoneri el coerceri potergut, » 1: ctenus 


209 


S. P. DENEDICTI 


360 


S. Hildegardis, eujus ex verbis tria co!lizere pos- A 15lib. 1 [list. Neubrig. Vide S. Stephani Obaz. Vi 


sumus. 

] Primum. nullum ex Regula fizam ac stztum 
esse mutui colloquii tempus assignatum, sed. quasi 
perpetuum monachis indictum esse silentiutn ; und 
Gilbertus de Hoillandia (Serm. 7 in Cant.) : « Mo- 
nacborum est, inquit, non colloquium, scd silen- 
tium. » Et sane /Egyptiorum monachorum vestigiis 
quantum potuit S. Pater inh:esit, qui, ut testatur € as» 
sianus, perpeluo silebaut ; nam « finitis , inquit 
Cassianus (Lib. n, cap. 15), psalmis, et qtoti- 
diana congregatione, sicut superius commemora- 
vimus, absoluta , nullus eorum vel ad mod:icum 
subsistere, aut. serimocinari audet cum altero; sed 
ne,u:dem per totum diei spatium. e cella sua. pro- 
gredi, aut deserere opus quod in ea solius est 
exercere, priesumit ; quod ita explent fores ingressi, 
ut nulla inter eos sermocinalio penitus audiutuf. » 
Kefert etiam Palladius de abbate Theona (Laus. cap. 
50 et 85), quod triginta quinque annis siluerit; et de 
quadam virgiue, quod annis viginti quinque nemini 
collecuta sit. « Dicebant etiam (Tom. 1 Mon. Eccl. 
Grac, pag. 971) de abbate Avathone per tres an- 
nos illum lapidem ore gest«sse donec silere didicis- 
set. » Sed hos omnes superavit Joannes cognomento 
Sileutiarius, qui ex episcopo facetus monaclrus, totos 
quadraginta septem annos. in silentio exegit. Quid 
de Virgiue Deipara loquar, qua, ut uotat. docior 
mellifluus (Serm. in Dowinic. infraoct. Assump!.), n.n 
nisi quater in toto Evangeliorum decursu locuta le- 
gitur? Hujusmodi exempla ad imitationem proposita 
discipulis haud. dubium voluit ess» sanctus Pater, 
cum nulium in. Hegu'a tempus loquendi proposui : 
cujus votis ut obsecundaient dilectissimi (ilii couti- 
nuum peue in caenobiis silentium observare studue- 
runt. [108 inter euituere pre omnibus Cluniacenses 
monachi, qui sibi quasi in perpetuum ore pr:ecluso, 
manus in linguas commutasse videbantur, adinven- 
tis signis * quibus, dum lingua taceret, quae necessa- 
rio requirenda erant invicem expriimebant. At non 
sine admiratione legere possumus quod de Cister- 
ciensium sileniio scribit Guillelinus abbas S. 'Theo- 
derici in libro 1 de Vita S. Bernardi, cap. 7. « D«- 
nique in valle illa plena hominum, in qua nemini 
otiusum esse licebat, omnibus laborantibus, et singu- 
iis circa injuncia occupatis, media die medix no- 
ciis silentium ἃ supervenientibus inveniebatur pra- 
ter laborum sonitus, vel si fratres in laudibus Dei 
oceuparentur. Porro silentii ipsius ordo et fama tan- 
tam etia: apud saeculares heimines supervenienteg 
sui faciebat reverentiam, ut el ipsi uon dicam prava, 
vel otios, sed aliquid etiam qued ad reui non atti- 
neret, ibi loqui vererentur. » li:ec conl(irmat ipse S. 
Bernardus cum suos lhortatur, ut bonum sibi invicem 
darent consilium ; et. hac. sibi proposita objeclione : 
« Quod ego cousilium dabo fratri, cui nec. unum 
quidem verbuin dicere fas est. absque licentia? » re- 
spondet , ut consulant featri « non verbo, neque lin- 
gua, sed opere et veritate, » bono | scilicet exemplo. 
Simili fere silentii severitate hujusce s:eculi principio 
se devinxeruut strictioris ob-ervantie in. [lispauia 
sanctimoniales ordinis Cisterciensis. Sed omnem 
prorsus hom num cogitationem superare videtur quud 
de Fontis-Ebraldi sanctimonialibus scribit W liet- 
mus Mahuesburieusis (Lib. v 4ὲ legibus Angl.) : 
« Preier ceterarum. ülecebrarumn — abdicationem, 
quantulum illud est, quod in nullo 1&9 loco lo- 
quaniur pr:eler in capitulo, proposita a «wiagistro pe- 
renuis taciturnitalis re;ula, quia seinel laxato si- 
lentio femine prou:x suut ad mussitaudum frivola ; » 
quaihvis postea, hoc est anno 1450, hiec silentii d.- 
sitictio auctoritate sumini poutilicis ita temperata 
est, « ut liceat loqui pust preces, ut vocant, primas; 
deinde post signum ad laborea factum, » queufad- 


n.odum observat Joannes l'icardus ii notis ad cap. 
e 


tam, lib. 1, n. 9. 

Secundum. Quamvis nullum Regula determinate de- 
signet tempus quo fratres inter se conveniant, conve- 
nientius tamen ipsis interdum mutuis colloquiis animi 
relaxandi indulgentiam esse concedendam ; inhumanum 
es' . nim hominem 1n laciturnitatle semper esse, et mon 
loqui, inquit S. Hildegardis, atque ita senserunt S. 
Autouius. (In Constit, monast. c. 12), et S. Basilius, 
insignes ambo vi;ze monasticze cultores : « Utile fue- 
rit loqui, si de virtute opportuno tempore dissera- 
tur, » inquit S. Dasilius. Et S. Antonius, referente 
S. Athanasio (Inejas Via c. 15), « dicebat ad om- 
vem quidetn. mandatorum disciplinam Scripturas 
posse sufficere, sed et h«c optimum fore, si mutuis 
se invicem fratres sermonibus cousolatentur. » Atque 
eam fuisse S. Benedicti mentem patet, tu ex hoc 
capite, quo aliqua, licet rara concedit eloquia, vult- 
que ori exemplo propliete. apponi custodiam sive 
ostium quod aliquando aperitur, aliquando clauditur, 
ut ait Ilildemarus; tum ex capite 48, in quo inentio- 
uem facit lhlorarum incompeleutium, qnibus fratri ad 
fratrem se adjungere baudquaquam liceat, quod supe 
ponit Atoras competentes, quibus fratribus loqui in* 
dultum sit. Et revera capite 31 jubet ut horis come 
peteutibus dentur qu& danda sunt, petantur. qua pe- 
tenda sunt, quod de hojus:modi mutui colloquii ποτὲ 
intellexerunt antiqui Patres nostri; unde et cellera- 
rius et camerarius iis interesse tenebantur, cuin fraires 
iu claustro invicem loquebantur,ut qui aliqua ie indige- 
rent, pr:esenteseos liaberent, et libereab eis petere et 
accipere valereut. Aique hunc esse ltegul:e genuinum 
Sensum patet ex S. Adalardo tum in lib. 1 Statuto- 
rum, c. 6, ubi hiec liabet (Tom. IV Spicil.) : « Cum 
vero hora incompetentes Lransierint, ettam loquendi 
quam conjungeadi tempus advenerit, etc. ; » tum ex 
ejusdem capitulis de adinonitionib-s in congregatio- 
ne , in quibus 45 est, « de horis incompeteutihus, id 
est de &ileniio : » competentibus ergo licebat loqui. 


C Nec est quod aliquis dicat, ex eo quod S. B. probi 


beat, ne [rater jungatur ad fratrem horis incompe- 
tentibus, haud quaquam ert! po-se dandas esse fioras 
competentes, quibus licite. po-sinl fratres. inviceu 
jungi et miscere colloquia, quasi idem essent. jung: 
et loqui, cuim et S. Pater utrumque distinguat infra 
cap. 26, ubi de coumunicantibus cum excommunica- 
tis ita habet : « Si quis frater presumpserit sine jus. 

sione abbatis fratri excommunicato quolibet moda 
se jungere, aut loqui cum eo, vel mandatum ei diri- 
gere, similem sortiatur excommuuicationis vindi- 
ctam. » Non, inquam, id obstat. Nam si quod sit 
discrimen , illud unum est, quod jungi de longa et 
prolixa confabulatione dicatur ; loqui vero de traus- 
eunte et brevi sicut de longa iutelligatur. Et sane 
S. Benedictus qui illo 1&3 capite omne cum ex- 
communicatis colloquium prohibet, capitis. titulum 
ita effert: De his qui sine jussione abbatis junguntur 
excommunicalis ; uon dicit. junguntur vel loquuntur, 
quia utrumqoe sub verbo junguntur intell gitur. Ad- 
del aliquis locum ex cap. 49 de observatione Qua- 
dragesun:, in qua S. Pater przcipit ali juid subirabi 
de loquacitate aliorum temporum ; coutirmaturque ex 
perpetua ordinis praxi, cujus exeimnpluit videie est 
in Vita S. Frodobert abbatis Cellessis (Sec. n Be- 
ned., p. 650), ubi quandoque cum disciputis collc- 
quium familiare bahuisse dicitur. linc flt ut. tzedio 
uon afli iautur monachi, et severius post hizec. sifen- 
tium observetur, ut docet S. Hildegardis. Pertme- 
scenduuique est ne δὶ diatius aut silentio, aut. Ora- 
tio! Occupetur aaimus, tandem deficiat, sicut arcus, 
qui, cu: nimis aut diutius distenditur, vel debilita- 
tur, vel frangitur. Nec refert quod Regula cap. 42 
jubct omni tempore silentio studere monacbos ; nain 
multum dillerunt semper. £'lere, et ontni. tempore si- 
leutio studere; semper siler* est nunquam loqui, a 


* Hec signa habes iu libro v de Antiquis Mou. rilibus, c. 18. 


vero potest aliquis etiam loquendo silentio studere, 
puta necessaria duntaxat proferendo, idqu» breviter, 
et submissa voce : quamvis laudemus, beatosque 
przdicemus eos qui possunt valeutque ita perpetuo 
silere, αἱ nullo hominum consortio indigeant ; atque 
ut hoc nobis aliquando donum Deus conco'tat, ob- 
nixe deprecamur. 

Tertium, ex abbatis pendere arbitrio :ssignare 
dies, boras, tempus seu spatium, locum, niodumque 
eolloquii. Communis tamen ordinis usus obtinuit, ut 
non nisi privatis diebus albas colloquium permitie- 
ret, dominicis festisque diebus duodecim lectionum 
eontinuo silentio cunsecratis. Et eerte iuter quinque 
eapitula qux» receptis concilii Aquisgran. capitulis 
addiderunt Centuriatores (Tom. 1| Gapitul, Baluz., 

. 1092) , quartum ita habetur : « Ut in hebdomada 

asch.e in. claustro non loquantur, sed lectio divina 
ab onibus teneatur , similiter in hebdomada Peo- 
tecosies, et in omnilus diebus dominicls, seu in Na- 
tali Doniini, et i» omnibus SS. festis prazcipuis. » 
Similiter antique Consuetudines SS. Benigni Divio- 
nensis (Cap. 64) : « Per octo dies Pascbz, et Pente- 
costes, et Natalis Domini, et in Hogationibus , et in 
omni secunda, quarta, et sexta feria Quadragesimz, 
et in omnibus 12 lectionibus, nulla fit locutio in clau- 
stro. » Quz totidem verbis exstant in veteri Cor- 
beiensi Ordinario ms., quibus concinitliber Usuum Biec- 
eensium, loquelam in claustro privatis dunta*at die- 
bus indulgens. Econtra Statuta Guigouis (C. 7, n. 9) 
dominicis collequi.m post nonam permittunt; quibus 
antiqua Carthusiensium statuta. adjiciunt festa cipi- 
tuli; sed in. Nova Statutorum Col:ectione excipiiu- 
tur Nativitas, Coena Domini, Pascha, et Pentecostes 
cum fesiis inlra hebdomadam in Quadragesima con- 
tingentibus : praierea singulis septimanis spatia- 
gentum concedunt, 

Horam duplicem in d'e ad colloquium designataimn 
esse apud Cluniacenses discimus ex Uldarico, scili- 
cet aestate post capitulum et nonam ; hieme post ca- 
pitulum et. sextam. Idem videre est iu antiquis S. 
Benigni Divionensis Consuetaudinibus , et Ordinario 
Corbeiensi passim. 1/4 At secundam postea subtraxit 
Petrus Venerabilis, edito statuto, « ut de us:tatis in 
claustro binis locutionibus secunda omni totius anni 
tempore subtrabatur. » Usus Beccenses, babita teui- 
porum ratione, volunt ut « Omnibus privatis diebus, 
quibus post capitulum tertia. dicitur , semel tantuin, 
id 65! post capitulum loquantur. iu claustro, nisi ab 
ottavis Pa«cli:* usque ad idus Septembris, quo tem- 
pore privatis diebus post nonam loquuntur in. clau- 
8tro. Quando vero tertia ante capitulum dicitur, bis 
in claustro loquuntur, post capitulum et post sextam. » 
16 quibusdaimn vero Anglix monasteriis liora ad. col- 
loquium stata erat post prandium; sed « cum quidam 
post prandium proniores sunt ad loquendum quod 
sop prodest, quam quod zdificat audientes, ad am- 
pliandum cultum justitix , qui in silentio reperi ur, 
siatutum est, quod  parlamentum quod post pran- 
dium in quibusdam claustris fieri consuevit, penitus 
jnrerdicatur, et loco ipsius vacetur uberius medita- 


tionibus et lectionibus repetendis, » inquiunt abba- * 


tes ordinis nostri in editis aniio 1249 statutis. Casa- 
lini jejunii diebus post vesperas, diebus prandii post 
canam loquebantur. Plurimi nec diem, nec horam 
assignatam hahebant, quorum res omnes ex uno ab- 
batis uutu pendebant. 

Quanto vero temporis spatio mutui colloquii hora 
protrabereiur, non una fuit omnium consuetudo mo- 
nastenorum. De Cluniacensibus , qui binas in die lo- 
eutiones habebant, audiendus imprimis Udalricus. 
De pri.va qux» fiebat post capitulum sic disserit (Lib. 
3, cap. 18) : « Eo tempore quo primum ad monuaste- 
gium veni, sacerdos qui privatam missam cantare 
voluit, potui! eam interim finire ; quod tamen modo 
garo Contingit, quia multitudo fratrum acervavit ; a 


REGULA COMMENTATA. CAP. VI. 


13 


Α quibus duin ad atramque. miss»m offertur, dum pax 


atur et accipitur, dum in capitulo de uno aut altero 
hoc et illud reclamatuv. dum tantis in refec orio ser- 
vitur, non minima pars expenditur dici ; quie tamen 
singula , ordine nostro silvo et. integro , remanere 
non possunt; propter quod ἢ γα loquendi necessario 
magis est brevis; et 8! niinus aliquantulum loquimur, 
in hoc ordinis quidein nemo sensit ullum esse detri- 
mentum. » Cum ergo nullus existat qui in(ra mediain 
horain privatam missam cantare haud queat, ultra hoc 
temporis spatium, quod postea etiam. abbreviatuim 
est, prima lucutionis liora non exiendebatur. Secunda 
etiam ex eodem Udalrico longe brevior erat : «Nona 
autem , inquit (Jbidem) , ad quam sunt se levaturi , 
3deo tarda erit, ut. postquam iu refectorio biberin!, 
et iterum loqueudi licenti:m habuerint, eamdem lo- 
quendi horam, et hoc intervallum aute vesperas non 
immerito potius dixerim nullum quam parvum : sx- 
pius autem priusquam omnes in claustro consideant, 
et aliquis fratrum vel unum verbum faciat, pulsatur 
signum ad vesperas . et ecce loquendi finis. » Ft 
alibi (Lib. 1, cap. 40) de eadem locutione, cum fie. 
ret post sextam : « Non solum. post. capitulum, sec 
etiam post sextam habemus loquendi licentiam , 
quanquam il'ud spatium soleat esse brevi-simum ; 
nam non amplius erit quam ut sacerdos et c:eteri ad 
majorem missam servituri lavent manus, et siut se 
ad induendum parati. » 

185 Cis'ercieuses ex Jacobo de Vitriacointegram 
in colloquio horam insumebant : « Silentium, | inquit 
(Lib. n Histor. Occid. cap. 44), per totam fere diem 
observantes, mutais eollocutionibus et collationibus 
unam sibi horam reservant, invicem consolantes, et 
invicem iustruentes. » Quod ita explicat Julianus 
Varnier (De Ant. Praxi Regul. S. B., cap. 16), non 
quasi singulis diebus unam horam ad wutuam collo- 
cutionem reservarent ; sed quod, cum abbas fratri- 
bus loquendi licentiam indulgeret, integram in. id 
exercitii horam impenderent. Et de hac hera intelli- 


C geudus S. Bernardus, ubi superbum monachum de- 


scribens, hxc habet (In Tract. de Grad. humil., c. 44): 
« Cum autem pulsato signo necesse est. interrumpi 
colloquium, horam longam breve queritur intervallum. » 
His ia. colloquiis, ut id obiter observem, aliquando 
serio agebatur de litteris : Si de litteris sermo exo- 
ritur, inquit S. Bernardus, vetera proferuntur et nova ; 
volant sententie, verba resonant ampullosa ; aliquando 
de »eligione : Quod si de rel'gione agitur , statim vi- 
siones et somnia proferuntur, deinde laudat jejunia, etc; ; 
aliquando de rebus jocosis : Si ad ludiera sermo con- 
vertitur, in his quanto assuelior, tanto loquacior inve- 
nitur. Ex binccoiliges hujusmodi colloqura non fuisse 
communia, hoc est omnibus simul iu untim coeunti- 
bus, sed inter se ad proprium libitum divisis , aut 
ad nutum abbatis ; alioquin S, flernardus, qui fuisset 
presens , si coinmunia exstitissent, ludicra nequa- 
quam passus fuisset. Quam frequenter autem illa 
hora occurreret nas latet : saactimoniales Strictioris 


p Observantie ordiuis Cisterciensis in Hispauia 


In 
Constit, c. 9 et414, apud. Henriq. in Liliis Cist., p. be 
semel in liebdomada extra Adventum aut Quadrage- 
simam [0185 recreationein habent ante vel post ve- 
speras ad nutum abbatisse ; dummodo dies ille non 
sit communionis. Similiter in antiquis Fuliensium 
Constitutionibus, cap. 6 : « Seinel tantum in bebdo- 
mada uie [6510 fratribus aliquod ex. his intervallis , 
quibus absunt a clioro, pio et religioso colloquio con- 
sumere » permittitur *. 
ldem fere vigebat apud insignes illos eremitas 
quibuscum vivebat S. Dominicus Loricatus. Ii ni- 
mirum, teste Petro Damiani (n Vit. S. Domin. c. 6), 
« tenebant per totam hebdomadam districta censura 
silentium, quod utque dominica die post vesperum, 
cibumnque solveutes , habebant loquendi invicem us- 
que ad completionis officium libertatem. » 


* [n editis vero an. 1621, singulis diebus per spatium unius circiter fiore a superiore assignanda, 


PaATRoL. LXVI. 


13 


οὔ 


S. P. DENEDICTI 


98 


Tantam indulgentiam suis non videntur indulsisse A Statuta(Lib. n, cap. 6, tom.1V Spicil.) : « Quando loqui 


Cassinenses , quorum Declarationes in Regulze cap. 
Ὁ. hac habent: ς Ad. effugiendam enervationem, 
przlati et alii superiores n»n concedant aolatia aut 
recreationes, nisi alt"rnis hebdomadibus, excep!a ta- 
men Quadrayesima et Adventu, quibus teiiporibus 
nefas est talia cogitare, nedum permittere. » In im- 
pressis tamen auno 1642 Declarationihus, pro alter- 
nis hebdomadibus, V abetur. singulis hebdomadibus ; el 
iusuper tàm ΠΟΥ quam antiqux:e Declarationes ad 
cap. 48 hortantur superiores, ut benigni sint ad re- 
creationes fratribus, przcipue solemnitatibus duplici- 
bus, quz» non occurrunt. ip Adventu aut. Quadrage- 
sjmà, concedendas. 

Camaldulenses ( Lib. 1 Constit. Camald.) cum dis- 
pensant a silentio per mediam duntaxat horam per 
virid:rium, aut aliquam aliam monasterii partem, in 
qua perpetuum non vigeat silentium, colloquium per- 
umittunt, Casalini quoridie 3G a cena ad comple- 
torium, vel diebus jejunii a vespera etiam 3d com- 
pletorium colluquebautur , ita tamen ut illo tempore 
possent ad cellas secedere, et lectioni. atque orationi 
vacare : post prandium vero sub silentio per mediam 
horam deambulabant in horto. 

Dursfeldenses nec diem , nec horam , nec tempus 
seu spatium colloquii determiuatum babuisse viden- 
tur, sed in Czrremoniali hoc tantum decernunt (Dist. 
9, cap. 10): « A solo abbate et priere, seu eliam 
subpriore in prioris absentia, loquendi licentia in 
wonasterio aut extra concedatur, nisi forte alicui al- 
teri. pro vice aliqua speciali super hoc ab abbate et 
priore fuerit concessa potestas. Dans loquendi licen- 
tiam fratribus dicat : Benedicite ; etilli respoudeaut : 
Deus : et ex tunc licitum erit de permissis ad iuvicem 
couferre usque ad iteratamsilentii impositionem, quae 
fieri solet per liec verba : Adjutorium. nosrum in 
nomine Domini. Nulli ergo absque licentia loqu: [48 
est, *ed habita lice.1ia , aut. facultate loquendi , non 
Joquatur nisi prauis:o: Benedicite , οἱ responso : 
Dewinus. » 

De colloquii loco vari& fuerunt monasteriorum 
consuetudiues ; nam S. Adalardus in Statutis lib. 1}, 
cap. 6, durmitorium assignat ; Clunianeuses, Divio- 
nenses, Parisienses, Beccenses, et alii communiter 
monachi cum Cartbusiensibus loquebantur in clau- 
stro ; Camaldulenses in viridario. At raro extra mo- 
nasterium recreationis gratia deambulantes inonachos 
veteres offendes. 

Quod spectat ad modum sive ordinem in collo- 
quio tenendum, 15 illud non iucipi-bant nisi pramis- 
80 : Benedicite. « Post capitulum, inquit ms. S. Petri 
supra Divam Ordiaarium , sedeant oinnes in claustro 
ad colloquium. Audito itaque tympauo pergaut ad 
sextam; qua cantata, revertantur. ad colloquium, di- 
catque ultimus in ordine novitius : Dendicite, et sic 
luquantur de consuetudinibus, de bonis οἱ sdificatio- 
nis eloquiis. » Apud Bursfeldenses et Carthusianos 
nion ullius, sed ipse qui colloquio prxerat, Benedi- 
cite dicevat. Ili etiain. antequam quidquam loqui in- 
ciperent, aliquam lectionem przimittebapt. « Quando 
post nonam. in ecclesia dictam diebus capituli. i4 
claustro convenimus , inquiunt. in. nova Collectione 
Slatutoruimp, tunc antequam sedeamus , qui praest 
conventui dicit : Benedicite. Deinde sequitur lectio de 
Statutis vel Evangeliis; qua finita, colloquium habe- 
mus, in quo nullus consulere debet secreto , vel su- 
^urrare, vel dicere aliquid quod nolit ab omnibus 
isteliigi vel audiri. Eaudem . disciplinam observare 
videntur sanctimoniales Strictioris Observanti:e or- 
dinis Cisterciensis in Hispania, quarum Constitutiones 
volunt (Cap. 41), ut « ubi abbatissa licentiam recreau- 
di vel colloquendi dederit, sint colloquia religiosa , 
ad quod servire poterit pius aliqais liber. » 

Data autem seinel loquendi licentia, duo, vel tres, 
pluresve simul a superiore juugebantur; quibuscum, 
non cum aliis, de rebus houestis et piis sermonem invi - 
cem miscebant, lia. praesceribunt. antiqua S. Adalardi 


licet, quia locutio semper ibi (in dormitorio) servauda 
est, sive duo, seu tres, seu eiiam plures , sicuti Geri 
187 solet quando de capitulo surgunt , conjongaa- 
tur. » Vel promiscue, ut ferebat animus, quibuscum 
cupiebat unusquisque loquebatur : et hac videtar 
fuisse Cluniacensium , Carthusiensium , imo.et Cis 

terciensium , ut supra collegimus ex S. Bernardo, — 
consuetudo. Tunc qui aliqua» re indigebant, bane 
potissimum eo tempore petebant , ut de Cluniacen- 
sibus scribit Udalricus , et Carthusiensibus suis prae- 
scribit Guido his verbis: « Post novam convenimus 
in claustro de utilibus locutuii : in hoc spatio in- 
caustum, pergamenum , pennas, cretum, libros seu 
legendos seu transcribend»s a sacrista; a coquinarie 
vero legumina , sal, et c:tera hujusmodi poacimur, 
et accipimus. » Vel denique omnes uno in loco resi- 
dentes , s^ invicem loquentes auscultabant , ut velle 
videtur S. Hildegardis. Atque ad hos potissimam 
speciat pr:eelara illa S. Basilii adinonitio (Serm. 2 de 
Instit. monach.) : « Inutilis sermo, et quad» ez matis 
colloquiis oritur. importa elatio non proferatur, 
sed si quid utile ad zdificationem animarum, hoe 
solui convenit loqui ; et h:ec ipsa 41:5 ntilia sant , 
cum ordiue, et decenti tempore, et ab his a quibus 
dici oporiet. Si quis de inferioribus sit, exspeetet 
donec invitetur ad loquendum a superiore ; susurra- 
tiones vero atque ad aures locutiones, et per netus 
significationes submove ntur, quia su-urratie $u- 
$piconem detractionis habet, et qux? per nutom δὲ 
significatio , dolum alicujus rei litere indicat: fra- 
tri porro ex his talibus nascuntur ovia et suspicio- 
nes. Quoties vero inter se colloquium habere necesse 
est, modum vocis necessitas deliniat , ut scilicet illi 
qui prope est , dulciori voce loquantur; eum autem 
qui long^ est, altiori voce appellent, ut qui dat ali- 
€eui consilium , aut aliquam. de re aliqua exhorta- 
tionem habet, m»jori et asperiori voce utatur, ut 
nili]. contumeliosum | in conventu reperiatur. » ΑΒ 


GC vero de fiujusmodi colloquio inteltigendus sit hie 


locus ex Vita S. Pachomu : « Consuetudo autem illus 
eral jam inde ab initio, circa vesperam , manuali 
onere ac cona peractis , in unum simul considere 
ad scrutandas Scripturas, ab omni alia sollicitudine 
tunc liberi , prieterquain ab ea qua salutem eorum 
concernebat. » . 

Porro utrum ἱνε 6 colloquia recreationes aut alie 
nomine appellare liceat , parum refert, cum non tam 
ad delectationem quam ad intirmorum solatium in 
dulta sint. Certe, sicut corpus recreare dicimus, 
eum post longum je,unium vilissimis cibis vescimur, 
ita cum post prolixum silentium de bonis et ad di- 
ficationein. eloquiis loquimur, hoc exhaustu:n. δι» 
mum recreare, nibil] vetat appellare , dummodo ab 
διῖ omnis de $xculo, de regibus, principivus, pra 
latis , aliisque hujusmodi , quie 9assim veiaut omnes 
tàu veteres quam recentes monaclierum  constius 
tiones, serino.. Recte omnino ms. liber de Duetrua 
novitiorum : Cap. 14 ) : « Nunquam 1oquaris de se- 
culo, vel de guerris; nec audias refeienies, eum 
illud sit venenum mortiferum animarum.» Vide Pe- 
tri Damiani opusc. 49, cap. 10. 

Caterum extra. hujusmodi colloquia, de quibus 
hactenus fuse disseruimus, quxque erant rara, per- 
petuum moaachi silentium servabaut , 18$ ἐνὸν» 
simis eliam subjicientes poenis illud temere violau- 
165. De his ponis adversus silentii infractores lle- 
guia Cujusdam ad Monachos ita decernit (Cap. 16): 
« In omnibus nihil loquendum , nisi quod necessitas 
poposcerit. Si quis prxter lianc. discipliusm , cau 
clamor. etl acerbiore sermone responderit, noltetut 
usqu 'quo corrigatur. Si autem boc vitio curari sun 
poterit, ejiciatur ab unitate fratrum. » Paena jnceru 
auctoris apud S. Ba:iiium, n. 15: « Si quis vesperi 
post Pater noster inveniatur colloqiens, excouung- 
nicetur.» Liber Antiquarum Detinitionumn ordin. Cis- 
terciensis ( Dist. 7, c. 5) : « Qui. scieuler de »ileu.ig 


REGULA COMMENTATA. CAP. VI. 


906 


bbatiam intus vel foris rupto se recognoverit, A docere , ut sit sua loquela instructio discipuli, et 


abilis inventas fuerit, uno die sit in pane et 
et in capitulo verberetur ; qui vero passim et 
ismetidine illud fregerint, si s:epius correpti 
nenda verint, omni sexta feria sint in pane et 

ad congruain emendationem , et δά nu- 
oprii abbatis ultimi omnium habeantur.» Simi- 
ensitutiones sanctimonialium Sitrictioris Ob- 
wke ejusdem ordinis in llispania ( Cap. 12 ) : 
itentia injungenda illi qux silentium solverit, 
eiplina, ei aqua et panis humi, in quo ahba- 
aro di:penset. » Statuta vetustissima Gallica 
onialibus B. Marie Sopwell in Anglia, a Mi- 
S. Albani abbate ante annos trecentos reno- 
Pur ceo que vows estes tenus par la reule de 
Beneyt à la silence tenir en l'Eglise, en l'enclois- 
& le re[eylour, et en le dortour : vous com- 
ms que la silence soit tenué en les lieux avant 
Et si nulle enfreigne la silence , preigne sa 
en chapitle , et preigne discipline regulere , 
eissuante sa coulpe. Εἰ si tiele que en(reyne 
- me voille de gree prendre sa veyne, soil cla- 
v gardeyne del ordre, el mise à plus rude 
see. Ft si avygne que ascune tense, oue autre 
inement , soit celle mise en silence par tice, et 
la penaunce tres jour. Denique Cartbusienses in 
Dollectione Statutorum (n part. , c. 14, n. 7): 
absque licentia silenuum fregerit, culpam 
recognoscat, et disciplinam cum virgis acci- 
1 dominica proxime sequenti.... Si assuetus 
in frangendo, vino privetur, aut ad terram eo- 
. vel alia prena arbitrio prioris puniatur. » 
bi | Cap. 8, n. 5): « Dicentes autem culpas 
le fractione silentii debent exprimere locum, 
et qualitates personarum ; et tenentur di- 
ias cum virgis a prasidente recipere. ... Et 
! priores servent, et servare facisut istnd. sta- 
de disciplinis pro fractione silentii dandis ; 
visitatores super hoc provideaut. » 


8 scriptum est : In multiloquio non effugies pec- 
. « Nam multiloquium , ut ait S. Josnnes Cli- 
| (Grad. 11), sedes est vanz gloriz , per quam 
m ostentare, et in sczenam ac theatrum solet 
ere. Multiloquium est ignoranti» argumentum, 
ra obtrectationis, scurrilium nugamentorum 
tra, ministra mendacii, coimpunctionis abster- 
igctrix et concilistrix igna: iz, somni nuntia, 
aionis distractio, custodie cordis abolitio, fer- 
divini (rigidarium, orationis languor seu potius 
ctio. » Quid autem sit multiluquium explicat S. 
ninus his verbis (Lib. ni contra Cresc. cap. 4) : 
liloquium 189 est superflua locutio, vitium 
πὶ loquendi amore contractum. Plerumque au- 
qui amont etiam qui nesciunt quid loquantur, 
iomodo loquantur. » Et alibi ( Lib. 1 Retract., 
l.) : « Absit ut multiloquium deputein, quando 
yaria dicuntur, quantalibet sermouum prolixi- 
lieantur. » Ostendens «um solum inultiloquii 


doctrina :dificatio ejus. » 

Tacere et eudi:e discipulo contenit.| llinc Scriptu- 
ra: Audi, inquil, tacens, et pro revereniia. accedet 
tibi bona gratia ( Eccli. xxxn). Plane primus pbi- 
losophi:* nuncupater et creditor Pythagoras acce- 
dentes discipulos nihil ante docuit quam tacere; 
primaque apud eum mediiatio futuro sapienti erat 
inguam omnet coercere: unde et quinquenunii si- 
lentium discipulis imponebat ; quod illi, wt. profa- 
nam discerent philosophiam , muti cum gaudio per- 
solvebanst. Multo nos potiori jure, ut pote coelestis 
philosophize discipulos, tacere condecet ; nisi forte 
monachi mores et professionem exuere animus sit : 
« Vita enim monachi , inquit Joannes Monachus (Lib. 
" Vite S. Odonis, n. 11, sec. v) , usque adeo est ali- 
quid donec sub silentio esse studuerit: eo vero re- 
moto , quidquid bene et honeste se agere putaverit , 
seenndum institutionem Patrum nihil erit. » 

Et ideo si qua requirenda sunt.] Corpora'is spirita- 


B lisve necessitatis. 


A priore.) Id est superiore, infit Nicolaus de Fra- 
ctura, sive abbate, qui nomine prioris intelligitur i.i 
omnibus Regulz locis, in quibus vox prior sumitur 
singulariter, et absolute, et non respective, ut pro 
bat Menardus. Hic tamen prioris vocabulum uon so- 
lum pro abbate, sed etiam « pro quocunque seniore, 
vel priore tempore » usurpari zstimat Doherius ; 
Joannes vero Craesbreeck pro eo qui prior est or- 
dine, loco, atate, doctiina , alicujus artis peritia, 
quilibet scilieet senior, prudentior, doctior ; Nicolaus 
Bravus pro eo qui pr:eest conventu: , sive sit abbas, 
aut prepositus, aut quivis alius professioue anti- 
quior. Posset etiam inielligi de preposito, juxta 
illud Kegulss Cujusdam ad virgines (Cap. 43) : « Nulla 
monacharum per semetipsam de propria 190 ve- 
cessitate abbaliss:e suggerat, sed omues per prz- 
positam quidquid necessitatum fuerit abbatisse stu- 
deant intimare. » 


C Cum omni humilitate εἰ subjeciione reverentie re- 


quirantur. ] Ad quem locum Bernardus Cassinen:is : 
c Tria , inquit, ponit in verbis utilibus observanda , 
videlicet humilitatem, subject.onem, et reverentiam, 
Muimnilitas interius monachum disponit ; subjeciio 
subditum esse in gestis exterioribus ostendit, ordi- 
nat , et disponit ; et reverentia serinonem debito con- 
dimento componit.» Vel etia cuin humilitate et sub- 
Jectione reverenti:& , id est ut quidquid responderit , 
ratum fixumque teneatur, niliil prorsus objiciens. Ex 
ms. autem Regula incerti auctoris cap. S : « Hor.s 
tibi ad opus exercendum deputatis quidquid mini- 
Stris tuis et tibi necesse fuerit, invicem brevi ser- 
mone definienda est querimonia.... Cui autem tibi 
necessitas incumbit loquendi, auctoritas cujusdam 
sancti Patris jubet ui dicas prius tertio : Domine, 
labia mea aperies, el os meum annuntiabit laudem 
tuam : quo perdicto, mox cum omni celeritate, fe- 
stinanter, cum fervore charitatis redde responsum le- 


abor.re. qui multa sine necessitate ; non eum D viter, et sine risu, humiliter, et pauca. verba et ra- 


ιϑίδ ex causa, ratione sui officii, aut alterius 
tatis loquitur mulla. 


alibi : Mors et vita in manibus linguc.| Potest 
occidere , aut vivificare, et eum qui loquitur, 
n Cui loquitur, et eum de quo loquitur. 


& loqui εἰ docere magistrum condecet. | lli enim 
rophetam dicitur : Clama , ne cesses , quasi tuba 
vocem tuam, et annuniia populo meo scelera 
, €t domui Jacob peccata eorum ( Isai. Lvin j. 
iite autem S. Benedictus ait loqui et docere : 
3$ ad hoc debet loqui ut doceat, inquit Ber- 
8 Cassinensis : neque enim verba u.agistri de- 
$s6 nisi doctrina, quia qui alios admoset ad 
rnitatem , debet habere sermonem zuilicati- 
ralione conmptum , el suo tempore suaque 
uitate prolatum ; unde non dixit δ. Benedi- 
antum : Mug;sirum loqui condecet , sed loqui et 


tionabilia loquaris. » 


Scurrilitates vero. Quid sit scurrilitas discimus ex 
S. Hieronymo, stultiloquium inter et scurrilitatem 
discrimen :«ta explicante : « Inter stultiloquium et in- 
ter scurrilitatem apud Paulum ( In epist. ad Ephes. 
c. v ) hoc interest, quod »tultiloquium nibil in se 
sapiens et corde hominis dignum habet. Scurrilitas 
de prudenti mente desceudit, et consulto appetit 
quad:m vel urbana verba, vel tarpia, vel rustica, 
vel faceta ; quam nos jocularitatem alio verbo pos- 
sumus appellare, ut risum moveat audientibus. » £x 
quibus habemus scurrilitatem posse in bonam ma- 
lamque partein accipi, ut pote qua et in urbana, 
et in turpi. verba se effundat. Sed hic a S. Blenedieto 
surni in malam partem cons:at ex communi et uni- 
versali omnium sententia ; uude Bernardus Cassi- 
nensis scurrilitatem describens ait: « Scurrilitas est 


“ΟἹ 


8. P. BENEDICTI 


»b3 


verbum (nrpe, turpisque joci, vel improbum, vcl A detinentur, et alias pro culpe merito ad arbitrium 


irrisione dignum. » 

Iujusmodi scurrilitates zeterua clausura damnat S. 
Benedictus, et ante eum S. Biasilius, S. ITieronymus, 
S. Nicetius , et alii. S. Basilius (Const. monast. c. 15). 
« Vitaudze sunt, inquit, omnes omnino in serinone 
facetiz , et scurrilis dicacitas; siquidem fleri solet 
plerunique, ut qui sese in rebus hujusmodi occupant, 
ii rectam rationem deserant ; quippe cum ex eo illud 
fiat, ut animus ad ridicula diffundatur, et in tacita 
secum cogitaiione gravitatis severitatisque nervos 
omnes elidat, » Sanctus Hieronymus ad Nepotianum 
scribens (Epist. 2) : « Omnes delicias, et lepores, et 
risu dignas urbanitates, et carteras ineptias amato- 
rum , in comcedis erubescimus , iu seculi hominibus 
detestainur ; quanto magis in monachis et in clericis, 
quorum et sacerdotium. proposito, et propositum or- 
natur sacerdotio! » S, Nicelius abbas et postea epi- 
scopus (Apud Gregor. Turon. l. de Vit. Pat., c. 11) : 
« Cavenda est scurrilitas , dilecti-simi , et omne ver- 
bum otiosum , ut sicul corpus omne purum exhibere 
debemus Deo, ita etiam et os non ad aliud 19] wisi 
ad laudem Dei. » IHli$ adde gravissimam 5. Bernardi 
sententiam ( Lib. n de Consid. c. 15) : « Inter &ecu- 
jJares nuga* , nugae sunt ; in ore sacerdotis ( nec mi- 
nus monachi ) blasphemi;z:,. Interdum tainen si inci- 
daut , ferend;e fortassis, referendze nunquam. Magis 
jnterveniendum «aute et. prudenter nugacitati. Pro- 
rumpendum sane in serium quid, quod non nodo 
utiliter, sed libenter audiant, et supersedeant otiosis. 
C. nsecrasti os tuum Evangelio , talibus jam aperire 
illicitum , assuescere sicrilegium esL, elc. » 

Non mirum est igitur, si gravissimis paenis tam in 
monachis quam in clericis damuatas scuirilitates le- 

amus ; nam, verbi gratia, concilium Carthaginiense 
1v (Can. 60), Clericum scurrilem, et in verbis turpibus 
jo. ularem ab oflic.o retralendum edicit ; et inter ex- 
cerpta ex lib. 11 Peenit. Egberti episcopi, vigesimum 

apium ita. labetur : « Si quis presbyter, diaco- 
nus, 801 monachus otiositatem, stultiloquium, scur- 
riliatem, garrulitatem, somnum, pigritiam, torpo- 
rein, et his similia dilexerit, triduo poeniteat. » Qui- 
bus accedunt antiquie monachorum regule; quas in- 
ter Regula SS. S-rapionis, Macarii, Paphnutii, et al- 
terius Macarii ita decernit ( Cap. 15) : « Si aliquis 
deprehensus fuerit in risu, vel In scurrilitate sermo- 
nis, sicut. ait Apostolus, quae ad rem non pertinet, 
jubeuus hujusmodi duarum hebdomadarum spatio, 
in nomine Domini omni flagello humanitatis coer- 
ceri. » Regula Tarnatensis (Cap. 45) : « Qui joculare 
aliquid, vel risui aptum in conventu fratrum proferre 
presumpserit, vel qui cum junioribus verba otiosa 
narrare. voluerit , aut. habere aiicitias xtatis infir- 
mz, increpalioni ut dignus est subjacebit. » Regu!a 
S. Ferreoli, postquam jocos, plausus et cachinnos pro- 
hibuit, maxime in oratorio et ad mensam, addit (Cap. 
24) : « Quod si quis non custodierit, przsenti de- 
nuntiatione commonitus, triduani eum Je,unii mul- 
elatio castiget. » Denique Hegula S. Donati ad vir- 
gines (Cap. 28) : « Fabulas otiosas proierens ad al- 
teram, et statim semetipsam reprehendens, venia tan 
tuin suíficit, Si autem se non reprehenderit, tractau- 
teg eas superpositione silentii, aut quinquaginta per- 
«ussionibus peeniteant. » lis addere possemus gra- 
vissimas poenas, quibus scurrilitates aliquando Judex 
$usius Dominus mulctavit, ex quibus lugubre pror-us 
exemplum nobis exhibet Durandus, ex monacho Clu- 
niacensi episcopus Tolosanus, quod videre es: in Vita 
S. Hugonis auctore Raynaldo, n. 18, apud Bollan- 
dum, 29 Aprilis. 

Porro ad vitandam omnem seurrilitatis occasio- 
nem Cassineneé.s xeiant teneri ave» 3ut. onimalia ad 
jocum «t levitatem promoventia; omne quoque ludi 
genus interd«cunt. « Ludos. etim cujuscunque sint 
generis, jecus, et fabulas. et verba -obscena, et cho- 
reas ita prohibent Coelestini (Im Const. c. 12, 8 5), 
41 si quis secus fectrit, per mensem in carceribus 


superioris corrigatur. » Fulienses vero (Im Const. c. 
6) aves, canes, aut aliud animal ad delicias com- 
paratum aleutes jejunio in | aneet aqua plectunt ; qua 
etiam poena dissolutiones, manuum injectiones, it- 
pulsiones, et hujusinodi jocos puniunt Cassinenses. 

1992 Scurriiitatum tamen nomine nono prohiben- 
tur honesti joci, quibus nonnunquam usos fuisse pios 
viros legimus, et quales erant Petri Venerabilis, quos 
laudat S. Bernardus ad eum sic scribens : « Plaeet, 
fateor, jocus, est enim et jucunditate gratus, et serius 
gravitate; nescio siquidem quomodo inter jocandum 
ita disponitis sermones vestros in judicio, ut et jocus 
levitatem non. redoleat, et auctoritas conservata bi- 
laritatis non minuat gratiam. » 

Et verba otiosa.] Verbum o1iosum 5. Basilio (Re- 
gul. brev. cap. 25) est « omne verbum quod ad pre- 
positum in. Domino usum non facit. » S. Hiero. ymo 
(In Matth. xi), « quod sine utilitate et loquemis di- 
citur et audientis; si omissis seriis, de rebus frivolis 
luquamur, et fabulas narremus antiquas. » S. Gre- 
gorio (In Pastorali, 11 purte, cap. 15), « quod r&- 
tione just:» necessitatis, aut intentione pize utilitatis 
caret. » Hujusmodi verba uoa cuim scurrilitatibus seb 
eadem clausura damnat S. Benedictus, a quibus nos 
aliunde satis deterrere deberet terribilis Christi sen- 
tentia dicentis, quoniam omne verbum otiosum qued 
locuti fuerint homines, reddenl rationem de eo in die 
judicii. Quam ad. sententiam. atiendens Petrus. Da- 
niani (Lib. v, ep. 2), « Dum hiec, inquit, Evangelii 
verba considero, quid aliud quam quoddam aobis cum- 
mercium propositum esse. perpendo? quia nimirum 
et momentaneo risu perpetuus fletus eruitur, et tem- 
porali fletu. perpetua letitia comparatur. » [lae sen- 
tentia dererrebantur Pachomiani , apud. quos , teste 
Rufino (Lib. 11 de Vit. Patr. 55), impossibile erat ali. 
quem verbum otiosum loqui. 16 deterrebaotur SS. 
S-rapion, Macarius, Paplinutius, et alter Macaries, 
quoruin in ltezula lego (Cap. 15) : « Si quis ex ft»- 
tribus sermone: in cong:ecgati: ne otiosum emiseril, 
ne reus 511 concilii, pri:cipimus eum triduo a fratrum 
congregauone vel colloquio esse alienum , ut nullus 
cum eo jungatur. » Mulio severior videtur Regula 
Cujusdam ad Monachos (Cap. 8) : « Mendacium, ie- 
quit, et juramen!:um, sive verbum otiosum per one 
corpus fraternitati: damnandum est. Si quis sit ex 
fratribus cum quo aiiquid horum invenium fueril, 
mi'tendus est. in. carcerem, et paeniteat. usquequo à 
vitio corrigatur... Si quis ex frauibas post ex:mipa- 
Lionem carceris cavere h:ec viia non poterit, ejicieg- 
dus est a fra'ribus, et damrandus est. » 

Εἰ risum moventia.] Inter quie et scurrilitatem hoe 
discriminis afferunt Hildemarus et Bernarius  Casa- 
nensis, quod scurrilitas ad lasciviam pert.ncat, verba 
risum movenHa eliam aliquando ad. sapientes spe- 
ctant. De his egimus supra ad cap. 4. 

Eterna clausura in omnibus locis damnamus, οἷς.) 
Hic iterum cum Hildemaro Bernardus Cassinensis οἱ 
Boherius observant verbis utilibus a S. Benedicto ap- 
positam fuisse custodiam, scurrilibus, otiosis, et ri- 
sum moventibus murum, perpetuum velut obicem. 
Quod addit : [n omnibus locis, «stendit utilia ac ne 
cessaria verba non omnibus esse im locis damnata, 
quamvis nec in omnibus licita; quare pro capitis bu- 
jus clausula operz pretium /ortassis eri', quibus pe 
tissimum in locis loqui monachis esset pro,ibiun 
brevi disserere. 

Duo przsertim loca apud veteres monschos adeo 
sacra erant, ut in 193 iis solvere silenuum nemiti 
liceret, or.torium scilicet et refectorium, ]ta S. Eu 
thymius, referente Cyrillo (In ejus Vita n. 17, tom. M 
Monum. Eccl. Grec.). « suadebat honestum amplecti 
silenuum in templo Doinini, neve quis loqueretur in 
syuaxi fratrum duin. sacra peraguntur mysteria ; sed 
nec in refectorio fratribus ad cem. collectis lu- 
guam laxare, verum in utrique manere in eodem -i- 
lentio. » lta Begula Cujusdai ad Monachos (Cap. 16): 


REGULA COMMENTATA. CAP. VI. 


ὅδ: 


(m, inquit, In omnihus seetandum est, et ta- A lis loqui supradieto modo licebit. » Tantam tamen 


iciplina per omnia facienda est, maxime au- 
à missam et mensam, » lta etiam S. P. 8e- 
summum ad mensam silentium przscribit 

et ad oratorium cap. δῷ, uli sub nomine 
intelligenda est etiam sacri-tia : unde inter 
irdi capitula tertium habetur De silentio in 
, seu in. ecclesiis. Existimat etiam Beuedi- 
PMftenes silentium ἃ S. Benedicto institutum 
dormitorio, quod ex eo colligit quod nemini 
apletorium loqui permi tat S, Pater, et vix 
jore solerent [ratres dormitorium habitare. 
um tamen videtur in Statutis S. Adalardi lib. 
j. Sed neque id appare! ex Consuetudinibus 
lieti Anianensis (Tom. IV Analect.) , in qui- 
rnitur « in oratorio summum silentium... in 
msgnum silentium... in refectorio ummum 
)... in claustris liora lectionis summum silen- 
uulla dormitorii facta mentioue. De nonnul- 
n monasteriis ibidem additur : « Vidimus 

illud observabile, si quis ad perfectionem 
tatís venire desideret , quod nullus fratrum 
jet loco loqui aliquid presumebat , prier 
hoc deputata. » Quaenam porro essent. iila 
1 Jocutioni. destinata ibidem non exprimiuir, 
srvatu dignissimum | pro:sus. existimo quod 
Fr: c ln ecclesia nnl:um prater oflicium d:- 
A verba oratiouis. Si a'icui cuilibet loqui ne- 
erat, tacto vestimento abbatis, vel evjuslibet 
innuit ad illa loca ; expositisque paucissimis 
vel rationabilibus, statim ahscesserunt, ti- 
16 propter necessaria verhis», iu nociva et jnu- 
derent. » Cujus observantia praaim, si bene 
videre est in Vit: Notkeri Bali-uli siec. v, 

fortasse respicit locus ex libro Mira '. S. 
| n. 20 : « li!e scieus moris non e«se mona- 
ratorio loqni, digitis innu t ipsum ibi nequa- 
bere loqui, » etc , qu: obi:er dicia sini. Ve- 
luniacenses, quorum antiquas eousucindines 
ns Udalricus, sic loquitur (Lib. n, c. 5): « Ta- 
austro sunt officine, in quibus tradiuum e-ta 
nostris et prielixum ut perpetuum silentium 
; in ecclesi: , dormitor.o , refectorio , et it 
regulari ; in. l;js lovis tam in die quam in 
H8 vel unum. verbum quoquo audiente loqui- 
facile veniam ab-que judicio meretur. » Éa- 
untur in. mss. fenigni Divionensis Consnetu- 
tap. 591. At inulto plura silentio addicta fui-se 
δῖ ex sequeut Petri Venerabilis statuto (Stat. 
In infirmaria Cluniacensi, qu: quinque lia- 
sub uno tecto divisis distinguitur, tali discre- 
entium teneatur, ut in ea parte in qua fratres 
ntur, qua media est. etin illa qua superior a 
eridiana est, silentium et collocutio antiquo 
ore servetur; in tribus vero aliis claustri re- 
silentium Lleneatur. Sic in eclla novitiorum, 
»nti c austro, sive officinis, exceptis noviuis 
à magistro, qui ubi et quando loqui. solent, 
iP; exceptis etiam episcopis et abbatibus su- 
tibus, majori priore, et subprioribus ordi- 
»dibus, qui in partibus ipsius cella novitio- 
ipsi loqui poteruut, et in presentia. tantuimn- 
um alii. In operatoriis vero universis con- 
teneatur. silentiuin, excepio uno tantum ma- 
Piuscujusque operatorie domus, οἱ exceptis 
'is novi ecclesie , et operatoriis ipsorum. 
t insuper claustri silentium iu cauineierio, et 
coemneterii , in sacristauiis omnibus, el via 
domos superiores ducit, quie juxta ni«jorem 
m sunt, et in adjaceutibus locis, exceptis su- 
P abbatibus et priuribus, quibus iu partibus il- 


siientii districiionem in parvis cellis seu prioratibus, 
ut vocant, haud exigebat idein Petrus Venerabilis ; 
n^m statuto 429 decernit, « ut ubi duodecim (fratres 
esse non potuerint, saltem in refectorio, et dormiio- 
rio semper; in claustro vero ab liora vespertina usque 
3d horam. tertiam alterius diei perfectum silentiutn 
tenestur. Nam. quod universaliter iu omuibus eccle- 
siis semper et ubique teneri debeat, certum est. » 

In Anglicano S. Albaui monasterio, post medium 
soculum xi, Paulus abbas ejusdem loei « silentium 
omnimodum in ecclesia, in claustro, in refectorio, et 
maxime in dormitcrio inviolabiliter observari consti- 
tuit, » ut scribit Matthzeus Parisius (In Vi'is vigiuté 
trium abbatum S. Albani), qui etiam paulo post addit :. 
« In inlirmaria silentium, przcipue autem in capella, 
et ubique post completorium teneri constituit. » Ea- 
dem loca, infirmitorio excepto, silentio perpetuo de- 
putant summi pontifices Innocentius ἢ et Grego- 
rius IX , in editis pro Benedictinis constitutionibus. 
Sin iliter S. Stephanus , ordinis Grandimontensis in- 
sttutor, in Regula cap. 47, id quod post Innocen- 
tium IV renovavit Clemens V, statuta poena, ut « qui- 
cunque frater fractione dicti silentii considerate facta 
reus inventus fuerit, pro transgressione qualibet, sine 
ni.sericordia et dispensatione, sit una die in pane et 
aqua, et in capitulo verberetur, nisi prius completa 
parte paenitentize potus aqua, et aliorum cibariorum 
abstinenti:e de vera humilitate poeenitentis, et de ipsius 
lirmo proposito emendardi priori vel ejus locum te- 
neuti fore cum eo super residuo paeenitenti: videbi- 
tur dispensandum ; et si sapius sic correctus non 
emendaverit, ex tunc pro qualibet transgressione per 
duos dies in solo refectorii, aliis comedentibus, ser 
dens pane grosso famili: et aqua contentus. existat - 
ac illis duobus diebus in capitulo vapulet ; nec supe; 
iis a priore vel alio przesidente valeat dispens.ri, ma- 
jori poena per priorem ulterius punieudus, si hoc me- 
ruit protervitas contumacis. » Przedictis quatuor locis 


C silentio destinatis Cistercieuses addunt scriptoria (Lib. 


anliq. Defiuii., dist. 7, cap. 5), ubicunque ex consue- 
tudine scribunt monachi. Addendus insuper focus 
communis, in quo, ex antiquo ordinis nostri more, in- 
jolabile silentium servabauur, ut patetex lildemaro, 
antiquissimo Regulae commentatore in 195 hoc ca- 
put ita scribente : « Si hienis tempus fuerit, el pro- 
pter frigus convenerint omnes in unum ad cale!a- 
eienduin se, silentium debet ibi esse, et nullus delet 
ibi loqui. » Et ex S. Dunstani Concordia : « ἃ ca- 
lendis Novenibris concedatur frawibus accessus τὰ 
ignem dum r.ecessitas compiulerit, et. frigoris nimie- 
tas jncubuer t, quod tamen sub silentio (iat, » 

Quod spectat ad. recentiores congregationes, Cas- 
sinenses volunt (Declar. Casin. ad Reg., c. 52), ut 
« Servelur semper silentium iu choro, in dormitorio 
e iu refectorio, etiam extra horain refectionis, et in 
quadam parte claustri cirea capitulum, excepto si 
in dictis locis oporteret aliqua loqui breviter, et sub- 
missa voce. llujusmedi eiiam silentium servetur ad 


D iguem . communem fratrum. » Calasini renovaunt In- 


nocenüi Papam lll Constitutionem, qua praecipitur 
« silentium observari in quatuer locis regularibus, 
scilicet in ecclesia, claustro, refeciorio, et dorimito- 
rio. » ldem videre est in editis anno 15236 Statutis 
reformatoriis pro monasterio S. Porci«ni, et anno 
1549 pro monasterio S. Columb:x. Fuliensium Con- 
stitutiones cap. 42 addunt : In capitulo. Denique in 
nova collectione Statutorum Carthusiensium decerni- 
tur (Parte τι, c. 14, n. 9), ut « silentium ubique, sed 
maxime in ecclesia, capitulo, rclectorio, claustro ct 
rasura strictius sei vetur. 


A — — á — — —M —— — 


. S. P. BENEDICTI 


CAPUT VII. 


E BERND p EO a E 


De Humilitate. 
Clamat nobis divina Scriptura, fratres, dicens : A tionibus nostris ita Deum semper przsentem osten- 


Omnis qui se exaltat. humiliabitur, et qui se humiliat 
exaltabitur (Luc. xiv). Cum hzc ergo dicit, ostendit 
nobis omnem exaltationem genus esse superbis - 
quod se cavere Propheta indicat, dicens Domine, 
uon est ezaliatum cor meum , neque elati sunt. oculi 
mei, neque umnbulavi. in magnis, neque in. mirabilibus 
super me (Psal. cxxx). Sed quid ? Si non hum lit.r 
sentiebam, sed exaliavi animam meam, sicut ablaciatus ^ 
super matre sua b, ita retribues in animam meam. 
Unde, fratres, si summ: bumilitatis volumus cul- 
men attingere, et ad exaltationem illam coelestem, 
ad quam per przsentis vitx: humilitatem ascenditur, 
volumus velociter pervenire : actibus nostris ascen- 
dentibus v, scala illa erigenda est qux in somnio 4 


dit, dicens : Serutans corda et renes Deus (Psal. vn). 
Et iterum : Dominus novit cogitationes hominum, quo- 
niam vane sunt ? (Psal. xcu). Et item dicit : Intel- 
lexisti cogitationes meas a longe (Psal. cxxxvin) : et, 
Quia cogitatio hominis confitebitur tibi (Psal. Lxxv —). 
Nam, ut sollicitus sit circa cogitationes suas perver- 
588. dicat semper utilis frater in corde suo : Tunc 
ero immaculatus coram eo, si observavero me ab 
iniquitate mea (Psal. xvi). 

197 Voluntatem vero propriam, ita facere pro- 
hibemur, cum dicit Scriptura nobis : Et a voluniati- 
bus (uis avertere ν (Eccli. xvni). Et iterum : Rogamus 
Deum 4 in oratione, ut fiat. illius voluntas in nobis 
(Math. v1). Docemur ergo merito non facere nostram 


Jacob apparuit (Geu. xxvm), per quam ei descen- B voluntatem, cum cavemus illud, quod dicit saneta * 


dentes 196 et ascendentes angeli monstrabantur. 
Non aliud sine dubio descensus ille et ascensus a no- 
bis intelligitur , nisi exaltatione descendere, et humi- 
litate ascendere. Scala vero ipsa ereeta, nostra est vita 
in szculo: qui? bumiliato corde ἃ Domino erigitur 
ad ccelum. Latera enim ejusdem scala, dicimus no- 
strum esse corpus et animam ; in qua latera * diver- 
805 gradus hunilitatis vel discipline evocatio f divina 
ascendendos inseruit. 

Primus itaque humilitatis gradus est , si timorem 
Dei € sibi ante oculos semper ponens, oblivionem 
omnino fugiat b ; et semper sit memor omnium qux 
przcepit Deus : et qualiter 1 contemnentes Deum, in 
gelennam pro peccatis incidunt 1 ; et vitam «eternam 


Scriptura : Sunt vie quo videntur hominibus * recte; 
quarum finis usque ad profundum inferni demergit 
(Prov. xvi). Et cum item cavemus * illud, quod de 
negligentibus dictum est " : Corrupti sunt, et abomi- 
nabiles facti sunt in voluntatibus * suis (Psal.xm). In 
desideriis vero carnis ita nobis Deum credamus sem- 
per esse praesentem, cum diciPPropheta Domino : Ante 
te est omne desiderium meum (Psal. xxvn). Caven- 
dum ergo ideo malum desiderium, quia mors secu: 
introitum delectationis posita est. Unde Scriptura 
precipit, dicens : Post concupiscentias tuas non est 
(Eccli. xvin). Ergo si oculi Domini speculantur bono; 
et malos, et Dominus de ccelo semper respicit super 
filios hominum (Psal. — xin), ui videat si est intel- 


qua timentibus Deum preparata est, animo suo sem- (ἡ ligens, aut requirens Deum : et si ab angelis nobis 


per evolvat k, £t custodiens se omni lora a peccatis 
et vitiis, id est cogitationum, lingux , oculorum !, 
manuum, pedum, vel voluntatis propria : sed et de- 
sideria carnis amputare festinet 7. 

JEstimet se homo de colis semper a Deo respici 
omni hora, et faeta sua in omni loco 5 ab aspectu 
Divinitatis videri, et ab angelis omni hora renun- 
uari. Demonstrat nobis hoc Propheta, cum in cogita- 


^ AL, ablactatum. 

b AL, matrem suam. 

* Deest apud Hild. ascendentibus. 

d AI., somno. 

* Al., in que latera. Al., inter que latera. A]., in. 
quibus. Al., in quibus lateribus. 

f lta omnes mss. ; sed Hild. cum editis, vocatio. 

£ Deest apud Hild. et in uno ms., Dei. 

b Hild.. oblivionem praeceptorum Dei omnino fugiens. 
Afflig., elationem omnino fugiat monachus. 

i Oxon., Concord., Flor., ut qualiter. 

1 Oxon., gehennam de peccatis incedunt. Flor., in 
gehenna de peccatis incidunt. Cassin., Conc., ftegula 
Magistri is., gehenna de peccatis incendut ; quam le- 
ctionem prasfert Menardus. Boherius tamen ita scri- 
bit : « Smaragdus et [talici habent : Gehennam de 
peccatis incendunt. Prima littera magis plana, iinori 
IJndiget glossa. » Nib.lominus ltalica nihil babet diffi- 
cultatis, nec sine fuidamento vulgatam lectionem re- 
jicit Menardus, tanquam ab imperito correctore pro- 
lectam, . 


deputatis quotidie die noctuque Domino factori no- 
stro * opera nostra nunliantur, cavendum est ergo 
oni hora, fratres, sicut dicit in psalmo Propheta, ne 
nos declinantes in malo et inutiles factos (Psal. nu), 
aliqua hora aspiciat Deus, et parcendo nobis in hoc 
tempore, quia pius est, οἱ exspectat nos eonverti 
in melius, ne dicat nobis in futuro : Hec fecisti τ. e. 
tacui (Psal. xvix). 


k Recentiores, revolvat. 

! Deest oculorum in Conc., Flor. et mss. Cassia. 

? Menardus hzec verba amputare festinet amputanda 
existimat : exstant tamen in cod. Oxon. 

Ὁ A]., omni loco , omisso ín. 

9? Hxc verba, ἥ"οπίαπι vang sunt, desunt in Oxon., 
Cassin., Conc., Hild., Lyr. Compend. et aliis ; ea ta- 
men exponit flildemarus. 

P Oxon., averte. 

4 Deest Deum in Conc. et Flor. 

τ Deest sancta in Cass., Conc. et Flor. 

5 Al., videntur ab hominibus. Hild., Sabin., Con- 
chens., Lyr., putantur ab hominibus. Üxon., putantur 
hominibus. 

! Cass., pavemwus. Flor., paveamus. 

Ὁ ()xon., scriptum est. 

M Quiuque 1158. cum quibusdam editis , volupta— 
Gus. 

X Cass., factorum nostrorum. 

Y Smar., exspectans. Lyr. et Ebrul., cxspectande, 

5. Conchens.,. huc fecistis. . 


vi9 


REGULA COMMENTATA. CAP. VII. 914 


Secundus humilitatis gradus est, si propriam quis A οἱ tu remisisti impietatem cordis mei ? (Psal. xxi). 


non amabs voluntatem, desideria sua non delectetur 
implere : sed vocem illam Domini factis imitetur, 
dicentis : Non veni (acere voluntatem meam , sed ejus 
qui misit me (Joan. vi). ltem dicit Scriptura : Volun- 
tas ^ habet penam, et necessitas parit coronam. 

Tertius humilitatis gradus est, ut quis pro Dei 
amore, omni obedientia se subdat majori, imitaus 
Dominum, de quo dicit Apostolus : Factus est 5. obe- 
Ciens usque ad mortem (Phil. n). 

Quartus hum l.ta!is gradus est, si in ipsa obedien- 
tía duris 198 et contrariis rebus, vel etiam quibus- 
libet irrogatis injuriis, tacita conscientia patientiam 
ampleciatur * : et sustinens, non lassescat vel disce- 
dat , dicente Scriptura : Qui perseveraverit. usque in 


Sextius humilitatis gradus est, si omni vilitate vel 
extremitate contentus sit monachus; et ad omnia 
quas sibi injunguntur, 199 velut operarium malum 
et indignum se judicet, dicens sibi curo Propheta : 
Ad nihilum redactus sum, et nescivi : ut jumentum fa- 
cius sum apud te, et ego sempcr tecum (Psal. 1xxu). 

S-ptimus humilitatis gradus est, si omnibus se 
inferiorem et viliorem, non solum sua lingua pro- 
nuntiel, sed etiam intimo cordis credat affectu , 
humilians se, et dicens cum Propheta : Ego autem 
sum vermis, et non homo; opprobrium hominum et 
abjectio plebis (Psal. xx); exaltatus sum, et humiliatus, 
et confusus (Psal. vsxxvu). Εἰ item : Bonum mihi, quod 
humiliasti me , ut discam mandata tua (Psal. cxvin). 


finem, hic salvus erit (Math. zxw). ltem, Confortetur B — Octavus humilitatis gradus est, si nihil agat mo- 


eor tuum, et sustine Dominum (Psal. xxvi). Et osten- 
dens fidelem 4 pro Domino universa etiam contraria 
sustinere debere, dicit ex persona etiam sufferen- 
tium : Propter te morte tota die afficimur : estimati 
suus κὶ oves occisionis (Psal. xpm). 

Et securi de spe retributionis divine, subsequun- 
twr gaudentes, et dicentes : Sed in his omnibus supe- 
f&nus, propter eum qui dilexit nos (Rom. vti). Et 
item alio loco Scriptura : Probasti nos, inquit, Deus; 
igne nos examinasli, sicul igne * examinatur argentum ; 
indusisti nos in laqueum ; posuisti tribulationes in dorso 
&osiro (Psal. .xv). Et ut ostendat sub priore debere 
DOS esse , subsequitur, dicens : lwmposuisti homines 
super capita nostra. Sed οἱ prx: eptum Doinini in ad- 


nachus , nisi quod communis monasterii regula, vel 
masjorum cohortantur exempla. 

Nonus humilitatis gradus est, si linguam ad lo- 
quendom prohibeat toonachus; et taciturnitatem 
habens usque ad interrogationem non loquatur, 
monstrante Scriptura : Quia ἐπ multiloquio non efu- 
gitur ? peccatum (Prov. x). Et quia vir linguosus non 
dirigitur super terram (Psal. cxxxix). 

Decimus bumilitatis gradus est, si non sit facilis 


2€ promptus in risu, quia scriptum est: Stultus in 


risu 5 exaltat P vocem suam (Eccli. xx1 ). 

Undecimus humilitatis gradus est , si cam loquitur 
monachus , leniter et sine risu , humiliter cum gra- 
vitate, vel pauca verba et rationabilia loquatur; et 


versis et in injuriis, per patientiam adimpleutes, qui (* non sit clamosus in voce , sicut sqriptum est : Sapiens 


, percussi in maxillam f, praebent et al ain ; auferenti 
tunicam, dimittunt et pallium (Matth. v) : angariati € 
milliario, vadunt et duo ( ibid. ); cum Paulo 
apostolo falsos fraires sustinent, et persecutionem 5: 
et maledicentes se benedicunt (11 Cor. τι, 1, 1v). 
Quintus humilitatis gradus est, si omnes cogitatio- 
nes malas cordi suo advenientes, vel mala a se abs- 
conse commissa, per humilem confessionem abbati i 
non celaverit suo. llortatur | nos de hac reScriptura, 
dicens k: ftevela Domino viam tuam, et spera in eum 
(Psal. xxxe)). Et item dicit : Confitemini Domino, 
quoniam bonus, quoniam in seculum misericordia ejus 
(Psal. cv). Et item Propheta : Delictum meum cogni- 
tum tibi feci, et injustitias meas non operui !. Dixi : 
Pronuntiabo adversum me. injustitias meas. Domino; 


* Cass., Regula Magistri, Flor., Conc., Couch., 
Comp., Dunstanus, voluptas. 

P Oxon. et alii mss. addunt Patri. 

* Oxou., tacite conscientiam amplectatur.. Narb., 
£acile comcieniia amplectatur. Flor., tacite conscientice 
patientiam ampleciatur. Sabin., (acita conscientia per 
patientiam amplectaiur. Quidam mss. cum editione 
Parisiensi et Guidone Juvenali, tacita conscientiam 
amplectaiur, omisso patientiam, quod etiam reprobat 
[lildemarus, asserens verbum amplector tam servire 
dativo casui quam accusativo, et ita recte dici amplecti 
$njuriis 3tque amplecti injurias : quare nec patientiam 
hic amplectitur. 

4 Narh., fidem. 

* Deest iu quibusdam igne, 


verbis innotescit. paucis. 

Duodecitnus humilitatis gradus est, si non solum 
corde monachus , sed etiam ipso corpore bumilita- 
tem videntibus se semper indicet; id est, in opere ', 
in oratorio, in monasterio, in horto, in via, in 
agro: vel ubicunque sedens , ambulans, vel staus , 
inclinato si. semper capite, delixis in terram aspe- 
cibus , reum se omni bora de peccatis suis existi- 
mans, jam se tremendo judicio Dei * rej resentari 
aestimet; dicens sibi in corde semper illud , quod 
publicanus ille evangelicus , fixis in terram oculis, 
dixit: Domine, non sum dignus, ego peccator , levare 
oculos meos ad. celos (Luc.xvm). Et iteram cum Pro- 
pheta : /ncurvatus εἰ humiliatus ewm wsquequaque 
(Psal. cvi ). 


f Cass., ín marilla. 

f Flor., angarianti. 

b Al. deest e! persecutienem. 

i Flor., abbatem... suum. 

| Al., Bortans. 

k AL., dicit. 

| AI., non abscondi. 

m ΑΙ, peccati mei. 

2 Effugietur, edit. effugies. 

9 ()xon. ín risum. 

P Narb. exaliavu. 

4 Deest in Oxon. verba. 

τ Cossin., l'lor., Conc. et quidam alii, in opere Dei. 
3 Sabin., judicii die. Cass. et l'lor., judicio, omisso 


Dci. 


9» "P 
D 


* | ' S. P. BENEDICTI 


376 


209 Ergo his omnibus humilitatis gradibus ascen- A incipiet custodire; non jsm timore gehennz, sed 


sis, monachus mox ad charitatem Dei ^ perveniet illam, 
quie perfecta foras P miuit timorem : per quam uni- 
versa, quz? prius non sine formidine observabat, 
absque ullo labore velut naturaliter ex consuetudine € 


4 Deest apud llilJ. Dei. 
b AI., foris. 


amore Christi et consuetudine ipsa bona et deleeta- 
tione 4 virtutum, qux» Dominus jam in operavium 
suum mundum ἃ virilis et peccatis, Spiritu sancto 
digaabitur demonstrare. 


€ Conc. et Flor., et consuetndine. 
d [flild. dilectione. 


COMMENTARIUS. 


Joc caput , quod S. Benedictus subjungit silentio, 
Prophet: secutus exemplum, qui ait: Obmutui et 
humiliatus sum , quanto apud veteres fuerit in pretio, 
exinde patet, quod et S. Donatus et Magister suis 
in Regulis illud integrum inscruerint; quod venera- 
bilis Benedictus Clusensis S. Michaelis monasterii 
seculo x) abbas illud « ut unusquisque memorie 
commendaret persuaderet, diceus ibidem virtutum 
sumam constare, unde quis facile queat ad celsi- 
tudinem. ceelestiem scandere, » teste Willelino ejus 
discipulo; quod in pleno concilio t'arisiaco anno 858, 
pr:ssentibus 5. Cirilefi monachis lectum sit , ut ad 
meliorem frugem reducerentur ; denique quod Grini- 
laicus postquam multa de humilitate in solitariorum 
ltegula disseruit, sic tandem concluserit : « Si cui 
de humilitate altius libuerit perscrutari, ad Regulam 
S. Benedicti percurrat, ibique duodecim buwilitatis 
gradus satis luculenter expositos inveniet. » Est 
autem humilitas virlus, qua quis verissima sui co- 
gnitione sibi ipsi vilescit, sive, ut citatus a Boherio 
S. Augustinus ait: « Virtus, per quam animus in 
nullo se efferens, nihilque boni sibi ascribens, exte- 
rius etiam dejecti prefert habitum. » 

Clamat nobis divina Scriptura, fratres.] Clamat, non 
simpliciter adione ; surdos enim noverat hom:nes 
ad humilitatis et abjectionis praedicationem , quos ad 
alta semper ferri probe sciebat. 

Qui se exaltat humiliabitur.] Ut przclara hac simili- 
tudine explicat S. Augustinus (Serm. 22, de Scripi.): 
« Sicut deficit fumus deficiant. Qui sunt qui sicut 
fumus deficiunt, nisi superbi non confitentes pec- 
cata sua , sed defendentes? Quare fumo comparati 
sunt? Quia fumus erigit se, extollit se tanquam in 
celum, sed quanto lit superior, tanto facilius eva- 
nescit et di:perit. ltursus considerate 4"0.} dixi : so- 
lidior est fumus igni proximus, et terr:e proximus, 
nondum sic evanescit , nondum s:c 90] est disper- 
sus in ventos : quando autem attenuatur, evanescit, 
et disperit ? quando se multum extulerit. Quia ergo 
superbus sic se erigit contra Deum quomodo fumus 
contra celum, restat ut ita deficiat, nt tanquam in 
ventos sus» vanitatis elatione dissipatus intereat, 
quemadmodum disperit [umus elatus tumida , non 
solida , magnitudine inflatus. Sic est euim fumus : 
vides magnam molem, habes quasi quod videas, et 
non habes quod teueas. » Quomodo autem humi- 
lientur qui se exaltant , et vicissitn exalteuiur qui se 
humiliant, llildemarus et post eum Berna:dus Cas- 
sinensis ita intelligunt, ut qui .oc in sceculo se exal- 
tant, humilientur in futuro; et vicissim : verum 
non solum in futuro, sed etiam in praesenti Deus 
superbos bumiliat, in grave aliquod peccatum eos 
cadere permittens, « sicut medicus sapiens in reme- 
dium majoris morhi patitur inGrmum in leviorem 
inorbum incidere, » ut angelici Doctoris exemplo utar 
(2-2, 4. 162, a. 6, ad 5), frequentius autem in luxu- 
riam : et vicissim etiam humiles hoc exaltat in sx- 
culo; hinc pie Petrus Venerabilis (Lib. » Mir., 
cap. 30) : « Sancti, infit, inter abdita iatibulorum 
opera «ua setmnper celare laborant; sed ea si liomives 
Laceaut, lapides clamant. » 

Cum hgc ergo dicit, ostendit omnem ezaltationem 
genus esse superbic.| Supponit bic S. Benedictus plura 


B 


esse superbizm gene:a, ct revera qua'wor assignare 
videtur doctor mellifluus tis. verbis (Serm. 47, de 
Divers.) : « Est superbia. cordis, superbia oris , su- 
perbia cperis, et superbia habitus. Superbia cordis 
est, quando homo in oculis suis maguus est, contra 
quam Sapiens orat dicens: Ezxto'lentiam oculorum 
meorum ne dederi, mihi ; et al bi : Ve qui sapientes 
estis in oculis vestris. Superbia oris vel lingue , quae 
et jactantia dicitur, est. quando homo nou. solum 
Inagna de se sentit, sed etiam loquitur ; unde et Psaal- 
mista : Disperdat Dominus uvicersa labia dolosa , et 
linguam magniloquam. Superbia operis est, quaado 
hoino exteriori quadam superbia, ut magnus appareat, 
agit, de qua idem Psa imsta ait: Non. habitabit in 
medio domus mec, qwi facit superbiam. Superbia 
habitus est, quando homo ut gloriosus videatur, 
pretiosis se ornat vestibus; unde Paulus : Non ἐπ 
veste pretiosa; et Dominus : Qui in mollibus vestiuntur 
in domibus regum sunt, ubi superbia abundat. » 

Superbia autem quas Cassiano est « sirvi«sima be- 
8Stia, et superioribus cunctis (vitiis de quibus locutes 
fuerat) immanior, perfectos maxime tentans, et pro- 
pemodum 8} po-itos in consummatione virtutum 
morsu diriore depascens, » a verbo supereo dicitur, 
ut superbire idem sit ac sper se , super alios , swper 
mensuram debitam ire; unde S. Isidorus (De Sum. 
βοπο., cap. 58) : « Superbus , inquit, dictus est, qui 
super vult videri quam est : qui enim vult super- 
gredi quod est, superbus est. » 

Quod se cavere Propheta. indicat, dicens , e!c.] Ut 
nos humilitatis sequi vestigia , superbiamque fugere 


C persuade.et, ad Christi comminationem Prophetz 


suhjungit exemplum, de se diceutis : Domi ie, non 
est exaliatum cor meum , eic. Quibus verlis, ut ob- 
servat Bernardus Cassinen-is, duplicem declarat 
liabere se humilitatem : interiorem 909 cum dicit: 
Non est exaltatum cor meum; exteriorem cuin addit: 
Neque elati sunt oculi mei, etc. Quod ex Smaragdo 
est dicere : « Nihil meis meritis reputavi, wibi! 
scienti:e mez contuli; sed si aliquid boni Babui, 
totum glorise Dei dedi; nolui quasi mirabilis iuno- 
tescere hominibus, nec quzsivi aliquid super vires 
meis, unde me apud imperitos jactarem. Aliter : [a 
magnis enim ambulare est magna de se unumquem- 
que sentire. [ἢ mirabilibus est , mirabile de se ali- 
quid existimare. » 

Sed quid ? si non humiliter sentiebam , etc.] Quod 
3it : Sicut ablactatus, etc., duobus modis iutelligit Hil- 
demarus : 4. Sicut puer ablactatus cum solidum cibum 
comedere non potest, mortis subit periculum, ita et 
ego pro tu:& beaiitudinis dulcedine mortis amare 


D discrimen incurram , si nou humiliter sensero : quam 


expositionem sequitur Bernardus Cassin. 9. Sicut 
mater infantem ablactatura, mamillis amaritudinis 
aliquid imponit , ut, ea degustata, lactare refu- 
git, ita mihi pro felicitatis dulcedine amaritudinem 
tribuas. 

Unde, fratres.] Fratres vocat non solum monachos, 
inquit Boherius, sed omnes etiam fideles, quos ad 
celestem patriam. venire peruptat. 

Si summe humilitatis volumus culmen attingere.| 
Summa: dicit humilitatis, magnum aliqvid humilit:- 
tis virlutem esse demonstrans, Et revera hunulitus 


ἁ,4 4 


REGCLA COMMENTATA. CAP. VII. 


213 


ro Christa. suscepta. regiam. pra'[ert. dignitatem, u! A decimumque gradum adjecit. Cujus seatam tanti fe- 


equitur Gilbertas de iloiilandia (Serm. 48, in Cant.), 
cujus eiiam magnitudo ex ipso Christi exemplo, et 
in hanc virtutem amore colligi potest , ut. merito 
S. Bernardus dixerit (Serin. 45, in Cani.) : « Magna 
humiliat virtus, cui etiam Deitatis majestas tam 
facile se inclinat. » Et iterum (Epist. 42) : « Nescio 
quo pacto familiarius semper humilitati propinquare 
solet Divinitas. Denique illa se induit, nt appareret 
hominibus ; -ubsiantiain , foriuam , habitumque ges- 
tavit humilem, ipsius nobis commendans virtutis 
excellentiam, quam speciali sui voluit honorare prz- 
sentia. » Culmen autem humilitatis Bernardo Cass. 
est chorit:s. perfecta, quie foras mittit timorem, de 
qua ad gradum 12; Baherio vel charitas, vel coelestis 
pairia , vel ipse Deus, qui est exemplum et doctrina 
totius humilitatis. 

Et ad exaltationem illam celestem.| Ic verba 
priorum possuvt esse exposi'itia, exaltatio enim 
caelestis et summe liumilitatis culaieu idein sonant, 
pempe coelestem patriam, ut mox explicabat Bolie- 
rius. 

Ad quam per prasentis vite humilitatem pervenitur, 
etc.j Hiec est enim ad eam via, que siculi sela, ita 
et securissima ; uude Joannes Climacus dicebat 
(Grad. 25) : « Si superbia ex angelis dimones quos- 
dam effecit, liaud dubie etiam humilitas ex dieinonibus 
facere potest angelos. 

Actibus nostris ascendentibus scala illa erigenda est, 
eic.] Hac in scala ascendentes aut. descendentes au- 
geli dicuntur, nulli subs.stentes ant residentes ; 
€ quatenus, inquit S. Dernardus 903 ad Garinum 
Seribens (Epist. 254), palam daretur intelligi, inter 
perfectum et defectum in hoc statu mortalis vit:e 
nih:l medium inveniri; sed quomodo ipsum corpus 
nostrum continue aul cres ere constat aut. decre- 
Scere, sic necesse sit el spiritum aut proficere sem- 
per aut deficere. » 

Non a'iud sine dubio descensus ille et ascensus a 


mobis intelligitur, nisi exaltatione descendere, et hnumi- G 


litate. oscendere.| Quibus quadrat illud S. Cypriani 
( De Z»lo et Livore) : « Humiiitate ad summa eresci- 
mus; »et S. Hieronymi ad Desiderium seriben:is 
( Epist. 154) : » Scis degma nostrum hunilitatis te- 
nere vexillum, et per ima gradientes ad sumina scan- 
dere; » deuique S. Augustini seu. cujusvis alterius 
(Serm. 297 in append. Serm.) : « Humilitatis passibus 
ad celi culmi"»a conscend:tur; quia Deus excelsus 
non superbia, sed humilitate atiingitur, de quo scri- 
ptum est : Deus superbis resistit, humilibus autem dut 
gratiam; unde et in Psalmis dicitur : Excelsus Domi- 
wus, et humilia reszicit, et alta a longe cognoscit. Alta 
posuit pro superbis ; humilia vero respicit, ut attollat ; 
alta, id est superba, cognoscit ut dejiciat. 
Latera vero ejusdem scale dicimus nos:rum esse 
corpus εἰ animam.] Quem in locum Smaragdus : 
« Sapienter, inquit, nosiruimn corpus et animam hujus 
803 duo dicit esse latera ; quia ex utroque omnis 
homo compositus constat, et pro amvre Christi et 
vita :lerna, ex utraque substantia qu:e praevalet, agit 
bona ; et ut in resurrectionis gloria in utraque sub- 
stantia laboris sui recipiat premia, in utraque sub- 
s!antia sollicite satagit Domini custodire mandata. » 
Ut autem hiec duo coaptentur latera, dolari debent; 
dolatur autem aniua, ut post Bernardum Cassinen- 
sem ait Boherius, cum corpori suo compatiens de 
8.8 voluntate subtrahit, quod ejus impenditur neces- 
sita:i ac sustenta!ioni; dolatur et corpus, cum sub- 
wahii sibi de potu, de cibo, de somno, de necessiLitc. 
In qua latera diversos humilitaiis qrad»s.] Varios 
humilitatis gradus varii »ssignaverunt, quos, si lulet, 
vile apud Haeftenum lib. vi, tract. 4, disq. 64. Sed 
in iis recenseudis assignandisve nullus S. P. Bene- 
dicto felicius aut melius scripsit, qui suain de humi- 
litate doctrinam a Cassiano, lib. iw cap. 59, acceptain 
procemio ornavit, debitum in ordinem disposuit , sin- 
gulusque gradus illustravit, quibus undecimum d :o- 


cere posteriores, ut variis eaim commentariis illu- 
Strariut, 

Divina evocatio ascendendos  inseruit.] Wecentiores 
legnnt. Divina vocatio, atque ita Bernardus Cassinen- 
sis, cui « divina vocatio est electio, qua Deus eligit 
per gratiam quos per fructum b»ni operis tisericor- 
diter perducit ad gloriam ; » sive, ut loquitur Bohe- 
rius, « przdestinatio, quia quos vocavit, hos et pra-- 
destinavit; per hos enim gradus tautum przede:ti sati 
ascendunt ad superos. » E: hac forie de causa S. 
Joannes Climacus (Grad. 25) d.xerit solam esse vir- 
lutei. humilitatis, quam. di'moniorum nullus queat 
lnitari. Nostra vero leciio omnium est antiquorum, 
uno forte excepto Hildemaro. Quid autem 904 sit 
evocatio ita ex»licat Smaragdus : « Evocatio di-itur 
quando a4 sumi:um bellum non solum milites, κε 
etiam cirteri vocantur; onde evocare, educere seu 
provocare intelligitur; quod verbum apte satis h.c 
loco est positum, quia tt ad. bellandum contra dia- 
bolum duodecim gradibns humilitatis armati fortiier 
consurganus, quotidie a Domino evocamur, educi- 
mur et provocauiur, » etc. 

llactenus visionem Jacob mystice exposuit S. De- 
nedicius, eamque humilitati adaptavit, quod alii cum 
ipso fecise reperiuntur. Alias ejusdem visionis apud 
al:os expo-itiones offendes, S. Gregorius liane exhi- 
bet (Lib. v Moral., cap. 22) : « Iu itiuere dormire, 
inquil, est iu. lioc presen'is vite transitu 4 rerum 
temporalium 31nore quiescere..... Augelos vero de- 
scendeutes et ascendentes cernere, est cives superiae 
patrie contemplari, vel quanto ainore auctori Suo 
semetipsos trauscendendo inhzereant, vel quanta corm- 
passione charitatis nostris infirmitatibus condescen- 
dant. Et gotandum valde est quod ille dormiens 
angelos conspic t, qui in lapide caput ponit... Caput 
quippe in lapide ponere, est. meute Christo inhz- 
re:e, » etc. Aliter lHlildeinarus : « Per scalam intelli- 
gitur. Scriptura divina, per angelos ascensores et 
descensores intelliguntur praedicatores sancti; tunc 
enim ascendunt sanct, quando de Divinitate pr:edi- 
cant, sicut Jeannes facit dicendo : /n principio erat 
Verium ; et descenduut. cum de humanitate praedi- 
cant, ut cum ideuw. Joannes. dicit : Et Verbum caro 
factum. est, οἱ habitavit in. nobis, » ete. Aliter eti om 
Petrus Boherius iu. primo commentario : « Potest 
intelligi h:ec scala religio monachalis,.., latera eujus 
sunt claustrum monasterii ct stabilitas collegit : gra- 
dus sunt vita, instituta, et doctiine sanctorum Da- 
trum ; angeli sscendentes sunt boni monachi, qui per 
observantiam rezularium. mandatorum recto. cursu 
perveniunt ad celsitudiuem perfectionis ; descenden- 
tes quoque angeli sunt mali wonaclhi, qui per praz- 
missorum (ransgressionem ad iua muudi, et utinam 
non inferni, de-cendunt. » 


De primo humilitatis gradu. 


Primus itaque hunilitatis gradus est, si timorem Dei 
sibi ante oculos semper ponens.| P'riinus ergo humili- 
tatis gradus, cui S. Bernardus peccandi consueiudi- 
nem opponit, S. P. Benedicto est timor. Dei : « Pri- 
mus, infit Smaragdus, ordine, quia yrimus est iu 
cogitatione, in corde et voluntale. » Primus, quio 
initium. sapieuti::: omnisque virtutis tior. Domini, 
ut loquitur Propheta ; primus denique, quia, ut dicil 
Cassianus (Lib. 1v, cap. 59), « principium nostrae $a- 
lutis, ejusdemque custodia timor Domini est; per 
lunc enit et initium conversionis, et vitiorum pur- 
gatio, et virtutum custodia his qui innbuuntur ad viam 
perfectionis, acquiritur; qui dum penetraverit howi- 
nis mentem, contemptui rerum omnium parit, obli- 
vionem parentum, mundique ipsius giguit horrorem.» 

Hluuc vulgo distinguunt in servilem, mercenarium, 
et fliliaiem. « Primus 905 S. Bernardo est (Serm. 2 
Dom. post oct. Epiph.) ue cruciemur in gelieuna, se- 
cundus ue exclusi visione Dei. privemur tam). incffa- 
bili gloria, tertius üm*r replet annoi Omni sol- 


$79 


S. P. BENEDICTI | ὥς 


li itudine timidam, ne forte deseratur a gratia. » A corporeas delectationes inferpreteris ; vigent quippe 


Utrumque hic indicat S. Benedictus, primum cum 
ait, qualiter contemnentes Deum in gehennam pro pec- 
catis incdunt ; s:cundum cum addit, et vitam eternam 
qua timentibus Deum preparata est; teriium cum 
 premisit, semper sit. memor omnium quad precipit 
Deus. Atque hunc prose*tim hoc loco przscribit S. 
Benedictus, pro prinio utilitatis gradu assignans n:n 
simpliciter timorem, sed timorem Dei; quod ideo dixit, 
infit llildemarus, quia est et timor aliorum : est timor 
ignis, est timor morbi, est timor mortis, ctc.; licet- 
que Dei timorem in servilem, mercenarium, et filia- 
lem distinguant, proprie t3men loquend. unus est 
filialis : nam servilis 301 mercenarius adi i morem 
aliorum rectius «educi possunt, nec tam timere Deum 
quam gehennam aut glorize amis»ionem videntur. 

Oblivionem omnino fugiat.] « Hoc est, illud pecca- 
tum fug at, quod 65: oblivio, inqvit Hildemarus, cu- 
jus medicina est jugis meditatio,... quasi diceret aliis 
verbis, Non sit obliviosus, » omnium scilicet quie 
jugi memoria mandare ἀνθεῖ, timoris perpetuz p«e- 
p:e, gaudii euelestis patris, laboris praesentis vi- 
l2, etc. 

Et semper sit memor omnium qua precipit Deus. 
Memor, inquam. sed recordatione efficaci, quz timor 
filiali propria est; nam qui timent Dominum custo- 
diunt mandata illius. 

Et qualiter contemnentes Deum in. gehennam. pro 
peccatis. incidunt.) Contemnitur Deus aut in se, aut 
in suis: in se, quia ei pro beneficiis gratia non red- 
ditur, quia sicut Dominus non timetur, quia sicut 
pater non amatur, quia sicut Deus et Creator non 
adoratur, quia debitum servitium non impenditur 
Sibi, quia contra ipsum continue peccatur; in Suis, 
quia praelato non obedi:ur, quia divit : Qui vos sper- 
tit, me spernit ; οἱ aliis modis quando charitatis opera 
imnmisericorditer omittuntur, inquit Bern. Cass. 

Et vitam clernam qug timennbus Deum preparata 
est, etc.] De qua Psalmista : Quam magna muliitudo 
dulcedinis tue, quam abscondisti timentibus te! 

Et custodiens se omni hora a peccatis et vitiis, etc.] 
Quamvis peccatum et vitium ad idem significandum 
promiscue soleant usurpari, aliquid tamen inter 
utrumque discriminis qui rectius loquuntur :fferre 
norunt. lta peccatum ad boni omissionem, vium ad 
cominissionem mali referunt Hildemarus, Bernardus 
Cassinensis et Boherius. flic etiam illam inter utrum- 
que differentiam adducit, quod tàm omissum bonum 
quam commissum malum ad peccatum spectet; ad 
vitium vero peccandi consuetud ». Brevius et melius 
dici possent actus esse peccata, habitus vitia, Sed 
Sinsragdus hunc locum exponens ita babet : « Quod 
dicit a peccatis custodire se omui hora, subauditur ἃ 
pravis operibus, quz flunt cogitatione, locutione, 
et opere... Quod vero dicit cust«dire a vitiis, subau- 
ditur a septem principalibus, 906 id est a gula, 
fornicatione, avaritia, iro, tristiua, acedia, vana glo- 
ria, et ab octava eorum genitrice superbia, et ab om- 
uibus prorsus illoru:» nocivis ramusculis, » etc. 

Sed et desideria carnis amputare festinet.] Quia, ut 
ait S. Odo (Lib. n Collat., n. 6), « omnimodis exse- 
crabilius videtur, si religionis professores, quibus, ut 
nit Apostolus, eloquia Dei credita sunt, carnalibus 
desideriis con'igeiit ancillaii; relictis ceelestibus, 
trerrenís inhiare; contempto Deo, mammon« ser- 
vire. » 

44: sinet se homo de cis semper a Deo respici omni 
hora. etc.] Ut divinum nobis incutiat timorem, divi- 
uam nobis incutit et omni hora et in omni loco prz- 
sestiam ; quia videri sic, et a tali, et semper, et ubique, 
magnus terror est, iuquit P'ernardus Cassinensis. Pro- 
batque verbis Prophet:e dicentis, scrutans corda et 
renes Deus. Ubi per corda cogitationes, per reues 
cogitationum rinias, sive initium et intentionem unde 
ipse cogitationes oriuntur intelligi vult Hildemarus; 
sed rectius cum Simaragdo, Bernardo Cassin., Bohe- 
rio et Tritlbemio per corda cog tationes, per renes 


in renibus delectationes venerez. Aliter etiam Ro- 
herius : « Serutans corda et renes, id est fideles et 
Judzos : Judazi dic:ntur renes, a quibus Christus 
descendit secu»dum carnem ; unde in psalmo, Usque 
ad noctem increpuerunt me renes mei, id est Judzi, 8 
quibus descendi secundum. carnem, persecuti sunt 
me usque ad mortem. » 

Et iterum Dominus novit cogitationes hominum quo- 
niam vanc sun!.] Quem in locum Hildemarus : « Nun- 
quid solummodo homo cogita.iones habet malas et 
von bonas? Quid est cum bona meditatur, cum Deo 
p'acere cogitat, nunquid non est bona cogitatio? Vere 
bona est bxc cogitatio, sed Propheta dixit, Hominum 
quoniam vang sunt, ac δὶ diceret, Quantum ad homi- 
nes attinet, vans: suut, quia hominum sunt; nim 
quautum ad Deum attinet, boux sunt, quia ex Deo 


Sunt : quoniam homo nihil boni habei a se, sed si 


aliquid bovi habet, a Deo habet. » 
Et item dicit : lutellexisti cogitationes meas a lon«e.] 


B i esi antequam fiant; neque enim hic attenditur 


loci di-tantia, sed temporis. 

Ei quia cogitatio hominis confitebitur tibi.] ld est 
cognoscetur a te. Nam « quia cogitatio nota est Deo, 
inquit llildemarus, ipsa notitia dicitur Deo confiteri. » 
Quam expositionem sequitur Bern. Cassinensis, et 
confirmat Guido Juvenalis, hu«c regule textum ita 
Galiice reddens : La pensée de l'homme se montrera à 
toi et te (era hommage, car elle ne peut fuir ta con- 
naissance. Aliter tamen Smaragdus : « Cogitatio ho- 
minis, ait, t»nc Deo confitetur, quando peccata prse- 
terita. humili: satisfacijone ab illo damvantur; quia 
dum unusquisque divina illuminalione przvenitar, 
statim molestiis turpium cogitationum pulsatur, sed 
es$ Domino confiteri humiliter non veretur. » 

Nam ut sollicitus circa cogi ationes suas per- 
versas.| Ut nempe non exeant in deliberationem, sic- 
uti ait lliidemarus. 

Dicat semper utilis (rater in corde suo.) Utilis frater 


C Trithemio c ille est, qui omnibus prodesse, et null 


des derat obesse, qui nihil sapit, nisi quod feo p!s- 
cere. cognoscit, qui totam spem suam ponit in Do- 
mino, sine cujus auxilio se nihil posse facere certise 
sime credit; » et Nico'ao de Fractira « quem po- 
nitet de cogitationibus suis perversis dicitur utilis 
frater. » 

Tunc ero. immaculatus coram eo si obsercavero me 
ab iniquitate mea.| Licet iuiq»itas vulgo pro peccato 
sumatur, hic tamen pro sola cogitatione prava de- 
brre accipi censent Smaragdus et Bernardus Cass., 
idque postulare videtur sensus verborum S. P. tie- 
nedicti ; nam ut sollicitus sit utilis frater circa cogi- 
tat ones pravas, vult eum semper dicere : Tunc ero 
immaculatus coram eo, si observavero me ab iniquitate 
mea, quasi diceret, infit Smaragdus : « Tunc imma- 
culatam potero ducere vitam, si me non maculaverit 
cogitatio prava; neque enim potest sine macla vi- 
vere, cujus iniqua cogitatio polluit mentem, sed ille 
tintui bene immaculatus vivit, qui se ab iniquitate 
prava cogitationis custodit. » 

Voluntatem vero propriam ita facere prohibemur, 
cum dicit Scriptura nobis : « lit a voluntatibus ever- 
tere. »| Quod tam de bona quam de mala intelligunt 
voluntate Hildemarus et Bernardus Cassin. Et certe 
ipsa bona voluntas cessat esse bona, cum ef(ücitur 

ropria, etiamsi bona appetere videatur; unde et 
minus illa reprobat jejunia, in quibus reperitur 
voluntas nostra. 

Et iterum roqamus Deum ἐπ oratione, μὶ fiat ejus 
voluntas in nobis.] Id est iu nostra, inquit Hildemaruy. 
Recte omnino ad B. Benelicti mentem 8. Augustinus 
seu quivis alius (Serm. 65 in Append. serm.) : « Certe 
cum dicimus, Fiat voluntas tua, docemur semper ad 
Dei, uon sd nostram respicere voluntatem ; quia in 
nostra voluntate aliquoties contraria sunt ; in Domini 
voluntate vita est emper et bonitas. » 

Sunt vie que videntur hominibus recte, eve.) Hunc 


931 


REGULA COMMENTATA. CAP. VII. 


582 


Seripturz locum íta explicat citatus a Boherio abbas A tatis justorum. [terum tanquam deflentes impietates 


Moyses : « Seriptur:» Judseorum vel genülium indu- 
cust. monacho quanidam complacentiam plusquam 
cvdices fidei Christianze, expositiones etiam sacr: 
Beriptnra novum dantes intellectum. videntur ei re- 
ctt, multiplicata jejunia, et orationes ultra usum 
communem cono".ii recte dijudicat; persequi vero 
extra coenobium pias causas, puta monasteriorum, 
mio ,aehorum, desolatorum, monialium, rectum ei 
videtur et sa:ctum; quod tamen illusiune szpe dia- 
bolica procur;tur; et ideo istz via quia v.dentur 
reciz? usque ad infernum demergunt. » Sed Sm. rag- 
dus textum illum intelligi posse existimat de illis « qui 
nunc electi esse videntur, sed quia non sunt a. Do- 
mino, veprobantur; » additque : « Potest et de 9 
illis nou inconvenienter intelligi, quos vitia sub si- 
mulatione virtutum decipiunt... Intelligitur et de 
ligereticis, quorum dosma iliis videtur rectum, sed a 
ca'bhiolicis viris discerni ur, et judica:ur esse pravum, 
quia sequaces suos ducit ad tartarum. » Hildemarus 
vero locum interpretatur de vitio sub specie lat;e 
virtutis; vel qu:ndo bonum pro meliori, et melius 
scciyitur pro optimo; et iterum de bonis illis qu:e 
fiunt absque. benedictione patris spiritalis, ut sunt 
jeiunare, vigilare, etc., qux: S. Benedictus prasum- 
ptioni deputat, et vanze gloriae, non mercedi. 

In desideriis vero carnis ita nobis Deum credamus 
esse prasentem, cum dicit Propheta Domino : « Aute 
ie omne desiderium meum. »| Quem Prophet versi- 
enium S. Augustinus de bono desiderio, hunc S. Be- 
nedictus de malo intelligit, nimirum de desiderio car- 
Dis, quod cum :piritui recteque rationi repugnet, noa 
potest esse bonum, nisi forte occasion.liter, in quau- 
iam illiu. procurat bonum, qui sibi resistit. Hilde- 
marus et Bernardus Cassinensis tam de bono quam 
de m.lo interpretantur ; quibus favet vox u»iversalis 
Ümne : Ante te omne desiderium meum, loc est, uotum 
tbi est. Vel etiau ante te omne desiderium meum, 
id est subditum est voluntati tuzs, nec aliud desidero 
quam quod me desiderare jubes. 

Ergo si oc.li Domini.| Oculi Domini Smarazdo 
« respectio est divina, qua semper re»picit super bo- 
nos, ut eos ab insidiis mimici deleudat, a peccatis 
custodiat, et bonis jugiter ope:ibus persistere faciat; » 
vel juxia Cassianum (Liv. viu, cap. 4) in. oculis Dei 
« immensitatein perspicacie, qua universa perlustrat 
et perspicit, et qued uiliil eum ex his que ex nobis 
geruntur, gereudave suut, seu cogitantur, lateat, 
scire possumus. » Ábsit enim ut corporeum aliquid 
in Deo existimemus, ut quundam volue:uut. aniliro- 
pow 0: phitze, quorum errorem refutat Tlieodoretus 
4.86.1. 20 ip Genesim. De his agunt Sozomenus, lib. 
viu, cap. 14; Cassianus, collat. 10, cap. 2 et se- 
quentibus ; Gennadius, de Viris lllu:trib., cap. 55; 
Niceph., lib. 11, cap. lá. 

Speculantur bonos et walos.| Speculantur ergo oculi 
Donuvi boros et malos, ut bunis bona et malis re- 
tribuat mala, ut iliis pro bonis operibus premia, 
istis pro pravis actionibus poeuam tribuat sempiter- 
nam ; istos ut exaudiat et salvet, illos ut perdat et 
damnet, sicut scriptum est : Oculi Domini super ju- 
80s, et aures ejus ad preces eorum ; vultus autem Do- 
sni super (acientcs mula, ut perdat de terra memoriam 
eorum, inquit Suwaragdus. 

Ei Dominus de celo semper respicit super filios ho- 
minum, ut videal si est intelligens aut requirens Deum.] 
Pariicula aut ex lHiildemaro hic sumitur copulative 
pro et, ut isst intelligens Deum, qui et requirens. 

Et si ab angelis nobis deputatis quotidie die noctuque 
Domino [aciori nostro opera nostra nuntiantur.] Nun- 
tant ergo coelestes "}}: spiritus opera nostra Deo, 909 
unde et angeli, id est uunti dicuntur, non quasi ue- 
sciat ille, sed « ut oificium suum et ministeriun im- 
picant, qua nuntii sunt, » inquit. Haiwo Halbersta- 
tensis. Vel, ut ait Origenes : « Offerunt sancti augeli 
Dei, non quusi nesciat is qui omnia novit antequam 
liant , sed ut testes. efficiantur sauctitalis alque pie- 


et injust.tias injustorum, atque etiam ipsius di:boli ; 
hzc nomque demonstrans atque significans Dominus 
dicit de illis bonis servis, hoc est angelis : Venieutes 
autem nuotiaverunt Dami«no $u0 omnia qae facta 
fuerant. » Vel etiam, ut addit Men:rdus noster : 
« Nuntiant opera nostra mala, uta Deo accipisnt 
quomedo et quando sunt castiganda ad emendatio- 
nem; et ideo renuntiatio illa angelorum timenda, 
et congrua emeudatione eerum corre,ti0 preve- 
nienda. » | 

Modum annuntiandi exponit Hildemarus his verbis : 
« Cum unusquisque angelus sive bonus sive. malus 
gaudet de nostris bonis, vel trist.tur de nestri» ma- 
hs, ipsum gaudium, quia Deo notum est, vel ipsa 
tristitia, quia coguita est Deo, ipsius gaudii vel tri- 
stiti:e notitia Deo dicitur ab angelis nostra facta nuu- 
tizre. » 

Porro cum de angelis nobis deputatis hic in plurali 
loquatur S. P. Benedictus, videtur iu ea fuisse sen- 
tentia, quze duos unicuique hominum angelos depu - 
ta!08 fuis-e tenet, quorum unus bonus ad eustodiam 
datus, alter malus ad exercitium. Plane de bono au- 
gelo nulla est apud catholicos controversis ; constat 
euim multis Seripturz testimoniis suum quemque 
hominum habere custodem ; de malo vero non iia pro 
certo habetur, tim quia parum solidum li:c sententia 
fund» mentum in Scriptura habere videtur, tum quia 
liber Pastoris, cujus auctoritate hanc opinionem ac- 
ceperunt veteres scriptores, inter apocrypha a Gelasio 
recensetur, Lum ctiam quia si Deus malos deputasset 
hominibus angelos, auctor peccati aliquo modo cen- 
seretur. 

Non defuere tamen ex antiquis Patribus qui ita do- 
cerent. lia Origenes homilia 10 in Lucam, Gregorius 
Nyssenus in Vita Mosis, Cassianus collatione 8, cap. 
11, et collat. 15, cap. 12; Beda in cap. xi! Actuum 
apost.; Hildemarus et Bernardus Cassin. in hunc 
locum, sed οἱ multi baud. ignobiles theologi, quos 
inter Peurus Lombardus lib. n Seut., dist. 11. Et 
Sane Apostolus datum sibi angelum sSatanz, qui se 
colaplizet, testatur. Vide Maldonatum iu cap. xviti 
Mauhbai. 

Quandonam vero illi nobis deputentur varias fuisse 
opiniones. scribit Hildewarus : « Unusqui-que, i«- 
quit, homo babet angelum bonum et malum sibi 
deputatum ; malum quippe a die nativitatis, bonum 
autem angelum, secundutn quorumdam opinionem, a 
die nativitatis; alii autem dcunt a die b:ptismatis ; 
nonnulli vero dicunt a discretionis boni. et. mali 
ueumquemque hominem bonum angelum babere. » 
Idem habent Bernardus Cassin. et Boherius. Ex his 
tribus opinionibus prima probabilior videtur, quam 
Smaragdus his verbis, qu:e desumpsit ex S. Hiero- 
nymo (In cap. xvi. Mauh.), tueiur : « Magna. di- 
gnitas animarum, ut unaquzque 916 ania liabeat 
ab oriu nativitlaus in custodiau $uau: angelum delc- 
gatum. 

Cavendum est ergo omni hora, fratres, eic.] ας 
omnia plana sunt, nec expositione indigent, sed me- 
ditatione, 


De secundo humilitatis gradu. 


Secundus humilitatis gradus est, εἰ propriam quis 
non amans voluntatem.j Secundus humilitatis gradu-, 
cui libertitem peccandi opponit 5. Bernardus, est ut 
quis propriam non. amet voluntatem; utquid enim 
aniarei, cui abrenuntians Domiuo Christo vero Regi 
militaturus obedientia fortissima atque pr:eclora 
arma assumpsit, quam in monasterio sequi prohibe- 
tur, quam odio babere przcipi ur, cujus potestate 
se liaudquaquam habere cognoscit? Merito autem 
jnter humilitaus gradus od.uim propriz voluntalis re- 
ponitur; quia, ut dicit S. Joannes Climacus (Grad. 
z5), « humilis corde suum voluctatem. semper tan- 
quam deceptricem exsecratur. » Ei postea : « Crux. 
est, et grave onus humili, quando sibi ctedese τῷ." 


562 


tur, uti superbo quan.lo alterius sententize stare ju- 
letur. » Hinc preclara illa senioris cujusdam sen- 
teutia ἃ Doherio in secundo comm. relata : Mea 
namque tristitia est, si propriam fecero voluntatem. 

Desideria sua non. delectetur implere.) Recte inde 
consequitur, ut qui propriam non amat voluntatem, is 
desideria sua non delectetur implere. Implentem vero 
desideria recte onagro comparat S. Oo abbas Clu. 
niac., explicans illud Scripturze. (Lib. 1 Collat., n. 
93) : Quasi pullum onagri liberum se putut ; « Onager, 
inquit, dicitur asinus agrestis; ogrestia autem ant- 
malia libertatem aimant, et ire quo volunt, et quie- 
scere quando volunt : qui ergo implere mala quz de- 
siderat per effrenatam libertatem querit, pullo ona- 
eri similis esse concupiscit; talis videlicet, quia ad 
aliud non reservatur, sub disciplina quasi agrestis 
bestia non restringitur. » Porro ad. odium propri:e 
voluntatis triplici nos stimulo excitat S, P, Denedi- 
ctas : exemplo Christi, cowtminatione poena pro- 
prion voluntatem sequentis, et c.rona quam | illius 
abne aide felix parit necessitas. 

Sed vocem illam Domini (actis imitetur dicentis : Non 
veni facere volunlaiem meam, sed ejus qui misit me.| 
« idcirco enim, ut ait apud Cassianum (Coll. 24, c. ulii- 
mo) abbas Abraham, Dominus noster ac Salvator, ut 
n bis amputandarum voluntatum nostrarum formam 
traderet, Non veni, iuquit, facere voluntatem meam, 
sed volunta-em ejus qui misit me, el irerum ; Non 
aicut ego volo, sed sicut (u : quai virtutem illi spe- 
cialiter exerceut, qui in cucerobiis coumorantes se- 
nioris reguntur imperio, qui nihil omnino arbitrio 
suo agunt, sed voluntas corum ex. volunta:e pendet 
abbatis. » Quapropter, ut hic Iildemari verbis utar, 
« debet. mon chus, cuu aliquid durum aut contra- 
! ium sibi imperatum fuerit, dicere : Non veni 9131 
facere voluntatem imneau, sed ejus qui tni&il me, id 
esl : Non veni adimplere voluntatem carnis, sed Dei, 
eujus instinetu. huc missus sum. Sive etiam : Non 
veni facere voluntatem mean, id est carnis, hoc est 


S. P. BENEDICTI 


A 


B 


8$ 
justamque Dei legem pertinuit, ut qui a Deo n-«luit 
suavier regi, poenaliter a seipso regeretur ; quique 
sponte jurum suave et onus leve chariiatis abjecit, 
proprie voluntatis onus importabile pateretur invi- 
tus. » Secundo a prarlato, qui propriam in subdito 
plectit voluntatem : quo sensu locum istum Regulae 
videtur intellexisse Richardus de S. Augelo, in eum 
ita scribens : « In lioc babet penam , quía nos re- 
nuutiamus propriae voluntati in ipsa -usceptione ordi- 
nis; postmodum promittimus obedientiam, et re 
nunliationem sive promissionem nosiram servare 
debemus ; si vero contrarium facimus, poenam habet, 
et erit arbitraria, ewn hic non statuatur. » 

Et necessitus part. coronam.] Necessitis. scilicet 
propriz& voluntatis amputandae tam in rebus ma.is, 
ut n n pecceinus , quaui in bonis , quas sine benedi- 
ctione Patris spiritalis tacere prohibemur, parit co- 
ronam, quau reddet nobis aliquando justus judex. 

919 Porro hunc graduum humilitaus non scan- 
dunt , qui aut importuuitate, aut pusillanimitate li- 
centiam a superiore extorquent ea faciendi etiam 
bona quie desiderant ; nam eziorta seu coacta licentia, 
licentia non est, sed violentia, inquit S. Bernardus 
(Epist. 87), (rustraque sibi de a^batis pernussione 
blaudiuutur, qui non tam voceu! quam. voluntatem 
attendere debuerant. Vide Petri Veuer. epistolam ad 
Gislebcrtum eremitam , lib. 1, epist. 20. 


De tertio humilitatis gradu. 


Tertius humilitatis gradus est , ut quis pro Dei amore, 
onmi obedientia se subdat majori.| Recte enim »equitur, 
ut qui propriam non amans voluntatem desideria sua 
haud delectatur implere, omni obedieitia se. »ubdat 
majori : qued duobus modis ex [lidemaro intelligi 
potes. 19 iteferendo vocem uuiversalem omni ad obi» 
dientia , ul sensus SiL, quxcunque jusserit. abbas, 
sive coutineantur. in Regula, sive non, ea impigre 
monachus exsequatur. Atque. ita hunc S. Benedicti 
locum | intellexit S. Bernardus (De Praec. εἰ Disp., 


quod mihi leve et suave est, sed abbatis mei, qui me C cap. 6) : « 1u eadem Regula, inquit, tertius gradus 


misit in hanc obedientiam. » 
Et item Scriptura dicit :« Voluntas habet penam et 


necessitas parit coronam.1] llic locus nullibi in Veteri 


aut Novo Testamento reperitur ; sed Scripturae voca- 
bulum ad alias eiiam quam sacras Scripturas sienifi- 
candas nonnunquam usurpant scriptores. Ita S. Vale- 
rius : 4 Quoniam Scripiura testatur, quod omne 
peccatum quod remissus indisciplinatusque admiser:t 
[iater, ad negligentem prounus revertatur senio- 
jeu, » Petrus Venerabilis : « Accedat et. peccator 
''heophilus , qui, ut Scriptura apud plures jaw usi- 
lata narrat, post quadraginta dierum :cenitentiam 
Christi corpore suscepio facie refulsit ut 50]. » Milo 
episcopus Mindensis ad Gorzienses monachos seri- 
bens : « Nam licet in diviua pagina legatur quod 
exhibitio operis probatio sit ver:e dilectionis. » (Quae 
verba sunt ex S. Grego:io, non ex Scriptura sacra : 
cudem ergo sensu Scriptura vocem usurpat Inc san- 
ctus. Benedictus; quamvis ea quie profert. implicite 
variis in sacrae Seripturze. locis reperiantur. Sed re- 
periatur necue, sane praeclara. et omnium. mona- 
chorum inentibus altius insculpenda seutentia est, 
Voluntas habei poenam, et wecessis parit co- 
Fori. 

Voluntas habet. penam.] Qnod duobus modis ex 
llildemaro potest intelligi. 1^ Voluntas abnegata ha- 
bet poenam tm ex parte nature, cui ad amputandas 
voluptates magnus superandus est labor, quam ex 
parte falsorum fratrum, qui obedientem ionachum 
infestare non cessant. 2* Voluntas propria superiori 
liaud subjecta habet poenam , et quidem perpetuam : 
ext enim murus ferreus , qua hominem a Deo separat 
utque divellit, ut dicebat apud S. Dorotheum abbas 
Pastor (Docir. ὃ, n. 4). Vel ctiam temporalem, 
primo ab eo qui eain implere delectatur, quem justo 
l^ei judicio propria inde conscientia cruciat, Nam, 
ut aj S. Dernardus (Epist. 11), « Ποὺ ad aternaiu 


humilitatis przsscribitur. ut omni obedientia moia- 
chus se subdat majori. Dicens quippe omui , non vut 
nus in obediendo mensura e-se contentos professiv- 
nis, non auendere promissi debitum , non de pacto 
sumere modum ; sed trausire alacriter etiam votum, 
et obedire iu omnibus. » Similiter Petrus Bulierius 
in secundo commn.: « Omni obedientia, id est nihil 
su:P discretioni , sed judicio ejus universa cominittat, 
ac monita ejus sitiens libenter auscultet. » Eodem 
modo etiam Mernardus. 2* lReferendo terminum omni 
ad majori , quasi diceret , Omni majori se subdat et 
obediat. Majoris autem nomine non solum abbas, 
qui Major monasterii in. conc. Carth. 1v, can. 45, 
appellatur, intelligendus esset, sed etiam quicunque 
alius supra se positus, ut pr:epositus , decanus , ali- 
cujus obedientiz seu ministerii prx fectus, verbi gratia, 
sacrista , cellerarius , aut alicujus artis magister, vel 
eti: » antiquior ordine professionis ; imo etiam infe- 


D river, quem sibi ex humilitate superiorem arbitratur, 


Atque hunc esse Hildeinari sensum , quem Bernardus 
Cassinensis et Dolierius in primo Couun. sequuntur, 
saus indicat his verbis : « Aliero modo intelligitur, 
id est ut in omui obedientia cupiat , vel babeat majo- 
rem, id est magistrum.» 

Imitaus Dominum, de quo dic Apostolus : Fuctus 
est obediens usque ad mortem.| Eamdem obedieniis 
formam pr:escribit monachis $. Basilius (Heg. Brev. 
interr. 116), cum facta interrogatione : « Usque ad 
quem modum obedire oporteat, qui placendi Deo re- 
gulam implere cupit? » respondet : « Apostolus lioe 
ostendit, "bi nobis obedientiam Domini, qui tactus 
est obediens usque ad mortem, mortem auteru crucis, 
ita proposuit, ut. prziserit illud : Hoc autem sen- 
tilein vobis quod et in Christo Jesu. » ldem ergo sentire 
debet bunidis. mrnonachus, quod et iu Christo Jesu, 
atque ejus exemplo. obedire 913 etizin usque. ad 
merteui ; id quod duohus itcm modis cuin Hildemara 


981 


S. P. BENEDICTI 


$84 


tautummodo respondisse; hune enim mo em liabe- A clementia ! igne nos examinasti, non consumpsisti ; 


bat, ut quandocunque culparetur, nunquam fere 
culpam difliteretur. » 

Et sustinens non lassescat.] Id est animo ne despon- 
deat. « Nec»s«e est enim, verba sunt llildemari, ut 
i-tud (assescat ad animam referatur, non. ad corpus ; 
quia perfectus monachus licet lassetur. corpore pro 
f'agilitate, tamen mente desiderat semper implere. » 

Vel discedat.| Sed istud discedat ex Bernardo 
Cassineusi « pertinet ad utrumque, ad corpus vide- 
licet vel ad mentem; quia si propter predicta tno- 
na-terium dimittit, vel opus ivrjuncium pratermittit, 
lioc est discedere corporaliter. ltem si murmurans 
in cerde suo proponit obedientiam non implere ; hoc 
est discedere mentaliter. » Brevius Boherius , won 
discedat a Deo, vel a patientia. 

Dicente Scriptura : (ui perseveraverit usque in finem, 
hic salvus erit. Et. item:  Con[ortetur cor. tuum , et 
sustine Dominum.] Quem in locum Bernardus Cassi- 
nensis, « Sustine, inquit, Domiaum, quasi diceret : 
non est. quodlibet aliud pondus quod portas; sed 
ipsum Dominum obediendo toleras et portas; ipse 
veru du!'ce pondus est, quia onus ejus leve, et jugum 
9 16 cjus snave. Ipsum ergo sustine, ipsum patien- 
tez porta; nam tu ab ipso sustentaris, tu ab ipso 
$a varis. » 

Et ostendena fidelem pro Domino, etc.] Ut nos magis 
ad quarum hunc huwilitatis gradum scaudendum , 
et univetsa etiam contrara alacriter. su-tinenda 
excitaret, ad Scripture tesiimonium addit exempla, 
voce-que sanctorum martyrum, quorum verba Seri - 
ptura nobis eorum nomine proponit dicens: Propter 
te morte officimur, quod ita Gallice reddit Guido Juve- 
nalis: Nous pensons en la mort, et mortifions nos mem- 
bres. Tola die, id cst omni vite tempore, ut exponit 
[i.ldemarus, «astimati sumus. sicul oves occisionis. 
T: ibus przesertim de causis ovibus se sancli martyres 
comparant: 15 quia sicut ovis oxcidenti non resistit, 
ita nec ipsi resistunt, nec. malum pro malo repen- 


ad hoc enim tribulationis ignem immittit Deus, non 
ut pereamus, sed ut puriores evadamus, et ut ab 
omnibu« sordibus mundati, venire mereamur ad 
diadema regis zterni, ut loquitur Smaragdus. 

17 Induzisti nos in laqueum, posuisti .ributationes 
in dorso nostro.] Quem in l«.cum Smaragdus: « Indu- 
xisti nos in laqueum propter exaggerationem dicit 
tribulatjenis, ut intelligas omne genus tribulationis 
in hoc szxculo super electos venire; quia omne genus 
glorie a Domino in futuro sperant recipere. » La- 
queus iste SS. martyrum vest carcer, et v.neula 
quibus constringuntur. Porro has SS. sufferentium 
voces merito sibi vindicare possunt wnonachi, et 
dicere Christo : Induxisti nos in. laqueum. Laqueus 
eorum ex Bernardo Cass. et Boherio , est claustrum 
monasterii, in quo per stabilitatem et professionem 
monasticam non minus stringitur monachus quam 
captum animal laqueo; « sed hujusmodi qu dem 
vinculum libertatem anim:e operatur, et claudit inferni 
ostium, » inquit Boherius. 1sto nos Christos Dominos 
(gratias Deo) laqueo illaqueavit, cum nos inextrica- 
bii seculi laqueo liberavit. 

Et wt ostendat. sub. priore. debere nos esse.] Sub 
riore, id est sub abhate, secundum Smaragdum , 
Hildemarum ei Bernardum Cassinensem. Hic tamen 
addit: « vel sub priore, id est sub praposiis, 
decano, et aliis locum tenentibus prioratus. » 
Subsequitur dicens : linposuisti homines super capita 
nostra.| Et istae iterum sanctorum sunt martyrum 
voces, quas hic ad propositum explicans Bernardns 
Cassinensis: « Nota, inquit, quod non dicit tautum : 
posuisti liomines super nos, sed super capita nostra; 
posuisti homines , non angelos, natura justos, puros, 
stabiles, et a Deo confirmatos, sed homines de limo 
terrz? plasmatos , de vili semine conceptos, fragile:, 
peccatores, alind docentes, et aliud facieutes. Super 
capita nos!ra : in capite est imaginatio rationalis et 
memorativa , ut et sic omnia sint sub ejus imperio 


dunt; 2* quis, sicut ovis snis etiam percussoribu:s (? captivata. Item in capite sunt quinque sensus cor- 


lanam tribuit, ita et SS. mar'yres suos adversarios, 
ubi se locus obtulerit, adjuvant beneficiis; 9" quia, 
sicut ovis lac de visceribus impertit , ita et illi viscera 
misericordiz et compassionis suis exhibent inimicis. 
Horum hic nobis propovit exemplum 8. Benedictus, 
ut illud imitemur in adversis, et sicut oves eoram 
toundente obmutescatnus : unde lepide hunc in locum 
Beraardus Cassinensis, et post eum Boherius : « Sicut 
ovis 40: deputata e-t occisioni, ad hoc nutritur , ad 
loc pascitur, ad hoc eeunservatur, ut. posumodum 
ocecidatur , εἷς et monachus ab aliis :estimatur , et in 
se debet zstimare quod non ob alind. pascatur in re- 
fectorio, nou ob aliud sibi servi:iur in iulirmitorio, 
non ad aliud co«serveturinclaustro, nisi ut sit Christi 
hostia, Christi victima, et sub obedienti: gladio mo- 
riatr. » 

Εἰ securi de spe retributionis divine subsequuntur 
gaudentes , etc. | Prosequitur S. Pater voces SS. mar- 
tyrum, in quibus novum patientize stimulum adver- 
timus in proxima spe retributionis divine; qua exci- 
tati subsequuntur, gaudentes ; « grata est euim igno- 
minia crucis ei qui erueifivo ingraius non est, » ut 
dicebat. Bernardus (Serm. 25, in Cant.). Et dicentes: 
Sed in his omnibus, scilicet duris, contrariis, irroga- 
tisque injuriis, superamus, id est usque ad mortem 
perseverawus ex llildeinaro, et Boheriu; propter eum 
qui dilezit nos, cum adhuc ilius essemus inimici : 
etin lioc novum patientiae stimulum aguosce ; si enim 
cum qui nos tanto prosecutus est amore, tantisper 
difexerimus, quid ejus causa non tolerabimus ad- 
versi ? 

Et item alio loco Scriptura : Probasti nos, inquit , 
Deus.] Et istte voces sunt adhuc S3. martyrum. 
DP. obasti nos, Deus, inquiunt, non simpliciter pro- 
baii sumus; quia nulla accedit hominibus probatio , 
nisi a Deo volente aut. permittente. 7gne nos eza- 
sguina.li sicut iguo examinalur argentum. O pietas! o 


D 


poris, qui per veram obedieutiam et superioris 
imperium captivantur: hoc est eniw imponere bo- 
minem super capita nostra, videlicet ille homo qui 
est capitaneus monachorum. » 
Sed et preceptum Domini in adversis εἰ injariis 
per patientiam adimplentes , qui percussi in mazillam, 
re bent et aliam.| Ubi Sinaragdus: « Qui in injuilis 
[erogatis non reddit maluin pro walo, ille masillam 
percutienti unam przebet et aliam. Apud Cassianum 
(Collat. 16, cap. 22) abbas Joseph per aliam intelli- 
£t, non sinistram mazillam sed aliam dextram mozil- 
lum, interiorem scilicet ; ita « ut si exterior dexira 
tua impetum ferientis exceperit,interio: quoque liomo 
per humilitatis assensam dextram suam pr:ebeat 
verberaudam, compatiens exterioris hominis pas- 
sioni , et quod» mmodo succumbeus atque »ubjicieni 
suum corpus ferientis injurizx, ne exterioris bominis 
cxede, vel tacitus intra moveaiur interior. » Hildema- 
rus quoque locum istum explicat de animi prsepara- 
tione ad sufferendum percussorem , ejusque si ita 
placuerit plagas iterato excipiendas; alissque hujus 
loci mystieas expositiones adducit, sicuti et Bohe- 
rius, quas 916 consulto prietermittimus, Potest 
tamen et in sensu litterali accipi, magnamque indicat 
perfectionem , dummodo non ex superba mente, et 
quasi aliis insultandi et provocaudi gratia , ut illi de 
quibu« Cassianus collat. 16, cap. 20, sed humili corue 
suam ipsius abjectionem sitiente exerceatur. 
Auferenti tunicam. dimittunt el pallium.] Quod ita 
expouit Smaragdus: « Ille qui maledictum non reddit 
pro maledicto, auferenti tunicam dimittit et pallium, » 
Aliter Bernardus Cassinensis: « loc est, subtrahenti 
sibi de uiilibus seu *uperfluis dimittit etiam de sibi 
necessariis : Diniittit dico, id est ad dimittendum 
paratus est. » Sed Hildemarus hunc locum ad litte- 
ram capiens, « si quis, iuquit, adversator, et pro- 
bator patienti: sive impatientize nostras voluerit a 


339 


REGULA COMMENTATA. CAP. Vil. 


299 


nohis aliqnid nostrum tollere, et de nostro jure in A, to, nec posse ad litteram intelligi de conf.ssione sa- 


suum jus transferre, nos non solum debemus illi 
relinquere ea quz improbe petiit, sed etiam illa qux 
ipee non petierat dimittere. » Vide Vitam S. Macarii 
4Egypt. abhatis cap. δ, apud Boll. 15 Januar. 

Angariati milliario vadunt et ἀπο. Angarioti mil- 
Hario, 1d est milliarium facere coacti, sive mille 
passus ; nam milliarium mille passus termina! ; pas- 
$us autem quinque pedes continet, ut notat Hildema- 
ius. Vaduni et duo, ita ut tria. vadant. milliaria. 
'fria posuit, quia ternarius numerus pro perfectione 
poni-ur :n Scriptu is, ob honorem sanctze Trini:atis, 
ut osiendat. perfectam debere esse. monachorum 
. perfectionem, inquit Hildeinarus. Αἱ vero secundurn 
Smar»gdum, « qui non vincitur a malo, sed vincit 
in bono malum, angarianti milliario voluntarie 
pergit d: o. » 

um Paulo apostolo falsos fratres sustinent et perse- 
cution- m.] Falsi fratres Berna:do Cassinensi « *unt 
mala ope:a facientes, ad peccatum suis suggestioni 
bus, suorum exemplorum corruptionibus simplicio- 
ves vel minores inducentes, murmuratores, de- 
tractores, conspiratores, etc. » Qui tamen portandi, 
eorumque sive corporum, sive morum inliriitates 
patienLissime toleraud:z sunt. 

Et maledicentes se. benedicunt.| Benigne respou- 
dendo, Deum pro eorum conversione orando, et 
bonum eis exeinplum prazbendo. 

Porro huic quarto humilitatis gradui S. Bernar- 
dus opponit nonum superlie, scilicet fictam con- 
(cssionem , qua quis reum se conlitetur, non qui- 
dem humilitatis ergo, ut puniatur , sed ut sanctus 
reputetur, sivene ab aliisarguatur. 

. De quinto humilitatis gradu. 

Quintus hunilitatis gradus est, si omnes cogitatio- 
nes malas cordi suo advenientes , vel mala a se abs- 
conse commissa per humilem confessionem abbati non 
celaverit suo.] Unde et apud Cassianum 919 (Coil. 
2, c. 10) abbas Moyses: « Humilitatis, inquit, liaec 
etit prima probatio, si unicuique non solum qu;e 
agenda sunt, sed etiam qua cogitantur senioruin 
reserventur examini. » Et quidem recte omnino 
postquam in quarto humilitatis gradu patientiam in 
duris, contrariis, et irrogatis injuriis reposuit S. P. 
Beuedictus, in quinto humilem constituit confessio- 
nein ; quia difficile est ut qui patitur injuriam, aliquo 
indignationis aut murmuratonis me»t!u adversus 
inferentein non feratur, ad quein superandum non 
parum confert humilis confessio. 

At gravis hic oritur dilficultas, qua de confessione 
loquatur S. Benedictus : de sacramentali, an de u;i- 
tata illa et laudata a spiritalis vitae. magistris, quae 
cousilii causa a monachis usurpatur. Qua in re satis 
divisas video commentatorum senteniias. Nain. Ber- 
nardus Cassinensis, Richardus de S. Angelo, Bolie- 
rius, Joannes de Turrecremata , Matthias Lambertus, 
Columbanus Uranx, de sacrameutali confessione 
Sanctum Benedictum interpretari videntur. Quidam 
de utraque locutum fuisse existiman!, Atque ita 
Theobaldus Artaldus Coelestinus iu Gallica expositio- 
npe Regulae Benedictine, Joannes Craesbeeck, An- 
tonius Perez, ad quau) sententiam inclinat Denedi- 
etus Haeftenus, ita tamen ut magis in eaim propen- 
deat, qux de sola, qua consolationis aut directionis 
gratia fit, confessione textum [συ] intellgit, Et 
banc solam sanioremque opinionem amplectitur Me- 
nardus; «nam in confessione sacramentali, inquit, 
non solum occulia mala, sed aperta revelanda suut.» 
kt sane hanc confessionem solis abbatibus (neque 
enim alios nominat) [4«cieudam esse S. P. Benedictus 
praecipit, ex quibus iliius :ctate, et etiam inulto post 
permu:ti haud erant. sacerdotes, nec proinde sacra- 
mentalem poterant excipere confessionem. Adde, 
quod notat Nicolaus Bravus, omnia qux hic S, Pater 
adducit Scripturz testimonia, ad confirmandam con- 
fessionem banc, desumpta esse ex Veteri Testainen- 


cramentali. 

Porro quz hic S. Benedictus instituit de humili ad 
abbatem conscientie manifesiatione, eadem prae- 
scripta offendes in Regula S. Antonii, n. 25, in ejus 
Vita, cap. 29; in Regula abbatis l:aig, cap. 6; in 
Regulis fusius disputatis S. Dasilii, cap. 26; apud 
Cassianum, lib. 1v Institut., cap. 9, et collat. 2, car. 
10; apud S. Dorotheum, doctrina 5; in Regula vi- 
vendi monachis a S. Davide prz-cripta, apud DBollan- 
dum, 1 Martii; in Regula S. Isidori, cap. 14; in Re- 
gula S. Fructuosi, cap. 13; in Regula Magistri, cap. 
45; in Regula S. Donati, cap. 25; in. Regula Cujus- 
dam ad virgines, cav. 6. Et quidein liac in Regula 
ter singulis diebus fieri prascribitur, scil cet. post 
secundam, post nonam, et ante completorium ; quod 
usu receptum fuisse olim iu virginum ionasterio 
Evoriacas dicto, vulgo Farz monasterio, testatur re- 
lata a S. Benedicto Anianensi historia in Conc. rdia 
Regularum cap. 15, ὃ 12. Vide Vit. S. Pachomii n. 
85, apud Boll. 14 Maii. 

Eadem praxis apud nostros passim laudata et com- 
mendata reperitur, maxime vero in Vita S. Bene- 
dicti abbatis Anianensis, n. 35 (Secul. wv, p. 1) ; in 
9290 Vita B. Alcuini, n. 8, et in Vita S. Adalardi, 
auctore S. Gerardo, n. 41, ubi omni prorsus admi- 
ratione dignum videtur quod de eo ibide « scribitur : 
« Ipse vero, scilicet S. Adalarius, tantam memoriam 
filiurum habehat in visceribus paternis, ut non soluin 
niores inspiceret, sed etiam numerem et nomina eo- 
rum semper haberet descripta in manibus suis, qua- 
tenus non sibi excideret pro quibus rationem reddi- 
turus esset. Deo, et pro quantis. ldeo maximam ge— 
rens curam eorum, nullum ex eis in h«bdomada 
relinquebat inallocutum, ne scilicet inimicus inveniens 
vacantes, zizania superseminaret ccrdibus eorum. » 
Erant vero Corbeie mouachi sub S. Adalardo non 
minus trecentis, nec ainplius quadringentis. 

Hortatur. nos de hac re Scr:ptura dicens : Revela 
Domino viam tuam, et spera in eum.] Hac in Seriptu- 
r$ auctoritate quatuor hujusce coufessiunis condi- 
tiones S. P. Benedictus indicat : 49 UL sit clara, 
aperta, absque ulla verborum obscuritate, cum dicii 
Revela ; hoc enim revelari dicitur, quod aperte de- 
claratur. 39 Ut fiat abbati non tanquam liomini, sed 
tanquam Deo, aut ejus vicario ; Christi enim vices in 
mona:terio agere creditur, cum addit Dowino. δ᾽ Ut 
fiat de propriis delictis, tentationibus, pravis cogita- 
tionibus, nulla facta aliorum mentione, cuin subjungit 
viam (uam, 4» Cuin. lirina &pe obtinenda veniz, Et 
spera in eum. 

Et item dicit : Confitemini Domino quoniam bonus, 

κοπίαπι in st&culum misericordia ejus.] In qua proinde 
lirmiter speraudum. 

Et item Prophet : Delictum meum cognitum tibi 
[eci, et injustitias meas non operui. Dixi : Pronuntia^o 
adversum me injustilias meas Domino, et tu. remisi- 
sii impietatem cordis mei.| Quibus in verhis qu»iuor 
iterum denota! observanda liac in confessione : 19 ut 
nibil omnino superiorem celet, quia vix congruum 
medicus z;groto potest afferre remedium, nisi inte« 
gram morbi cognitionem habeat, Non operui; 29 ut 
priusquam ad superiorem accedat, morbi sui quali- 
tatem consideret, ejus causas, naturam, eífectusque 
perquirat, ut ampliorem de eo abbati notitiam tribuat, 
quod colligitur ex verbo Dixi, id est mecum statui ; 
$9 ut id faciat cum vo!'unlaie et iutentione se accu- 
sandi, Pronuntiabo adversum me; 4? idque cum hu- 
inilitate, quod indicat vox ἐπ μια. 

Et b:ec quidem S. Benedictus ex parte iilius qui 
conscient:aim superiori man lestat: quid vero ex parte 
ipsius suje: ioris, cui perversa cogitutiones et mala 
absconse commissa revelantur, exigat, praetermisit , 
quia humilem hic duntaxat intendit reddere discipo- 
lum; sed illud aliunde repetere lectoribus haud erit 
fortassis ingratimi. 


Itaque S. Fructuosus quatuor potissiinum ex qacte. 


-91 


S. P. BENEDICTI 


2931 


abbatis requirit (Im. Regul. cap. 15), scilicet, ut A pr:escribit Tarnatensis monasterii tegula (Cap. 8) : 


«consolatione, Oratione, castigatione, sive etiam 
exercitatione idonei operis, » fratri tentato, aut alias 
afflicto medeatur : quae 99 1 peneeadem videre licet 
in ltegula Magietri, in qua priscribitur (Cap. 15), ut 
« cum de aliquo [ratre nuntiatum fuerit a * prrepositis 
3bbati, convocel. mox universam congrega ionem, et 
dicat otnnibus abbas: Venite, fratres, subveniamus 
»er dilectionem invicem nobis apud Dominum..... 

rgo unanimes pro hoc [fratre nostro oremu: ad Do- 
minum, ut dignetur in eo signaculo crucis su:w, vel 
jussione potenti:e sux diaboli teutationes compesce- 
re. » Ecce abbatis totiusque cougregátionis pro fra- 
tre tentato orationem, cujus praxeos egregium babe- 
mus exemplum in Vita S. Anastasii. Persze inonachi, 
qui aliquando recordatione artis magicze, quam in 
szculo exercuerat, tentatus, cum rem abhati. mani- 
festasset, ille « a.imonebat eum, et confortabat. in 
Domino, secundum quie data. illi fuerat in. Domino 
gratiam; et faciens or.tionem pro eo coram omnibus 
frairibus iu ecclesia, effugavit ab eo pugnam diabo- 
licam (Apud Bvoll., 32 jan.) » Addit Magister : « Cuin 
ergo oratum pro eo ab omnibus diutissime fuert, 
suryeus abba« cum omnibus, et complens, mox ex- 
euntes 5 nguli opus, quod faciebant, reprehendant ; 
et retento apud se illo solo f'iatre qui malo cogitatio- 
nis laborat, proferat codices, et adversus necessitas 
tein. vulneris ejus similis divina medicina legatur. 
Naw et per dies quibus ile frater interrogatus ab 
abbate !0r'e responderit non trausisse, illi» horis 
quibus contingit legi sive per hiemem, sive per aesta- 
tein. pertinentia codicum ad ipsam cogitatiocis ne- 
cessilatesm legatue ipsa decada de qua est ipse frater. 
Verhi gratia, si suaserit fornicationem, legatur i'li 
ex diversis codicibus, ubi castitatem diligit. Deus ; si 
mentitionem suade frequenter, legatur illi in diversis, 
ubi pr:cepit veritalem..... Unde ojortet. abbateu 
giiiltum de lege instructum, aut ut testimoniis omnia 
docvat, aut pertinentia ad !lo:um legenda con-ignet. » 


« Qui cogitationum impugnatienes consol.tionis suae 
causa secretius confitetur, non oportet eum despiei, 
nec aliis publicari ; sed quantum in ipso est blanda 
exhortatioue foveri. » Et Regula Cujusdam ad Virgi- 
nes : « Abbatissa vel praeposita... crimina minora vel 
maxima nullatenus manifestent, nisi solo justo i 
dici, qui omnium confitentium crimina lavat. [t'a 
enim qua» conlessa est sua vulnera verecunde, non 
ad opprobrium recipieudum, sed ad salutem reiite- 
grandam confessa est, justum babens testem Deum, 
a quo et mederi exspectat. Ea vero senior quz reci- 
pit (confessionem) eum gravitate et moder.tione pe- 
ues se oceultando, lionestissime teneat, ne dum al- 
terius vulneri medicinam infundit, sux:& mentis cor- 
rumpat witorem. » Et liec maxime attendere debent 
abbates, ut si quam in se fiduciam ab inferioribus 
desiderent, sibi revelata perpetuo tegant silentio. 


De sexto humilitatis gradu. 


B Sextus humilitatis gradus est, si omni vilitate et ez- 


Iremitate contentus sit monachus.| Ut aliquem ex hu- 
mili ad abbatem confessione, de qua superiori gradu, 
(rucium percipiat monaclius, ad omnia d.:bet. esse 
parauis: unde consequenter S, P. Benedictus in sexto 
humilitas gradu requirit, ut omni cilitate et extremi- 
tate contentus. Sit : quibus in verbis tria nobis iu 
presenti inve-tiganda occurrunt : 1* quid sit vilitas ; 
9* quid ertremitas; 97 cur S. Pater non simpliciter 
vilitite aut extre.uitate contentum esse debere dixe- 
rit, sed pr:emiserit omni, 
Etsi vilitas et extremitas promiscue soleant usur- 
ari ut ea accepisse v.detur S. Gregorius papa in 
[ iv Dialog., cap. 55, aliquid tamen inter. utrumque 
discriminis afferunt. ins:gniures [tegule conanentae 
tores ilildemarus, Bernaréus Cassinensis, Nicolaus 
de Fractura, Boherius, et Turrecremata. Nam vilitas, 
ex Bernardo Cassiuens:, « pertinet ad omnnem ut lem 
$en uecessarium usum, : xtremitas ad outuein statum, 


Ecce conso'ationeu : Ideo enin dimissis omnibus (7 gradum, opus et locum. » 


fratribus solum tentatum retineri apud se jussit ; ideo 
congruentes ejus morbo lectiones indicavit faciendas ; 
ideo instructum lege divina abbatem requisivit, qui 
Seiipiurz te-timouis omnia doceat, id. est cousole- 
tur. Deinde. paucis interjectis. subjungit : «Alia die 
mane inierrogetur ab. abbate, si cogitatio. inimica 
Cessavit, aut non; quod si responderit nou cessasse, 
supponatur jejunium ab omnibus. Quod iem si alia 
die reinierrog:ws  respoudeiit nou transisse, refl- 
cieutibus omnibus inensis subtrabatur vinum..... Si 
tertio die reinterrogatus respouderit non transisse, 
item oleum mensis subtraliatur cum viuo, ut. multo- 
rum labore et alistinenti: cruci tione nullus pereat, 
sed omnes evaJganui. ». Ecce corporis afllictiouem, 
quam inter alia tentationis remedia assignaveruut 
quotquot de vita spiritali mor;busque dirigendis 
tractavere scriptores, cujus eximium habeuius do- 
cumentum in Vita S. Eupraxie vi.ginis, qu;e ineunte 
&rculo v vivere desiit iu v.rginum smouasterio iufe- 
rivis Thebaidis (Boll., 45 Mart.) : « Hieautem erat 
consuetudo in monasterio, inquit anonymus 8' riptor 
n. 14, si qu.ndo contigerat aliquam sororem ten- 
tari a di«bulo per somnum, mox diaconiss: (id est 
abbat ss) paudebat ; illa vero cum lacrymis Deum 
postulabat, ut diaboli tentatio ab 999 ea recederet, 
jubebatque ut lapides portaret. et sub stratum suum 
supponeret, et cinerem superciliciuw spargeret, et ita 
doriuiret usque ad decimum diea. » Denique ita con- 
cludit. Magi-ter : « Et hoc. debet. frater moneri, ut 
eui cogitauo aliqua ei advenerit, mox fi»is in terra 
cum cervice genibus, vel signo crueis in fronte de- 
picto, debet 3d Dominum convolare, ut dignetur 8008 
m.lites a diabolo defendere.» Solebant veteres mona- 
chi signo crucis techuas diaboli dissipare, ut passim 
occurrit in eorum actis. llis omnibus addenduui quod 


Vilit:s ergo attenditur in omni utili seu necessario 
usu, sive, ut distinctius loquitur Hildeinarus, € atti- 
net ad cibum, vel potum, et vestium,  calces- 
mentuin, ad lectum, vel etiam ad habitationem.» 
Ubi vilitatem ad tria potissimum redigit z ad vi- 
etum, ad vestitum, ad nabitationem ; 993 que 
passim la«dantur apod auctores ascetices, De vilitate 
in victu d cemus ivfra ad caput 35aut 59, de vilitate 
iu vestitu ad cap. 553; et interiin. videsis S. Greg. 
lio uil. 40 in Evangelium, et 5. Bernardum hom. 4 
super Missus est, n. 10. De vilitate habitationis nog 
sine inaguo anuni dolore bic dicere cogor, couside- 
rans quam procul dissiti sumus ab his temporibus 
quibus non alias monachi domos inhabitabant prztet 
eas quas propriis sibi manibus paraverant ( Rwfin. 
lib. n de Vitis Pat. c. 25), easque vel uno die cou- 
siructas ; atteudens ad magni tot monachorum Patris, 
sancti scilicet Martini, exemplum, qui, refereute Se- 
vero Su picio (Lib. 1 de Vit. S. Mart. ), «ipse ex ἢ» 
gnis con:extaiu cellulam habebat, et inulti quidem et. 
fratribus in eumdem modum, plerique $3xo superjecti 
moutis cavato receptacula sibi fecerant; » recolens 
felices illos dies quibus S. Ebrulfus abbas Uticensis 


una cum sociis (n ejus Vita, n. 8, sec. 1 Bened.) ag 
« nomen Domini invocantes, pro quantitate habitan —— 
tium d« virguliis et frondibus construxere tugurium, ue 
quod claustro parvulo ejusdem materie circumcin—— 
gentes, manserunt ibi ; » quibus S. Sigirannus abbassse 
Longoreteusis (In ejus Vita, n.10, sec. 1) parvulum m 
ex lignis habitaculum zedilicas-e legitur; quibus no—— 
siri Floriacenses tecta. nionas-erii stipula cooperie——* 
bant. Sed o tempora ! o inores! quis jam aliqua avn-—— 
nullorum monasteriorum :edificia contuens, ea muna-—— 
cliorum, hoc est pauperum, saeculi vanitatibus reuun-—— 


tiautium habitacula crederet, et uon priuc.prm palatia 


* Non enim ipsi per:e sed mediantibus prepositis malum cogiiatum abbati prodebant, 


255 


REGULA COMMENTATA. CAP. VII. 


S 


Sed non hac primum ztate hoc virus monachorum A oro, inquiebat, vos l'atres, ne mancum vestrarum 


cordibus irrepsit; cum inter precipuas, quibus olim 
erdo moiasticus occubuit regularisque  di-eiplin:ze 
observantia labeíactaia est, causas, recenseatur ni- 
mia dcdificiorum magnificentia (Mabil. pref. ad sec. 4) : 
«ui morbo mederi cupientes monachi Fuldeuses, por- 
recie ad Carolum Magnum imperatorem libello sup- 
9iiei, 1 ostularunt (Num. 12», « ut zdificia immensa 
atque superflua, et cietera opera inutilia. omittantur, 
quibus fratres ultra modum fatigantur, et. lamili: 
loris dispereunt; sed omnia juxia mensuram Οἱ dis - 
cretionem fiant. » Unde Ludovicus Pius imperator, 
Caroli filius et successor, in exhortatione ad Eigilein 
eleetum Fuldensis monasterii abbatem (In Vita Ei- 
gilis n. 12. Sec. 4 Bened.) : « Immensa, mquit, zdi- 
ficia, Pater, et opera non necessaria, quibus familiz 
loris et intus (ratrum congiegatio latig»tur, ex hine 
penitus ad mensuram dimitte; et memento quam 
sspe lujus nimietatis querimonia genitoris mei ac 
nostras aures iuquietabat. » Louge modestior erat 
in construendis monachorum sediliciis magnus Bene- 
dietus abbas Anianensis (Sec. 1v. Bened., parte 1): 
* non enim ornaus parietibus tegulisque rubentibus, 
vel pictis laquearibus, sed strawine vilique materia 
c»ooperire, vel facere domos decreverat : licet. enim 
inuliiplex numerus fraturum . augeretur, ille semper 
viliora et humiliura appetebat, » inquit Ardo in ejus 
Vita, n. 14. Scio tatnen aliquo». sauncijssimos viros 
snmptuosa oliin sibi consiruxisse cuenolia; sed hac 
(tagnatum — aut. principum. frequentius. sump;ibus, 
atque in lioc compassum est. animalibus, ut loquiiur 
Guillelmus abbas S, Theoderici ad fratre» de Monte 
Dei scribeus (De Vita solitar., c. 12), ubi prxclara 
et lectu quidem dignissima dicit, quie praieriitti- 
mus, ne longius materias protraxi-se videamur. {{πς 
retulisse hactenus 994 sulficiat ad memoriam auti- 
qua illius simplicitaus εἰ humilitatis quam. in. :edifi- 
cis preferebaut, quos imitar. teuemus, p.tres no- 
sifi; quie tamen iu. eus cadere nolumus, qui, pene 
einortuam excitantes in ceeuobiis re;ularem  disci- 
plinam, collapsa resiaurant "π᾿, quateuus solida 
atque in ziernuui, si. lieri. possit, duratura. pietati 
wdificia et congruas locorum  uigni ati ac celehritati 
:wedes restituant ; congruas, quao, locorum dignitati, 
Neque enim decorum fuerit basiiicis  augustissimis, 
quas recum «sliorumque. fidel uin. pietas. monach;s 
erexit, ac supetrbissumis principum mausokeis, rudes 
cireumponere casas : quamquam ab his. etiam locis 
longe abesse debeut. vana et. inanis ornamentorum 
vsteniatio ; alioquin merito redundabit in vos illud 
itierouymi ad Heliodotum (£F pist. 1) : « Filius homi- 
nis neu liabet ubi caput reclinct, et tu amplas. porti- 
8 et. ingenua tectorum spatia metiris. » Et certe 
nulla unquam a nobis delere debet oblivio quod 
ecribit prcitatus Guilielmus. abbas S. Theoderici : 
« Credite, fraires, et utinam vobis experiri non cote 
timgat quia. puichritudines ist: et. forenses hone 
uates cito virile propositum eunervant, et masculinuni 
»Bimum effeminaut. Nam etsi. ipso siepe usu so- 
piuntur earum delectatiunes, etsi sint aliqui qui 
utantur hujusmodi quasi non uteutes ;  (3umen  con- 
remptu melius quani usu exstirpantur et. vincuntur 
liujusmodi affectiones ; » vixque dici potest quantum 
vanitatis superba zdificia inspirent. humilitatis. pro- 
fessoribus. Plane id aliqua ex parte expertus. est 
olim S. Pachonius, qui cutn oratorium 85 idicari le- 
disset (Paralipoiena de S. Pach., «pud Boll., 44 
Mani), « porticibus et culumnis super bases disposi- 
us iusigniter ornatum, non parum amabat. illud ;edi- 
liciumn, sibique plaudebat, quod iusigneopus ad finem 
perduxisset ; sed cum luc δε sui. affectionem 
aninadverti-set ex diabolica fiaude ortam, ut pro- 
pter exsiructi oratorii pulchritudinem ixtitia efferre- 
tur, funes parari, eusque voluminis aptari. jussit, et 
instituta primum oratione, fratrum usus opera, δον 
lumnas Qmnes ad terrauv inclinari, at jue ut. sic cur- 
va manerent, imperavit. Ad lratres deinde conversus, 


PATROL. LXVI. 


opera ad ostentationem pulchra admodum esse un- 
quam velitis. » Simile periculum pertimescebat liaud 
dubium S. Wistanus episcopus Wigorniensis qui, 
ut ejus in Vita legimus (Apud Boll. 19 Feb.), « Cum 
monasterii Wig.rniensis novam ecelesia  perfecis- 
set, et veterem ecclesiam, quam S. Oswaldus con- 
siruxerat, $ubrui videret, lacrymas fundendo dixisse 
feriur : Nos miseri sanctorum opera deitruimu:s, ut 
nobis laudem comparemus. Non noverat illa felicium 
virorum ztas pompaticas :edes construere; sed sub 
qualicunque tecto seipsos Deo immolare, subjectos- 
que ad exemplum attrahere; nos e contra nitimur 
ut animarum negligentes curatu accumelemus lapi- 
des. » Vide Petr! Damianilib. vit, epist. 2; Vitun 
S. Roberti abbatis Molismensis n. 8; Hieronywüum 
Camaldul. in serin. de S. Romualdo, n. 12, apud Bull., 
1 Febr. 

Extremitasex Bernardo Cassinen:i pertinet ad qua- 
tuor : ad statum, gradum, opus, locum. Ad statum, 
utextiena omuium conditione, Q 285 hocest sua quisi 
bene atteudatur est omnium huinillima, sit conten- 
tus; ut in sua. professione perseverans Ecclesix di- 
gnita:es, aut ministeria non ambiar; a quibus non 
dicam recedere, sed abborrere, s: sic loqui fas. e-t, 
debet quisquis vel minimum hunilitatis gradum atti- 
gerit. Not est omnibus autiqua priscorum monaclio- 
ram sententia (Cass. lib. xiu, cap. 17, vid. cup. 18, e 
lib, vn, de Vit. Pat., c. 35) : Omnimodis monachum 
f"gere debere mulicres et. episcopos, ue scil.cet ab eis 
assumpu in clezum, ad. ecclesiastica munia provehe- 
reuur. » 

Ad gradum, ut monasterii dignit:tes et officia non 
requira:, juxia illud S. Basilii (/n Const. monast. c. 25) : 
« Dignitates plane non coinpetitappetere rel:giosum ; si 
namque in liac vita laborum ac virtutum premia re- 
quirit, miseram sciat esse mercedem, ubi :eterua 
temporaneis commutata amitiit ; si vero maluerit hic 
quidem cerlare, in. ccelo autem coronas reportare, 


QC debet von solum non affectare dignitates , sed. obla: 


t$ quoque recusare ac spernere, une. dignitas huju 
vit:e futurain imo inuat, ete. » Sed lii:ee doctrina ini- 
nus Spit superho inonaelio, qui, ut ait 5. Bernar- 
dus (De Grad. humil. cup. 36): « Si cum tempus ad- 
venerit, nou promoveatur. δ priorauun, abbatem 
suuin aut invid. m judicat, aot deceptum. » Ilujus- 
modi homines alibi. deflet idem 85. Bernardus his 
verbis (Homil. 4, sup. Missus est) : « Videv, quod 
multum doleo, post spretam saeculi pompaiwn nonuul- 
los in schola humilitatis superbiam mayis aduiscere, - 
ac sub alis mitis huinilisque magistri gravius insole- 
scere, et impatientes amp'ius lieri iu ciaustro, quam 
fuissent in $:eculo ; quodque inagis perversum est, 
plerique in domo Dei non patiuntur esse contemptui, 
qui (n sua eon ni contemptibiles esse potuerunt : 
ut quia videlicet, ubi a pluribus honores appetuntur, 
ipsilocum habere non meruerunt, saltem ibi hono- 
rabiles videantur, ubi ab omnibus honores eoutem- 
nuntur. » 

A: opus, ut. abjectissitnas ares et obhedientías, 
verbigratia, in coquina servitoribus ministrare, sor- 
didos pannos lavare, cloacam purgare, nen modo 
nou reiugial, «ed et libeus amplectatur, atteudens 
ad illam. S. Basilii sententiam | (In Const. monas. c. 
2$) : Decet religiosum etiam viliura opera cuu multa 
diligentia et. animi pruimptitudine amplecti, scientem 
non esse exigui, sed magni memeuti, et. spiritale, 
eceloqoe dignum, et caelesiem nobis mercedem afler- 
re, quidquid propter Deum geritur, γι etiam- 
si sequenda sint jumenta oneraria, commupi neces- 
sitali servientia, conuadicere non debet, s cogitet 
quam .lacriter Dumino obedieriut »postoli pulluu 
adducere jubenti ; ac reputet fratres exse Duynn, 
quorum gratia nos Curam jumeutorujy) suscipimus,,. 
iantami liojusmodi: ministeria neyligeptie cansayi 
non faciat ; «ed iu omni diligentia seip-um custodiat, 
ut et sihi ipsi et iis cum quibusagit, prosit. Ubi veco 


iS 


595 


S. P. DBNEDICTI 


$$ 


sliquid viliorum operum obeunduin est, scire oportet, A bus dignum, sed cum omui animi demissione mau- 


et Servatorem ministrasse discipulis, nec humilia 
opera dediguatum esse. Denique magniesse momenti, 
si homo fiat imitator Dei, et per bumilia illa ad. stu- 
hlimitatem humiliationis hujus ascenuat : quis au- 
tem dixeriL etiam humile esse, cujus operetionetn 
Deus ipse usurpavit, » Ita plane sentiebat 5. Rade- 
gundis, quie ex potentissima Fraucia regina mona- 
slicen Q96 iu Pictaviensi virginum caenobio professa 
(Venant. Fortunat, in ejus Vita, n. 25. Sec. 1 Bened.), 
* vicibus suis scopans monasterii plateas, simul et 
angulos, quidquid erat faedum purgabat, et sarcinas 
quas alii horrent videre, non ablorrebat eveliere, 
secretum etiam purgare, opus nou tardans, sed oc- 
ctpans ; ferens fetores siercoris credebat "6 minorem 
sibi, si se non uobilitaret vilitate servitii, ligna sup- 
portans brachiis, focuin flatibus et torcipibus adino- 
veus, caleus, nec lax8a 56 retraliens, extra suam heb- 
domadam — infirmantibus serviens, etc. » Quibus 
fere similia (Sec. n Bened.) de Eastervino abbate 
Wiremuteusi ex ministro Egfridi regis refert Beda in 
lib. 1 de Vita S. Benedicti Biscopi, n. 8. Sed ista nou 
vapit superbus, qui « 81 mediocris ei aliqua obedien- 
ta injuucta fuerit, indignatur, aspernatur, arbitrans 
se uon esse minoribus occupanduin, qui se ai ina- 
riot idoneum — S. Bern. de Grad. humil, 
c. 16). . 

Denique ad locum, ut si jusseritabbas antiquiorem 
aliquem iu ultimo cengregationis ordine et luco se- 
dere, libens assentiatur ; tuiurum est eni aliquando 
ul sint. novissimi primi et primi novissimi; quod 
verte maxime pertimescere debet superbus, qui, ut 
loquitur ὥς, Bernardus (Abidem), « prius iu. conven- 
nbus residel, in consiliis prunus respondet, uon 
iuvitatus accedit, uou jussus se intromittit, » 

Jam vero cur non simpliciter vilitate aut. extremi- 
tte, sed omni vilitate et extremitate contentum esse 
debere monachum dixerit , ita explicaut lHildeimarus, 
Bernardus Cassinensis, et Turrecreniata ; quia nimi- 


datum suscipit : ita et monachos 9» szculi vincnlis 
divina benignitate ereptus, quodcunque [jusserit ab- 
bas in nom:ne Domini, cujus vices gerit, quodcum- 
que opus humile injunxerit, non secus ac magnem 
favorem suspiciat. 

Dicens sibi cum propheta : Ad nihilum redactus sum 
εἰ nescivi.] « Id est nescientem me esse cognovi, 
stultum et parvulum deputavi, et velut insipientes 
despexi, » inquit Smaragdus. Vel ut loquitur Turre 
cremata, Nescivi, « id est abscondi, quia vera buimni- 
litas bona sua sibi abscondit. » 

Ut jumentum factus. sum apud te.] Qu:ecunque vel 
vilissima suscipiens et delerens onera. Pulehia equi» 
deu comparatio jumenti et. monachi : « Es quidem 
et tu jumentum Domini, inquiebat olim Petrus Vene- 
rabilis ad Gislebertum Inclusum scribeus (Lib. 1, ep. 
20); sed clausus stabulo ejus recubas, et ruminas 
pabula ejus. Sunt illi (ecenobit:e) equi fortes parat 
in diem belli, in quibus eques coelestis residens forii- 
ter expugnat, et perimit principem mundi ; aguntur 
isti freno obedientiz, concitantur stimulis discipli- 
n:e, anheli et sepe latera cruentati viam mandatcrum 
Dei discurrunt, nec, nisi cursu consummato bravium 
comprehendaut, quieseunt. Hi pondus diei e& aestus 
tolerant, juguin obedientix forti cervice sustentaai, 
jacenla iracnndiz fortiter ab hostibus et proximis in- 
torta patienti: scuto repellunt. » Et hoc quidem ap. 
prime noverat ablas Nosteros, qui in Vitis Patrum 
(Libro v, libello 45, n. 50) de seipso dicit : « Quaude 
intravi in initio iu congregationem, dixi animo meo: 
Tu et asinus unum estote ; sicul enim a-inus va u- 
lat et non loquitur, injuriain patitur et non response 
det ; sic et tu quemadwiodum in psalmo legitur : Ut 
jumentuni fac:us sum apud te, et ego semper tecum, ὃ 

Et ego semper tecum.| dd est in operibus tuis, iuqui 
Richardus de S. Augelo; vel ego semper te-um sum 
per conformitatem volunta'is, ei per in(utigabilem com 
siant.am, ut loquitur Turrecremata cum Bernarde 


rum nonnulli ciborum, non vestipentorum vilitate (? Cassinen i et Bolierio. 


eunt contenti ; nounulli vestimentorum, sed non. ci- 
borum ; nonnulli utrorumque, sed non. Labitalionis. 
Item nonnulli vilitatem tolerant , at extremitatem 
pali nou queunt. Vel etiam « omni vilitate et extre- 
initaie dixit, inquit Hildemarus ; quia et. corpus et 
mentem comprehendit ; id est sicut in corpore existit 
vel extrceinus, ità debet esse ei in. mente ; nam sl 
eorpore videtur vilis el extremus, etuou in. mente, 
ja oon est inoniachus, sed. hypoerita. » Et certe id 
salis indicat vox contentus, quie. interiorem mentis 
'nclinationem et voluntatis asseusuimn desiguat : unde 
lildemarus : « Si abbas, iufit, priposito jusserit. ut 
sedeat in ultiio loco, et ille cum tristitia ieriL ; prae- 
varicator bujus praecepti est : et quia prazvaricator 
bujus prxcepti est, perfectus monachus non est : » 
de »ua enim ahjectione et non. gaudere, ei non glo- 
riuri, minus est a perfecto, ut  divit S. Bernardus 
(Epist. 250). Porro ad conservandam vilitatem duos 
nobis versiculos hosce proponit alter Bernardus, sci- 
iicet Cassinensis : 
Spernere mundum, spernere nullum, spernere sese, 
Spernere,se sperni, quattuor ista beant. 


Et ad omnia qua sibi injunguntur. velut. operaium 
malum et indignum se judicet.| Non n.odo vilitate et 
extremitate contentum vull. esse monachum 5. P. 
Benedictus, sed ipsa etiam vilitate et. extremitate in- 
diguuimn se reputare ; itaut quaxcunque sibi vila iun 
victu, vestitu, etc., ministrentur, etian siliora sibi 
deberi existimet ; quocunque constituatur joco. heet 
humili, etiam alüori quam mereatur. € ns iruttim 
reputel; quacunque ijungstur obedientia. 9237 
vel abjectior, dign'orem tamen ineritis agnoscat, Sic- 
ut enim qui a furca redimitur (exempium est. Ili - 
demari),'si ab eo a quo redeniptus est domino. vilis 
ei aliqua opera injungatur, non audet respondere se 
bol'e adeo vili se non vccuj aud:imi. labore, wajori- 


Porro ad liunc humilitatis gradum, cui S. Bernar- 
dus septimum superbiz, scilicet praesumptionem op» 
ponit, ascendendum, non parum adjumenti copíet 
septimus humilitatis gradus de quo nunc agendum 
est. 


De septimo humilitatis gradu. 


Septimus humilitatis gradus est, si se omnibus infe- 
riorem et. viliorem non solum sua lingua pronumiiet, 
sed etium intimo cordis credat affectu.] 1n hoc petissi- 
mum gradu SS. Patres humilitatis virtutem consti- 
tuunt. Jta nimirum S. Basilius : « llumilitas est, in- 
quit, omnes seipso 9968 superiores existimare. » Εἰ 
alibi (Reg. brev., inter. 198) : « Humilis omnes ter- 
renos honores respuens ultimum se judicat. » S. 
Ambrosius : « Hxc est enim humilitas, si nihil sib 
quis arrogel ; sed inferiorem se esse existimet, » S. 
Jeannes Chysostomus (Homil. 35, super Genes.) : 
« Non eis tautum, qui 24:6 nobis sunt. majores vel 
etiam vquales, honorem exhibeamus : non enim est 
humilitas quod facere debes necessitate; vera autem 
est, quando cedimus iis qui nobis videntur esse m« 
nores, et eos veneramur qui ^identur magis iudignm 
quam nos ; quod si recte sapimus, nullos etiam nobis 


nmi.ores arbitrabimur ; sei nos excelli ab omuibus «4 


liominibu- dicenius. » Denique S. Bernardus (Serm. 


in oct... Epiph.) : « Sicut enim granis et gravis est 28 
superbia, praferre se :quali aut aequare p :elato, ita em 
imaguae lunmiiitaris est inferisnem se exhibere etiam am 
ipsi inferiori : sicut enim summa ei intolerabilis su-—— 
perhia est superiori se preponere, ia inferiuri seem 
subdere sunima et. plena. justitia. est. » Quibus. ex e 
verbis S. Bernargi abemus, non solum veram liuy—— 
1.}.14:18 virtutein, sed summam οἱ, ut ita dicanuu 
virtutum virtutem, sanctorum perfectionem, suuumautums 
et plenam justitiam hoc in gradu constitui : undesse 
idem alibi S. doctor ait (Serm. 45 in. Cant.) : « Magnam 


REGULA COMMENTATA. CAP. VII. 


588 


virtus profecto est, ut magna licet operantem, A Terribilis enim Deis in consiliis super filios homi- 


m te nescias, et mauifest:m omnibus tuam te 
latere sanctitatem ; mirabilem te apparere, et 
iptibilem te reputare : lloc ego ipsis virtutibus 
aus judico. » Et alibi ad monachos. Alpenses 
8 (Epist. 145) : « Recta facere, et inutilem 
itàre apud paucos inveuitur ; ideo multi aJ/mi- 
; hoc, inquam, hoc prorsus de illustribus reddit 
yres, sanctores de sanctis :.... live virtus me 
prefertur protractis jejuniis, anticijatis vigi- 
1ni denique curporali exercitio, tanquam vcre 
qua ad oninia valet. 

886 furte stupeb.t ali iuis, quzerens num, ill;rsa 
8, ita de se sentire et pra'dicare queat. et qua 
| ratione id fieri possit, ut iionac hus Deo cha- 
eo semper intentus, virtutum gratia oraatus, 
dz, adultero, blaspliemo et apostatze inferio- 
vlierem se judic-t. Cui respondebit S. Basi- 
onst. monast. c. 9) : « Non mendaciuni dices, 
ieceatorem esse dixeris; nain si recte. intel- 
, 60 ipso peccabis, si te sir.e peccato esse dixe- 
Et S. Joaunes Chrysostomus (Homil. 53, in 
|: « Sireete sapimus, nullos etiam nobis esse 
s arbürabimur; sed nos excelli ab omnibus 
ibus dicemus. Et hoc dico, non de nobis , qui 
»is Submeirsi summis peccatis; sed etiam Si 
ibi plurimorum bene gestorum conscius. $it, 
ud se seutiat qued ou.nium sit. postremus, 
i tutura u.ilitas est ex omnibus suis bonis ope- 


» 

modo autem illaesa id ve:itate fieri queat dua- 
odis explicant. regule cominent tores. llilde- 
, Beriardus Cassinensis οἱ [δ γι". Primo 
m propter latentia. in nobis mala, et latentia 
bona ; quibus couciutt. S. Tliomas his verbis 
|. 161, a. 6, ad 1) : « Potest al.quis absque 
8 8e credere et. pronurtiore omnibus vil:or m 
ium defectus oc: ultos, quos im se cognoscit, et 
lei, qu.e in 999 alis latet : unde Augustinus 


num, uL quos spe sanctiores exi-tGimamus, hos a 
Deo reproba os ; deteriores vero praedestinatos infal- 
| bilis scien!ia Dei cognoscat. Nain quis, verbi gratia, 
Saulem a Deo «lectum, ejusque mandato. in regein 
consecratum ; Saulum autem minas spirantem 86 ne- 
cem intuens ;. illum. de libro vit:e del-ndum. is um 
vas electionis Deo factum credidisset. Cum ergo 
nullus hominum sciat utrum amore a^ odio dignus 
sit; nulli se prefera!, quinimo corisr i illius Alexau- 
di in zxmuletur virtutem, qua celeberrimum toto orbe 
Auntonittn abbatem superavit, Cum euim vir sanc:us 
in cella aliquando oraret, cc'estis ad eut vox adve- 
nit diceus (Muffin. lib. m de Vit. Pat., n. 150): 
« Antoni, necdum sd. mensuram «oriarii istius, qi 
in Alexandria est, pervenisti. » Quo audito venerabi'is 
senex Alexandriam properat, ad dictum ceriariui« 
se confert, eum regat, ut opera sua sihi denuntiet ; 
cui ille respandeus ait : « Nescioaliquando me aliquid 
boni perpetrasse; unde et ex cubili preprio mane 
consurgens, autequam in opere meo resideam, De. , 
quod omnuis h:zec civitas a minore usque ad majoreim 
ingrediatur in regnum 930 Dei propter justitia; 
Suas; ego autem solus propler peccata mea poeuun 
ingrediar sempiternam, quod verbum antequani ser 
quiescam ex cordis veritate recenseo. » Qu: d audiens 
S. Antonius addidit : « ln veritate, fili, sicut bonus 
artifex sedens i» domo tua, cum requie regnum Dei 
adeptus es; ego autem velut sine d scretione ommno 
tempus meum in selitudine 'ereus, necduui verbi tui 
8551} 081 mensurau. » 

Secundam hanc rationem eleganter illustrat S. 
Bernardus his verbis (Serm. 57, in Cant.) : « Qui.l 
si in eo discordaret a veritate, ut mínvrem se infe- 
r.oremque putaret quain veritas haberet ἢ Excu-saret 
eum sua procul dubio ignorantia, e! minime re,ut.- 
retur superbus, nec tam inve. iretur iiiqu.tas ejus ad 
odium, quam humilitas fortss-is ad gratiam. Si euiia 
in quonam statu unumquemque nostrum habe.t Deus 


| lib. de Virginitate : Existimate. alios. in ο6- (; liquido cognosceremus , nec supra sane, nec iufra 


wperior.s, quibus estis iu mani[esto meliores. » 
€ ut hic citatus dicit alibi S. Augustinus (Lib. 
(δεῖ. 11) : « lllud ceg tandum nullum esse ho- 
, qui non possit habere aliquod bonum, etiamsi 
in q:.0 possi! esse superior ; 4} cogitatio ad 
iendam et edoniandam. superbiam valet. Nec 
is quoniam bona tuia eminent eb aj paient, et 
Iterum nulla habere, qua latreant majoris forte 
ris, quibus te superat nescientem, » Et liac 
ali-ne suos 5. Bi rnardus alloquens inter. alia 
heit (Serm. δύ, de Diver.) : « Tu. ergo non 
ipere cogites quie tibi videris habere, nisi forte 
utn, ut gralias ageie possis, et te noveris dcli- 
ei qui dedit; seu gratia consolationis, cum id 
ie fuerit, ue qualibet ex causa tristior lias. De 
)ea Semper magis aitende, qux alius babet, 
t habes; qued hic cogitatio te in. humilitate 
iat, et a descensu tepiditatis, elonget, inagis 
et accedat desi Jerio prolicieudi. Vide autem 
1 e regione mala cogitatio illa parturiat, qua 
' versas in auimo quod tibi habere videris, et 
m quempiam zstimas uon babere : hinc euim 
1s in superbiam, dum te praypovis alieri ; hinc 
ere negligis, dui te maguum  quempi:m arbi- 
; hinc deuium incipis deiicere, aum tbi alterius 
ratione etiam uitis. egisse videris. » Eadem 
forte mente interroganti c..idaim tratri abbatem 
en(Lio. ni de Vit. Pat., n. 451) : « Quomodo 
m te miborem . videre ab eo qui howicida 
» respondit : « Si videns howineim qui forte 
t alium, dicis in. temetpso : iste quiuem hec 
peccatum fec t ; ego autem omini lora homici- 
committo, meipsum interliciens. 1 ( cum trater 
'efet quomodo boc possit lieri, respondit : tiec 
ustitia hoaunis, ut semetipsum reprelieudat 5 
nim justus e:t, cum sua peccaia condemnaL. » 
undo, prepter incompreheusibili? judicia Dei. 


secedere d: beremus, veritati in omnibus ac juiescei - 
tes : nunc autem quia consilium hioc posuit tenebras 
latibulum suum, et sermo absconditus est a nobi , 
i'à ut nemo sciat si dignus sit amore an. odio, jus- 
tius tutiusque profecto, juxta ipsius Veritatis consi- 
lium, novissimum nobis locum eligimus, de quo post- 
niodum cum honore superius. educamur, quam prae- 
sumimus altiorem, unde celere mox oporteal cum 
rubore. Non est ergo periculum quantumcunque 16 
linmilies, quantumcunque reputes min-rem quam sis, 
hoc est. quam te veritas babeat. Est autem. grando 
malim. borrendumque periculum, si vel modiec plus 
vero te extollas, si vel uni videlicet in tua cogitauono 
te. przeferas, quem forte parem tibi veritas judicat, 
aut οὐδ superiorem. Quemadmodum enim sí perc 
ostiu« transeas, cujus superlinrnare (ut ad intell;- 
gentiam loquar) nimium bsssuti sit, nou n0: et quan- 
tumcungue te mclinaveris ; nocet autem 5] vel trans- 
versi digiti spatio plusquam ostii pa itur mensura 
erexeris, ita ut impingas, el capite quss to c lHida- 
ris ; sic in auima uon e-t plaue :imenda quautalibet 
huiiniatio; liurrenda autem. nimiumque paveuda νοὶ 
minima temere prazsumpla. erectio, Quamobren noli 
te, homo, comparare majoribus, noli mitori..us, noli 
aliquibus, uoli uni. Quid δεῖν enim, 0 liomu, si unus 
ille, quem forte omnium vilissimum atque. tniserri- 
mum reputas, cujus vilam sceleratissimaim 80. sii- 
gulariter fu:dissimam horris, (t propterea illuu pul:s 
spei neudum, non mod : prz te qui forte jam sobrie, 
et juste, et. pie vivere te confidis ; sed et am pra ἐς 
teris ominibus. sceleratis tanquam ommum scelera - 
tissimum ; «quid scis, inquam, si mclior ilis et tc et 
illis mutatione dexterz Excelsi n $e quidein fusurüs 
sit, 1n Deo vero jam sit? Et propterea. non medio- 
crem, non vel penultiimcm, non ipsum soaltein inter 
novissimis eligere locum nos. voiuit; ecd recuimibe 
ioquit in novissimu loco, ut solus vilelicet ouium 


869 


S. P. BENEDICTI 


A 


novissimus sedeas, teque nemini non dico pr:ponas, A est. rerum unubram sequi, aliud verita'em. Multo 


sed nec comparare prasumas. » 

Tres alias rationes addit lenelictus llaeftenus 
(Lib. vi, tract. 6, disq. 5), ob quas vel sceleratissi- 
mis nos inferiores judicare debemus, ex quibus pri - 
ma repelitur ex gratiis et beneliciis nobis collatis, 
quibus sí alterdonatus fuisset, longe 93 1 sanctior no- 
bis evosisset ; nos vero illo multo pe,ores, si iisdem, 
quibus ille afflicti fuissemus tentationibus. Secunda 
ex cousideratione summorum atque virtute clarissi- 
morum virorum : si enim, sepositis tualorum vitiis, 
insignes tantummodo bonorum virtutes attendanius, 

uanto nos pietatissuperant intervallo, quotque nobis 
'desint virtutes, jam non ausi oculos levare, omnibus 
nos inferiores facile judicabimus. !lac potissiruum 
ratione Petrus Venerabilis Gilbertum eremitam ad 
humilitatem hortatur in 1. t, epist. 20. Tertia ex red- 
denda pro acceptis beneficiis ratione : dum enim au- 
gentur dona, rationes etiam crescunt donorum. Si 
ergo consideremus quanta pro acceptis a Deo bene- 
flciis rependere teneainur, et quam pauca revera re- 
pendamus, quomodo nos vel omnium minimos non 
existimabiimus ? 

His de hoc septimo humilitatis gradu satis prolixe 
tractatis, ad alios gradus gradum accelerare deceret, 
ni gradum hic sisteie nonnulla. cogereut, quie cirea 
S. Reguli» textum supersunt expendenda. Non enim 
siinpl citer dicit, ut se omnibus iufcr.orem et viliorem 
pronuntiet; sed ut. id insuper ita. esse credat ; quia 
multos videns qui se ownium peccatores maximos 
praedicant, ad. infernum usque depriiupt ; quos. si 
vel minimo tetigeris verbo, excandescentes injuriam 
sibi lieri conqueruntur ; quos non tam hum les, quam 
humilitatis larvas dixeris. Talis erat monachus ille 
apud Cassianum (Colíat. 18, cap. 11), qui cuin. se 
plurimum verbis d»pressisset, ita ut nec communem 
spirare aerem dignum se clamaret ; admonitus a 
Serapione ne vagaretur oti suz, sed in cella consi- 
steret, ferre haud potuit, uec. dissimulare dolorem. 
Notat porro S. Bernardus (Ncrm. 106, in Cant.) alius 
esse, qui Jactinter et impudenter vitia. et malefacto 
confitentur; alios qui dolose et quasi poenitendo ea 
eommemo:ant; sed gloriam intentione. captintes ; 
alios denique qui non quia sunt hunile-, sed vt 
humiles appareant sua aliis peccata declaraut, quos 
omnes S. doctor reprobat et damnat, 

DeindeS. P. Denedictus non solum dixit, ut omnibus 
inferiorem et viliorem se credat, sed intimo, inquit, 
cordis credat affectu, loc est talem se foris exhibeat, 
qualem se intus existimat , talewm se ab aliis tractari 
gaudeat, qualem ipse se praedicat : liec enim est vera 
cordis bumilitas, quam adeo cominendavit Christus, 
cum dixit : Discite a me quia. mitis sum et humilis 
corde. Corde dixit ; non verbo aut lingua ; corde dixit, 
non judicio aut cognitione; corde dixit, qualis ipse 
fuit, cui, ut loquitur 3. Bernardus (Serm. 42, in Cant.), 
placuit minimum reputari, qui se summum non igno- 
rabat. Et sane quid prodest se peccatorem praedicare ? 
quid omnibus inferiorem et viliorem se credere? 

alem et ipsi daemones habere possunt humilitatem, 
quam ipsa nostri cognitio exigit, οἱ habere nos cogit 
veritas, humilitatem scilicet oris et intel.ectus, non 
humilitatem cordis ; humilitatem veritatis, non humi- 
litatem. amoris. Quid igitur? « Vera est humilitas 
cordis retinenda, inquit apud Cassianum (Collut. 18, 
c. 11) abbas Piammon, quie non de affectata corporis 
atque verborum, sed ex inuma mentis humiliatione 
descendit, qux tunc demum evidentissimis patientiae 
932 sux fulgebii indiciis, cum quis nonipse de secri- 
mina ab aliis non credenda jactaverit , sed ab aliis ar- 
roganter ingesta et irrogatas injurias mansueta cordis 
z:quanimitate toleraverit. » Talema Calantia S. Hie- 
ronymus requirebat, cum diceret ( Epist. 50): 
« Humilitatein sequere, non quz ostenditur, aut simu- 
latur gestu corporis, aut fracta voce verborum , sed 
41:8 puro affectu cordis exprimitur : aliud est enim 
virtutem habere, aliud virtutis similitudinem; aliud 


deforinior est superbia, quae sub quibusdam hum:- 
litatis signis latet; nescio enim quomodo turpiora 
sunt vitia, cum virtutum sjecie celamiut. » Vide 
S. Doreth. doctrinam 2. 

ITumilians se.] Non solum lingua, sed insuper cor- 
dis affectu. 

Εἰ dicens cum propheta : Ego autem sum vermis.] 
Sicut enim omnibus vilior animajibus vermis, nascens 
ex putredine. et in puuredine, sine strepitu graditur, 
et vilipenditur, et conculcatur; sic ego omnium v$- 
lissimus, ex peccato et in peccato natus, ex peecate 
et in peccato vivens, ab omuibus contemni el com 
culcari desidero. 

Et non homo.] Quis enim hominem dixent eum, 
qui tot se peccatis coimmaculans ratione se caruisse 
demonustrat ? 

Üpprobrium hominum.) Utpote totus ex peccat», 
totus in peccato Vel opprobrium hominum, id e.t 
quia verinis sum et non homo, opprolrium hominsin 
esse cupio, et sabjectio plebis, εἰσὶ S. Arsenius, 
quem cum Theophilus episcopus una cum judice in- 
ler: ozasset, ermonem ab eo audire cupiens, paulis- 
p riacuit; deiude, si dixero, infit, custodietis ἢ quod 
cum spopoudissent : Übicunque, ait, amdietis Arse- 
nium, nolite approyinquare. 

Exaltutus sum.] Scilicet in szculo 0] honoratus 
vixi, uti exponunt. Hildeinarus et Bernardus Cassó- 
ueusis. Vel, ut dicit Ricbardus de S. Angelo, Exal 
tatus in superbia: vel in baptismo recepta peccatorum 
remissione. 

Et hualiatus et con[fusus.] Coguita vilitate propria 
el peccatis, qux? postea iniser eommisi. 

Et item bonum mihi quia. hnumiliasti me, wt discam 
mandata tua.| Sed licet hum.liatus contundar , gra- 
Uis libi tamen, o hone Jesu, qui» cum mehumiliasti, 
didici mandata tua, quz olim elatus spernebam. 


De octavo hanilitatis gradu. 


C  Octatus humilitatis gradus est, si »ihil agat. mona- 


chus, nisi quod communis monasterii regula.| Hic locus 
tiultos potest sortiri sensus. Primo enim I.Idemarus 
contendit vocabulum conimunis ad vocabulum mone- 
sterii refe:ri; οἱ ex Bernardo Cassinensi commune 
monasterium est cenobiu:n, in quo vivitur in com- 
muni a mutis. Et »ic hoc sensu octavo humilitatis 
gradu 933 przcipitur, ut inouachus sive caenobita 
8600 conientus statu, temere non. appetat anacliore- 
tarum vivendi rationem: « Supeibus enim, ut ait 
Cassianus (Lib. xi, c. 50), «ipsam disciplinam ece- 
nobii perhorrescit, ac. veluti fratruu. con-ortio de 
perlec.ione retrahatur, ac de bono patienti: atque 
humilitatis aliorum v.t:o et impedimento revocet zr, 
liabitationem solita. ize cellae desiderat, » quam supia 
vires sua pro-pic:ens hunili-, in alus quidem vene- 
ratur, sed pr» se appetere nou prasumit. 

Secundo, verbum communis eum regula, vti vulgo 
accipitur, conjunzendo ; et regulas counmnunes tu 
cenobio, quie tuti. congregationi ,ropouuintur, dis- 


D tinguendo a. parucularibus, quie quibusdam tantum 


8' ript:e sunt, ut. cap. 21, de Dec.nis; cap. 51, de 
Cellerario; cap. 65, de Pizposito; cap. €6, de 
Ostiario ; sensus hujas loci esse potest, ut monachus 
communibus adhzrens  regu'is, particularibus »e 
non intromittat, verbi gratia ut privatus. aliquis fra 
ter, eui nulla ab abbate commissa est obedientia, a! 
poriam monasterii uon pergat responsa venient.um 
accepturus aut redditurus, quod est ostiarii ; utili- 
tates necessitatesque monasterii non curet, quod 
speclat ad cellerarium ; hospitii lecta non przeparet, 
eic., hujusmodi, qu:e non leves aliquanuo simultaks 
in monasteriis generant. 

Tertio, si per regulam monasterii intelligatur non 
Solum ea, 41:8 a S. Legislatore scripta est ; sex eum 
Bolerio iu secundo commentario commune siatutum. 
vel usus conobii (liabita enim ratione regionum ac 
locorum , in quibus sita sunt mona-teria, multa 


45} 


REGULA COMMENTATA. ΘΑΡ. VII. 


402 


ebser«are neeesse est, que non sunt hac in Regula A vestri curam nobis credidistis, quid rursus de vohis 


contenta, ut satis innuit S. P. Benedictus, cap. 40, 
48 et 55), hujusce loci seusus erit, ut monachus mo- 
wrasterii sui ritus, el usus receptos probatosque se- 
quens, aliorum eednobiorum statuta non ambiat, ut 
verbi gratia ubi cervisia defectu vini ministratur, 
vinum sibi nolit dari; aut ubi vinum datur, cervisiaimn 
sibl ministrari haud requirat, atque hunc sensum 
huic loco aptare videtur S. Bernardus in lib. de 
Preecepto et dispensatione cap. 16. 

Quartus denique bujus loci sensus est, ut non so- 
fum aliorum ritus et usus monasteriorum non secte- 
tur, sed ita sux regulze adhzereat, ut. cominunibus 
fratrum exercitiis contentus, nihil contra aut supra 
eam faciat, omnem omnino viítans singularitatem : 
«qno sensu. S. Benedicium hic intellexit Nicolaus de 
Fractora: «tloc, inquit, vult dicere littera ista, mo- 
nachss in congregatione positus non aliter paupe- 
rem vitam gerat, vel etiam pomposam in victi, vel 
in ves'itu, quam alii fratres gerunt ; sed in omnibus 
illorum moribus se conformet: dummodo a scnit.s 
regulz non recedant ; quia turpis est illa pars qua 
δύο non congruit universo. » Et quia nibil pernicio- 
sius est in caenobiis singularitate, nihilque adeo ex- 
seerati sunt quotquot exstiterunt vite monastic: 
veri cultores ; nonnullas hic rationes quibus ab ea 
deterreri possimus breviter subjungere non erit for- 
tassis ot G:um. 

Prima ratio petitur ex illo ce:ebri S. Leonis papse 
effato (Serm. 5, de Jejun. septimi mensis) : «Sacratius 
esi qued publica lege celebratur, quam quod privata 
iustiiutione. dependitur. 99/4 Nihil in tali populo 
inordinatum, nihilque diversum est, ubi ad unum 
p'etatis vigorem omnia sibi totius corporis membra 
consentiunt. » 

Secunda ratio est, quia quidquid contra communis 
mona terii regulam priesumitur, ἃ maligno spiritu 
esse dignoscitur, ut docet inter alios Cassianus 
(Collat. 18, cap. 3), elegauterque describit S. Der- 


vos intromiuitis ? Nain illam, «qua toties Deum con- 
scientiis vestris testibus offendistis, propriam scilicet: 
voluntatem ecee nunc iterum magistwam h:betis, non 
me ; illa vos natu'ze docet uon paireere, rationi. non 
acquiescere, non obtemperare seniorum consilio vel 
exemplo, non obedire nobis. » E»dem ratione singu- 
laritatem in. suis damnabat S. Euthymius, ex ejes 
Vita, n. 17, tom. H Mon. Ecclesi: Grec»; S. Ba:i- 
lins in Brevibus Hegulis, interrog. 137 et 138; et 
iterum S. Bern. serm. 71, in Cant. 

Quinta ratio est, quod totam singwiaritas perturbat 
congregstionem: unde cum de B. Simeone Stylita 
fratres ad abbatem questi essent, quod per continuos 
septem dies jejunasseb; hic illum increpans 995 
ait (In Vita S. Sim. Stylit. cap. 8): « Unde nobis 
advenit iste homo destruere volens rezulam mona- 
sterii? Fili, quid dicunt fratres de te? non tibi sulfi- 
cit jejunare sicut nos? etc. » Vide S. Bern., sermone 
de Humberti monachi obitu, e: Petr. Blesen. serm. 50. 

Sexto denique, Petrus Damiani exemplo Christi 
hortatur. ( Opusc. 41) « ne peregrinze adinventionis 
prasumas superinducere novitatem ; nam et ipse 
qui Magister est angelorum in coelo, morem in terra 
tenuit quem invenit; nec dedignatus est terrenam 
servare consuetud:nem, qui venerat exhibere coele- 
stem. Nam , ut infinita prieteream , cur sibi caput ἃς 
pedes unguento couspergi muliebri ministerio passus 
est, nisi quia Palzstün: atque Judaice regionis mos 
erat, ut ejus accolze crebrius ungerentur? » 

Vel majorum cohortantur. exempla.] Majorum no- 
mine Smaragdus intelligit Patres tam Veteris quam 
Novi Testamenti , uL monachus « exemplum accipiat 
humilitatis a Christo, devotionis a Petro, charitatis a 
Joanne, obedientie ab Abraham, patieniix ab Isaac, 
tolerantiz ἃ Jacob et Job, etc. » Eamdem in senteu- 
tiam abit Petrus Diaconus ; sed et Hlildemarus majores 
intelligit eos quorum vitam sancta. Scriptura inani- 

etat. 


nardus his verbis (Serm. 55, in Cant.): «Quoties, C Secundo, majorum exempla idem Hildemarus di- 


verbi gratia; suggessit anticipare vigilias, quo ad so- 
lemnia fratrum illuderet dormitanti * quoties produci 
jejunia, ut divinis obsequiis eo inutilein redderet, 
quo imbecil'em ? quoties bene prolicientibus in cc- 
nobiis invidens, obtentu quasi uiajoris puritatis ere- 
snum peiere persuasit, cognoverunt. miseri tandem, 
quam verus sit sermo, quem frustra legerant: V: 
suli, quoniam si ceciderit non habet sublevantem Ὁ 
quoties ad opus manuum plus quam opus fuerat 
incitavit, et fr.ctum viribus ceteris regularibus exer- 
e.tiis :eddidit iuvalidum ? e:c. » 

Tertiam rationem indicat Cassianus his verbis 
(Lib. v, cap. 25) : « Quidquid extra. consuetudinem 
praesumitur usumque communem, ut vanitatis, et 
gloriz, atque ostentationis morbo pollutum antiquis- 
sima Patrum traditio notavit , nec quemquam ex liis 
qaos merito scientie ac discretionis enituisse pervi- 
dimus, vel quos ad imitanduim gratia Christi velut 
splendidissima luminaria omnibus przlocavit, esu 
pauis, qui apud eos vilis habeturet facilis, abstinuisse 
cognovimus ; nec eorum quempiam, qui hanc regu- 
lam declinantes pratermisso panis usu, leguminum, 
vel olerum, sen pomorum refectionem sectati sunt, 
iater probatissimos habitum aliquando conspeximus ; 
sed ne discretionis quidem aut scienti: gratiam 
consecutum. » Eamdem rationem adducit lib. 1, cap. 
9, et lib. jt, cap. 18; et S. Basilius Regul. brev., 
iaterrog. 158 ; et S. Bern. de Grad. humil. cap. 14. 

Quarta ratio secundum Boherium est, quod singu- 
laris monachus abnegatam in professione propriam 
voluntatem iterum sibi vindicat, contra id quod 
prom .sit ; quo nomine apud suos conqueritur S, Ber- 
nardus (Serm. 19, in Cant.): « Non vultis esse com. 
suuni eontenti vita, non sufficit vobis regulare jeju- 
mun, non solemnes vigilie, non imposita disciplina, 
non mensura quam partinur vobis in vestimentis 
ct aliments : privata. praferti$ communibus ; qui 


cit esse « de quibus in ultimo capitulo dicit, id est 
Regula Basilii, collationes Patrum , atque insti'uta 
iuonacborum ; » in quibus non nihil quo ad exterio- 
rem hominis mortificationem, amplius quam iu He- 
gula S. P. Benedicti reperitur. 

Tertio, nonnulli, ut notat przfatus Hildemarus, a 
quorum ipse senteutia non recedit, majorum nomine 
interpretantur eremi!as , quorum exemplis in selitu- 
dinem secedere, ibique variis pietatis officiis, diver- 
si$ peenitentiz? operibus sese exercere, post suffi- 
cientem in conobio probationem et abbatis benedi- 
«onem, singularitas non est. Soli namque singulares 
hac in parte cen-endi sunt, qui eum ipsas monaste- 
riorum observantias nunquam bene expleverint, te- 
mere majora viribus aggrediuntur, et ad singulare 
certamen etiam abbate reluctante prodeunt. 

uarto, Boherius : « hic autem , inquit , iutelligo 
majores abbates, et alios seniores viventes, vel etiam 
dormientes in Clhiristo. » Et sane abbates superio- 
resque monasteriorum apud antiquos frequenter ap- 
pellari majores pro comperto est. Et hanc etiam 

ui expositionem videntur Richardus de S. Angelo, 
et l'urrecremata. 

Quinto, Menardus majores intelligit seniores et 
antiquiores ejusdem congregationis monachos ; « quia, 
inquit, seniores ex longo vitze rezularis usu sunt in 
ea magis obfirmati, et, ut ait D. Ilieronymus, bos 
lassus fortius flgit pedem ; inest in eis morum gravi- 
tas et maturitas, animi motus pacauores, carnis ardor 
el c:ietleroruro sensuum pene sopitu*, nec przcox, ut 
in juvenibus, sed concocta prudentia. Sunt prater ea 
veteris disciplina, regularis observantiz, et eorum 
quie ab antiquis $36 Pauibus statuta sunt tenaciores, 
quod suininum est in vita religiosa bonum, etc. » 

Sexto, majores etiam dici queunt ii. in quibus ina« 
jora refulgeut virtutun. exempla, quorum seneciug 
veucrabilis, non diuturna, ueque aunourum uumero 


Ms 


S. P. BENEDICTI 


[8 


computata, quorum caut snnt sensus et vi'a imma- A ro; cumque aliis psallentibus ad vigiliae tota noete 


culata. A'que. iia sentire videtur Bernardus Cassi- 
nensis, qui postquam docuit posse monachum media 
panis libra abstinere, viuum aqua multa diluere, ad 
nocturnos surgenteu ante lectum silenteec orare, fre- 
quenter conliteri, cum l:crvmis Deo. preces. effun- 
dere ; sic tandem coneludit : « llic non facit, nec 
contra regulam, nec extra regulam, et in istis major 
est ista non faciente. » Quanquam existimet securius 
esse talia superiori suggerere ; qu:? quidem non acce- 
dente ejus benedictione siue pri:sumptioune fieri haud 
Fosse censet Boherius. In tiis tamen quie minoris 
sunt niomenti, nec fiunt in conspectu. fratrum , su- 
perioris licentia haberi przsimitur. Postremo hoc 
sensu majoris verbum accepisse videntur Petrus 
Damiani mox citandus, et Joannes Caramuel 

Ceterum po-teriora h;ec S. B-nedicti verba , qui- 
bus imitanda proponit SS. Patrum exempla. duobus 
modis dicta esse docet llildemorus : 1» humilitatis 
gratia, sicuti. ultimo capite, obi tendenti ad. perfe- 
ctionem proponit doctriuam SS. catholicorum Pa. 
trum, Regulam S. Basilii, vitas et instituta Patrum ; 
quamvis desideranti perfecie vivere omnino nihil de- 
sit in ejus Regula; 2^ quia licet interiorem h« minis 
morlificationem integram przescribat, quoad exterio- 
rem iamen amplius aliquid iu. sanctorum relucet 
exemplis. 

liec sunt przcipua que gradum huuc humilitatis 
octavum spectant, cui S. Bernardus quintum super- 
bise singularitatem opponit, ubi certe notandum est, 
608 singularitatis nota liaud esse cu!paudos, qui in eis 
conobiis degentes, in quibus strietior regulae obser- 
vantii non mhil relaxatur, prater communem alio- 
rum [ratrum vivendi rationem regulis s'atuta. gene- 
rosa yerünacilate custodiunt; quin potius ceteros 
omnes meriio singulares esse dicendo;, utpote prater 
communeu regulam agentes. 

Sed neque eos qui cum abbatis benedictione ali- 
quid supra regulam facere tentant, cum id consulat 


dorwiteL; post vigilias aliis iu claustro quiescentibus, 
solus remauet in oratorio (S. Bern. de Grad. lumi. 


c. 14); » 2" ut occulte, quantum fieri potest, sliorume 


fugiens oculos, qua sibi permittantur faciat. 


De nono humi'itatis gradu. 


Nonus humilitatis gradus est, si linguam ad loquen- 
dum prohibeat monachus.] Postquam A periori bumi- 
litatis gradu monachorum actus repressit S. P. Beue- 
dicis, consequenter in. przeseuti eorum verba «oin- 
pescit. Et quidem ad hunilitatis virtutem pertiuere 
silentium pro comperto est; nam cum superbize pro- 
prium sit peccata sua exeusare , bene sive male aeta 
jactare, indulta sibi a Deo talenta predicare; ad 
humilitatem. econtra. pertinet peccata propria agne- 
scendo, uihil in se boni perspiciendo, semper latere 
desiderando, linguam ad loquendum prohibere ; unde 
Grimlai us (In. Heg. soli? c. 61) : « Taciturnitas , ia- 
quit, virus est bumililatis, et indicium gravitas, 
nutrix ν᾿ γι ἢ. et custos animarum. » 

Et tac turnitatem hubens usque ad. interrogationem 
nen loquantur.] [ta etiam S, Basilius (Serm. de Abdic. 
rerum) : « [nterrugatus decenti et humili voee re- 
sponde ; non interrogatus, tace. Si alter interrogetur, 
0s tuum coinpriwe; ne 8 procaci corde impulsa. lin« 
gua tua feriat ali-uem eorum qui se i pietate exer- 
cevt, et te vinculis criminum constringat. » Séd et 
in monasterio Hermopolim dicto, « tanta erat taci- 
turnitas cum abstineutia, ut nullus auderet nisi cum. 
justa interregatione. vel. recto. responso reddere 
verbum, » ut testatur l'apbnuiius in. Vita S. Qus- 
phrii cap. 5 (Lib. 1 de Vit. Pat.). Fuitque lex ista 
communis apud omnes fere veteres monachos, quam 
videre est in Regula S. Ferreoli cap. 29; 238" 
prima Regula S. Fruciuosi, cap. 12, et in secunda, 
cap. 5; in Rea;ula Magistri, cap. 8; in Regula Soli 
Loriorum, cap. 61; apud Ruffiuum in lib, t1 de Vitis 
Pat., n. 186, et in lib. v de Vitis Patrum , libello 10, 


ipse S. P. Benedictus, nosque ad id hortentur san» ( n. 58. 


etorum exempla et dicta. « Si vero, inquit S. Ba-i- 
lius (Keg. brev., inter. 1:8), quisquam putet se plu- 
ribus opus habere, vel in jejunando, vel in vigilando, 
sive quacunque alia iu re; causam suam patefaciat 
iis quibus communis fratrum converedita est cura, et 
quod ab illis decretum furit custodiat. » Et Petrus 
Damiani : « lHlud te prazscipue, et sub districta pror- 
sus animadversione priemoneo, ne quorumlibet te 
fratrum offendaut privata ,ejunia ; noi enim quorum- 
dam mihi similium vitia. Nonnulli enim aliis jeju- 
nantibus tanto livoris atque invidiz felle torqu-ntur, 
ut illorum salutem sibimet in perniciem vertat, et, 
ut ita loquar, per alieui profectus scalam ipsi in pra:- 
cipitium corruant, Non, inquiunt, licet 937 »gere 
nisi quod commuvis monasterii regula vel majorum 


Sed huic S. Benedicti decreto duplicem alium Re 
gula locum opponit Hildemarus ; unum ex cap. 6, ubi 
absque ulla interrogatione necessaria a priore requiri 
S. Pater. permitiit; alterum ex quinto humilitatis 
gradu, quo perversas cogit:iones et. mala absconse 
coinniissa per humilem confessionem abbati non in- 
terroganti revelare jubemur. 

Difficultatis nodum s«lvit idem [lildemarus cum 
Bernardo Cassinensi e! Boherio, quadruplicem distin. 
guendo interrogationem, Est enim interrogatio mentis, 
in conscientie reprehensione, de qua quinto humilitatis 
gradu. Ei est interrogatio necesaitatis , que fit. in,cor- 
porali prov sione, de qua cap. 6. Et est interrogatie 
utilitatis, que fit in. morum vel conscientia instructione. 
Tandein est interrogatio superioris pro subditi obedi- 


cohortantur exempla. Quipus facile respoude ur, qu:a 
si regula ἃ regendo dicitur, potius ad districtionemn 
jejuuii quam. ad d.ssolutionem νοὶ ventris pertinere 
videtur. ingluviem ; atque ideo illi inter eos non im- 
merito majores sunt judicandi, eorumque exempla 
seclanda, qui per augustam gradientes poriam, sub 
sobrietatis legilus et arctioris crucis Christi noscun- 
tr. vive:e disciplina. » Hactenus Petrus Damiani ; 
quie utinam in «auobiis aliquando experiri non li- 
ceat : nunc enim eo devenimus, ut singularitalis 
noia inurantur 1i qui ad inajora pietatis et poenitentiae 
op'ra assur;ere student; econtra regulam. przvari- 
cantes, atque ἃ Patrum iustitutis recedentes , licet 
aliquas nonnunquaw a superiore exterqueant digpen- 


lione vel rei alicujus inquisitione. Ergo ubi reprehen— 
dit conscientia, ubi insurgit aliqua necessitas, ubamm 
gravis exoritur utilitas, interrogatus censetur moma-— 
chus, et licite potest loqui. 

Duas alias ad hanc ohjectionem solutiones adhibui τα 
Boherius, scilicet : 1» ut monachus non loquatur imm 
conventu seu in presentia seniorum ad spiritalem co! — 
Jationem congregatorum; quod maxime decet jnve- 
nes, et quud vidi, inquit, a multis regularibus obses» 
vari; 29 ut non interrogatus, id est nen jussus no» a 
loquatur publice per verbi divini praedicationem ; quam 
monacho nog licel, ut discimus ex hoc synodi Coa x 
stantinopolitanz:s decreto a Gratiano relato : « Mon 28 - 
chorum vita subjectionis habet verbum et. discipukam- 


sa'iones, veri utique singulares, patientissime tole- 
rantur, charitative seu poiius immisericorditer excu - 
santur, aliquando etjam laudantur, cutn in hos magis 
inclam»nduim ltuisset. 

Cxterum, quos ad majora supra. regulam aggre- 
dienda Deus vocat, duo monet hic Menardus : 4* ut 
totam adamussim regulam custodiant; neque euni 
feren:us est ille qui « vigilat in lecto, dorinit in cho- 


tus, nou docendi, vel przssidendi, vel pascendi alio8- » 
Et ex lioc Alexandri pap: 11 canone : « Juxta Chalee- 
donensis tenorem optimi concilii, monachis quamvis 
religiosis ad normam S. Benedicti iptra claustrum 
morari priecipinius; vicos, castella, civitates pers 
grare prohibemus , et a populorum praedicatione 
omnino cessare censuimus. » Et novissime concilium 
Tridentinum (Sess. 5, in decret. ἐς Hef., c. 3) ; 


3 REGULA'COMMENTATA. CAP. VII. 
e Regulares eujuscunque ordinis, nisi a suis superio- A 


ribus de vita, moribus et scientia examinati et pro- 
bati fuerint, etiam in ecclesiis suorum ordinum prze- 
dicare non possint : cum qua licentia personaliter 
86 coram episcopis presentare, et ab eis benedictio- 
aem petere teneantur antequam pr:edicare incipiant. 
in ecclesiis vero qu:e suorum ordinum non sunt, 
ultra licentiam suorum superiorum, etiam episcopi 
licentiam habere teneautur, sine qua in ipsis ecclesiis 
non suorum ordinum nullo modo predicare possint. » 
His accedit S. Bernardi auctoritas (Serm. 64, in Cant. ): 
«Publice pr::d^ca e nec monachoconvenit, nec novitio 
expedit, nec nou misso ticet. » Gilbertidefloillaudia 
(Serm.A8 in Cant.) : « Nemo predicationis officium as- 
sumat, nemo sibi sumat honorem nist vocatus a Deo. » 
Et certe recte argumentatur auctor Sermonum ad 
Fratres in eremo, cum dicit (Serm. 25) : « Ollicium 
vestrum est non solum carneimn jejuniis , abstinentia 
escsm et potus affligere, quantum valetudo naturae 


permittit; sed etiam mundum contemnere , et non B 


doctoris 999 appetere cathedram, sed in cilicio et 
cinere persevera:e in eremo debemus. » Vide Petri 
islesensis epist. 13. Cxterum quam hic tradit hujus 
loci Regule explanationem Petrus Boherius, eamdem 
sequitur Julianus Warnier in eo quem conscrips t 
libro E Antiqua et vera Regulze S. Benedicti praxi , 
eap. 55. 

Monstrante Scriptura quia in multiloguio non effu- 
gitur peccatum.] tanc sententiam supra exposuimus. 

Et quia vir linguosus.] Vir linguvsus ex S, Augu- 
stino dicitur (ἐπ psal. cxxxix) ille qui sine justa lo- 
quitur necessitate : « Necessitassil in locutione tua, 
et non eris vir linguosus ne non dirigaris, » inquit 
ὃ. doctor. 

Non dirigitur.| Id est, non prosperabitur. 

Super terram.] Videlicet viventium , nam iu terra 
morientium mali &:epius prosperantur. 


De decimo humilitatis gradu. 


Decimus httmilitatis gradus est, si non sit facilis ac 
promptus in risu.] Cum levitas manifestum sit super- 
bis signum, risumque ex nani gloria nasci docent 
8. Joanues Climacus (Grad. 325): merito inter-humi- 
litatis gradus S. P. Benedictus reponit, ut non sit 
facilis ac promptus in risu monachus. Ubi observat 
Hildemarus, qvod licet facilis ac promptus idem fere 
significent, hoc tamen inter utrumque discriminis 
afferri possit. qued facilis sit ille qui cito movetur, 
promptus qui intentus est risui vel paratus, id est qui 
totam ad risum meutem applicat, quales -unt scurriz, 
qui aliud nihil cogitant quam ridere aut risum exci- 
tare. Valde autem differunt cito moveri in risum, 
quod szxpe coutingit invitis; et risui esse intentum , 
quod summ:e signum est. levitatis. Notat prxterea 
Nicolaus deFractura, nou simpliciter probibitum hica 
S. Benedicto risum, cum homo natura sit risibilis; 
sed facilem ae promptum, qui, ut ait S. Ferreolus 
(Cap. 24 Regula), publicanum (") commutat ex mona- 


i06 
940 De undecimo humilitatis gradu. 


Undecimus humilitatis gradus est, si cum loquitvr. 
monachus.] Interrogatus scilicet, eo ouo diximus 
modo. 

Leniter.] Id est suave, inquit Nicolaus de Fractura , 
sive ut dicii Simnaragdus, « temperate vel placide. Le- 
nitas enim de fonte dulcedinis pariter procedit et pa- 
cis; hinc Salomon, verbum dulce multiplicat amicos, 
et mitigat. inimicos, » Richardo autem leniter loqui, 
est loqui. plano inodo, vel breviter , quia prolixitas 
inducit confusionem. Hildemaro vero, cuin. quis ita 
loquitur, ut ab eo solo, quem alloquitur, audiatur. 

Sine risu.| Quia, «si uihil ita competi! humilitati 
quam luctus animi , cerium est nihil illi adeo adver- 
sari quam risum (S. Joaa. Clim. grad. 7). » 

Hunmiliter.] Magna , tumida et ampullosa verba 
devitaus : « Humilitate enim coinprimitur verborum 
ampliosiias, » ut loquitur Bernardus Cassinensis, pro 
qua lectione Boherius habet ampullositas. 

Cum graritate.] Sive honeste, « in gravitate enim 
continetur honestas, » iequit prefatus Bernordos. 
Vel cum gravitate, id est ita ut popdus insit sermoni- 
bus, juxia illud Eccli. xxvi : Verbis tuis facito sta- 
teram. 

Vel pauca verba.| Qui. enim multis utitu£. vernis 
lzedet animam suam. ldem precipit S. Ferreolus iu 
Regul. cap. 29 

Et rauonabilia loquatur.| Quia qui inconsideratus 
est ad loquendum sentiet mala. [nconsideratus autem 
censetur ille qui absque necessilate aut justa utilitate 
loquitur. 

Et non sit clamosus in voce.] Juxta illnd: S. Am- 
brosii (Lib. 1 de Offic., c. 37) : « lpsum vocis sonum 
libret modestia, ne cujusquam offendat. »nrem vox 
fortior. » Merito autem inter humilitatis gradus 
S. Benedictus insetuit ne monachus clamosus sit in 
voce; nam et SS, Patres clamorem inter superbie 
signa reponunt. [14 Cassianus superbum describens 
(Lib. xu, c. 27) : « Ire quoque stimulis acrius ins'i- 
gatur; deinde post hz:ec excelsa vox , sermo rigidus, 
amara et turbulenta responsio, etc. » Et iterum (Ibid. 
cap. 29) : « Inest primitus in loquela ejus clamor. » 
ELS. Gregorius (Lib. xxxiv Moral., cap. 20) : « cunctis 
apud se cogitatione tumentibus. inest. clamor in lo- 
cutione, » 

Quid autem sit clamor. eleganter explicat S. Ba- 
silius his verbis (Reg. brev., inter. 151) : « Vocis 
modum audientium necessitas ipsa definit. Igitur si 
Submissior sit, tanquam segnior prope accedit a! 
Susurrum, ac propterea damnanda est; si vero supra 
necessititem sil altior quam is qui audit submis-ius 
loquentem possit audire, tunc clamor existit, qui 
dainnatus est, excepto si lentitudo audientis tania 
Sit. ut necessario cogamur uii clamore. » Quibus 
autem poenis sit damnatus, ibi non exprimit; sed 
S. Fructuosus ljracarensis episcopus (In Regul. c. 15), 
« qui hujusmodi est , inquit, et sape castigatus non 
fuerit emendatus , flagellis verberibusque curandus 


cho, quemque ideo triduano jejunio mulctat. Et cerle D 9/4, est et acriter emendandus.» Et Regula Cujus- 


terrere nos debet quod scribit S. Lander in lib. 
de Institut. virginum cap. 11 : « Quale sit cor vir- 
ginis plerumque in risu monstratur; neque enim 
mpudenter rideret , si cor ca-tum haberet; specu- 
lum cordis facies hominis; non ride: lascive, nisi 
quse corde lasciva est. » De risu jam multa diximus, 
quae hic non repetimus, pluraque addi possent, qu:e 
viris poenitentibus et muudo cruciflzis liaud credi- 
“9 hecessar:a. 

Quia scriptum est : Stultus in risu exaltat. vocem 
suam.| Unde et citatus hic ἃ Boherio Socrates dice- 
bet : « Non rideas, neque irascaris mnHum; quia 
ísia duo sunt opera fatuitaiis. » EL S. Ephrzn : « Noli 
dissolutis labiis risum proferre; amentia. namque et 
cum strepitu ridere. » 


daw ad monachos (Cap. 16) : « Si quis przeter banc 
disciplinam cum clamore et acerbiore serinone re- 
sponder:t, notetur usquequo corrigatur. Si autem hoc 
vitio curari non poterit, ejiciatur ab unitate fratrum. » 

Sicut scriptum est.] Non quidem in sacra Scriptura, 
nisi forte quoad sensum ; sed, ut observat Meuardus, 
exstat in sententiis Sixti, sent. 434. 

Sapiens. verbis innotescit. paucis.| Quem iu. locum 
Joannes Caramuel : Aliquaudo, inquit, non sine acu- 
mine exponebain sic : Sapieus ex solis verbis inno- 
teseit. paucis bominibus : sed ex operibus nulii non 
innotescit, » Contra manifestum Meguli 8eusum, 
qu.e hic pauca nos verba loqui jubet, ut simus vclo- 
ces ad audiendum , tardi ad loquendum; uam εἰ 
natura quie duas quidem concessit hominibus aurcs , 


45) Menardus non Publicanum, sed. rlanum, id est scurram legendum censet, 


407 


S. P. BENEDICTI 


403 


unicam dedit lingnam, quo daretur. intelligi duplo A nardus (Serm. 356 in Cant.), non vere humiliabitur 


uinplius esse audiendum. quam loquendum , uti ob- 
servat S. Basilius in lib. de vera Virgin. 


De duodecimo humilitatis gradu. 


Duodecimus humilitatis gradus est, si non so.um 
corde monachus , sed eiiam corpore humilitatem viden- 
tibus se semper indicet.] lumilitatis scalam duodecimo 
tandem gradu S. Pater absolvit : quo non solum 
corde, sed e'iam corpore humilitatem indicari jubet. 
Et quidein corde propter Deui ; corpore propter proxi- 
mum, qui ex motu corporis exteriori, de interiori 
animi, quem non videt, statu. judieat liumilem aut 
superbum : humilem, cum omnes corporis actus ad 
modestiam compositos apprehendit; superbum, cum 
incondites suspicit. Vide Juliani Pomerii lib. ni de 
Vita contemplativa, cap. 8, et Cassian. lib. xi, 
cap. 27. 
"la est in opere, in oratorio, etc.] Distinetius hic 
exprimit, quod quasi generatim przmiserat , ut hu- 
milit:tem corpore videntibus se semper ind;cet, sci- 
. | cet ín opere, sive humano sive divino; in oratorio, 
etiain exira divini cursum officii ; in monasterio, etc., 
sel ubicunque, in omui scilicet loco; sedens, ambu- 
lans, stans, in omni sclicet corporis actu; semper, 
et non tantum aliquando; inclinato su» capite, defixis 
in lerram aspectibus ; fixum enim aimo superbiam 
demonstrat , qui fixis in terram oculis incedere con- 
tempit. "lerram. autem. hic. Bernardus Cassinensis 
mystice in'elligit co'pus nostrum, « in qu», inquit , 
dehemus at eudere carnis vilitatem , nostram fragi- 
litatein , et. peccandi. pronitatem : hoc est eniin iiu 
terram aspec!us figere, pr:edicta oculata fide coisi- 
derare. » Nicolaus de Fractura mystice et littera- 
lier. Et quidem mystice secundum eum « debemus 
in terram aspectus. figere, pro eo quod de terra, id 
est de D. Ma:ia Veritas, id est Christus orta est..... 
vel debemus oculos in terram semper affigere, ut 
consideremus materiam 9/29 de qua sumpti sumus, 
et ad quam res«lvi finaliter debeamus. » Litteraliter 
vero, ut inclinato capite lianc, quam terimus pe-libus, 
terram semper a- piciamus. Ethic videturessegenuinus 
S. Regula sensus, a SS. Patribus adeo commendatus, 
et a perfectis monachis toties ad praxim redactus : 
« Monachum oportet oculos ad terram habere deje- 
etos , animum ad coelum erectum , » inquit S. Basi- 
lius (Serm. de Ascesi). Et S. Durotheus (Doctr. 19) : 
«llonesta ac modesta, Deoque et hominibus grata 
monachi compositio liz;c est : Primum oculos tuos 
cohibe, ne huc illueque circumferan!ur , sed quie 
ante te sunt tantum intueri ac spectare veliut. » 
Quod adeo religiose observabat Silvanus monachus 
(Lib, v de Vit. Pat., | b.llo 41, n. 28), ut hortum 
rigaturus, cucullo caput tegeret, ad pedes tantum 
attendens ne arbores aspiceret, Plurima hujusmodi 
occurrunt exempla apud auctores, quale est iliud 
abbatis Isidori, qui profectus Alexandriam ad Theo- 
philum archiepiscopum, reversusque et interrogatus 
a fratribus quomodo se haberet civitas, respondit : 
Ego liominis [aciem non vidi preterquam archiepiscopi. 
Item EHadii monachi, qui cum annos viginti in ceila 
exegisset , sursum oculos non levavit, ut videret te- 
ctum ejus (Tom. 1 Mon. Eccles. Grece). Notum est 
omnibus quod de S. Bernardo legitur in ejus Vita 
lib. n, cap. 3 (Lib. v de Vit. Pat., libell. 4, n. 16). 
Αἱ stupendum prorsus videtur quod de Sara virgine 
referunt, eam nimirum annos sexag:nta super fluminis 
alveum habitasse, nec unquam inclinatam, ut flumen 
ipsum a:piceret (Lib. v de Vit. Pat., libell. 7, n. 18). 

fieum se omni hora exisiimans, etc.] Quia vero $tu- 
pide statuarum aut. animal.um instar oculos ad ter- 
ram defixos habere monachum non. sapit; jam qua 
tuente istud. fegulie praeceptum observare debeatnus 
describit, nounullas inseieus rationes, quibus quai 
totidem stimulis ad. illius praxim excitari possimus. 
l'rimam proponit his verbis : Reum se omni hora de 
yéccutis guts existimans. Quomodo eum, inquit S. Ber- 


anima, cum se perceperit oneratam peccatis, intri- 
catam curis, carnalium desideriorum face intectam, 
curvam, infirmam, etc. ? Unde huic extol'entia ocu- 
lorum ? Unde levare caput? » llinc pia illa regis Ma- 
nassis oratio : Domine, multiplicaue sunt. iniquitates 
mec , el non sum dignus intueri. altitudinem celi vre 
multüudine iniquitatum mearum. 

Secunda ratio continetur his verbis : Jam 86 tre- 
mendo Dei judicio repraesentari aestimet. Quis. enim 
coram distrieto judice erecta cervice judicandus ap- 
pareat? Certe « 5i mente cernerent homines quasie 
judicium immineat mundo, sensus humanus non va- 
nitate dispergeretur, » inquit S. Hieronymus. 

Tertia repeütur ab exemplo Publicani, in quo etiam 
Pharise: propter superbiam includitur humiliatio. 
Quare si cum Pharis^o nolumus humiliari, cum Pu- 
blicano lixis in terram oculi- dicamus : Domine, nom 
sum dignus ego peccator levare oculos meos ad caes. 
Quod .1tw0bus modis intelligit Hildemarus : 1* levare 
oculos in celum , xtbereum scilicet, sive sidereum; 
2* in coelum, id «st in sanctos, qui coli nomine sz- 
pissime vocantur, a4 quorum contemplationem se 
dignum non credebat. 

943 Quarto, ad Publiceanum S. Benedictus Regii 
Prophetz adjicit exemplum, de se ipso perbibentis 
testimonium, quia incurvatus et humiliatus sum usque- 
quaq:e. Incurvatus sum corpore, liumiliatus mente; 
quia nibil profic.t exterioris hominis incurvatio, nisi 
accedat in'erior meniis humiliatio. Vel, ut dieit Ni- 
colaus de Fractura : « Incurvatus sum, per peceato- 
rum accumulationem ; hum.liatus sum, per peccaio- 
rum confessionem. » 

Plures hisce alize rationes possent addi, quibus ah 
mconsiderato revocemur intuitt, de quibus videsis 
Benedictum ifaeftenum lib. vi, tract. 7, disq. 4. Obiter 
hic observo quod in ms. S. Benigni Divionensis Con- 
suetudinibus legitar, cap. 5, ubi de novitio instruen- 
do: « Quocunque incedit, semper demisso capite 


C incedit; et *i aliqnando visus fuerit erecta cervice, 


non negligitur innotat.:s. » ldem habet Uldaricus lib. 
n, cap. 14. Quamvss, ut ait *. Bernardus (De Gred. 
humil., cap. 10), « duabus ex causis inculpabiliter 
oculos levas, vel ut petas auxilium, vel impenuas. 
Levavit oculos David in montes ut peteret; levavit 
et Dominus super turbas ut impeuderet; alter mise- 
rabiliter , alter misericorditer, anibo inculpabiliter. 
Tu quoque si locum, tenipus et causam considerans, 
tua vel fratris necessitate oculos levas, non solum 
non culpo, sed οἱ plurimum laudo; hoc enim excu- 
sat miseria, illud commendat misericordia, Sin alias, 
non prophetz, non Domini, sed Dioz, aut Eva, ime 
lpsins Satan:e imitatorem te dixerim. » 

Ergo his omnibus humilitatis gradibus ascensis, mo- 
nachus moz ad charitatem Dei perveniet illam.| Erga 
via ad charitatem humilitas, Via utique vera et sola; 


unde S. Augustinus : « Cogitas magnam fabrieam- 
construere celsitudinis ? de fundamento prius cogita. 


bumilitatis,... hoc in te fode fundamentum bumili — 
tatis, et pervenies ad fastigium charitatis. » S. Ber—— 
nardus ( Epist, 42): « Ut castitas seu charitas deturanas 
humilitas ineretur, etc. » Et quidam ex anüquismms 
Patribus (Reffin. lib. ut de Vit. Pat., n. 126) : ε liu—— 
militas przecursor est. charitatis; sicut Joannes era ἃ 


precursor Jesu, omnes trabens ad eum ; ita et humi 


litas atrahit ad. charitatem, id est ad ipsum Deum ..αὰ 


quia Deus charitas est. » 


Que per[ecta foras mittit timorem.] « Dedignatmm : 


eniin charitas. tiinoris commercium, cogi nesciens 


qui nescit. compesci, inquit Gilbertus de Hoillandis. “24 


(Serm. 19, in Cant.). Ideo. cliaritas perfecia foram 55 
mittit timorem, ve:ut inutilem et supervacuum; se «f 
non timorem illum qui castus permanet in szxculus s 


szculi. Est enim timor quem foros mitiit. charitas : 
et est timor quem foras mittit veritas; et est timor 
quem intromittit et charitas et veritas, Primus care 
tus; secundus castus, sed non permanens in saeculum 


REGULA COMMENTATA. CAP. Vill. 


410 


; tertius οἱ castus, et permanens . Primus ve- A onerosi labores amantium; sed ipsi delectant, sicut 


Xpnam. secundus offensam, tertius totus libera 
m et secura reverentia est, etc. » 


universa, qne prius non sine formidine 

, &bsque ullo labore, et velut. naturaliter ex 
ludine incipiel custodire.] bescribit hic 
is perfecte illius charitatis qu:e forás pellit timo- 
er quam scilicet universa, qu:? prius non siue 
líne poenae aut laboris observabat, jam absque 
bore incipiat custodire, qui enim amat aut non 
᾿, &nt ipsum amat laborem, inquit S. Auzustinus 
.. Viduitate). Et iterum : « Nullo modo suut 


venantium, aucupantium, piscantium. 2 

Non jam timore gehenne.] Quem expul.t charitas. 

Sed amore Christi. et consuetudine ipsa bona, et dc- 
lectatione sirtutum,] quam iutromittit ipsa charitas. 

Que Dominus in operarium.] Quem quzesivit in 
multitudine populi, ut iu. olficiua monas'erii spirita- 
lem artem instrumentis bonorum operum munitus 
exerceret; mundum α viliis et peccatis, igne nimirum 
charitatis, ad cujus culinen pervenit; Spirit« sancto 
praveniente et adjuvante; dignabitur demonsirme , 
et posunodum ziernam gloriam retribuere. Fazit 

eus, 


-------ςἕ —— ὁ - c —Óe —ÀÁngnmá— ——— ÜÍÁr QM ÜÓÍÀÓ'—À!Ín 
CAPUT VIII. 


De Officiis divinis in noctibus. 


nis tempore, id est ἃ calendis Novembris ἃ 
ad Paseha 5, juxta considerationem rationis, 
bora noctis surgendum est; ut modice * am- 
€ media 4 nocte pausetur *, et jam digesti sur- 


Quod vero restat post vigilias a fratribus, qui B 


"i vel lectionum aliquid indigent, meditationi 


i88., Flor., novembribus. 

iss., Flor., Hi.d., Conch., Comp., in Pascha. 
WRp., μὲ in ea modice, ͵ 
e, dünidia. 


inserviatur. À Pascha autem usque ad supradictas 
calendas Novembris f, sic temperetur hora vigiliarum 
agenda ; parvissimo δ intervallo, quo fratres ad ne- 
cessaria naturz exeant, custodito, mox inatutini, qui 
incipiente luce agendi sunt, subsequantufr. 


* Flor., Conch., pausentur. 
f Cass., Flor., Novembres. 
& Receutiores, «t parvissimo. 


COMMENTARIUS 


mis tempore, etc. Licet annum quatuor in par- 
uales sive tempestates dividere soleant, hie- 
icilixet, quie juxta S. Isidorum «i calendas 
ibris incipit; juxta Grzcos et Romanos, « quo- 
inquit Hildemarus, in hujusmodi disciplinis 
quam Hispanorum auctoritas sequi con- 
, 3 Vit idus Novembris; ver, quod juxta przdi- 
isidorum vii cslendas Martii, justa Graecos et 
808 vi idus Februarii; zstatem qua juxta 
um vii calendas δι}, juxta Grzcos et Roma- 
1 idus Maii ; et autumuum, qui juxta. Isidorun 
lendas septembris, juxta Grzcos et Romanos 
i$ Augusti, exordium ducit. Tamen ex justa 
is consideratione, convenientius existimavit 
Benedictus in ordinandis divinis ofliciis duas 
d ip partes annum dividere, scilicet a calendis 
abris usque ad Pascha, et a Pascha usquo ad 
Mas caleudas, Priorem partem hiewem vocat , 
tempore, inquit, licet in ea aliquid autumni ve- 
' contineatur, vel quia aliarum tempestatum non 
ique partes; hieins vero tota et integra in ea 
'ebenditur, et ἃ majori. parte denominatur to- 
lel quia a calendis Novembris incipit, quo mense 
initium capit. 

δεῖ a calendis Novembris] Caleudse proprie lo- 
Ὁ sunt primi mensis cujusque dies : sed cum 
las a deciino quarto aut. decimo sexto die men- 
icedeuus incipiaut numerari, merito hic quari 
| qu» ratione iste locus a calendis Novembris iu- 
'ndus sit; an scilicet a die 16 Octobris, quo iu- 
i& numerari Novembres calendae, eo nimirum 
quo eap. 48 calendas Octobris pro die 14 Se- 
ris usurpat ; an vero a priea die Novembris, in 
incidunt ipse calendz. Hildemarus ad usum 
Mii temporis respiciens, existimat per calendas 
ubris intelligendam esse dominicam primo meu- 
rrembris diei proxiiniorem, sive primo Novein- 
le, sive ante, sive postea contingat; ita ut si 
à 5 aut 4, calendze eveniant, institutus a S. Be- 
lo ordo dominica przcedente incipiat; si vero 
9, δ aut sabbato, a dominica sequente. Optima 


sane explicatio, dummodo tempore S. P. Benedicti is 
[uerit in Ecclesia oflicii divini recitandi usus, qui al» 
zvo Hildemari ad nostrum usque perseverat. At cuin 
nobis id non constet, nec aliunde appareat S. Bene- 
dictum diem Octobris 16 hic intellexisse: calendas 
Novembris in naturali et genuino eensu accipientes , 


C primum hujus men-is diem intelligendum censemus. 


Usque ad Pascha.] « Pascha, inquit Hildemarus, 
antiquitus Ecclesia quarta decima luna celebrabat , 
quocunque die occurreret ; quem ritum SS, Patres in 
Nicz:na synodo prohibuerunt, constituentes non so- 
lum lunam pasclhaleim et mensem inquirere, sed etiam 
et diem Resurrectionis dominic» observare, etc, » 
llic locus si in rigore sumatur, fede allucinatur Hil- 
demarus in eo quod ait, quarta decima lura, quacun- 

ue accidisset die, antiquam Ecclesiam celebrassa 

ascha. Et quidem in ipsis Ecclesi.e nascentis. pri- 
mordiis, Judzis ad fidem conversis priscum quarta 
decima luna Martii Pascha celebrendi morem sequi 
permissum est; at ob honorem dominice Resurre- 
ctionis subsequente quartam decimam Martii lunam 
dominica semper in Ecclesia paschalis festivitas ce- 
lebrata est. Certe ante concilium Niexnum illud in 
Arelateusi ean. 1 decretum fuerat, 96 ut eodem 
die, hoc est dominica, per universum orbem Pascha 
Doinini festum celebraretur; id quod longe antea 
Victor papa, coacto oma concilio, mandaverat sob 
poena excommunicationis, reclamantibus licet Asia- 
nis, maxime Policrate Ephesino episcopo. Quod de- 
cretum de celebrando Pascha die dominico in concilio 
Antiocheno anno 544, can. 1, instauratum, plurimas 
in llibernia turbas, αυ sSzculis secutis contigerant 
ea de causa, minime proliibuit, de quibus vide prz- 
fation. ad S ec. ni Bened., parte i. 

Juxta considerationem rationis octava hore moctis 
surgendum est.| Quaenam sit hora ista noctis octava 
non consentiunt cummentatores. Bernardus Cas«i- 
nensis respiciens ad usum sui temporis, diem natg- 
ralem in horas 24 dividendi, mentem suam ila expli- 
cnt : « [stud quod dicit Pater, seilicet juxta conei- 
derationem rationis. tempus equinoxii auendisse 


nt 


S. P. BENEDICTI 


e? 


videtar, quod post medium Septembris mensis esse A ut in singulis ordinis monasteriis feristis diebus. hora. 


dignoscitur; et ita post illud :quinoctium Septem- 
bris, November habet in nocte horas 14. Considerato 
ergo quod November habet 14 horas in nocte, ut dixi, 
dividas noctem per medium, et remanent ia qualibet 
parte noctis septem hors; facta autem. jam. hora 
octava modicum erit amplius de media nocte, quando 
surrexerit horologio excitante qui habet horologium 
custodire, et accensis luce: nis eeclesiz, qux poterant 
propter prolixitatem noctis fuisse obscura'ze, ac pul- 
stis campanis ad dormie:tium fratrum excit tionem, 
potuit transire dimidia octavz liorze antequam surre- 
xerinL fratres. Et secundum intellectum istum potest 
accipi quod dixit : Juxta consiserat onem rationis octa- 
va lora noctis surgendum est; et ideo sequitur, ut 
magis quod dixerat declaretur : ut inodice amplius 
de media nocte pausetur : satis est modicum amplius 
hora dimidia, vel parum pus. » Ha»etenus Bernardus 
Cassineusis, ex cujus mente hora post nostram duo- 
decimam media surgendwmn foret : vult enim ut facta 
Sive incipiente hora octava noctis, 1:8 mense No- 
vembri statim post mediam noctem currere incipit, 
horologii cu«tos excitatus surgat, in oratorium per- 
gat, lauipades forte exs:inctas aut saltem valde obscu- 
ra!as accen:dat, tandemque ad excitandos dormientes 
fratres signum pulset, atque in eo dimidi:z hora spa- 
tium insumat, post quam excilati fratres surgant , 
media scilicet post nostram duodecimam elapsa ; 
quod confirmat exponens illa verba : Ut modice am- 
plius de media nocte pausetur , ubi ait: « Satis est 
iuodicum amylius hora dimidis, vel parum plus. » 

In exmdem abit sententiam Guido Juvenalis in ver- 
sioneGallicea ftegulz S. Benedicti, horam noctis oeta- 
vam tempore hiemis circiter intra mediam noctem 
et boram primam coiustituens. 

Sed neque multum ab ea recedere videtur Joannes 
de Turrecremata, qui etiam octavam noetis horam 
.-secundum proportionem ad tempus calendarum No- 
vembris sumendam esistimat; quotempore, ut modo 


post mediam uoctem secunda ; solemnibus et domi- 
nicis diebus prima vigilias sacrista pulset 

Quz cum ita se habeant, octava noctis hors modo 
citius, modo tardius incipiebat pro noctium diversi- 
tate. Et quidem mense Novembri, quo nox juxta 
presentem nostrum horarum usum, horas habet 
quatuordecim , liora noctis octava secundum ritum 
antiquum incipiebat paulo ante quadrantem post 
nostram horam primam, et desinebat paulo post 
quadrantem nostram horam secundam subsequentem. 
Mense Decembri , quo prolixiores noctes horas sex- 
decim habent, hora octava incipiebat paulo post qua- 
drautem post horam nostram primam, et desinebat 
paulo ante tertium quadrantem post nostram horam 
secundam, 

Jam vero quia, ut ait Hildemarus, « dubium est an 
inchoante octava, an media, an prope finem ipsius 
horz octavze surgendum sit, » ut (isum aliquod tem- 
pus, quo diebus singulis regulariter surgatur (talem 
namque fuisse S. P. Benedicti voluntatem existiman- 
dum est) assignetur; cum eodem Hildemaro asseren- 
dum videtur, « quanto minores sunt noctes , tanto 
prope finem ipsius hor:ze debere signum tangi. » 
et econtra quanto ma:eres, tanto prope initium ; 112 
ut circa mensem Martium, quo octava noctis bora 
eirciter hora nostra prima evoluta incipit, et elapsa 
secunda de-init, octava mediata surgendum sit ad 
siguum vigiliarum prium, post quadrantem pulse- 
tur s$'gum secundum, ejapsa vero integra hora oc- 
lava Lingatur tertium. et. ultimum ; inter signorum 
enim intervalla mediam horam explicari vult Sma- 
ragdus, «qui , ut dicit Joannes Bona ( De Divin. Psal- 
mod. c. 4, $ 5, n. 2), inonastici spiritus purissimos 
latices in ipso foute potarat. Mense autem Decembri, 
quo inajores sunt noctes, et tardius incipit hora oe- 
tava, paulo post eamdem inceeptam surgatur, pri- 
mumque vigiliarum signum tangatur, ultimum vero 
octava hora mediata, hoc est circa lioram nostram 


d:cebat Bernardus Cassinensis, octava noctis hora a (7 secundam, qua communiter in omnibus ordinis no- 


nostra duodecima incipiens ad nostram primam de- 
sinit. In bec solum diíTert a Bernardo, 94'7 quod 
non assisnet qua parte hora octava, initio, a: medio 
spatio, an vero in fine surgendum sit : Bernardus 
vero statim post mediatam octavam surgendum esse 
asserit. 

Neutri tamen S.Beunedicti sensum attigisse videntur; 
quem etiam multo amplius fugit Hispana congregatio 
Vallisoletana , quz, referente et probante Antonio 
Perezio, horam noctis octavam ad. mediam noctem 
statait, eo quoda caleudis novewbris ἃ quarta pome- 
ridiana ad mediam noctem hor: octo intercipiuntur. 
Quamvis haud improbe! eorum praxim, qui duabus 
tantum post horis surgunt. 

Hos omnes decepit sui temporis usus, diem natu- 
ralem in horas viginti quatuor zquales dividendi; 
cum tamen veleres maxime Judaei, Romani, et ltali, 
ut historiz et mathematicorurm libri testantur, artiti- 
cialem diem, hoc est totum illud spatium temporis 
quod ab oriu solis ad occasum intercipitur et no- 
ctem, sive tempus illud qued «olis inter occasum et 
ortum elabitur, in horas sive partes duodecim zequa- 
les partirentur,modo breviores, modo prolixiores, pro 


stri monasteriis nocturni celebrantur. Et sic intelli- 
gendum puto. quod ait S. P. Benedictus juxta consi- 
derationem rationis, ut citius quando prolixiores sunt 
noctis hor:e, tardius cam breviores surgatur : unde 
quando Sinaragdus dicit, ut dormiatur « hora septima 
noctis tota, et octava dimidia; tunc pulsato signo 
emnes pariter surgant, et sic illa quz? restat dimidia 
hora de octava inter signorum explicetur intervalla, 
ut ab hac lora nona noctis inchoetur psalmi laus 
ipsa nocturua, » ita capiendum est : Cum breviores 
sunt noctis horz, puta mense Martio; nam quando 
prolixiores existunt, ut mense Decembri, octava 
inchoante, aut saltem paulo post surgendum est, et 
elapsa media, qux in nostram horam secundam 1n- 
cidit, dato ultino signo, incipienda nocturna laus; 
si tamen S. Beuedictus media ante ultimum vigilia- 
rum signum fratres surgere voluerit , quos vestitos 
dormire jubet, ut sint parati, et facto signo absque 
mora surgentes, festinent se prevenire ad opus Dei , 
quamvis id haud negaveriin tum propter Smaragdi 
auctoritatem, tum quia id colligitur ex antiquo Or- 
dine conversationis monastic:e S. Benedicto perpe- 
ram ascripto, sed tamen vetusto ; tum quía id non 


brevitate aut prolixitite noctis aut diei : nam :estate, 
qua breviores sunt noctes, horz diurn:e prolixissim:e, 
nocturnax brevissima, et e converso liieinis tempore; 
unde horas illas vocabant insequales, non quodinter se 
non essent ::quuales , sed quod respectu diei sequentis 
vel przcedeniis, aut diuru:x horz respectu noetur- 
narum, excepto :xquinoctio, essent in:equales : quam 
consuetudinem per sa:cula duodecim in Ecclesia vi- 
guisse scribit Paulus Lefort, Cisterciensis monachus, 
eo in libello quem de antiquis et modernis horis con- 
scripsit cap. 2, ἃ 5 (De prima vivendi ratione Cisterc. 
part. ut,cap.A, ὃ 1). lino auctor est Julianus Parisius 
horis inx:ulibus usos fuisse Cistercienses usque ad 
auium 1423, quo in generali capitulo constituerunt 


obscure insinuat ipsa Regula cap. 45, plura ad borss—— 
divini officii signa przscribens. Et sane modice 3m—— 
plius de media nocte duntaxat pausare debent mo—— 
nachi, quod mo-licum non jam modieum, sed jure 
maximum videbitur; si ultra integram horaso cum" 
dimidia extendatur, cum ad hoc sulficere mediammc— 
asserat Bernardus Cessinensis. Et hzec nobis certior31889b 
videtur de assigpata a S. P. Benedicto hora surgendim.- 
sententia, quam confirmat Hildeinarus iterum, cummm 
sibi objiciens, quod Decembri οἱ Januario nex horas 
decem et octo habeat; respondet S. Patreu ad zqui— 
noctium, quo diebus pares sunt nocies, respexisse. 

Ui modice amplius de media nocte pausetur.] Ec 
hoc loco manifestum est eos a przstituta Regulz 


45 S. P. BENEDICTI δῖα 


enm non fuerit, maxime cum prolixius orare volen- À exosum habuit, ut, Petro Damianireferente (fa Vit. 
iem in oratorio reinorari. infra permittat, Atque ita. S. Hom.), « si quis ei confiteretar post. duodecim 


Oddo Eduensis monachus usu. habuisse dicitur ( 1n 
Vita S. Hugon., n. 11, seculo v) « post exp'etionem 
mat :tinalis svnaxis, ut BR. permittit Beuedietus iu 
oratorio peculiaris orxionis graiia remorari. » 

Quod vero S. Pater ait a fratribus qui Psalterii vel 
vectionum. aliquid. in.'iqent, sic intelligit Menardus, 
ut fratres qui Psalterio aut lectione non indigent, 
liberas hoc per intervalluin ἢ. ras habeant, quia non 
omni» diei momenta S. Pater minutatim prosecutus 
est, neque ordinavit quid in'er laudes et primam 
fieri. deberei, neque tempore jejunii quid a vespe- 
ris ad collaiionis lectionem. Sed lliliemarus, ut 
modo dicebainus, censet ei qui nihil se indigere cre- 
dit talem ab abbate Scripturze quxstionem esse pro- 
ponendam, quam ille difficile solvat. Verum cum 
Regulic textum non. solum de prievidendis lectioni- 
bu- et. Psalterio memoriter addiscendo, sed etiam 
de studio serutandisque Scriptur:e locis. difliciliori- 
bus explicuerimus; nullusque sit qui his non indi- 
gent, omnes z2qusliter hic Regulie locus tangere di- 
cendus est; posselque ita intelligi : A fratribus qui 
omnes iudigent Psalterio et lectione, meditationi 
inserviatur : nam verba illa qui indigent notaut cau- 
sam bujus pr:ecepti. Àn vero ita. iutellexerit. Nico- 
laus de Fractura, cum facta sibi objectione, « quod 
δὶ non indigeat psalmis vel lectione intendere , nun- 
quid in lectis ad pausandum se ponent? » respondet : 
« Dicas quod non, quia etsi non indigeant psa!mis, 
vel le. tionibu-, seu orationibus quoad doctrinam 
eorum, indigent tamen ip is 9 quoad salutem 
animarutn ipsorum; et propterea dicit llierouymus ad 
Rusticum monachum : Nunquam de manu tua cadat 
psalterium. ». Caeterum hic. priterire non. possum 
quod do piis Sanctigallensis monasterii Notkero, Rat- 
perto et Tutilone. monachis scribit. Ekkehardus ju- 
nior (In Vita Notkeri, n. ἃ, sec. v Bened. ) : « Erat 
tribus il is inseparabilibus consuetudo, periisso qui- 
dem pr oris, in intervallo laudum nocturno, conve- 
nire in scriptorio, collationesque tali hor: aptissi- 
inas de Scripturis facere. » 

Ex dictis hactenus constat perfectum 5. Benedicti 
discipulum post nocturnas vigilias lectum non posse 
repelere; id quod tum autiquis tum recentioribus mo- 
nachis «ub magna districtione cautum videmus: nam 
S. Chrysostomus monachorum sui temporis vitam de- 
scribens (/Iemil. 59, ad popul. Antioch.), «cum matuti- 
uas orationes et. hymnos. celebraverint , iuquit , ad 
Scripturarum lectionem convertuntur. »Idem de/£gyp- 
tiis inorachis asserit Cassianus in lib. n, cap. 12. Ke- 
fert etiam BRuffinus (Lib. wu deVit. Pat, ,n. 199) non- 
nullos fratres, quatuor nocte horis somno, quatuor 
psalmis, quatuor. labori manuum operam  dedis:e, 
S. Caesarius in Regula ad virgines, qualis est apud Bol- 
landum Jan. 12, przscribit ut cipsze vigilize sie tempe- 
rentur, ut quie sane sunt post vigizias somno non op- 
primantur , » etS. Aurelianus (Regul. cap. 28), « post 


psalmorum vigilias, vel maxime cirea diluculum ob- 
dormisse, nequaquam posset eo die cum ejus licentia 
missarum solemnia celebrare. » Idem Petrus Da- 
miani hane suis legem prescripserat (Opusc. 15, 
cap. 17) : « Post nocturnum officium repetere aceu- 
bitum omnino non licet ; unde nos, ut hsc regularis 
observantia posset facilius custodiri, hoc institaingus, 
ut quotidie signum primitus ad vigilias sonet ; deinde 
expleto ex more Psalterio, vel quantum ratio tem- 
poris considerata permittit, sonante iterum signo, 
nocturnale peragatur officium, ut juxta diluculum, 
quo videlicet tempore gravius incumbit acedia, stan- 
tes nos et canonicis inveniat occupatos ofliciis. » 
διαί Lanfranci ( Cap. 1 $ 1) decernunt, ut. post 
nocturnas vigilias fratres in chorosedeant, infantes in 
capitulo cum suis magistris cantum addiscant, atque 
interim prior, accensa lucerna, videat rum omnes 
ordinate 953 sedeant, omniaque monasterii mem- 
bra perlustrans, s: quem dormientem rerperiat, exci- 
tatum. signo reverti in chorum praecipiat. Esdem 
pene disciplina vigebat apud Cluniacenses, qu»rum 
antiquz Consuetudines apud Udalricum przseribunt 
(Lib. 1, cap. 441) , ut. privatis diebus, si nullz sint 
Octa vs, postquam semel surrexerint, ad lectos non 
redeant; deinde facte interrogationi quandiu dura- 
rel ipsum int-rvallum? respondetur sic. temperari, 
ut per illud prior claustralis omnes monasterii offi- 
Cinas percurrere possit; tum ut fratres de ecclesia 
B. Mari:e simul exeuntes, postquam corporeis pnaturze 
necessitatibus, si qui indigeant, provideriut, in cho- 
rum revertautur ; ubi caput cooperti sedeant ; ibique 
quidquid voluerint aut potuerint faciant : nihil enigma 
tunc temporis fratribus agendum prascribitur. Po- 
terant autem si vellent. surgere, altaria circuire, et 
ibi peculiariter orare. Ubi merito corrigas Haeftenum, 
qui ex eo quod conqueritur Petrus Venerabilis quod 
multa adhuc nocte in hymnis laudum cantetur : Auw- 
rora (ucis rutilat : Aurora jm spargit polum, et simi- 
lia ; existimat jam olim Cluniacenses intercallum iltud 
non servasse. Non enim queritur Petrus Venerabilis 
quod nullum servaretur intervallum; sed quod au- 
roram usque non extenderetur. Ait autem Udalricus 
fuisse aliquando cum intentius oraret, aliquando 
psalmos ruminaret, aliquando somno oppressus, vel- 
let nollet, dormitaret : additque non multos Claniaci 
fuisse dissimiles. H:ec in memoriam revocant qua 
arie S. Joannes Gorziensis somuum hocin intervallo 
fugaret (/n ejus Vita, n. 80, «ec. v Bened.), scilicet 
« 1n morein apis psalmos tacito murmure continue 
revolvendo, nunc circa altaria, nunc paululum resi- 
dendo, mox exsurgere et aliquandiu stare ; itei 
egressus cella tempus nocus inspicere ; deinde lu- 
cernis aut emungendis, aut relicieudis assistere; tum 
etiam scholas caneniium revisere ; interdum retibus 
texendi« quod noctis superesset expendere. » 
Cistercienses etiam constat post nocturnas vigilias 


matutiuas orationes, infit, ad »omnum reverti non ἢ lectos non repetisse ex libro Usuum Cast. c. 74, 


l,ceat, » lo antiquo et.am Urdine conversationis 1na- 
nasticse. legitur ( Cap. 2) : « Post expletionem vero 
nocturna :audis, in illo intervallo summum silen- 
tium (iat tau) in voce quani in incessu, sive sono ali- 
eujus rei, ut liceat unicuique sine alierius inquietu- 
dine peccata Domino conliteri, e. veniam et remis- 
sionem pro ipsis endo Deumn postulare. » E: in 
Cousuetudinibus S. Benedicti abbatis Auianensis 
(Tom. ιν Annal. ) : « Post metu:inas horas non re- 
deatur ad lectulos, nisi quando plenarium oflicium 
celebratur, vel contigit ante horam surrexisse, 
excepto infirmis vel pro lassituline non valentibus, 
quorum imbecillitas a priore consideranda est,» Cro- 
degangus etiam Mettensis episcopis ( Spec. tom. 1), 
nC quis po-t. nocturnas vigilias, nisi forte infirmus, 
et lioc cum licentia, dormiat, «ub poena excommuni 

cationis vetat in Hegula Canonicorum, cap. 15. S. Ro- 
Mitaldus usque adco post nocturnas vigilias somnum 


quo statuitur, ut « post. vigilias vel post o!ficium de- 
functorum, si dicendum fuerit, accenso lumine ἃ ser- 
vitore ecclesi: ante aruar.um et in capitulo, sedeaat 
fratres in ipso capitulo, eL legant qui volueriut, nee 
sedeant in angulis nisi legeutes : qui taliter habeant 
caputia in capitibus, uL possil agnosci si dormiant, 
an non.» Et hzc quidem Lh.eme; nam state in 
claustro sese recipiebant, ex cap. 84; uude S. Ber- 
nardus singularem monachum describens ( De Grad, 
humil.) , aliis in. claustro. quiescentibus, inquit, solus 
remanet in oraiorio : ubi quud dicit quiescentibus non 
de corporea, sed de spiritali quiete. intelligendum 
est, ut patet ex Aelredo abbate hom. de duobus di- 
seipulis euntibus in Emmaus, et ex Gilberio de lioil- 
landia Serm. 25, iu. Cant. Denique apud primos 
B. Stephani abbatis Obazinensis discipulos (Tom. V 
Misc. Baluz.) , « illud quod post vigilias intervallam 
restabit, non. quieti aut. somno. deputabatur— sed 


415 


S. P. BENEDICTI 


4^0 


De domitreis. dícl.us major videtur dilficultas. Ut A « Cum aurora. diei claresceret, ek monachi mstutiuas 


quid enini daturius surgere, et matutinas. laudes 
cum vigiliis uno tenore decurrere, nisi ut postea [65- 
sis corporibus aliqua concedatur requies? Adde quod 
veieres monachi , teste. Ca-siano , quos in multis 
s. Beuedictus :mulatusest , sabbato post nocturnas 
vigilias duabus circiter horis dormirent ; et ex Regu- 
la l'auli et. Stephani (Lib. 1, cap. 8), « maue dicia 
prima nullus se in lecio recubitet , ercepto die domi- 
vico aut festis diebus, in quibus vigiliarum labore, et 
praeteriti diei. solito amplius fatigati. paululum post 


priam qui ex vobis voluerint membra povaut in - 


iectulis, quod non omni tempore idipsum, sed tautum 
estvis mensibus liceat. » His accedit suflragiuim 
S. Hildegardis, qux ilia S. Regulie verba commen- 
tans : Data benedictione incipiant mututinos, sic loqui- 
tur: € llicintervallumn ad weditationem orationum 
seu leciionum non. osiendit ; nec in his diebus fra- 
tfes, linis matutinis, ad quiescenduin ad. lectos re- 
dire prohibet ; sed si tempus peruiserit , ita ut ania: 
turiu$ surrexerint, quia in. prolixitate nocturni οἱ 
divini servitii fatigati suni, in arbitrium eoruii ut ad 
lectos redeant silenter ponit. » 

Nihilo tanien minus, cum eedem ,ro omnibus pa- 
viec diebus valeant rationes, quas upra adduximus, 
dominicus dies sub eadem lege comprelensos | esse, 
nec iu. iis sounuo post. vigilias indulgendum esse ex 
mente S, P. Beuedicii asserendum est. Hinc. cauon 
ὁ coucilii Aquisgranensis, «ul nullo unquam. tem- 
pore post. vigilias eausa dormie :di , nisi contigerit 
eus ante. lioram coustiiutam surgere, ad lectos re- 
deani sues ; » nasratque. Drowerus. (Lib. n Antiq. 
Fuld., cap. 16) Ludovicum Pium imperatorem apud 
Grez;orium papin obtinuisse wionachis. in civitati- 
bus, et uiatricular bus ecclesiarum locis consistenti- 
bus, qui cum m2guo labore et s:udio. divinuiu servi- 
Lum toto auni teupore peragunt, post vigilias :esti- 
valium 9 57 nociium atque in festis 1: lectionum goin- 
no relicere corpus. Porro si id ex Kegula licuisset, a 


summo pontifice dispensationem requirere laudqua- C 


quaui neces-e luisset. Quapropier quod. S. Besedic- 
Ur coniinicis di-bus nocturnis vigiliis sine ullo in- 
terva lo jungit. inaiulinoS, nonsic capiendum est , 
qua-i laudes accelerare voluisset, et consuetam illa- 
ruui horam inuiare ; sed potius nocturaos ad auro- 
ram usque preduxis«e dicendus: mnm matutini , 
«quos laudes appellamus, seuper ad aururau, sive ut 
luquitur 5. P. Benedictus incipiente luce dicendi sunt : 
unde οἱ maturini dicii sunt ἃ voce πια μία, id e«t au- 
rora, eo quod ad auroram celebrari debeat : quare 
flildemarus illum S. ltegulze textum, qui incipiente 
(uce ageudi sunt, comumentans, hiec scribit : « lu hoc 
fuco manifestat B. Benedictus cum dicit, ma μέλει qui 
in: ipiente (uce agendi sunt, quia omni tempore, id est 
tau quotidiauis diebus quam. in dominicis οἱ ests 
d.ebus mstutini: incipiente luce agendi sunt. » ldem 
docet ad cap. 11 idem cum 60. etiam Bernardus Cas 
sineusis, et Nicolaus de Fractura ad cap. item 11; 
quorum seateutiam conlirmat. pr»xis, quim videre 
est apud anonymum Sangermanensenm qut, principatu 
Caroli Magni. translationem: S, Germani. Parisiensis 
episcopi describebar, in qua, n. 2, refert (Sec. iu 
Deued., part. n) contractum quemdam « gne facto.... 
i dericis (1d est io»achis), juxta morem diei dominici 
sat;unorum οὔ οἰ consummantibus » curatum 
Inisse ; a3.ud Aunonium in lib. ii Mirac. S. Germani, 
cap. 10, ubi fratribus « matutiusle, orto jam crepu- 
sculo, Paschalis sacrosancte festivitatis olficiutm ee- 
lebrautibus , » Normanni adesse dicuntur; apud llit- 
degarium in Vita s. Faros, cap. 115 (Sec. 1): « No- 
cie quadam cum jim nova a«rora claro suo crepusculo 
diluciduret, ac conciueutes monachi resonarent ec- 
clesiam quodam: versu, Deus. misereatur. nouri εἴ 
benedicat nobis, » etc.. qui versus dicitur. ad. matu- 
Unos : hie tamepb locus. non prorsus. evincit pro die 
dominica : clarior est ille, qui desumitur ex lib. 1 de 
Gesus. SS. lKoteneusium, cap. 6 (Sec. 1v, part. ai : 
e 


psallereut, et Dou num una voce laudareni, ventum 
est ad illum psalmum qui appe'latur Deus, Deus meus, 
ad te de luce vigilo, » etc., qui psalmus ad solas do- 
minici diei laudes, aut iu festis 12 lectionum dicitur. 
At nihil luculeutius bauc in rem proferri po e-t, quain 
locus ex Vita S. Adonis ex abbate episcopi Viene 
lensis, quam ex antiquo breviario Viennensi edidit 
noster Mabillonius, cujus in n. 8 hzec leguntur (Sec. 
ιν Bened., part. i) : « Teimporius fratres ad vigilias 
nocturnas surgere compellebat, ubi et ipse solito 
pr:e-ens lectiones et responsor.a protrabendo decan- 
tari faciebat, quousque diei luce appropinquante 
matutinas laudes agerentur. » Eodem modo Venera- 
bi-is Benedictus abbas Clusensis monasterii, ut scri- 
bit Vuillelmus, ejus discipulus, in ejus Vit», cap. 5, 
« observabat lectiones terminando, proceseionesque 
prowrahendo, ut ad diem usque divinum opus proce- 
deret, ne quid post matutinas ad lectum revertenti- 
bus invida hostis fraus subriperet, quod castitatis 
flosculos suaveolentes adureret, et ita solemne gau- 
dium faGdaundo a «acra communione alsterreret, » 
His omnibus accedit 458 Joannis iwonachi egre- 
gium testimonium iu Vita S. Odonis lib. t n. 10 : 
« Ecce euim sunt. evoluti haud plusquam sex anni, 
dum aste ejus corpus (nempe S. Martiui) vigili;srum 
excubias diversus ordo eccle-i: celebraret ; contigit 
ut ipse ibidem in:eresset. Verum quia ejusdem o:fi- 
cii antiphousz, uti omnibus patet, breves sunt, «t 
ejus temporis lougiores noctes, volente; Οἰ cium ad 
lucem. usque proiendere, unamquamque antiphonam 
per singulos psalmorum versus repetendo canebant, » 
etc. llc omnia confirmant antique. Consueudines 
Gerinaniz& mss. in quibus n. 94 decernitur ut iu 
cena Domini, « nocturni ita temperentur, ut in te- 
nebris compleantur : » ex quo colligas alia tempore 
nonu completos in tenebris, sed ad luceu) usque. pro- 
ductos fuisse, alioquin frustra diceretur, ut uocti.Fui 
in tenebris complerentur. Et liber ( suum Cister- 
cieusium, cap. 68, « solet sacrista, cum se viderit ἴδει» 
porius quain debuerat surrexisse, cautorem signo 
pr:monere ut duodecimam lectiouem | faciat prolen- 
gare; et tunc qui eani legerit. nonfeaw liniat usque 
ad nutum sacrist:e vel sonitum horologii : » quare 
enim lectio duodecima prolong retur won video, 
nisi quia nondum solita matut/norum hora adve« 
nisset. 

Nec refert quod S. P. Benedictus Dominicis fe- 
stisque diebu- temporius ad vigilias surgere praeci- 
piat, et prolixissimaze sint hiemis noctes. Nam primo 
istid. de. imnaturius surgendo. praeceptum, solas. ex 
lildemaro re-picit :estatis noctes; hieme enim citius 
Sulito n tà esse surgendum asserit; sed « iia consi- 
der»ndum est, inquit (/n cap. 11), in hiemati tem- 
pore, ut ita surgant juxta numerosiatem fratrum, et 
prolixitatem lectionum, ut incipiente luce agantur 
matutini. » Et Bernardus Cas:inensss (In cap. 11) : 
« lioc tamen quod dicit, dominicis diebus cilius esse 
surgeudum, attinet proprie ad tempus. xslivuim, in 
quo si ita tarde surgeretur, sicut quando grandes 
suut noctes, esset neg igentia magna, uec inciperen- 
tur matutina laudes incipiente luce, quia in lectoni- 
bus s:cundie viilie apparere: aurora : tempore vero 
hiemali saus suflicit octava. surgere hora, quia tune 
12 lectiones, cuin. 12. responsoriis, cuim psalmodia 
12 psalmorum, et tribus canticis, cum. bhymno Te 
Deum liudamus, et Evangelio cum. debita modula- 
liene dicto, matutinz laudes incipiente luce poterunt 
inchoari. » 

Deinde etiamsi inedia liera citius solito surgeretur, 
cuin diebus solemnibus majori cum gravitate el mo- 
dulatione divinum celebretur oflicium, facili negot o 
totam illud in.ervallum, licet hieme prolixum, po- 
teraut. implere; maxime si ceusideremus, quanue 
prelixitaus apud inajores nostros lectiones cauta - 
rentur : nam, v. g., S. Casarius in Regula ad mona- 
clios, cap. 20 ad singwas lectiones tria fotia legi 


451 


REGULA COMMENTATA. CAP. IX. 


429 


preipit. Similiter S. Aurelianus in ordine psal- A soporem non admittunt, ut scribebat Stephanus Tor- 


lendi « unus. (rater legat paginas aut (res, aut qua- 
twor, inquit, quomodo meusura fuerit libri; si mi- 
Tute scriptus aut majore forma, ternas paginas; si 
minor, quatuor : » quapropter ne somnus in tanta 
Jectionuin prolixi:ate subreperet, aliquid operis de 
sparia aut de canape, aut aliquis hujusmodi labor 
259 manuum exerceri , diebus vero dorminicis fe- 
stisve stare przecipit, in Regula, cap. 29, quod item 
prascribunt Regula S. Caesarii ad virgines, cap. 15, 
et Tarnaiensis cap. 6:ex quo apparet non adeo 
breves fuisse eorum lectiones ; alioquin frustra eo 
tempore arreptum esset opus continuo dimittendum. 
Et ut de nostris etiam aliquid dicamus, apud Clunia- 
censes adeo magnx erant hiemali tempore vigilia- 
rum lectiones, ut in una Septuagesimse liebdomada 
iutegrum Geneseos librum in choro percurrerent, 
totamque lsaix prophetiam intra sex privatas vigi- 
lias, teste Udalrico; quo etiam referente discimus 
-Árarrem qui lectiones terminaret, cum unam tantum 
ad duas privatas vigilias Epistolam ad ttomanos legi 
fecisset, increpatum fuisse in capitulo, quod lectio- 
nes breviores fecisset, At quod de S. Joanne Gor- 
viensi scribit Joannes Mettensis omnem nunc exce- 
«eret fidem, nisi id referret testis oculatus et since- 
rus; eum scilicel « sub una quondam lectione Da- 
nielem totum dum tertius lecturus assurrexisset, 
€sple visse. » llis omnibus suffragari videtur Bohe- 
rius in primo comw:entario ad cap. 41, sic scribens: 
« lu. majoribus noctibus majores lectiones recitari 
consueverunt, et psalmi ac responsoria spatiosius 
«Jecantari. » 

Preterea docet Menardus S. Benedictum ad sin- 
'gulos psalmos /Egyptiorum monachorum more ora- 
tiones interposuisse ; id quod etiam decernunt S. ]si- 
dorus in Hegula 7; S. Fructuosus cap. 5, et Magi- 
ster cap. 55. Adde quod S. Pater psalinos cum aniti- 
μοι δ caniari precipit : quod de inserendis singulis 
y'salmorum versiculis antiphonis, ut supra vidimus 
in ecclesia Turonensi, non sine fundainento inter- 
'pretari posset aliquis. Que cum ita se. babeant, 
nemo jam non videt qua ratione etiam in nocte pro- 
lixiori vigilias ad auroram usque preducere possent ; 
alioquin si inatotinas laudes una eum nocturnis me- 
dis adhue in tenebris persolvissent, non septies 
exemplo prophete, sed sexies laudem Deo dixis- 
sent, ut notat iterum BHildemarus ad cap. 11. Uude 
"nec S. Hildegardis absolute dicit diebus dominicis 
indulium luisse a S. P. Berediciino post matutinas 
somnum; sed tantum si tempus permüerit, ila ul ma- 
turius surrezerint ; quo casu, ut dicit Hildemarus, 
« tunc si dies non furit, debel prior signum tan- 
pe'e, ut dormiant; » tuncque, ut existimo, laudes a 
nocturnis separabant: quia non nisi incipiente luce 
ex Hegula dicendz sunt. Atque ex dictis hactenus 
pàtet quod diebus dominicis vigilie prolixiores, et 
nocturna synazis in lucem usque producia matutinum 


B 


C 


nacensis ad novitium Puntiniacenseim, «qui. Cister- 
ciense institutum deserere cogitabat. 


Czterum nemini durum aliquid aut austerum ni- 
mis his in vigiliis videri dehet, consideranti anii- 
quum veterum monachorum fervorem, qui, ut docet 
Cassianus, sabbati et dominicae noctes fere insomnpes 
agebant, si forte duas postiemas horas excipias, 
in quibus qualicunque requie corpus reliciebaut ; 
quas nec monacho indulgeudas esse censebat S. Ar. 
senius (Tom. | Monum. Eccles Grece), dicen; ei 
sufficere unam horam dormire, modo is pugilis nomen 
mereatur. Cujus rei vestigium al.quod in Clunli- 
censi monasterio 960 olim advertimus, ubi in die 
natali SS. Peiri et Pauli vigili:e oocturnz pridie 
clara adhuc die incipi-bantur, nec nisi postridie orto 
jam sole absolvebautur (Udair. ἰ. 1, c. 41). 


A Pascha autem usque ad supradictas calendas No. 
vembris sic temp.relur hora vigiliarum agenda : par- 
vissimo intervallo, quo íratres ad necessaria nature 
exeant custodito, mox maululini, qui incipiente luce 
agendi sunt, subsequantur. 


Hiemis tempore octavam noctis horam ad surgen- 
dum S. Benedictus assignat; quod vero estem 
spectat nullum tempus fixum determinat; sed sic 
boram temperari imperat, ut parvissimo custod.to 
intervallo, mox incipiantur matutini. Verum cuin 
breviores sint astatis vigilie, nec nisi breve prae- 
scribat intervallum, in eamdem circiter horam omui 
tempore incid. bant. 

Quantuni vero. esse debeat illud intervauum, S. 
Pater non dicit, brevissimum tantum requirens. 
Porro in cap. 6 monachorum Sangallensium decer- 
nitur, « ut intervallum post nocturnum in asiva 
tempore usque dum psalmi quinque dici possunt pro- 
teletur. » Et in mss. Germauke Consuetudinibus 
n. 98, « ab octavis Pasch:e usque in calendis No- 
vembris.... matutini mortuorum ad parvissimum in - 
tervallum inter nocturnum et regulares matutinos 
compleantur ; nisi forte lux prievenerit. et tunc dif- 
ferendi erunt, usquequo de omnibus sanctis perli- 
ciantur. » Ex Regula autem sufficere debet, ut fratres 
ad naturx necessaria exire possint, hoc est ad pur- 
gandum ventrem ; ubi Bolerius in primo couwmenta- 
rio, « nota, inquit, quod intrantes domum nece:sa - 
riarum vultus suos deben! abscondere. cum caputiis 
quantum valent, nec. intrantes. dormitoriumn absque 
caputiis esse convenit in capi:e, ut Patres nostri as- 
serucrunt, et ordo servat Prieinonstrateusium. » 

Denique quare incipiente luce matutini agendi 
sunt docet Regula ms. iucerti auctoris, quam ex c»- 
dice bibliothecz regin: Suecix eruit noster Mabil- 
lonius, in cujus cap. 5 hxc leguntur : « Matutinorunm 
solemnitas incipiente luce celebranda est, αν ma- 
tutina luce radiante Dominus et Salvator noster ab 
inferis resurrexit. 


“-.---  ---.-.-.-- —— ——0—s0i———————— Ó——— Ór— Án  .- κε 


CAPUT IX. 


Quanti psulmi dicendi sint nocturnis horis. 
Hiemis tempore, praemisso * in primis versu b, ἢ) psalmus nonagesimus quartus cum antiphona d, aul 


Deus, in adjutorium meum intende ; Domine, ad adju- 
vaudum me 96] [estina (Psal. ixix); in. secundo 
ter * dicendum est : Domine, labia meu aperies, el os 
pmeum aununtiabit laudem. (sam (Psal. 1). Cui sub- 
jungendus est tertius psalunns, et Gloria. Post hunc, 


? Oxon. Flor., hiemis tempore suprascripto. 

b Uxon., In primis versum, in secundum dicendum 
omissis psalmi Lx!x verbis. Flor., ín primis versus, 
$d est, Deus, in udyutorium, etc., cum gloria. In mul- 
ti; decst Domine, ad adjurandum me 'estina. 


certe decantandus *. Inde sequatur Ambrosianum f : 
deinde sex psalmi cum antiplionis. Quibus dictis, di- 
cto versu, benedicat abbas. Et sedentibus omnibus 
in scamnis, legantur vicissim a fratribus in codice 
super analogium tres lectiones, inter quas et tria re- 


€ AI., tertio ; al. tertium. 

d ()«on. cum sepiem mss. addit venite exsultemus. 

9 Cass. , decantando. laeft.,. indirecitum. decan- 
tandus. 

f Sabin. Dion., Ambrosiunus hynuuus 


435 


S. P. BENEDICTI 


I2 


sponsoria cantsntur *. Duo responsoria sine. Gloria A tiones earum quse 8. nominatissimis doctoribus or- 


dicantur 5^ : post tertjam vero lectionem, qui cantat 
dicat Gloria 5. (uam dum incipit cantor dicere, mox 
omnes de sedilibus suis surgant ob honorem et re- 
verentiam sanctae Trinitatis. 

Codices autem legantur in vigiliis tam Veteris Te- 
stamenti quam Novi divinzeauctoritatis , sed et exposi- 


8 Al., cantentur; in Oxon. deest. 

b Hze verba, duo responsoria sine gloria dicantur, 
desunt in multis mss. 

€ Al., gloriam. 

d Oxon., a nominatis doctorum, et orlhodozis, ce 
tholicisque Patribus. Flor., a nominatis, et ortho- 
dozis, catholicisque Patribus. Cass., ἃ nominatissimis, 
et orthodoxis catholicisque Patribus. lta etiam S. 


thodoxis et catholicis. Patribus 4 faet&. sunt. post 
lias vero. tres lectiones cum responsoriis suis, se- 
quantur reliqui * sex psalmi cum alleluia f es- 
nendi. Post hos leetio apostoli sequatur ex € corde 
recitanda, et versus, et supplicatio litaniz b, id est, 
Kyrie eleison : et sic finiantur vigilise nocturnas. 


Germ. ms. Ebrul., Faron , Vict. ms.. sed omisao 
Patribus. Comp., a nominatissimis dcctorum orthe- 
doxis Patribus. 

* Oxon., Qui. 

! Ebrul., eum albis. 

ὃ Oxon., inde. 

h Vict. ins., et litania. 


COMMENTARIUS. 


Hiemis tempore praemisso in primis versu Deus, in B jestatem et solemnitatem, vel ob memoriam terne 


adjutorium, eic.) H c est versiculus ille a priscis mo- 
nachis adeo celebratus, quem ad. universa qux ag- 
grediebantur opera usurpabant, eujus vim et eflica- 
ciam describit Cassianus collat. 43, cap. 10. tunc 
s, P. Benedictus ad omn a divini cursus oflicia prze- 
wiitii primus instituit; quem ritum ab eo acceptum 
poutiicia auctoritate postea firmavit, atque ab uui- 
versali Ecclesia recipi curavit S. Gregorius Mazuus, 
ut docent Pamelius annot, 15 in Cvpr. lib. de Orat. 
Dominica, et Polydorus 969 Virgil. lib. vi de In- 
vent, rerum, c. 2, quanquam ritus hujus auctorem 
D:masum suasu S. llieronymi faciat Navarrus de 
Orat. c, 3, n. 64. Sed epistula illa S. Hieronymi, 
unde id desumit, quas 10m. 1 Cone. Gabetur, ut 
commentitia et adulterina jure exploditur. 

Hunc versiculum, quem ad imploraudum divinum 
suxilium adhibere solemus, merito S. Benedictus 
«octurnis vigiliis pramiui voluit, quia hoc potissi- 
mum tempore variis cacodaemonum infestationibus 
agitati, illo pr:exertim opus habemus. « Cum enim 
insonuwerit signum spiritalis tubz: ad orationem vo- 
cans, invisibiliter conveniunt inimici. Et alii quidem 
cum experrecti fuerimus, nos ut iterum decumta- 
wus lectulo hortantur ; Exspecta, inquiunt, dutn 
coimpleantur principales hymni, sicque demum pru- 
ticisceris. Alii cum ad orationem assistere coeperi- 
mus, noà In somuum prazcipitant. Alii suadent ut in 
ecclesia. eol'oquamur. Alii prater. consuetudinein 
ventrein iiitnodice. stimulant, Alii mentein nostram 
in turpes cogitationes pertrahunt. Alii super parie- 
tem. reclinare nos ut. debiles admonent; nonnun- 
«uam eiiam osciiare immodice faciuut.. Nonnulli ri- 
«um nobis movent, ut. per hunc ad in "ngnationem 
cont;s nos Deus. provocetur. Alii per summam desi- 
dia fesiiiare nos in versuum yronuntialioue iu- 
pellunt. Aiii con:ra. psalmodiam protralere voiupta- 
tis causa hortantur. Nonnunquam vero ori etam as- 
sulentes nostro, ita illud clauduat, ut vix. aperiri 
posse videatur (S. Joan. Clm., grad. 38). » 

In secundo ter dicendum est : Domine, labia mea 
aperies, etc. ] Quia. ut. dicit S. Augustinus (Lib. n 
conira duas epist. Pelag. cap. 8), nemo potest [au- 
dare Deum, nisi Deus aperiat labia, Sed cum oratio 
plus cordis sit quam labioruu, cur labia οἱ uon 
corda p timus aperiri? Respondet Joannes Bona 
(De divin. Psalm. cap. 16, ἃ 4) labiorum usum non 
esse lantum ad eloquium, sed etiam ad osculum : 
uade € Ecclesia, dum dicit, Domine, labia mea ape- 
ries, nou tam pelere videtur divinum auxilium ad 
laudes ejus digne annuntiandas, quam imysticam 
labiorum  purificationem ad castissiinum — dilecti 
osculum recipiendum. » 

. Vilum autem versiculum ter repeti S. Benedictus 
instiluit, idqne vel ob majorem nocturni oflicii ma- 


illius orationis, quam in horto tertio Cliristus ora- 
vit ; vel ad excitandum  pietatis'affectum, orationis- 
que vehementiam et perseverantiam ; vel ad hono- 
rem SS. Trinitatis, et imitationem ccelestis illius 
trisagii, quo Deum trinu:n οἱ unicum celites ado- 
rant: qui omnia fuse prosequitur Haeftenus iih. vini, 
tract. 6, dis]. 9; vel etiam propter. necessitatem 
divini auxilii ad laudes Deo debite coucinen.las ; vel 
tandem ad demons!randum quam sricto labia si- 
lentio claudere debeamus, qux non nisi post trinam 
divini numinis invocatio:.em, idque ad laudandum 
Deut aperiri necesse sit. 

Porro hunc versum pronuntiando, digito signum 
crucis in os formamus, ut eadem aperiatur clavi, 
q:a pridie obseratum fuerat. Narrat enim Beletus 
(In explic. divini offic. cap. 24) primis Ecclesizx 1em- 
puribus sacerdotes crucis sign'cule. sese muniisse, 
vocem compriuientes ad. tempus usque matutinum, 
quo in laudem Dei prorumpebant : unde lJonoríus 
Augustodunensis (Gemm. anime lib. τι, cap. 1) « si- 
gna, 963 inquit, nilitibus per tubas dantur, Chri- 
s5tianis signa Camp nis dantur, qui quasi milites 608» 
venientes iniperatorem salutant, dum per versum 
Domine, labia mea. aperies laudes Christi. inchoant. 
Dum euim iu nocte dormitum eunt, signaculo crucis 
quasi sigillo se muniunt, qu:e nunc aperiunt, dum 
ors in. nocte clausa ad laudein Dei solvunt. » 

Cui subjungendus est tertius psalmus el glcria.] Hane 
etiam psalmum nocturnis praemitti voluit S, Benedi- 
clus, vcl quia de somni surrectione dicit, ut aiunt 
Mildemarus et Durandus, vcl quia de resurrectione 
Domini agens, dum iilum a«d;t monachus, pervigi- 
lem se οἱ devotum ad vigilias ens odit, ut docent 
Bern. Cass. et Turrecremata, vel quia per illum 
« conira adversantes demones, mundum videlicet el 
c tnem, divinum invocatur auxilium, » ut adit idem 
Bernardus. Ipsum eti«m przmitti voluit, ut negliger- 
tioribus tempus sit occurrendi ad invitatorium, sicuti 


D ad laudes psalmum rxvi praemisit, ut onines occurrast 


ad quinquagesimum. 

Et glori«. ] Qux werito psxlmo tertio, in qu 
a,itur de Christi resurrectione, subjungitur, quia in 
ea Dei gloria specialiter praedicatur, inqoit Dernandus 
Cassinensis. Porro circa hunc gloriticationis hymnus 
tria sunt obscrvanda : 15 à que sit. compositus; 
9* quis illius pronuntiandi modus; 2* quis iHits 
1.511». 

Quod spectat ad primum, « Illud certissimum esi 
hymnum glorificationis ab apostolis conmposituu, à 
Patribus Niezginis auctum, ah universa Ecclesia rt 
ceptum, omni reverentia cantaudum esse, » inqui 
cardinalis Bona (De div. Psalm. cap. 16, $ 6). Mait- 
vit ergo ad nos apostolica traditione; atque erFave- 
runt qui ex Theodoreto 1. 11 Hist. Eccles., cap. 21; 


425 


REGULA COMMENTATA. CAP. IX. 


458 


Sozomeno lib. nt, cap. 49; Tripartita lib. ww, cap. A (De Divin. Psatin. cap. 16, & 5) à. Νίοσο conciho 


$5 ; elarius ex Nicephoro lib. ix, cap. 24, Flavianum 
monachum Ánüoclienum hujus hymni faciunt aucto- 
rem. Cum enim catholici imperante. Constantio Pa- 
trem cum Filio pari gl.ria celebrarent, et Ariani 
ambiguis locutionibus Filium Patre inferi-;irem osten- 
dere conarentur; Flavianus, ut. aiunt. isti, coacta 
monacborum caterva, primus omnium clara voce 
eantavit Gloria Patri, et Filio, e Spiritui sancto. Sed 
hunc hymnum Flaviano antiquiorem evincont. SS, 
Atbauasii et Basilii auctoritates. S. Athanasius in 
lib. «e Virg. : « Cum sarrexeris. ἃ mensa, ioquit, 
rursum gradas agendo ter dicas ; Misericors et mise- 
rater Dominus escam dedit timentibus se : Gloria Patri, 
εἰ Filio, et Spiriiui sancio ; rursumque post peractam 
glorilicationem preves tuas. absolves. » S. Basilius 
vero in libro de Spiritu sancto, capp. 7 : « Qua- 
penpter glorificationis hymnum Patri simul cum Filio 
efferimus ; sed nonne hec. nobis. sufficit, quod hiec 
Parum «it traditio ? » ldem docet cap. 27 et 29 ejus- 
denm Libri, ubi agit de traditionibus apostolicis, Ejus- 
deu quoque hymni (i£ mentio. ἐν Vita S. Eugenisz, 
quz *ub Comuiodo. imperatore floruit : « Et angeli 
&auseuntes hyrnum Deo dicebant : boc solum in- 
telligebatur, quod nomen Jesu Christi et Spiritus 
Sancti in. ipsis laudibus resonabat : Gloria et honor 
Patri, et Filio, et Spiritui sancto, et nunc, εἰ semper, 
δέ in sccula seculorun. Amen. » 

96/4 Quapropter quoi Walfridus in libro de 
Rebus eccles. cap. 25 ssserit à magno Niezno con- 
eilio compositum fuisse, intelligendum est de appen- 
dice Sicut erat, etc., quam revera eo in concilio ad- 
ditam luisse docet cardinalis Bona, idquead obstruen- 
dum sacrilegum os Arianorum blasphemantum, et 
asserentium fuisse tempus cum Filius non erat eum 
Patre; id quod testari videtur concilium Vasense, 
seu Vasatense, verius Vasionense t, in Gallia paulo 

Nieznum , tempore Constantii imperatoris, sub 
ulio papa celebratum , licet ejus canones existant 
tum Vasioneusi n, sub Leone Magno hac sanctione 
edita : « Quia nog solum in sede apostolica , sed 
etiam per totum Orientem et tolam Africam vel Ita- 
liam, propter bzreticorum astutiain, qua Dei Filium 
»0on semper cum Patre fuisse, sed a teinpore capisse 
bbsphexwant, in omnibus clausulis post Gloria Patri, 
et Filio, et Spiritui sancto, Sicul erat in principio, et 
Wentc, el semper, et in secula seculorum, Amen dicitur: 
eliam nos in univer-is ecclesiis nostris lioc ita dicer- 
dum esse decerniinus. » Quanquam liec verba totum 
Ürieutem | addiiitia esse existiinet. Menardus , cum 
insquam repereris apud Grzecos Sicut erat in principio 
fuisse in usu. Sed et Walfridus cap. 25 ait Gr:vcos 
non dicere Sicut erat in principio, sed hoc modo Et 
Buhic, eL semper, el in secula saeculorum. Amen. 

Modus illum exprimeudi varius fuit cc multiplex. 
1* Gloria Pairi, ei Filio, et Spiritui sancto, 9" Ex S. 
Rasilio lib. de Spir. sancto cap. 27 : Gloria Patri, et 
Filio, cun S. Spiritu, 3" Gloria et honor Patri, et 
Filio, εἰ Spiritui sancto ? qui modus exprimitur in 
Vita S. Eugenis supra cit3ata, οἱ decernitur in. con- 
tlio Toletano 1v, can. 6, his verbis : « In fine 
Pooimorum non sicut a quiliusdam hacusque Glor.a 

αἰγὶ, sed Gloria ei honor Patri dicatur, David pro- 
pheta dicente : Afferte Domino gloriam et honorem.» 
4^ Ariani verbis Apostoli ad sui li:ereseos patroci- 
nium abutentes, ita. elferebaut : Gloria Patri per Fi- 
lium in Spiritu sanctio, ut constat ex Theodoreto l. i 
Hist. ecci., c. 2$, ubi Leontius patriarcha Antioche- 
Bus, ut dissimularet hzresim, cum esset in synaxi, 
hec ejusdem liyawi verba Gloria Pairi per Filium in 
Spiritu sancto submisse dicerat ; reliqua vero. ἐπ sc- 
cula saculerum clare et distincte. 5» Vigilius papa 
epist. 1 euam quorumdam reprehendit errorem, qui 
$ulducta una conjunctiva syllaba, perfectum SS. Tri- 
Wiialis vocabulum minuere conabantur, dicentes 
Gloria Patri εἰ Filio Spiritui sancto. 

Quod spectat ad appendicein, Joaupes Bona asserit 


βάτοι, LXVI. 


B 


C 


additum: Sicut erat in principio, et nunc, et. semper, 
et in :c&cula seculorum, Amen; quod etiam vidimus 
statutum in concilio Vasionensi, Et tamen in Vita S, 
Eugeni:e, in Litargia S. Joan. Chrysost. et apud Joau- 
nem Moselium in Prato spiritali e. 1419, sola. [86 ha- 
betur clausula : Nunc, et semper, et in secula seculo- 
rum, Amen; quam solam apud Grieecs in usu fuisse 
auctor est. Walfridus cop. 95. Quidam etiam hzc 
verba tautum addebant : /2 secula seculorum, Amen, 
ut videre cst in conc. Tolet. «v, 

9685 Nunc de usu hujus versiculi sliquid vrofe- 
re.dum. In fine cujusque psalmi a nohis decantari 
Sulet, huncqueritum S. flieronymo quidam perperam 
ascribunt. cum illa epistola, uude id deducunt, tan- 
quam falsa ab cruditis viris merito explodatur : 
naim in ea dicitur. ita cani in. Orieute, quod !alsum 
esse convincit istud. Cassiani testimonium (Lib. n, 
cap. 8) : « lilud autem quod in hae provincia (Massi- 
liensi) vidimus, ut uno cantante in. clausula. psalmi 
omnes astantes concinant eum clamore, Gloria Putri, 
et Filio, et Spiritui sancto, nusquam per omnem 
Urientem audivimus; sed cum omnium silentio, ab 
eoqui cantat finito psalmo orati.nem succedere. a 
Aliquando prolixiores psalmi dividebantur, ut przci- 
pit S. Benedictus, et in. fine cuju-libet divisionis ad- 
debatur Gloria Patri; id quod. devernit concilium 
Narbonense his verbis (Can. 2) : « In psallendis or- 
dinibus per quemque psalmum Gloria dicatur omni- 
potenti Deo, per majores vero psalmos, prout fuerint 
prolixiores, pausationes fiant, et per quamqu« pau. 
sationem Gloria Trinitatis Domino decautetur. » 

Aliquando duo sub una Gloria dicebantur. psalini, 
ut przescribit Regula S. Benedicti, sed id fieri proli- 
bet ltegula Magistri cap. 35. In Oriente hac Trinitatis 
g orificatione aniiphouas tantummodo terminare so- 
lebant, ut scribit Cassianus. Denique in fine ultimi 
responsorii cujuscunque nocturni a S. Benedicto de- 
cerni;ur dici, atque in responsoriis crebrius a. ltoma- 
nis usurpari asserit Walfridus cap. 95. De hoc versi- 
culo tractatum Anagogicum edidit Joanues Gerson, 
quem consule, si lubet, toin. lil de llymno glor. 

Post hunc psalmus nonagesimus quartus.]. Inv.tato- 
r.us appellari solitus, quei Regula Magistri Hespon- 
sorium hortationis, S. lsidorus in olficio Mozarabo 
Sonum vocat. Huncin ipso div.ni offici: exordio ante 
S. Benedicti tempora recitatum fuisse constat ex S. 
Athanasio testante (Serm. de Deipara) Christianos ad 
precum principium invi:antes invicem et adlioriantes, 
clamare solitos verba hujus psalmi. 

De illius usu ita scribit cardinalis Bona (De Divin. 
Psal. cap. 46, $ 8) : « Marcus Gazzus Diaconus, qui 
vivebat anno Domini 450, processionerm describit 
Christi fidelium psalmum Venite exsultemus conci- 
nentium,, et in versiculorum psalmi intercisione di- 
ceutium alleluja; qu; modulatio quamdam invitatorii 
speciem repraesentat, Scribit quoque Am.larius hunc 
psaluium se audisse Constantinopoli in ecclesia S. So» 
phis in principio missze celebrari. Solet Erclesia Ro- 
mana invitatorium omittere in solo olíicio Epiphania ; 
qui ritus antiquissimus est, teste Alcuino et llugone; 
tuin quia totum officium est de vocatione gentium, ut 
docet Bonaventura, etea verba frequenuus iterantur : 
Venite odoremus eum ; tum quia idem psalmusin tertie 
nocturno cantatur; iuconveniens autem esset bis in 
eodem officio eumdem psalimuin recitari. Nos vero, 
qui ex prescripto regulie nostri? in tertio nocturno 
tria cantica e Veteri. Testamento psallimus, ipsa 
etiam Apparitionis die invitatorium more s«lito de- 
cantamnus. » Hactenus cardinalis Bona, Constat tamen 
ex Amalarii Supplemento (Analect. tom. 1l) omissum 
fuisse elim etiam apud Benedictinosin 966 Epiplia- 
nia hunc p alinum, et in secundo nociurno decan- 
tatim. 

Cum antiphona.] Antiphonam hic vocat invitatoriun 
huic psalmo przemitti: sotitum, verbi gratia, Regem 
confessorum Dominum venite adoremus, quod Amala- 


14 


421 


S. P. DENEDICTI 


498 


rius (De Ord. Ant. cap. 69 et 10) vocat invitatoriam A foras exivit per evagationem , revertatur ad Denm 


antiphonam : id quod confiriiat Ordo Rom., in quo 
ad vigilias Pasch: legitur : /nfra albas Pasche super 
Venite dicitur antiphona ; « Surrexit Dominus vere. » 
Repetitur autem aut ex toto, aut ex parte ad singulos 
psalini versiculos ; idque a tempore S. Benedicti , ut 
scribit Bolerius in secundo commentario. 

Aut. cerle decantandus. ] Particula aut. copu'ative 
pro et hic sumi videtur, quasi dicerel cum antiphona, 


el certe decantandus ; nam psalmus iste omnino mo-. 


rose pronuntiari debet ex ltegul:e cap. 45, et semper 
in Ecclesia magua cum solemnitate fuit. decantatus. 
Existimat tamen Bernardus Cassinensis in directum 
esse dicendum : sic enim ad hunc locum scribit : 
« Aul certe decanlando, supple in. directum, et sine 
anupliona, sicut tertius psaliuus ; quod in. state fa- 
ciunt in. partibus Gallicanis. » Swuniliter. in. Petri 
Diacoui textu legitur ? « Aut certe. decantando sine 
antiphona iu directum. » Counfirmat Amalarius in 
suppleniento ad lib. 5v de Offic. diviuis : « Invitato- 


rium zxstivisdiebushebdomadalibus sine modula:ione B 


antiphonz solet dici. » Et certe Paulus Augustinus a 
Janua observat in Regul. cap. 12 particulam de inter- 
dum esse negativam, ut idem sil decantare ac non 
cantare, sed simjliciter siue vocis inodulatione re- 
citare, 

Inde sequatur Ambrosianum.] ld est hymnus, quem 
S. Pater Ambrosianum nuncupat, tanquam aliquid 
vere Ambrosianum, sive divinum, ac coeleste, divi - 
nitusque imspiratum, ut exponit Suiaragdus, et post 
eutn citatus ἃ Bernardo Cassinensi Petrus Diaconus; 
vel ab Ambrosio. przsule, hymnorum magistro, ut 
item exponit idem Smaragdus, quia hymni a ὃ. 
Awibrosio compositi ejus tempore frequentius cantari 
coperual , ut ip-e testatur in fine concionis de Da- 
silicis non iradendis haereticis. P'ostremam  explica- 


tionem illustrat Amalarius in prefato. Supple : euto. 


sic scribeus : « Certum autem probatur quodaiimnodo 
S. Henedictus. eonsuetumn morem S. Ambrosi in 


ucanullis ecclesi isticis elegisse, verbi gratia, de bym- (C 


nis quos. Ambhrossanos appellat. ». Et Walfridus in 
lib. de Kebus. eecles. (Cap. 253) : « S. Benedicius 
hymnos Ambrosi os no:ninans, velillos vaitinteli;gi 
quos confecit Ambrosius, vei alios ad. imitationem 
Ambrusiauorum conipesitos : » unde cardinalis Bana 
de Cistercie;sibus suis loquens (De Divin. Psaün 
cap. 18, 84), « quod D. Benedictus liyunos Aumbro- 
$1300$ vocet, inquit, hymnos omues ap Awubrosi»nis 
accepiuius iisdeuque. prorsus. omni tempore quibus 
et ilii, quorutu. cstalogum | iuveuiet curiosus lector 
apud Radulfun "unj;reuse n. ». Plura de hymis 
habes apud eumdem cardinalem in lib. de Divin. 
Vsalm. cap. 16, 8 ὃ. 

Deinde 455 psalini cum antiphoris.] Guilelinus Du- 
randus antiphonam dici putat (Alation.liu. v, cap. 2) 
per respevtuin ad psalinum, id est aute. pasalinum 50 
tans. Sed proprie antiphona est cantus. reciprocus, 
a voce Graeca ἀντιφωνεῖν, quud est eontra clamare, aut 
virissim et ex auverso 967 respondere. Porro«inter 
responserios el anuplionas boc. differt, quod in re- 
sponsoriis unus dicil. versum, in. autiplionis autem 
versibus al.ernaut (5. Jsid. lib. v1 Orig. c. 19}: id 
quod aliquis ita ^xplicare posset : Ad »iagulos psal- 
iOrum versus autiplionas cantant, «uia revera ita 


per devotam introversionem , » ut loquitur cardinalis 
Dova (De Divin. Psalm. cap. 16, 8 15). 

In nono autem capitulo monachorum Sangallensiu 
decernitur « ut versus in unoquoque concursu altius, 
et distinctius, atque protractius boneste dicantur. » 
« Dicitur au*em clara et acuta voce, inquit przefatu4 
cardinalis (Ibid.), ut eo audito excitentur pigri et re-' 
vertautur ad cor. Dicitur noctu ante lectiones, ut qui 
psallendo laboravit, sedeat jam et requiescat, et ad 
lectionum doctrinam vigilanter audiendam eleveur, 
ne forte sedenti inportuna irrepat dormitatio, ete. » 

Benedicat abbas. | Non siguo quidem crucis , inqnit 
Boherius, se4 verbo bened.ciionis. Qux autem siut 
illa benedictionis verba explicat Smaragdus his ver- 
bis : «Id est post versum a cautante dictum , dicat 
abbas : Precibus omnium sanctorum suorum salvet et 
benedicat nos Dominus, vel aliquam ejusmodi bene- 
dictionem, » ᾿ς est brevis illa precatio quam ab- 
solutionem vocamus, et praecedit oratio dominica, 
sequiturque benedictionis petitio a lectore : qua om- 
nia sub benedictionis nomine complecti videtur Ber- 
nardus Cassinensis hunc in locum sic scribens : « Nam 
abbas, antequam legantur lectiones, demninicam prse- 
mittit orationem. Postmodum aliquam aliam  oratio- 
nem praemittit, videlicet : A vinculis peccatorum ne- 
strorum, etc. Lectore vero benedictionem posiulante 
per illud, scilicet Jube, domne, benedicere, twuc dat 
benedictionem abbas.» Qux quidem omuia minuta- 
tm S. Benedictus haud. exposuit, quia ex usu satis 
nota esse existimavil ; si tamen usus fuerit S. Bene- 
dicti tempore lectionibus primittere orationem do- 
mivicam, quam Boherius uti et absolutionem przeter 
Regul;ie pr:escriptum additas esse censuit. Et certe 
Cistercienses utramque omittunt, ut scribit Joannes 
lona de Divina Psalm. c. 18, ὃ 4. Videtur tameu 
usus ille antiquissimus , ad quem forte respexit eapi- 
tulum 5$ monachorum Sangallensium , decernensg «ut 
dictis sex psalmis primis ad nocturnum, genua nea 
inflectant, sed stantes orent, » 

Lector autem benedictionem petens dicit : ἦκϑε, 
domne, beuedicere, cujus ritus antiquitatem probat 
Gretserus tom. ll. de Cruce i» orat. De 9668 hac 
peieudie hbenedictionis formula ita scrib.t Petras 
Damiaui (Lib. de Dominus vobiscum, cap. 293: «Le- 
eluris inagnz hueiilitatis gratia non a s.cerd.te, 
sed ab eo cui sacerdos jusser:t, se pos*u'at. benedici 
diceus ;: Jube, domne, benedicere. S cerdos auteui 
ut tant:&. humilitatis vicetu tedlat, non subjecio cui- 
quam benedicendi delegat offic ui, non per semet- 
ip um benedictionem dare prz-umit, sed pris ot 
a Deo, qui est super omnia benedictus, prarogetur, 
ex .oscit. » 

Sedentibus omuibus in scamnis, ] Nota quam vilem 
e! humilem velit esse oratorii supel:ectilem, qui 
sedentibus non superba subsellia, sed sola concedit 
scamna. ]|ta veteres monachi  seditibus humillimis 
insidentes. ad vocem psullentis a Cassiano describun- 
tur (Lib. i, cap. 12). lta etiam de nostris leyimus in 


D lib. it de Gestis SS. Roioneasium cap 5. Porro licet 


Petrus Doberius hunc ]l;cum exponens dicat in hae 
expresse Regula non contineri, num standum an se- 
denduni sit quando psalini canuntur, ex his tamen 


S. Benedicti verbis satis apposite intulit Meuardus κω) 
instituti nostri monachis inter psallendum essestasr — 
dum : qui enim jubentur sedere dum leguntur leeiio— 
ne8, prius stetisse psallendo necesse est, quod conmmm 
firmat ex Reg. cap. 6U : Concedatur ei post abbatemmm 
stare et benedicere, et ex cap. 635 : Sic accedat ad 

cem, ad communionem , ad psalmum imp mendum, imo 
choro standum. Nam licet stare non semper pro cor—— 
poris erectione, sed pro pr:esentia. aliquando sama — 
Lur, ut cum uivitur sunt de liic stantibus , nihil tamessey 
vetat lic i.lo sensu accipi: si enim sedissent, naiu— 
rali. luquend.. ratione. dixisset : Concedatur. ei post 
ubbatem sedere, et sic accedant ad pacem . . .im chose 
gecendum, etc, Atque hac luit veterum inonachborum 


jn usu filsse apud veteres ducet eruditus vir Jose- 
phus l'hoasius. 

Au vero ita iutellevit. Hil ;/emarus? cum scribit : 
c Antiphonas primum Graci composuerunt, duobus 
choris aliernatiti. coucinentibus, «quasi duo Clieru- 
bim. . . Apud Latinos auieai pranus idem B. Auibro- 
*1u$ antiphouas instituit, Grecoruinexem pla imitatus; 
ex hinc in. cunctis occiduis regiouibus earum usus 
crebuit. » 

Quibus dic.is, dic'o versu.] Versus a verteudo dici- 
tur, vel quia ab eflicio psalmorum 2d lectiones. vec- 
tiiius, vel quia. « quando versum audimus, faciem 
illico vertinus ad astare, ut σε. cogitatio, quae 


459 


REGULA COMMENTATA. CAP. IX. 


430 


praxis, quam videre est apud S. Athanasium in libro A llieronymus Rusticum monacbum instituens (Epist. 


de Virginiate: « Media uocte. surgito, et psalmos 
dicito, quantum potes δίαηδ;» apad. S. Joannem 
Chrysostomum de Vita monachorum. sui temporis 
ita scribentem (Homil. 14,inI Timoth.): « Cum ante 
Jucem gallus emittit vocem, omnes cum reverentia 
discusso sopore consurgunt, a suo excitati praelato ; 
adstantque sacro choro, protinus expansis manibus 
s3nctos concinunt hymnos; » apud Cassianum, re- 
ferentem (Lib. n, cap. 12) eum qui psalmos, alis 
audientibus et sedentibus, psalleret, stando decan- 
tasse ; in ltegula Magistri (Cap. 47) : « Oportet psal- 
lentem immobili corpore, inclinato capite stare, οἱ 
laudes Domino moderate «anere ; » apud S. Vincen- 
tiun Ferrerium: «Pulsatis matutinis, et factis ve- 
miig, et inclinationibus , ps»llendo δία super pedes 
tuos, non appodiatus. » Testatur etiam Bolerius in 
hunc locum in monasterio Sublacensi et Specus, ubi 
S. Beuediectus primo poenitentiam egit, Iratres in 
psalmis omnino non sedisse, ut se vidisse pluries 
asserit : quanquam dicat in magnis Ga!li:e ca-nobiis 
advertisse dum psalmi eszplentur fratres sedere ; in- 
Aerduim fratrum tiedietatem in uno ps«Imo sedisse, 
aliam alternatim in alio. Quod de Sublacensi Bohe- 
pius, hoc de Cassinensi asserit Bernardus Cassinensis : 
« Usque liodie, inquit, iu psalmis cauendis nou se- 
dent fratres 1n monte Cassiaensi, licet alibi videam 
sedentes alternatim per vices, quod et ego nou vi- 
tpero : istud tamen ut pote magis consouui inteu- 
tioni P. N. Benedicti magis laudo. » 

$69 inter magna illa Galli:& monasteria , in qui- 
bus [raires sedentes in. choro vidisse se Doherius 
alfüirmat, recenseri merito posset Cluniacense, ín 

uo $i quis «sedere voluerit inter psalunodiam, infit 

dalricus, observat ne sedeat juxta alium sedentem, 
Sed ita ut unus stet, et sedeat alter, et invicem ex- 
bibere debent occasionem sedendi; » Livionense S. 
Benigni cujus antiqua Consuetudines mss. eamdem 
cum Udalrico przscribunt, hoc solum addito, quod 


À) : « Nunquam de manu et oculis tuis recedat liber; 
discatur Psalterium ad verbum.» Kt alibi de ZEgypiii* 
monachis loquens (Epist, 22) : « Quotidie aliquid. de 
Scripturis discitur.» Et iterum (Jn psal. cxxxini: e So- 
lent monachi hoc inter *e haberecertamen, ut pl«res 
ediscant Scripturas, et in eo putent se es-e meliores, 
si plures edidicerint. » Et certe sweeulo iv in quodam 
parthenone S. Euprasi:o se su-cini roganti. respoudit 
abbatissa (In ejus Vita Dull. 145 Meri.) : «Filia, si vis 
hic perma-ere, lineras labes d:scere et Psalterium.» 
S. Apollinaris (An ejus Vit. apud Boll.,5 Janu.), qu.e 
sceulo v obiit, in monacham consecrari. desiderans, 
parentes rogavit, eunam adducerent monachaim , ut 
eam doceret Psalterium, et legere » qui « paucis 
post diebus adduxerunt ad eam. monachas, 270 
qu: eam docuerunt Psalterium, et legere Scripturas.» 
S. Sabas in inonssterio. Flavianze sdinissus ( Jn ejus 
Vit. n. 4, tom. lll. Mon, Eccl. Grec.i, « bri teu- 
pore Psalterium, reliquasque di:licit ec ;obiac:e re- 
gul: covsstitutiones. ». Anastasius Persa. wonaebus 
(In ejus Vit. n. A2, Boll. 22 Januar.) ad couversio- 
nem veniens, cuid.m fraui traditus legitur, « qui 
docuit eum litteras, simul et placitam Dei doctrinam, 
simul eum psalterio. » De nostris patet ex dietis eap. 
superiori, et in lib. 1 de Antiquis monach. litibus 
c. 6. Sed quid quod ab ipsis preshyteris et epi-copis 
exigeretur ut Psalterium  discerent? Certe S, Gre- 
gorius (Lib. xu llegist. , ep. 6) Rusticum diaconum 
electum in episcopum, eo 41:06} psalinos ignoraret, 
noluit ordinari, nisi prius diligenter inquisitum esset 
quantos psalmos minus teneret. ldem S. do:tor 
( Lib. iv, ep. A8) Andrew Sehislastico ita scribit : 
« Sed nec Joanuem presbyterum psalinorum nesciam 
priesumpsimus ordinare ; h:ec. enim res minus sui 
profectus habere studium | demonstrabat. » Unde 
mirari subit quod scribit Walfridus Strabus (Lib. de 
Heb. eccl., cap. 25), p-almodie memoriter exercen- 
dzx ante sua tenipora usum rariorem fuisse, « ut do 


unus per duos psalmos sedeat, et alter stet; et Ci- C novissimis pene Romanorum przsulibus, inquit, et 


sterciense in cujus libro Usuurn decernitur (Cap. 63), 
Ut « nec sedeat aliquis ex quo iucipitur D«us in ad- 
jutorium. usque post. hymnum , et tunc plicatis τη - 
nibus super genua sedeant simul primum psalinum, 
et secundum s!ent, et sic percurrant caeteros. » 
Bursfeldeuses etiam ad psalmos alternatim sedent. 
Nos vero ad omnes horas diurnas semper stamus, 
quod magis con-onuu est intemioni S. Benedicti, 
ut dicit Bernardus Csssinensis. De non sedendo ad 
opus Dei integrum edidit Petrus Damiani opusculum 
9v ; quod, si lubet, consule. 

Legantur vicissim a (ratribus in. codice super ana- 
legium tres lectiones. | Cum ὃ. P. Beuedicius lectio- 
pes in codice legi precipiat, recte ex hoc loco Haef- 
tenus infert psalmos sine libro memoriter ex mente 
B. legislatoris esse cantandos : optime enim distinxit 
inter duos bosce loquendi modos; legantur, et diran- 
iur. Priori utitur S. Pater cum de psalmis, poste- 
riori cum de lectionibus agit. Et sane id cvincit an- 
tiqua veterum monachoruin. consuetudo, psalterium 
aliosque sacr: paginae libros memori:e commendandi: 
« Volens renuntiare szculo, inquit S. Pachomius 
(In Regul. art. 26), ... manebit paucis diebus foris 
ante januam, et docebitur orationem dominicam, et 
psalmos quantos potuerit discere.» Et alibi (Art. 80) : 
« Ümnino nullus eritin monasterio qui non discat lit- 
eras, ei de Scripturisaliquid teneat, quod minimum 
est, usque ad Novum Testameutum et Psalterium. » 
8. Basilius (In Animadv. num. 4): « Si quis integra 
corporis valetudine orationes facere, aut psalmos 
meuioriz mandare neglexerit , excusans excusationes 
jn peccatis, hic a exterorum consortio segregetur, 
$ul hebdomadam unam jejunet. » S. Ferreolus : 
« Omnis qui nomen vult monachi vindicare, litteras 
ei ignorare non liceat; quin etiam psalmos totos 
jaueinoriter teneat; neque se quacunque excusatione 
deleadat quominus sanc'o hoc studio capiatur. ». S. 


qui nec ducentis annis nostra tempora pr:cesserunt, 
quasi memorabile quiddam et singulare scribatur, 
$i qui eoruni praedictis in rebus eminentiores exter;s 
videreutur. . . . De Gregorio autem tertio velut in- 
auditum quiddam , et novum refertur, quod omnes 
psalinos memoriter tenuerit. » 

Ut autem ad propositum revertamur, cum omnes 
veteres monachi Psalterium ex corde discerent , ut 
hactenus deinonstratum est, et alioquin rariores illo 
tempore forent codices manu exarati (nam, verbi 
gratia, in Centulen-i monasterio, in quo trecenti ini- 
nimuim erant monachi eum ceutum pueris, non nisi 
sep.em psalteria habebantur, ut eonsta! ex librorum 
ejusdem tnonasterii catalogo anno 851 facto) , mani- 
festum est psalmos a nostris ex corde decantatos 
fuisse: unde etiam antique Germanie Consuewdi- 
nes mss. przescribunt (Num. 13), ut lectori providea- 
tur ab oratorii provisere candela, abbati ab armario, 
eo quod prius psalmos. in tenebris sine lumine, ac 
proiude s ne libro cantarent. 

Lectiones autem a fratribus vicissim recitari voluit 
S. Benedictus, «id e.t per vices, alternatim, vel mu- 
tuo, id est tunc iste, tuuc ille; nunc hinc, nunc inde,» 
inquit Smaragdus; sive, ut ait Bernardus Cassinen- 
Sis, « alternative Sibi suecedendo, » ita ut nunquam 
duas unus et idem legt lectiones, uude et ad singulas 
petitur bened:ciio , quam iterare necesse non esset, 
$i unus et idem plures consequenter legere deberet 
lectiones. Et certe id postulabat summa S. Patris dis- 
cretio , ne lorte nimium laborarent in legendo, ma- 
xime cum prolixiores tunc ieinporis essent lectiones, 
nec ita facile esset legere in codicibus manuscriptis. 
Vide lib. de Antiquis monachorum Ritibus cap. 4. 

Super analogium. | Quid sit analogium describit in 
prima expositione Boheiius bis verbis: « Vocatur bic 
analogium locus altus supra chorum, ubi stant libri 
sauct;e praedicationis, ut suut legendarii , sive leetio- 


t -—XO 
LI 


4 


S. P. BENEDICTI 


narii, qui continent sermones SS. doctorum. » Apte ἃ men in eorum libris inventus est error; et ideo dixit 


omnino si nominis 971 elymon attendamus : ἀνα 
Grace sursum Latine, et λόγος sermo dicitur; unde 
etiam S. lsodorus (Lib. xv Orig., cap. 4), «analo- 
gium, infit, inde dictum est, quod serino inde przedi- 
cetur, nam λόγος Grace sermo dicitur, quod et ipsum 
altius siium est. » Aliis tamen analogium est pulpi- 
tum, quod supponitur libro. Glossz Isidori: « Le- 
rtrum analogium super quo legitur. » Et rursum : 
« Pulpitum, analogium, lectrum,.» Unde Gregoriu;s 
l'uronensis describeos analogium basilicze S. Cypriani 
martyris (Lib. 1 de Gloria martyr. , c. 91) : « Analo- 
gius, in quo libro superposito cantatur , aut legitur. » 
In antiqua delineatione monasterii S. Galli tria habe- 
haniur in. choro analogia; duo ex utraque parte ad 
legenduim in nocte, et tertium paulo inferius in ine- 
dio choro ad Evangelium. 

liter quas et iria. responsoria canantur.| De. re- 
spousoriis ita scribit S. Isidorus (Lib. 1 de Offi-. ec.l., 
rap. 8): « Responsoria ab Italis longo ante tempore 
sunt reperta, el vocata hoc nomine , quod uno ca- 
neute chorus consonaudo respondeat : ante autem id 
solus quisque agebat ; nuuc unus, interdum duo, 
vel tres communiter choro in p'uriimis respondente.» 
Iuiperto vero, « responsoria dicuntur, quia respo»- 
dent lectionibus, tristi: tristibus, lirta laiis; vel quia 
choro re-poudenie cantantur. » lta etiam fere Nico- 
laus de Fractura. 

Quod autem dicit S. Isidorus ( Lib. vint, cap. 8) 
responsoria ab Italis fuisse inventa, auctor est tamen 
Sczomenus S. Joannem Chrysostouum responsorias 
cantiones. ijustituisse ad :eimulationem Arianorum , 
qui in catus distri»uti, alternatim et ad modum re- 
spous.riorum canebant, et corollaria adjiciebant in 
gratia suae Sect» compo-ilta. 

Duo responsoria sine GLonia dicantur. Post tertiam 
vero lectionem, qui cantat dicat GLoRiA.] « Priscis tem- 
poribus non cantabatur Gloria post versum, sed re- 
petebatur responsorius, » inquit Amailarius (Je Or- 


B 


a nowinatissimis, ac si diceret, illoram doctorum 
legant expositiones quorum in libris non invenitar 
error, 8:cut est Augustinus, et Gregorius , sire Am- 
brosius, et czteri alii Patres catholici. » Nicolao de 
Fractura doctores nominatissimi sunt Gregorius, 
Augnstiuus, [l'ieronymus, Awbrosius. Addit tamen : 
« Alii enim doctores, ut est Hilarius, Basilius, Joannes 
Chrysost., Gregorius Nazianzenus, Beda presbyter , 
nominatUssimi similiter possunt dici, ex eo quod 
eorum dicta sunt ab Ecclesia approbata, etc. » 
IIujusinodi expositiones iu Eeclesia legi, duma odo 
sincerus ei opiimus fiat earum delectus, tanquam 
pium et utile satis approbat S. Gregorius, Joanni 
Ravennensis Ecclesi:e subdiacoro sic scribens (Lib. x, 
ep. 22): « lllud quod ad me quorumdam relatione per- 
l:tumn est, quia. reverendissimus frater et coepisco- 
pus meus Marianus legi commenta DB. Job publice 
ad vigilias faciat, non grate suscepi; quia nen est 
illud opus populare, et rudibus auditoribus impedi- 
mentum magis quam provectum generat. Sed dic ei 
ut commenta Psalmorum legi ad vigilias faciat, qua 
ineutes secularium ad bonos mores przxcipue infor- 
inant, » Ex quibus verbis observare licet nondum in 
Ecclesia ordinata fuisse lectionaria, ut vocant, ek 
SS. Patrum homiliis compilata; sed iu arbitrio epi- 
$Coporum et pr:zelatorum fuisse, assignare libros unde 
lectiones desumerentur. Primus id feliciter aggressus 
esse videtur Carolus Magnus imperator, qui per ma- 
num Pauli diaconi Cassinensis duo volumina ex 58. 
Parum homiliis et sermonibus per anni eirculum 
legenda confecit , cuim hoc titulo : Opus preclarum 
omnium homeliarum οἱ postillarum vencrabilium ac 
egregiorum doctorum Gregorii, Augustini , Hieronymi, 
Ambrosii , Bede, llerici, Leonis, Maximi, Jeannis 
episcopi, aique Ürigenis integraliter de Tempere et de 
Sunctis per totius unni circulum, cum quibusdam eorum 
sparsim interpositis sermonibus hinc inde euis locis col- 
lectis, et coaptis temporibus in partem kiemalem ac 


dine autiph., cap. 2), sed B. Benedictus sallem in (C astivalem. divisum. (Quod quidem opus ab Alcuino 


terlio responsorio decantari voluit, narratque Wal- 
fridus (De Hebus eccl., c. 25) crebrius a Romauis in 
responsoriis usurpatuin fuisse ; sed et concilium To- 
letauum 1v reda:guit eos qui in responsoriis uon 
adhibebaut Glo:ia Patri ; statuitque cum hac discre- 
tione esse canendum (Can. 13), « ut in [:xtis sequatur 
Gloria, in tristiovibus repetatur principium; id quod 
est adhuc 10 usu, unde nec dicitur in oflicio defun- 
ctorum ex conc. Áquisg. c. 66, nec a duminica Pas- 
sionij* usque ad Pascha; quia tunc temporis vitape- 
rium et injurie Trinitatis in personam Filii recitau- 
tur, iufit Bolerius; licet lioc conira regulam esse 
as-erat llilJeinarus in cap. 14, aitque in suo moua- 
sterio semper dici Gloria in fine responsorii , prz- 
terquam in triduo ante Pascha, quo, juxta. definitio- 
nem concilii iu Francia celebrati, Houanum dicebaut 
ollicium. 

Codices auiem legantur in vigiliis tom Veteris Te- 
stamen:i quam Now diving auctoritatis.] Hic aperit 
S. Pater unde lectiones in nocturnis recitandze desumi 
debeant, seilicet a codicibus Veteris ac Novi Testa- 
inenti divinz auctoritatis : divinum, inquit, auctoritatis, 
id est quus tanquam. vere canonicos 979. agnoscit 
keclesia, quales sunt ii quorum indicem contexuit 


D 


adoruatum Paulus Diaconus jussu Caroli Magni eli- 
τινί... Exstat (Tom. 1 Anal.) ea de re epistola Caroli 
omnibus religiosis tectoribus suz ditionis, quam pu- 
bliei juris fecit noster Mabillonius , in qua asserit 
« ad nocturnale officium compilatus quorumdam 
casso labo:e, licet recto intuitu, minus tamen 973 
idonee lectiones. » Antequam vero predictum le- 
ciionarium Paulus concinnaret, auctorum eorum quo- 
rum lioimnilis recitabantur in divinis officiis, nomina 
liaud przecinebantur, uti Carolus in praefata epis:ola 
est auctor. 


De passionibus SS. martyrum ne quidem mentio—— 
sus tamen in nonnullisz- 


nem facit S. Benedictus. 


4383 


Ecclesiis jam invaluerat ante ejus tempora eas imme 
Ecclesia publice legeadi ; cujus rei pr:clarum babe—— 
mus S, Augustini testimonium ia serum. 2 de S. Ste—— 
phano, ubi sic loquitur (Serm. 515) : « Gum aliorummmmm 
martyrum vix gesta inveniatnu:, quse i» solemnilati—— 
bus eorum recitare possimus , ha;us passio in cano—— 


nico libro est.» Et certe in concilio Carthaginensi ii. 


sub linem seculi 1v. celebrato, permissum (ΠΟΙᾺ τα 
legi passiones πανί γι, cum anniversarii. dies eorumm.— 
celebrantur, in Regula etiam S. Csarii ad virgine — 
apud Uoll. n. 69 (Jas. 12), decernitur, ut « quande dil 


f^siivitates imartyrum celebrantur , prima missa ὁ ΑΒΕ. 
Evangeliis legatur, reliqu:e de Passionibus marty 
rnm. » Idem habetur in ltegula S. Aureliani in ordunmmr. 'α 
psallendi ; et in Regula S. Ferreoli cap. 18. Gravir- —7 
igitur existi error Agobardi episcopi Lugduneusis—— 
qui in 0.:usculo de veteri ritu canendi psalmos, et &——* 
correctione antiphonarii niliil divinis in officiis audi ee — // 
debere propugnat, nisi sacram Scripturam, ne, πᾷ. 4, 
ignem alieuuin olferamus Dco. Errandi occasiene «e» 
praebere potuit concilii Laediceni canon 99, que pre2— 
hibetur alios quam sacros et canonicos libros, quas 
Sivillatim recenset, legi. 

Post has vero tres [ectiones cum responsoriis sut, 


Triaentiua. synodus (Sessione 4). llorum per auni 
circulum legendorum ordinem distuibui-se fertur Ge. 
Jasius papa in concilio Romauo cuin septuaginta epis 
»copis, od probant ex. Gratiani decreto dist, 15, 
cap. Sancta liomana | Ecclesia. Ea tamen qua hac de 
re habeatur iu dicto Gratiani decreto, in ejus tiss, 
haud reperiuntur ; scribitque Tleodemarus ante Gre- 
gorium papam in Ecclesia οι Scripturas non 
esse lecias, 

Sed εἰ expositiones earum que a. nominatissimis 
doctoribus orihndozis e! catholicis Patiibus [acte :unt.] 
( Non. dixit ἃ nominatus , inquit Hildeumatus, scd a 
Dotuinaliss n8; quia (uerunt multi nouinati, et ta- 


435 


REGULA COMMENTATA. CAP. X. 


494 


sequantur reliqui sex psalmi cum alleluia canendi.| Ad A patet quam male quidam exponant ez corde, id est 


instar sancti illius angeli, qui cum in conventu /Egry- 
Len imnonachorum undecim psalmos decantasset, 
 éuwodecimum sub alleluia responsione consumimnais , 
ab universorum oculis repente subtractus est ( Cas- 
asian. lib. 11, cap. 5). 

Post hos lectio Apostoli.| Pauli scilicet, qui semper 
intelligendus est cu: vox Apostoli sine addito auditur. 

Ex corde recitanda.] 1d est memoriter, et sine co- 
dice, « in hoc ostendens, inquit S. tlildegardis, quod 
cum fratres lectionibus et meditationibus inserviunt, 
ea que in divina Scriptura necessa:ia habent, me- 
morix cominendent, ita ut eum opportunum teinpus 
institerit, aut cum necessitas se immerserit, absque 
materialiter scripto illa in medium proferant, quem- 
&dmodum et predictas lectiones (scilicet quae cap. 9 
et 10 prxscribuntur) ex corde et memoriter , id «st 
sine libro , quoniam breves sunt , recitabunt, ne in 
brevitate earum impedimentum sustiheant , si aut 
cod.cem ad legendum , aut lumpen δὰ videndum in 
.prouptu uon. babuerint, etc. » Cujus expositionem 
confirmat Regula Magistri cap. 44 : « Lectionem vero 
eui jussum fuerit, ut ex animo recitetl nou ex codice 
legat, nisi in vigiliis solummodo, loc est quod con- 
suiuimus , ut frequentius aliqua ueditentur , et ime- 
moria teneaut Sciipturas fratres, ut quando in quovis 
"loco, quod ex deesse (Sic) 9724, textum leciionis vel 
paginz, si opus fuerit, memoria recitetur.» Ex quibus 


CAPUT X. 


cum magno devotionis affectu , maxime c. im. eontra- 
riu ex sequenti capite eluceat. 

Supplicatio litanie.| Per supplicationem Bernardus 
Cassinensis et Doherius iu utraque expositione incli- 
natione aut genuflectionem intelligunt , forte quia 
ad litaniam olim genua flectebaut, sicuti prxescribitur 
in capitulo 7 monachorum Sangallensium, « ut finitis 
eursibus , inecepturi Kyrie eleison genua flectant, et 
nonu ante surgant quam SS, Trinitatis vocabulis per- 
dietis, pre»byter dicat, Per omnia secula seculorum. 
Ánten. » 

Quid autem sit litania exponit ipse S. P. Benedictus 
cum subjicit, id est Kyrie eleison ; quo sensu sumitur 
in Grzeis S3. Jacobi, Basilii, et Chrysostomi lit r- 
giis. De lac voce ita delinit concilium Vasionense 
sub Leoue Magno (Can. 2) : « Et quia tam io *e«e 
apostolica quam e'iam per totas Orientales atqu: 
ltaliie proviucias dulcis et salubris consuetudo intro- 
missa est, ul Kyrie eleison Irequeniius cum grandi 


B affectu ac compunctione dicatur; placuit etiam novis 


ut in oinnibus ecclesiis nostris ista consuetudo sancta, 
et ad 1natutinum , et ad missas, et ad vesperam Deo 
ropitianute intromitiatur,. ». Vide Joan. Bona de 
ivina Psalmod. cap. 14, ὃ 4. 
Εἰ εἰς [iniantur vigilie nocturne. ] Per collectam 
sve oratiouem , quis aeinper divinum. terminabat 
ofticiuu. 


Qualiter estatis tempore agatur nocturna laus. 


A Pascha autem usque ad calendas Novembris *, 
omnis (ut supra dictum est) psalmodi:ze quantitas te- 
Deatur : excepto quod lectiones iu codice , propter 
brevitatem noctiu:n, minime legantur 5 ; sed pro ipsis 
wibus lectionibus, una de Veteri Testamento memo- 


ἃ Cass., novembres. 

b Sabin., excepto quod lectiones sine codice legantur. 
€ Oxon., memoria legatur. 

4 Oxon., noctis. 


riter dicatur *, quam breve respensorium subsequa- 
tur; et reliqua omnia, ut dictum est, impleantur ; 
id est , uL nunquam minus a duodecim psalmorum 
quantitate, ad vigilias nocturnas d dicatur * : exceptis 
tertio et nonagesimo quarto psalmo ἴ. 


9 Ita Oxon.; sed alii fere omnes codices mss., 
dicantur, 
f Al., psalmis. 


COMMENTATIDS. 


975 A Pascha autem. usque ad calendas Novem- 
bris, etc.] ἃ Pascha, inquit, scilicet lhesurrectionis, 
ad differentiam aliarum solemnitatum Domini nostri 
Jesu Christi, inquit Boherius, quas etiam quadam 
proviuci:» Pascliata vocant, lta in antiquis German: 
Consuctudinibus mss., feria v in Coma Domini Pas- 
cha appellatur. 

Pro ipsis tribus lectionibus una de Veteri Testa- 


Cistercienses adeo mordicus S. Regule legibus 
adhaxserunt, ut toto :estatis tempore nullum omninc 
trium lectionuin festum habeant, ut «cribit eardina- 
lis Bona (De Divina Psalin. cap. 18, 8 4). 

Προ lectio, quam pueri apud Cluniacenses lege- 
bant ex Udalrico l|. nt, 6. 8, apud Carthusienses 
canter hebdomadarius ex Nova Collect. Statut., par. 
, 6. 46, ex Regulie przscripto memoriter, hoc est 


enento memoriter dicatur.] Huc. spectare videtur illud D ex corde, sine libre reciianda est; adeoque brevis 


Guigonis Carthusie prioris statutum (Cap. 5) : «€ A 
Pentecoste usque ad. Novembris calendas, una, nisi 
festum intersit, lectione sicui caieri monachi con- 
tenti sumus, » Quod dicit α Pentecoste, ostendit toto 
tempore Pascha'i plures recitatas fuisse leciiones, et 
revera tres olm iu omnibus passim monasteriis le- 
gebantur, uti. observavimus in lib n de Antiquis 
monachorum Ritibus, eap. 13, quod etiam exemplo 
Roman: Ecclesi:e tota estate przstirisse Cassinenses 
constat ex Theodeniari abbatis epistola ad Carolum 
Maguum. Scribit etiam Amalarius in Supplem. quod 
« in quibusdam monasteriis monachorum propter 
eonsuetudinem Romanam, ne. penitus ah. ea discre- 
pent, ut historiam Veteris Instrument: plenius | in 
eeclesiis legant, :statis tempore feria tantum 2, 5 «t 
4, tres lectiones aguntur ; et aliis tribus diebus nisi 
saneti alicujus memoria fuerit, propter observatio 
nem Regulis $. Benedicti una contentum est. « S:d 


esse debet, brevior tamen aut prolixior pro brevita:e 
aut prolixitate. noctium. « Si quem autem movet, 
inquit Theodemarus (Epist. αὐ Carolum | Magn.), 
quare D. Benedictus in. statis tempore quotitian s 
diebus ad nocturnale officium unam tantum de Ve- 
teri Testamento lectionem legi pri:ceperit, cogno- 
8021 needum eo tempore in Romana Ecclesia, sicut 
punc leguntur, sacras Scripturas legi morein fuisse ; 
sed post aliquod tempus bo: iusDtutum. esso sive a 
papa Gregorio, sive, ut ab aliis aflirimatur, ab Hono- 
rio. » 

Unicam hic quxstionem movet flildemarus, et 
post eum Bernardus Cass., Dolierius, et Turrecre- 
mata, cur nimirum S. Pater uni: am duntaxat lectio- 
nem mensibus Septembri et Octobri pr;escripserit, 
«qui tamen aequales cam Martio et Aprili, in. quibus 
tres instituit lectiones, habent noctes ; aiuntjue bec 
potissimum factum esse ad sublevandes 976 lratres 


435 


S. P. DENEDICTI 


ab illis magnis l..horibus quos in coliigenYs f azibus A titare ad cigilas nocturnas dicatur.] Eumdem psalmo- 


et vindemiis subire coguntur. Ade quod quadrage- 
simale Lempus, in quod Martius et April.s solent 
incidere, ad. solitum pensum aliquid a !di  postala- 
bat : quanquam, «i S. Benedicti attendatur intentio, 
nihil prier ltegulam egerint bonze volun:atis fratres, 
qui tres Septeinbri et Octobri lectiones in codice re- 
citàut, sicuti praedicti commentatores sentiunt. 


Quam breve responsorium subsequatur.] Oreve uti- 
que, quod ex uno alicujus psalini vers:culo coiponi 
$0l t, ut notat Boherius. 


Ut. nunquam minus a. duodecim psalriorum quan- 


run numerum tanquam sacratum αἱ coelitus ae 
ceptum etiam in dominica S. P. Benedictus retinuit; 
eumdem pr:escribit concilium Turon. s, can. 48: 
eumdem persolveb:nt ad vigilias et ad vespertinam 
synaxim /Egyptii monachi ex Cassian. l. t, cap. 5 et 
6 ; eumdem S. Pachomio pro su:s monachis ab e 
iujunctum fnisse tradit Palladius ip Laus. c. 38; 
cumilem et alii monachi observabant ex Regula Soli- 
tariorum, Deind- etiam, ut docet lHlildemarus. obtinuit 
consue:udo per Ecclesias Africanas et Occidentales, 
uL diodecim psalmos ad vigilias nocturnas decanta- 
rent. 


CAPUT XI. 


Qualiter dominicis diebus vigilie agantur. 


Dominico die ^ tem;oriu, 5. snrgatur ad vigilias. 
In quibus vigiliis teneatur wensura, id est modulatis, 
ut supra disposuimus, sex psalmis et versu, residen- 
libus cunctis d.sposite, et per ordinem in subselli;s, 
legantur in codice, ut supra diximus, quatnor lectio- 
nes cum respousoriss suis. Ubi tantuin. in. qeiarto 
responsorio dicatur a cantante Gloria, Quam dum inci- 
pit, inox omnes cum reverentia. surgaut, Post. quas 
lectiones, sequantur ex ordine alij sex * psalini cum 
ontiphonis, sicut anteriores, et versus 9. Post quos 
herum legantur afi: quatuor lectiones * cum respon- 
soriis suis, ordine qua supra. Post quas dicantur tria 
cantica de prophetis f, quse. instituerit abbas : que 
cantica cum 9*7" allelui1 € psallantur. Dicto etiam 


* Oxon., Dominicis diebus. 

b ]ta in Üxon., Narb., S. Germ. ms., Bern. Cass., 
Boher. Sed alii communiter, temperius; quam vocem 
etiam usurpant aliquando quidam scriptores non in- 
lin Latinitatis. 

* lu Oxon. deest sex. 

ὁ Al., versu. 

di Oxon., dicantur tria cantica, omissis interme- 
iis. 

f Al., prophetarum. 


versu, et benedicente abbate, legantur alia φυδίυοξ 
lectiones de * Novo Testamento, ordine quo supra, 

Post quartum autem responsorium, incipiat abbas 
hymnum Te Deum lau'amus. Quo perdicto 1, legat 
abbas lectionem de Evangelio, cum honure et tre- 
more !, stantibus omuibus. Qua perlecta, respondesnt 
oinnes, Amen, Et subsequatur mox abbas hymuum 
Te decet laus. Et data benedictione, incipiant E ma- 
tutinos. Qui ordo. vigiliarum, omni tempore, tam 
vstatis quam hiemis, :Pqualiter in die dominico te- 
near : nsi forte (quod absit) tardius surgant !, 
aliquid de lectionibus breviandum est aut responso 
riis: quod 12men omuino caveatur ne proveniat, 
Quod si coutigerit, dizne inde satisfaciat Deo im 
oratorio per cujus evenerit neglectuim. 


€ Ebrul., cum albis. 

b Flor., οι τὶ. 

i ALL, dicto. 

) Cass.,, Flor., Affl., timore. 

k Flor , Ebrul., Faron., Lyr., Aifl., editio Veneta, 
incipiat; quam lectionem probat Menardus. 1n co- 
dice Narb. h:ec periodus ita effertur : Et subsequatur 
moz abbas hymnum : Te decet hymnum, te decet luus. 
Et de benedictione incipiant, etc. 

l AL, surgatur. 


COMMENTARNIUS. 


Speciale sacris dominicarum vigiliis caput conse- 
cravit S. P. Benedictus. Hoc nimirum decebat noctes 
illas reverendissimas, ut eas vocat S. Columbanus; 
hoc postulabat przcipua inter alias hujus diei solem- 
nitas et pr:erogativa : hxc est enim dies quam fecit 
Dominus, in qua latari et. exsultare omnes Christi 


surgendo statutum respicit ; sed, si credimus Ililde- 
maro, Bervardo Cassiuensi, et Joanni de Turrecro- 
mata, solam zsta'em. Unde etiam S. Pater pest- 
quam precedenti capite de vigiliis zstatis 978 
egit, lioc decretum cousequenter. edidit, in quo wi- 
giliis eodem tenore subjungit matutinos incipiente 


fideles David invitat. « In hac die, inquit Boherius D luce dicendos, ad quod suffleit hieme octava nociis 


in primo comm., mundus sumpsit exordium, in hac 
per resurrectionem et mora interitum, et vita acce. 
pit principium. lla est dies consecrata, dies Do- 
mini vocata, dies plena gratia, dies felix, dies chara, 
dies dulcis, non amara. » De ea pluribus in serin. 
167 et 280, in Appendice S. Aug., ubi quanta liac die 
hominibus beneficia collata sint; plene ostenditur, ac 


hora surgere. 

Quantam vero solito temporius fratres surgere 
debeaut S. Pater non aprit; at sí mens ejus δι in- 
tentio a3ttendautur, habita ratione brevitatis aut pro- 
lixitatis noctium, ita temperanda accelerandaque e*t 
hora surgeudi , ut matutini nocturnis vigiliis absque 
ullo medio intervallo conjungendi, incipieute luce, 


azantur. In Parisiensi autem S. Germani monasterium 
aute mediam noctem. fratres olim surrexisse colligi-—— 
nius ex Aimonio ejusdem loci mouacho in lib. n Mir. — 
S. Germani, cap. 4. uhi qusedam wulier dicitut—m 
€ permissa in atrio ejusdein. ecclesiz ipsa n-cte re—— 
quiescere ; sed priusquam medie noctis spatium m 
trausmitteretur, evigilaus, quasi quodam medicamiae em 
del.buta, per seipsam aggreditur ecclesiam, fratribus -a 
jun ex more vigiliarum solemnia celebrantibus. 9 


proinde quali cuin reverentia celebrari deheat. 
Doninico die temporius surgatur ad. vigilias.| Quia 
solemnius prolixiu-que e-t domiuicarum vig liarum 
officium, fratres sol.to citius surgere praecipit S. P. 
Benedictus, maxime propter brevitatem noctium 
astivalium, in quibus, si consueta vigilias horn ce- 
lebrarent, m»tutinas non incipiente luce, uti pr:escri- 
bit Regula, sed clara jaw d:e. decantarent.. Neque 
enim omne tempus istud. S. Benedicti de. tuaturias 


439 


S. I. BENEDICTI 


1 


more viguit, » quemadmodum seribit Rodulfus Gla- A contra altare erecto, et eum lofnme et ieeenso. » 


ber (Lib. 1 H εἴ. cap. 5). Neque tamen id solis S. 
Benedicti monachis singulare exstiti!, cam taletmn 
consuetudinem a quibusdam canonicorum ecclesiis oh- 
servaLun. fuisse doeeat Amalarius in Supplemento 
ad lib. 1v de Divinis Olliciis (Tom. 1 Ana!.); qui ta- 
men in libro de Ordine Antipb., eap. 2, dicit, se 
interrogasse fk «mau Ecclesi: magistrum, «si ca. 
nerent. per dominicas noctes Te Deum laudamus; » 
vesponsumque sibi esse* « Tantum in Naialiuis pon- 
tificum Te Deum laudamus cauiinus. » 

Quo perdicto, legat abbas leciionem de evangelio.| 
281 idque cuim ylancta, orario, duobus candela- 
bris, et thuribulo, ex Hildema:o, et Ruperto 1l. it in 
Hegulam S. Benedicti, cap. 7, quem ritum retuliinus 
in l. u de Autiquis monach. Hit., c. 1. Lectionem 
e.iam S. Evangelii alibati, aut eo absente praepositis 
per vices committit Magister in Regula: cap. 46, qua 
de. observatione laudatur. Gervinus, abbas Centulen- 
sis, ab Hariulfo in Chron. L. 1v, e. 26. Multis tatnen 
jam abhine s:culis usus invalaerat, ut non. abbas, 
sed sacerdos hebdomad rius. Evangelium legeret : 
cujus consuetudinis ratione reddit Sanaragdus his 
verbis : « Dicit. enim ; Incipiat aobas hywinum, le- 
ctionemque Evangelii legat. Tamen non hic omnes 
debent valentque facere abbates : suut euim qui. aut 
impediente culpa. non. d-bent, aut. impossibilitate 
noceuie non valent, Igitur sunt abbates qui nec. 51- 
cerdotis nec levitse funguntur minis:erio, el ideo nec 
sacrosanctum legere possunt Evangelium ; cantoris 
non. ge-tant oflicium, et ideo non possunt Ambro- 
siatun alte boando hymnum incipere, gregem tamen 
cum superno juvauiue possunt gubernare sibi com- 
inissunr, et propterea eliguntur ad abbatis ministe- 
rium. peragendum. » An vero ita se res habuerit 
apud primos vits monasticze. patres, aut tempore ὃ. 
lienedicii, nos latet : constat tamen eos in synaxi 
frequenter E:angelium legisse, ut pote qui privatis 
diebus uam de Novo Testamento, dominicis et sab- 
lhato. duas lectiones haberent, nec ita frequentes 
apud cos es-ent. sacerdotes aut levit:e. Án etiain ab- 
solute necessaria sit ad legendum in vigiliis Evau- 
gelium ordinatio, qu:estio esse posset; quam solvit 
Bolierius dicens : « Haec lectio, qus (it in vigiliis, 
potest competere nou solum non. erdinato, ino. «t 
mulieri; » el citat. art. ext, de paeuit. et remíss. 
cap. Nova et 20, q. 1, Sanctimoniules. Vide 16 c., 
y. 1. 

Quare autem ad vigilias S. Evangelium legi jusse- 
dt S. Pater, declarat. S. Hildegardis his verbis : 
4 Dominicis autem diebus, et in aliis solemnitatibus 
post nocturnos Evaugelium legi praecipiens, intelligi 
vult quod omni tempore, videlicet tam in nocte quam 
die nuntium Dei audiri, et cempleri, et per illud 
Deo serviri debet; et ut etiam audito Evangelio mo- 
nachi illius Evangelii recordarentur : Ecce nos reli- 
quimus omnia , et secuti sumus (e; el etiam hoc in- 
tendit, ut si quis pro raritate sacerdotum, seu pra- 
occupatione alicujus impedimenti eo die missam lia- 


bere, vel missas interesse non porerit, lectum et D 


auditum Evangelium sibi sufficiat. » 

Cum honore et tremore stantibus omnibus,] Hec 
verbia , cuim honore et tremore, possunt refei:ri ad lizec 
pracedeutia, legat. abbas lectionem de Evangelio, vel 
ad suhsequeutia, stantibus omuibus. Ad priora refe- 
rant. llildeinarus et Boherius in privo comin. Ad 
poste"ora Bernardus Cassinensis εἰ Nicolaus de 
Fractuza : « Cum honore, inquic Nicolaus, quia oim. 
nes debeut stare pedibus rectis, et caputiis amotis 
de capie, dum legitur lectio de Evangelio ; cum 
wemore, quia cum inagno tremore debemus intelli- 
gere et audire poenas οἱ priemia qua nobis per 
kvangeliun p*omittuntur,» Bolierius econtra : « Cum 
honore, 989. inlit, qua indutus vestimentis sacer- 
dotalibus, quiz capite discooperto, quia in puljito 


C 


Similiter Hildemarus : « Cum planeta, orario, et 
caudelabris duobus, et tliurilnlo. » 

Staniibus omnibus.] Juxta antiquam atque ab apo- 
stolis traditam consuetudinem, cajus mermiuit Li- 
turgia S. Marci : « State * audiamus 5. Evangelium.» 
Missa S. Basilii : « Legitur Evsngetinm. stantibes 
omnibus cum timore οἱ reverentis. » Constitutiones 
apostolice apad Clementem (Lib. n, cap. 57) : « Cum 
legitur Evaugelium, presbyteri et diaconi, unives- 
susque populus maguo cum silentio stent. » S. 
mani Theoria mystica : « Verbum Bei est, aediamus 
recti S. Evangelium. » Rodulfus, in Vita Rabani, n. 
4& (Sac. ww, purt. 1) : « Cum in eeclesia publice mis- 
s»rum agerentur solemnia, et lectio legereter Evan- 
gelii.stantibus omnibus juxta morem cum silentio et 
reverentia. » ldipsum ab Anastasio papa sectoritaeg 
apostolica firmatum seribit Anastasies Bibliothoea- 
rius in illias Vita, et Micrologus in lib. de Observ. 
eecles., c. 9. Exstat liac de re ejus constitutio in Gra- 
tiani decreto (De Cons. dist. $, c. Apostolica) his vet- 
bis concepta; « Apostolica auctnritlte mandamus, 
dum sancta Evangelia in eeclesia recitantur, sacer- 
dotes et cleri omnes praesentes hon sedeutes, sed 
venerabiliter curvi in conspectu S. Evangelii sten- 
tes, dominvica verba attente audiant et fideliter ado- 
rent. » 


fujus ritus rationes esse possunt: 9' henor e 
reverentia S. Evangelii; 2* quod non deceat alios 
sedere stante S. Evangelii lectore, « qui sive abbás 
ipse, sive alius quilibet sacerdos iile sit, Dom'ni 
nostri 3658 Christi personam gerit, » ut loquitur Ru- 
perius (Lib. ut in. Regul. S. B.); 3» ot hae nostri ear- 
poris dispositione deinonstremus, nos tanquam veros 
Dei servos ad ejus, qux proferuntur, exsequeuda 
man ata semper esse paratos. 

(Qua perlec:a , respondeant omres Amen.] Quse τὸς 
est Hebraica, duplicem habens signiflcationem * ünam 
optantis, id est fiat, quo sensu sumitur ab Ecclesia 
in fine collectarum ; alteram affirimantis, id est vertm 
est, qua in significatione a S. P. Benedicto usurpa- 
tur, « quia, inquit Doherius, omnes debent ad verba 
Dei attendere, et ea per amen asserere vera esse ,- ut 
mens audientis concordet voci docentis. » Unde te- 
rito cum Smaragdo possis redarguere eos qui impu- 
denti temeritate S. Patrem insimulare ausi fueruut, 
quasi omuino inepte et incongrue amen in fíne Evau- 
gelii przecepisset dici. Certe n m:ssa Mozarabuta in 
fiue Epistol:s,  proptietiarum οἱ Evangelii respon- 
detur amen, Sed et Alexander Aleusis de eadem prasi 
ita scribit (De Offic. missm in 1? parte Sum.) : « Per- 
lecto Evanzelio, dicunt assistentes .4tmen, faciat nos 
Deus perseverare in docirina Evangelii; alii dicunt 
Deo gratias, in gratiarum actionem pro beneficio tante 
doctrin:e et tam salutaris. » Et Joannes Belethus, 
doctor Parisiensis, qui quingentis circiter abbine 
annis vivebat (1n Exzplic. di ini officii, c. 59) : « Lecto 
jan Evangelio, quisque debet dicere Amen, vel, ut 
alii voluut, recitato Evangelio statlm dicamus opor- 
tet Deo gratias, quemadnrodum post quamlibet le- 
ctionem sive capitulum ; sed iielius est ut dicatur 
Amen.» Obiter 983 hic referre juvat quod notat Bo- 
herius in secando comm., S. Isidorum, Hispalen:em 
episcopum , in officio miss:e instituisse ut 3d quarali- 
b:t peutionem orationis dominice clerus responde- 
ret Amen; sed ad hanc, Panem nostrum quotidianum 
da no»is hodie, responderet Qui es Deus. 


Et subsequatur moz abbas hymnum ΤῈ pEC&T LaUs.] 
Qui idem es-e creditur cuin illo qui apud Clementem 
lieanauuin in. Constitutionibus apostol. exprispitur 
his verbis (Lib. vu, cap. 49) : Te decet laus, te decet 
hipmnus, te decet gloriu, Deum Putrem per F Hium in 
Spiritu sancto iu. se'cula seculorum. Amen. EX tamen 
appellatur Awbrosianus hymnus in lib. 1 Mir. ὃ, Εἰς 


* Legendum videtur S'an'cs audi mus, vel salem sie d'stingueudum ; State, audiamus, εἰς Eprr, 


4M - 


REGULA COMMENTATA. CAP. XT. 


448. 


charii abbatis, cap. 6, ab auctore antiquo descripto A — Nisi forte, quod absit, tardius surgant, aliquid de 


(Sec. u Ben.). 

Εἰ data benedictione incipiant matutines.] Quid sit 
ida benedietlo non consontiunt interpretes. Primo 
enim Columbanus Uranx signilicari existimat bene- 
dictienem qux datar cum incipiendo matvulinos dici- 
tur, Deus, in adjutorium, quod tum signum erucis 
formetur per quod benedictio dari cunsuevit; postea 
vero ait hac benedictione d«signari psalmum Lxvi, in 
cujus principio et line dicitur, Benedicat nos Deus. 
Quod sine fundamento profertur. Secundo, « Quidam 
eqnidem, inquit in seeundo comm. Boherius, et etiam 
Gratianus iu canone, voluerunt hanc benedictionem 
intelligere de illa qux datur ingredientibus et egre- 
dienibus coquina effüeium; sed ilia nempe datur 
finitis matutinis , ut patet infra de septimauariis co- 
quin. » Tertio, « Dabatar tunc forsan, addit idem 
Boberius, benedictio quie hodie episeopis vel privi- 
legiatis abbatibus est jure specialiter reservata; nam 
tunc etiam magis erat communis. » Sed huic senten- 
ti» refragatur Bernardus Cassinensis his verbis : 
« Benedictio non est illa quam pontifices solemniter 
faciunt, quia cuilibet sbbati uon competit illam di- 
cere vel dare; sed benedictio illa appellatur oratio, 
qu» post Evangelium dici consuevit. » Aliud 'amen 
2 eolleeia esse benedictionem videiur indicare Auma- 
larius in Supplemen!o sic scribens (Tom. 1] Anal.) : 
« Benedictio autem qua post collectam recitante ab- 
Bate Evangelium dicitur, et sic incipiunt matutinos, 
ostendit orationes n»stras, etc. » Sed vereor ut le- 

endum sit per collectam, non post collectam : nam 
nedictionis nomine ora'ionem sive collectam intel- 
ligendam essc contendunt S. Hildegardis, Bernardus 
"Cassinensis, Nicolaus dc Fractura, Boherius in primo 
€omm., Joannes de Turrecremata, Antonius Perez, 
Theobaldus Artaldus, WMicolaus Bravus, Benedictus 
Haefienus, denique Joannes Bona cardinalis, qui 
mentem suam ita exprimit (De Divin. Psal., cap. 16, 
8 17) : « Dubitavi sspius, fateor, quidnam inteliige- 
ret B. Pater per benedictionem, quam dari vult an- 
tequam laudes incipianiur. Nam ounes monacid 
collectam currentis officii legunt, post quam 'inmte- 
diate subsequuntur !audes. Sed inveni tandem qui 
modum solveret Amalarium Fortunatum : Episcopus, 
inquit (Lib. n, cap. 9), vel sacerdos dicit, Oremus, 
»€ deinde subsequitur benedictio. Utroque nomine 
benedictionis et orationis vocatur orgtio sacerdetis. 
De benedictiove dicit Apestolus : Si benedireris spi- 
riu, qui supplet locum idiot, quomodo dicit emen 
super iuam benedictionem, quia 9, nescit quid di- 
cas? Hane benedictionem vocat Auibrosius. oratio- 
nem, dicens : « lmperitus audiens quod »on inteili- 
git, nescit finem orations, et non respondet amen, id 
est verum, ut confirmetur benedictio. » ldem paulo 
poet contirmat auctoritate 5. Augustini, benedictio- 
nem pro oratione usurpantis (De Dono persever., c. 
25) : « An «uis sacerdetem super fideles Dominum 
Invocantem, si quando dixit, Da illi, Domine, in ts 
perseverare usque in finem, non soluin voce ausus est, 
sed saltem cogitatioue reprehendere, ac. non. potius 
seper tslem ejus benedictionem et corde credente, et 
ore confitente respotidit, amen. » Certe ipse S. Pater 
Benedictus preces et orationes super coquin: heb- 
domadarios, infra c. ὅδ, et soper lectorem mense 
dieendas, cap. 58, benedictionem appellat (Constit. 
Mont. Oliv., 1 part., c. 41). An vero i8!a benedictio 
dicenda si ab abbate S. Phter non exprimit, quare 
in coBgregaiione montis Oliveti dicirur ab helidoma- 

9. 

Qui ordo vigilinrim omni tempore tam cstatis quam 
hiemis equaliter in die Dominico teneatur.] Quod dicit 
equaliter, intelligi debet quoad numerum lectionum, 
psslmorum, respousoriorum, etc., non vero quoad 
quantitatem seu inorositotem rerum dicendarum, at 
exponunt Bernardus Cass nensis et Dolierius; nam 
licet duodecim dici leetiones tain sestste quam hieme 
debcauf, non tamen ita prolixi aestate atque hieme. 


lectionibus breviandum est, aut responsoriis.] ldem fere 
decernitur in Regula S. Caesarii ad virgines apud 
Rollandum (Jan. 12) : « Si vero evenerit ut tardius 
ad vigilias consurgant, singulas paginas, aut quan- 
ttm visum fuerit abbatissze legant, in cnjus potestate 
erit ut, quaudo signum fecerit, qux legit sine mora 
consurgat, nt canonicus missarum numerts possit 
impleri. » Quz totidem pene verbis etiam exstant in 
Regula S. Aureliani in ordine psallendi. Sed sicut 
lectiones breviabaut, si quando tardius surrexissent, 
iia e cenverso, cum citius, prolongabant; unde liber 
Usuum Cisterciensium : « Solet sacrista, cum se vi- 
derit temporius quam debuerant surrexisse, canto- 
rem signo priemonere, ut duodecimam lectionem 
faciat prolon;are. » Atque inde facile colligas, letiio- 
nes olim sicuti nunc exstant in nostris breviariis 
distinctas non fuisse; sed neque earum prolixitatem 
aut brevitatem definitam ; verum proferelatur sacra: 
Scripturz, aut alicujus S. Patris codex, in quo con- 
ünuatim ita legebant, ut ubi unus desivisset, alter 
legere inciperet. lia antiqu:e Germanis Consuetudi- 
nes mss. ; « À calendis Novembris, inquiunt, privatis 
diebus, ad nocturnos, tres lectiones coninuatim 
agant ex prophetis et ea;teris bibliothecs libris con- 
suetum est : si natalitia SS, supervenerint, non aliud 
ob id agaut. » Ergo Scripturam aliosque bibliothecze 
libros continuatim legebant, hac est siue ulla divi- 
sione aut distinctione lectionum , quas ad nutum 
abbatis terminabaut, ut modo legeb inus in ftegulis 
S. Cxsaril et S. Aureliani : « Quantum abbati visum 
fuerit, tantum legatur; quando signum fece:it, qui 
legit sine mora eonsürgat. » Quale esset illud signum 

δ non declarat. Veteres mouachi in /£gypto, qui 
inajores psalmos intercidebant, plausu manus super 
sedein edite flaem cantandi (aciebant : t Si quispiam 
junierum, inquit Cas-ianus (Lib. n, cap. 11), vel pro 
lervore spiritus, vel pro eo quod necdum institutua 
est, cceperit modam decantationis excedere, psal- 


C lentis. progressio senioris interciditur plausu, quem 


dans manu sua in sedili quo sedet, cuuctos facit ad 
erationem consurgere. » Nee dubito quin eodem 
prorsus modo lectienes terminarent. In regia Caroli 
Magni basilica lectiones terminabantue ad sonum 
getturis ab ipso imperatore prolatum, ut videre est 
in lib. 1 de Ecclesiastica Cura Caroli Magni, in cujus 
cap. 7 lec leguntnr : « ΕἾ ΘΙ vero lectionis sono 
guuuris designavit (Carolus imperator), ad quen 
universi ita Ritente suspensi erant, ut sive finita sene» 
tentia, sive in media distiuclione, sive subdistinctione 
Bignificaret, nullus sequens superius aut inferius in- 
Ciperet quantumcunque imcongruu(m iuirium vel linis 
videretur. » In ylurimis tamea monasteriis usus ob- 
tinuerat ut pridie lectiones terminarentur ab uno 
aliquo cui hxc eura demandata erat, qui singulis in- 
d.caliat lectoribus quid quantumque quis legere de- 
beret. Hic eat ut. plurimum cantor sive armarius : 
ε Lectiones ab arinario pridie ante sint terminate el 
correctas, » iuquiuntinss. Consuet. Germania. Et lib. 
Usuum Cisterc. (Cap. 11) : « Prima dominica Se- 
pisagesimko... iucipiatur lectio Genesis, vel aliorum 
librorum, ut diximus, ibi ubi cantor lectiones vigi- 
liarum usque ad quadragesimam. debere. finire pra- 
viderit. » Et infra (Cap. 16) : « Librum Jeremi:e pro- 
phetze his diebus tam in ecclesia quam in refectoria 
dividat cantor. » Vide Udal. l. 1, c. 1. Finem vero 
lectionum aut cera apposita, aut ungue codici im- 
presso notabant : « Nullus ad terminum vel ceram 
apposeit, vel saltim. unguibus quaatulumcunque 
signum impressit; sed cuncli omnia «quie legenda 
eraut ita siln nota lacere curaverunt, ut quando ino- 
pinato legere juherentur, irrepreheneibiles apod eum 
invenirentur, » iuquit. praefatis lib. de Cura eccles. 
Caroli Magni : que verba. indicant. contrariam apud 
alivs consuetuditiem. 

HRedeo ad S. Benedicti textum, qui non modo le- 
Cliones, sed eliam responeoria. breviari Bnperala : 


MS 


S. P. BENEDICTI 


4e 


quod qui fleri possit, non facile e:t di- serere. Exi- A oratorii punitio, quia non stabit in ordine suo in 


stiimat Bernardus Cassivensis γον τὶ posse minus 
protrahendo, et cum minori, nola, aut etiam in dire- 
ctum sine cantu recitando, addeus tamen : Qui mel.us 
videt, melius dicat. Eadem est seutentia. Nicolai de 
Fractura. Ceuset nihilominus Boberius futurum nihil 
incommodi, «j bis in casibus lectionum aut respon- 
suriorum minuatur numerus, S«d reíragatur llilde- 
marus his verbis : « Non attinet ad numerum lectio- 
uum brevietur, sed ad quantitatem lecet'onum, ut 
quamvis duodecim sint, tamen breviores sint quam 
debet. » Duudecimum ergo sacratum numerum lectio- 
num retinere voluit S. P. Benedictus, quein etiam 
oliin observabant Ecclesim Gallicang ut patet ex 
liturgia Gallic., 1. v, p. 106. 

Quod si contigerit, digne inde satisfaciat Deo tn ora- 
torio per cujus evenerit neglectum.] Qualis $886 esse 
debeat illa satisfactio subticuit S. Benedictus , sed 
eam aperiunt aliquo modo commentatores : « Post- 
quam completum fuerit matutinum, inquit IHildema- 
rus, et μι stquam exierint, sive intraverint hebdoma- 
darii coquinz, ille per cujus «venerit. neglectum 
tandiu debel stare in curvum ante a!tare. quoadusque 
(rares exeant foras. » Et Boherius : « Erit ibi pro- 
stratus in terram tandiu, donec arbitrio abbatis fuerit 
sitis/actum; vel non imponet in choro utique psal- 
mutui et antiphboram, donec, eic.; vel erit forsan hac 


clioro, «ed in loco in quo aspici valeat ob omnibus 
confusive. » In ms. libro Usuum Beccensis monaste- 
rii decernitur : « Si contigerit ut tam tarde surgator 
ad vigilias ut collecta de laudibus possit dici luce 
diei, debent omnes sacriste satisfacere ibi in orste- 
rio, ubi beatus jubet Benedictus. Dum dieitur ad 
laudes Kyrie eleison, prosternantur in choro et ja- 
ceant ibi donec dicat sacerdos post collectam Per 
Dominum, Post hanc satisfactionem non faciant aliam, 
quam qui facere voluerit, in capitulo debet emen- 
diri. » Bernardus Cassinensis οἱ Nicolaus de Fra- 
ctura existimant hoc in abbatis arbitrio es-e re!ictum. 
Quidquid sit, certe duo hic dicit S. Benedictus : 
1* ut digna sit satisfactio, digne inde satis[acéat , id 
est secundum gravitatem aut levitatem neyligentize; 
nam cujus major est negligentia, ex Hildemaro nen 
solum ad matutinum, sed etiam ad primam vel ter- 
tiam satisfacere debet : eujus minor, ad matutinum 
duntaxat : gravitas autem negligentie, ex eodem lIlhi- 
demaro, repeitur vel ex temporis prolixitate, qwo 
tardius surrexerunt, vel ex affectu et iuteniione fra- 
tris negligentis; 2" ut saiisfactio flat in oratorio, « ut 
quia in ounibus fratribus negligenter nge«s deliquit, 
infit Smar:gdus, ab cwnibus satisfaciens vi:leatur, et 
pro ejus delicto omnibus Cunctipotentis imuloretur 
iisericord:a. » 


E €—— a 


CAPUT XII. 


Quomodo matutinorum solemnitas agatur. 


[n matutinis dominico die in primis dicatur sexa- 
gesinus sextus psalmus sine aniiphona in directum. 
Post quem dicatur quiaquagesimus cum Alleluia. 
Post quem dicatur centesimus septimus decimus et 


^ Particula et desideratur in Flor. et duobus mss. 
b Oxon., versum. 


Oxon., litanie. Narb., letanie. Cass., Flor. et 


sexagesimus secundus. Inde benedictiones ex laudes, 
lectio una de Apocalypsi ex corde, et responsorium, 
οἱ * Ambrosianum, versus 5, canticum de Evangelio, 
litania * : et completum est. 


quidam alii, letania. Nonnulli ab hac voce lectio re- 


liquum caput exprimunt in accusativo. 


COMMENTARIUS. 


287 In matutinis.] M est laudibus, quas matu- C nostra illuminetur ad cognoscendam et sequendsa 


tinorum nomine appellabant veteres, a voce matuta, 
hoc est aurora, eo quod ea oriente inciperentur. 
Nunc vero watutinorum nomine intelligimus vigilias 
nocturnas, quas etiam ἃ appellatas olim fuisse 
probat Menardus noster ex Cone. "luron. i, can. 
18, οἱ Mabillonius in lib. i1 de Antiqua. Liturgia 
Gallicana. Atque ita Beda in Vita S. Cuthberti cap. 
45 (Sec. u Bend.) : « Omne, inquit, nocturnz sive 
matutinzge psalimodize tempus. siaudo persolvit; » 
anonymus in Vita S, Austreberte n. 45 (Sec. 11, 
part, 1) : Quadam die matutinis expletis, eum sorores 
fe-sis corporibus post laborem »e in lectis cullo- 
cassent. » 

Dominice die in primis dicatur psalmus sexagesimus 
sextus.] Nulla hic inentio versus Deus, in adjutorium, 
quein ideo jux:a ltegulam prezeterimittendum censent 
Merardus et Hllaefteuus lib. vn, tract, 7, disq. 2. : 
moti przesertiim hac loquendi ratione S. Benedicti, 
in primis. Cvediderii timen cum  Boherio esse pr:e- 
mittendum; nam etsi de eo taceat. S. Pater, cum 
tamen ornibus illud horis prawiserit, in. animum 
inducere meuin non queo, ad solos matuitinos pra- 
termisisse, prasertim cum nulla ratio id persuadeat ; 
nau quod dicunt implicite contineri in duobus primis 
versiculis psalmi sexagesimi sexti, suniles rationes 
de aliis horis proferri possent. 

Psalmus sexagesimus sextus. | Hunc psalinum, quo a 
Deo illuminari euper nos vultum suum roganius, in 
primis dici voluit, ut sicut corporeo tunc sole inci- 
pius ilustrari, ita a vero Sole justi: Deco inens 


viam veritatis et justitize. Et quia praecipuum anima 
nostr: lumen in SS. Trinitatis fide prasertim sum 


est, hanc in tribus personis invocamus dicen'es : 
Benedicat nos Deus, scilicet Pater ; Deus noster, scilicet 


Filius ; benedicat nos Deus, scilicet Spir.tus sanctus : 
ubi obiter notandum est Filium inter alios dici ne- 


strum , quia licet Pater ac Spiritus sanctus vere noster 
sint Deus, iamen propriissime Fiiius est noster per 
natura assumptionem , qua caro nostra et frater 


noster fieri dignatus est, uti observat Dernárdus 
Cassinensis. 


Sine antiphona in directum.] Quid sit dici sine au- 


tipliiona, exponit dicens in directum , ut ibi nulla fiat 


certi toni modulatio, inquiunt pr:efatus Bernardus et 
Biolierius, 


Post quem dicatur quinquagesim«us cum allelxia, 


Psalmum quinquagesimum cum alleluia dscapiar 


przcipit, eod.ique modo sequentes alios. dicendos 
esse censet Hhildemarus, licet id tacuerit S. P. Bene- 
dictus, cum oinnes pene sint alleluiati. Nec mysterie 
sacat quod psalinum quinquagesimum ad passiten- 
tian! et luctum pertinentem 988 cum alleluia, voce 
uique exsultationis3 et Eetiti.e, proecantari voluerit " 
hoc namque indic:t. penitentie. lamentuimn babere 
semper anuexum interioris leti Julntum, ut docet 
Beruardus Cassinensis. Vel etiam respexit ad se- 
quentes psaliuos, qui cum sint omnes fere allelu.aii, 
no'uit quinquagesimum ab (is discrepare : atque. ità 
sentire. Paulum. Diaconuun asserit bein Bernardus, 


iE 


S. P. BENEDICTI 


Uir *, siue antiphona , subtrahendo modice sicut do- A psallit Ecclesia Romana, dicatur. Post hsee soquan- 


raieta P : ut omnes ocewrrant ad quinqnagesimum, 
qui cum antiphona dicatur. Post quem alii duo psalmi 
dicantur secundum consuetudi:em : id est, secunda 
feria quintus et tricesimos quintus; tertia feria qua- 
dragesimas secundus et quinquagesimus sextus ; 
quarta feria sexagesimus tertius οἱ sexagesimus 
quartus; quinta feria octogesimus septimus et octo- 
gesimus nonus ; sexta feria septuagesimus quintus et 
Qonagesmus primus ; sabbato aulem centesimus 
qu»dragesimus secundus et canticeum Deiteronomii, 
quod dividatur in duas Gloriaes. Nam exteris diebas 
cauticum unumquodque * die suo ex prophetis, sicut 


4 Deest dicati in Hild. 

b t£)xon., die dominico. 

4 Flor., unumquemque. 

4 Sabin., Apocalypsi. 

* Oxon., litaric, al., letania. 


tur laudes; deinde lectio πὰ Apostol d memoriter 
recitandà , responsorium, Ambrosianum, *erug, 
canticum de Evangelio, litania * : 991 et cemple- 
tum. est. Plane agenda matutina vel vespertíaa nea 
transeat ! aliquando nisi jn ultimo per ordinem 012» 
tio dominica, omnibus audientibus, dicatur a priore, 
propter scandalorum spinas qu:e oriri solent, ot eog- 
venti € per ipsius orationis sponsionem, qua dicunt, 
Dimitte nobis sicut et nos dimittimus 5; purgent se ab 
hujusmodi vitio. Czteris vero agendis ultima pare 
ejus orationis dicatur : ut ab omnibus respondestor, 
Sed libera nos a malo. 


f Oxon., transeant. 

& Quinque mss., ut conversi, Bern. Cass., st consi- 
cti. Sabin., ut cum venerint ad ipsius, etc. 

à Flor., Couch., Dion., Boher.. addunt debita no- 
stra. 


—————M—————————————————————ÓMÓÁá— —! 
COMMENTARIDUS. 


Diebus autem privatis matutinorum solemnitas st« Β Lectio Apostoli memoriter. recitanda.| Quanti. sit . 


agatur, id est ut sexagesimus sexius psalmus dicatur 
sine. antiphona, subitrahendo modice sicut dominica.) 
Subtrabendo modice, id est non ita celeriter, seu 
etiam minus alte cantandu, inquit D.rnardus Cassi- 
nensis. Nimirum sicut ad vigilias psalmum xciv pro- 
trahendo et morose voluit dici, ita ad matutinos 
ps»sImum rLxvi. 

Ut omnes occurrant aa quinquagesimum.| Non qui- 
dem jam incoptum, sed inchoandum; ita ut finita 
Gloria psalmi Lxvi, omnes jam occurrerint, tardiusque 
venientes satisfaciant, uti post Hildemarum exponit 
Bernardus Cassinensis, . 

Qui cum antiphona dicatur.] De antiphonis ad reli- 
4108 psalmos nihil dicit S. P. Benedictus : hinc Joan- 
nes Bona de Cisterciensibus suis loquens (De Divin. 
Psalm. cap. 18, ἢ 4), « ad laudes, iuquit, unam d«n- 
taxat dicimus antiphonam, ad cojas tenorewu omnes 
psalmos modulamor. » 

Post quem alii duo psalmi dicantur secundum con- 
suetudinem.] Quam ipse institait, sive, at loquitur 
Bernardus Cassin., « secundum censuetudinem mo- 
nachorum qui tunc in ipso monasterio Cassinensi 
erant, » non aotem aliarum ecclesiarum. 

Id est feria secunda, eic.] Feri; apud antiquos 
erant dies festi, a feriendis victimis, quas his diebus 
offerebant, sic dicti, Sed B. Benedictus per ferias hic 
intelligit dies privatos, sieuti a Silvestro papa ordi- 
satum legimus in lectionibus qua ad vigilias ejus 
festi reci'antnr ; « Sabbati et dominici diei nomine 
retento, reliquos hebdomads dies feriarum nomine 
distinctos, ut jam ante in Ecclesia voeari coeperant, 
appellari voluit; quo significaretur quotidie clericos, 
abjecta cxteroraüimn reram cura, uni Deo prorsus 
vacare debere. » 

Quintus et trigesimus quintus, etc.] Hic quzrunt eur 
interturbato psalmorum ordine, hos diversis e locis 
psalmos 5. Pater elegerit. 999 Respondet Bernar- 
dus Cassin. et ex eo Boherius : 1" auctoritatem sta- 


meriti huic Regul:e statuto obtemperare, disces ex 
lib. nt Revelat. S. Gertrudis, c. 89. 

Plane agenda matutina vel vespertina, εἰς. Quid εἶσι 
agenda docet Bolierius his verbis : « Agenda nomenum 
est substantivum; sic enim appellantur hors ea-— 
nonice in quibusdam regionibus. » Et Menardes- 

« Agenda est olficium alicujus horz, officium divi— 
num, cur$us divini oflicii, anniversaria celebritas, 
opus Dei, ut infra hoc capite : ceteris agendis; & .. 
Gregorii Antiphonarius : In agenda mortuorum awti. — 
phona : Requiem eternam; Anastasius Bibliothecarture 
i Leone secundo : Sed et ne Mauri episcopi ativersi- 
tas seu agenda celebraretur. » 

Non transent. aliquando, nisi in niffmo per ordinem 
oralio dominica omnibus  audientibirs dicatur, ete. 
Plurima hic et notatu dignissima przescribit S. P. Be- 
nedietus. Primo, ut ad omnes canonicas horas seb 
finem officii dicatur oratio dominica, idque propte 
excellentiam haud dobium hvjus orationis, quam.tr- 
hus potissimum  momeutis commendat Boherios: 
1* a dignitate, quia Magister magistrorum eam eoa- 
posuit; 2" a brevitate, et hoc multiplici, inquit, de 
causa; nam ideo est brevis, ut melius seiatue, ot hs- 
cilius retineatur, ut ferventius dicatur, ut dicentem 
non t:edeat, ut per ignorantiam nemo se excuset, ut 
Dominum cito audire innuat, ut plus affectu quam 
voce designetur orationem debere fleri; 5* a fecm- 
ditate, quia omnes petitiones in se comprehendit, 
Qued ultimum capat ita exponit S. Augustin 
(Serm. 64, in append.) seu quivis alius : « Hsec oratio 
compendiosis verbis, id est septem petitionibus 
omnes species orationis comprehendit, quibus Deen 
interpellamus sut pro appetendis bonis, aut pro vi- 
tandis malis, aut pro delendis commissis. » Que rri 
fuse et apte ex SS. Patribus explicat Alardas 62:205 
2d Cassiani collat. 9, c. 48. Et has forte ob prxrogiti- 
vas « mos apostolorum fuit, inquit S. Gregorius, κἱ 
ad ipsam solummodo orationem (dominicam) obhtio 


tuentis sufficere, cutn homo spiritu omnium justo- I) nis hostiam consecrarent. » S. Clemeus in Consiit. 


Fum plenis non sme rationabili causa ac mysterio 
hos presertim ad matutinum psalmos elegerit : 
2* cum Hildemaro in quolibet istorum psalmorum 
aut expresse, aut snb mysterio aliquid contineri 
quod ad horam  matutinalem pertineat : id. quod 
fusius demonstrat Hildemarus. 

Nam ceteris diebus canticum wnwumquodque die suo 
sicut psallit Ecclesia Romana dicatur.| ld e-t eadem 
cantica que psallit Ecclesia Romana dicantur; vel 
sicut Ecelesia Romana aliquod canticum quotidie 
psallit, ita et nos, sive eadein, sve alia. 


apost. |. vii, c. 25 (Epist. 65), monet Christianos t 
eam ter in die recitent, In concilio Toletano iv, ὅν. 
9, jubentur presbyteri ac ceteri clerici orationem 
dominicam, quia quotidiana est oratio, quotidie di- 
cere. Denique in concilio Rhemensi 993 c. 9, legi- 
mus :« Nulii Christiano licere orationem dominicam 
aut non tenere memoriter, aut non intelligere, aut 
non frequentare. » 

Secundo, przscribit S. Benedictus ut oratio de- 
minica alla dicatur voce ad loudes et vesperas : id 
quod iu concilio Geruudensi auno 317 celebrate 


449 


(Can. 10) decretum legitur. his verbis : 
semper placuit observari , ut omnibus diehus posl 
instutinas, et vesperas oratio domimica a sacerdote 
proferatur ;» aitque Durandus (Lib. v [iation., cap. 2) 
in primitiva Ecclesia post quamlibet horam absque 


REGULA COMMENTATA. CAP. XIV. 
« Item nobis A S. Penedictus ad eos qui, ut dicebat mndo ahbas 


450 


Isaac apud Cassianum, cum dominica oratio ab uni- 
versa plehe concineretur, locum bunc taciti preter- 
mittebant, ne semetipsos oblizare potius quam excu- 


sare sua professione videretur. 


alia oratiope alia voce pronuatiatam fuisse, quod - 


adhuc, inquit, Ecclesia Lateranensis dicitur obser- 
vere. Eamdem alta voce in ecclesia cantatam fuisse 
immuit abbas Isaac apud Cassianum (Collat. 9, cap. 
23), cum exponens illa verba, Et dimitte nobis debita 
mostra, eic., sic loquitur : « Tantum remittituz nobis 
qnanitum uos remiserimus eis, qui nobis quacunque 
malignitate nocuerant; quod formidantes nounulli 
cum in ecclesia hzec oratio ab universa plebe conci- 
mirur, hune locum taciti preetermittunt, ut semet- 
ipsos obligare potius quam excusare sua professione 
videantur. » Ubi quod dicit orationem ab universa 

be concini, respicere videtur illud S. Gregorii 
(Lib. vit, ep. 63) : « Oratio dominica apud Graecos 
ab omni popolo dicitur, apud nos autem a solo sa- 
cerdote, » scilicet in missa. 

Tertio, ut dicatur a priore, « id esi abbste, inquit 
Boherius, vel ipso etiam absente a priore claustrali, 
vel ab ipso tandem qui facit majus officium in altari ; 
quia nimirum ille est prior omnium in officio alta- 
fis. » lta etiara Atardus Gazzus in suo ad Cassianum 
eomm. lib, vii, cap. S, per priorem intelligit sacer- 
eerdoteim bebdomadarium ; sed verius cum Bernardo 
Cossinensi abbatem seu chori przsidem intellexerim, 
qui boc in Cassinensi monasterio suo tempore ab- 

in dissuetudinem asserit. 

Propier scandalorum spinas que solent oriri.| (Quid 
sint scandalorum spina explicat Sinaragdus his ver- 
bis : « Scandalorum autem spina: boc in loco intel- 
liguntur ire, rix:e, dissensiones, detractiones, :euu- 
jatioues , vel aliqua contentiones , commotiones, 
que inter fratres solent oriri; a quibus inter se pa- 
cem hab. ntes, charitateimque continuam conservan- 
le8, mane et in vespere monachi se debent purgare.» 

Ut conven i.] ld. est persuasi vel attracti, inquit 
Smaragdus, vel ut dicit llildemarus : « Conventi, id 
est victi, fracti, superati, compulsi. » Vel tandem, ut 
ait Menardus : « Conventi, id est interpellati, nempe 
per oraüonis pactum et sponsionein ; nam convenire 
est interpellare,» quod probat auctoritate Nonii Mar- 
celli c. 4. | 

Per ipsius orationis sponsionem, etc.| Id est paetum 

uod Deus nobiscum, et nos cum Deo quasi fecisse 
icimnr, ut ipse dimiitat nobis si dimiserimus, non 
dumitlat si non diuiserimus. dic respexisse videtur 


B 


C 


Porro circa banc orstionis dominice peti- 
tionem notandum, quod Pelagiani, qui se justos exi- 
stimabant, orationem quidem dowinicaim recitaban ; 
δι hane petitionem , Dimitte nobis debita nostra non 
pro se, sed pro aliis dicebant ; aut, δὶ dicebant, tan- 
tum humilitatis causa ; quos ideo damuavit concilium 
Milevitanum seu potius Carthagin. cau. 7 eL 8, e£ 
merito quidem : quis enim justiüicabitur in conspectu 
Bomini vivens ? « Quotidie vel cogitatione, vcl verho 
delinquizmus, inquiuut Paises coucil. Toletani iw, 
ean. 9; quotidie hanc orationem effundere iu cou- 
épeciu Dei debemus. — Quisquis ergo sacerdotum vel 
subadjacentium clericorum hanc orationem domini- 
cam quotidie aut in publico, aut in privato officin 
przterierit, propter superbiam judicatus bonoris Sui 
ordine privetur. » Vide S. Aug. epist. 157, 176, 178, 
nova editionis. 


Purgent se ab hujusmodi vitio.] Scilicet rancoris, 
iracundix, dissidii, contentionis, sicuti loeum istum 
explicat Hincmarus Hhemensis episcopus ad Rotrudem 
sic scribens (Apud Ffodeard. 4. v dist. Hhem., cap. 
91) : « Scitis quia Regula quam professa estis, pro- 
pter sceandalorum spinas, qus eriri ia monasterio 
$olent, orationem dominicam it matutjuis et vesper- 
tinis officiis, iia ut omhes illam audiant, a priore 
erari prxcipit, ut timentes convenientiam qua dici- 
mus : Dimi!te nobis debita nostra sicat et nos dimit- 
timus debitoribus nostris, omnem rancorem de cer4e 
nostro pellamus. » Duabus porre de cawsis oratio- 
nem dominicam alta voce decamtari volui-se 8. B-- 
nedictum post Hildemarum doeet Durandus. (Lib. «i 


 Ration., cap. 5), scilicet propter simplices, et aetutas, 


Propter simplices, ut audiente& erationemi domiui- 
cam, illam memoria retineant : sed hanc rationem 
merito refellit Haefienus |. vri, tract. 8, disq. —. 
Propter astutos, qui δὶ taciti orationem domieican 
recitarent, petitionem de dimittendis peccatis prie- 
termittereut, ne forte duplici se vinculo ligareut. 


Catteris vero agendis.] ld est horis canonicis. 

Ultima pars ejus orationis dicatur, ut ab omnibus 
respondcatur, Sd libera nos a maln.] Solis matutiuis 
vespertinisque horis orationem doninicam alte pro- 
nuntiari voluit, quia nec oriri, nec occidere sulein 
super iracundiam nost:.am desiderabat. 


am —— d À——M'—IHÓ— ÓÁ—  — HÓÁ -.----- ---  - -- πιάνο 


CAPUT XIV. 


In natalitiis sanctorum qualiter agantur vigilia. 


in sanctorum vero festivitatibus, vel omuibus 
solemnitatibus, sicut diximus dominioo die agendum, 
jta agatur : excepto quod psalmi aut antiphon:e vel le- 


ctiones, 3d ipsum diem pertinentes, dicantur. Modus 
autem suprascriptus teneatur, 


COMMENTARIUS. 295 


Natalitia sanctorum vocat hic S. P. Benedictus D dus cum in SS. festivitatigus wia nobis esse consi - 


festivitates eorum ; quastribus potissimum de cau-is 


jn Ecclesia celebramus. Primamassiguat S. Augustinus - 


(Serm. 220, in append.) seu quivis alius his verbis: 
« Quotiescunque sanctorum wartyria celebramus, to- 
ties laudes Salvatoris edicimus ; et quoties eorum asse- 
rimus passiones, toties Christi gloriam priedicamus : » 
ita propheticum votum adimpleutes : LaudateDominum 
im sanctis ejus. Alteram causam indicat S. Cxssarius, 
cum dicit. (Serm. 925, in append. Serm. S. Aug.) : 
« Solemuitates martyrum exhortationes sunt. mar- 
tyriorum, ut imitari non pigeat quod celebrare delc- 
ciat. » Tertia causa est ad eorum apud. Deum iinplo- 
randa patrocinia ; qua tria videtur notasse S. Bernar- 


deranJa docet (Serm. in vigil. SS. Petri et Pauli), 
scilicet auxilium seucti, exemplum ejus, confusionem 
nostram. 

Quare autem obitus sanctorum vocentur natalitià 
eorum, omnibus notum ; nempe, quia « tunc inca: 
peruut nasci ad vitam, cum vitam deposuerunt pro 
vita, » ut loquitur Peirus Damiaai (Serm. 25). 

In sanctorum vero festivitatibus vel omnibus solem- 
nitatibus.| Licet festivitas οἱ solemnitas idem fere 
sonent, ac promiscue pro invicem soleant usurpari, 
hoc tamen inter utrumque diseriminis alfeer posso 
ceuset llildemarus, quod festivitas ad natalitia sar- 
ctorum, solemnita3 ad Christi mysteria attineal : 


A1 , 


S. P. BENEDICTI 


151 


uhi etiam observat haud vacare mysterio, quod S. Ἁ feriales, quam lectiones et antiphonz:e; nam eadeuit 


benedictus solemnitatibus pramiserit terminum 
universalem omnibus , ad festivitates prxterimiserit : 
]n SS. festivitatibus, inquit, vel. omnibus solemnita- 
tibus; quia non omnes sanctorum festivitates , sed 
tantum przcipue ; omnes vero Cliristi solemnitates 
debent ab Ecclesia celebrari. « Solemnitates autem 
Christi , ax eode, sunt Nativitas, Circumcisio , 
Apparitio , Pr.sentatio in templo, Coina Domini , 
l'arasceven, Sabbatum sauctum, Pascha, Asce«sio, 
Pentecosten. Festivitates vero S3. qux» ypr:ecipu:e 
habentur, sunt duodecim Apostolorum , S. Joaunis 
Baptiste, S. Laurentii, S. Mariz in medio Augusti, 
S. Martini, S. Cxcilie, S. Agatlizg et S. Agnetis, et 
S. Benedicti in Quadragesim:e diebus ; et in calendis 
Novembr;s celebratur festivitas omnium SS. lst:e 
omues, quia per totum mundum celebrautur , ideo 
sunt pracipux. Deinde precipue sunt omnium 55. 
qui in illa civitate requiescunt, ubi eorum corpora 
humata suut. » Hactenus. Hildemarus. Aliter. Ber- 
nardus fesii:itates a solemnit:tibus ita videtur dis- 
tinguere, ut. solemnitates ad Christi sive sanctorum 
festa prx:cipua ; festivitates vero ad alia minus prze- 
eipua, de quihus officium 12 lectiouum ce:ebratur , 
pertinere videtur. Sed lHiildemari sententiam, quam 
sequuntur Doherius et Menardus, quam etiam indicat 
Amalarius ia Supplemento, prieierrem. 

9996 Sicut diximus dominico die agendum, ita 
agawur.| Quei in. locum Boherius : « Hoc, inquit, 
adverbium sicut notat identtaiem 1n principiis et 
finibus vigiliarum; in mediis vero sivilitudinem ut 
sequilur, quia ad numerum et dicendi moduu 
relertur. » Quasi diceret, hoc idem -it principium 
vigiliarum quod in dominica; nempe Deus, in adju- 
torium ; Domine, labia mea aperies : psalmus tertius 
ei nonagesimus quartus ; idem sit finis nimirum Te 
Deum ; Te decet (aus. Psalinii vero, autiphouz, le- 
ctiunes, respou-oria, non ad dominicaimn, sed ad ipsam 
diem perüuentes dicantur ; ia tameu ut sicuti 
dominica duodecim psalmi totidemque lectiones 
dicuntur, totidem etiam in SS. festivitatibus omni- 
busque solemn tatibus dicautur. 

Eacepto quod psalmi, aut antiphoue, vel lectiones 
ad ipsum diem pertinentes. dicantur.] vc verba ad 
ipsum diem pertinentes duplicem sortiri possunt ex- 

cationem, scilicet ad ipsum diem festum qui cele- 

ratur et colitur, vel ad ipsum diem ferialem in quem 
incidit tale lestum. Atque bune postremurm sensum, 
teste Bernardo Cassinensi, magsa animorum con- 
teutione defenderunt olim nonnulli monachi, lioc 
praecipue nixi fundamento, quod integrum in septi- 
mana Psalterium recitari jubeat S. Beneuictus. Sed 
huic opinioni duo opponit idem Bernardus Cassinen- 
sis : 1* contrariam consuetudinem, quie legum optima 
est interpres; 2* quod S. Benedictus precise nun 
prsecipiat dici inte;1um per hebdumadam Psalterium, 
sed centum quinquaginta psalinos, uti se ipse expli- 
cat, Potuissel addere S. Benedictum, cuu Psalterium 
omni hebdowmada decurri praecepit, non absolute 
locutum fuisse, sed hypothetice, posito scilicet quod 
festa. non eveniant, quae illis temporibus rariora 
erant. 

Caterum hxc Bernardi sententia, qus vulgaris 
est, et pene omnium, his posset iusu;.er argumentis 
lirinari. 1* Quod non magis dicendi suut psalini 


prorsus tnodo de his loquitur S. Benedictus. Porro 
quod nec lectiones, nee antiphon feriales dici de- 
beant in vigiliis sanctorum , facili negotio demon- 
sirari potest. Nam quoad lectiones, duodecim in 
festis przescribit S. legislator, ita ut quatuor uhiime 
semper siut ex Novo Testameuto; in feriis vere 
hiemalibus tantum tres, in :estivis unicam duntaxat 
ex Veteri Testamento. Quzro itaque uhi quatuor 
accipientur lectiones ex Novo Testamento. in. iis 
feriis in quibus Vetus legi Testameutum consuevit. 
Similiter quoad antiphonas, quas S. Parier dominicis 
ad primum secundumque nocturnum as-ignat, in 
feriis tantum ad prinium : unde si antiphonze fe:iales 
iu sanctorum vigiliis dicantur, non reperio d:cendas 
in secundo nocturno sicut in dominica, cujus tamen 
modum, omnino servari S. Pater instituit. Modus 
autem. supradictus. teneatur. 2'* Quod Cistercienses, 
qui Regulam 5. fienedicti ad litteram sibi servandam 


p '"oposserant, in lestis SS. ad omnes loros diurnas 


psaliuos quidem feriales retinuerunt, sed ad noctar- 
nos auctoritate hujus capitis convicti mutaverint ; 
unde cardinalis Bona : « In vesperis, inquit, $4977 nun- 
quam psalmos feriales mutamus ad mentein Kegule, 
quie jn fesivitatibus psalinorum mutationem pro 
nocturnis tantum vigiliis permittit. » δ᾽ Quod eum 
Aquisgrauense concilium, nimis facilem quorumdam 
abbatum ordinem a S. Benedicto in otficio institutam 
mutandi liberiatem cohibere desiderans, statuerit 
(Can. 5), ut officium quod in Regula S. Benedic 
continetur, celebrent monachi , feriales tamen ps.luius 
h:ud retinuerit, ut facili negotio potest. colligi ex 
Amalarii Supplemento paulo post przedieium cunci- 
liuu scripto. 45 Quod cum pontifices dispositum a S. 
P. Bene ficto. ordinem. psalmodie haud mutare vo— 
lueriut, ut docet Waifridus Strabo lib. de tteb. eccl. 
c. 25, nullo tamen probari potest exemplo aut facta» 
psalmos feria'es in aliquo orJinis Benedictiui ioua— 
&terio ad vigilias nocturnas sanctorum aliquando 


C fuisse decantatos. Ad vigilias dico, nam de sulig 


vigiliis agitur. hoc capite, non de horis diurnis, in 
quibus feriales psalmos cantant Cistercien-es. isthaec 
argumenta alicujus mihi videntur esse ponderis,qua 
nihilominus libero cujusque judicio , haud grav.usm 
committo. 


Modus awtem suprascriptus teneatur.] In. numero 
scilicet rerum dicendarum. Ex quo patet ad mentea 
δου! nulla de sanctis trium lectionum festa cele- 


:brari debere, sed tantum duodecim. lecte ergo 


Boherius in secundo commentario scripsit : « (Quidam 
faciunt tres de quibusdam sauctis, et licet lectiones 
el responsoria reciteutur de sauctis, psalmi tamen 
[eriales dicuntur; sed talis quidem mixtura huic 
uon concordat Regule; nec etiam probatur sancio- 
rum festivitas nisi dicantur duodecun lectiones, ut 
in dominica, ad quam hic magister notanter remittit, 
qui etiaut cupiunt hauc ad littera servare ltegu.am, 
habent hoc modis vinuibus e:nenJare, » Et liac forte 
ratione in Cassinensium Declarationibus anno 4599 
scriptis legimu?, « de sanctis non debere tieri aliter 
quam duodecim lecliones aut. cominemoratiunem , 
praier quain iufra octavas, quo tempore tres debeut 
lectione» 1antum dici. » Quandonam vero apud uo- 
stros incoperint festa trium lectionum nos latet. 


. 
dum — à a I V PD ————————————————M— EBORE, 


CAPUT XV. 


Alleluia quibus temporibus dicatur. 

À sancto Poscha usque ad Pentecosten ^, sine iu- 
termissione dicatur alleluia, tam in psalmis quam in 
responsoriis. A Pentecoste » autem usque ad caput * 


Quadrayesimip omuibus noctibus cum sex posterio- 
ribu: psalmis tantum ad. nocturnas dicatur. Ouni 
vero dominica extra 993 Quinquagesimam eastica, 


* Al., Pentecosten, oinisso ad, 


« Al., it caput; al. caput. 
Plures mss., a Pentecosten. 


455 


REGULA COMMENTATA. CAP. XY. 


A^ 


matatini *, prima, tertia, sexià, nonaque, cum A responsoria vero nunquam dicantur eum  elleliia , 


alleluia, dicantur; vespera vero cum antiphona 5 ; 


4. Uxon., a matutinis ; Flor., matutinos. Notatetiam 
Hlildem. quosdam colices legere ad matutinos , quod 
ipse reprobat. Comp., matutina, al. , matutina. 


nisi a Pascha usque ad Pentecogten *. 


b Oxon., ante fana. 
€ Al., usque Peutecosten. 


COMMENTARIUS. 


Speciale 5. Benedictus caput instituit de alleluia, 
tanquam de voce divina. vereque angelica , nec nisi 
ab angelis, cut certe ab homin'bus vit; puritate 

. angelicos spiritus imitantibus decantanda. IIac nimi- 
rum voce coelestes illi spiritus Deum in ccelis per- 
tuo collaudant, sicuti qui audivit eos, testatur 
o»nnes evangelista (Apocal. x:x). llanc inter lo- 
mines primu. decanlosse perhibetur Aggsus pro- 
pheta, qui, ut scribit Epiph:mus (De Vit et mort. 
proph.) , alleluia cantavit anno ante Christum 517, 
, cum novam templi structuram vid.t, ut adinplere- 
tur quod. venerabilis ille Tob:as prophetico spiritu 
predixerat: Ez lapide candido et. mundo omnes 
platec Jerusalem sternentur, et per vicos alleluia can- 
labitur (Tob. xii). Hanc in nova lege non. modo 
clerici aut monaci celebraruut, sed ipsi etiam reli- 
qui Christi fideles, testante S. Hieronymo (Epist. 17): 
« Quocunque te verteris, arator stivam tenens alle- 
nia decaniat. » Hoc siguo sanctimonia!e3 ad. colle- 
ctam vocabantur, ut scribit ideu S. Hieronymus 
(Epist. 21). Quin et ipsi infantes in hanc vocem lin- 
guam primum solvere docebantur, ut ex eodem col- 
ligitur (Epist. 7). 

Quid autem sit alleluia, quidve significet , paucis 

docet S. Augustinus (Serm. 245, in append.) seu qui- 
, vis alius: « Quid est alleluia? inquit, verbum He- 
breuwm 681. Alleluia, Laudate Dominum; alleluia, 
Laudate Deum. » Hebraicam tamen vocem retinuit 
ecclesia , idque « propter sanctiorem auctoritatem 
quamvis interpretari potuisset, » ut loquitur idem 
S. doctor (Lib. 11 de Doct. Chr. cap. 11). Que quam- 
vis ade» celebris apud Cuüristianos exstiterit, atque 
a SS. Patribus tantopere commendata , perversoruin 
tunes jacula non latuit, suos passa adversarios , 
maxime vero Vigilantium, qui, ut scribit S. Hiero- 
nymus (Advers. Vigil.), nunquam nisi in Pascha 
alleiuia cantandum esse dicebat; cujus fortassis iu 
ertoris odium toto fere annoalleluia decantari voluerit 
S. Benedictus edito hoc capite. 
... A sancto Pascha usque αὐ Pentecosten.] Quasi di- 

ceret, ab initio Pascb:x usque ad finem Pasche : totum 
enim paschale tempus, ut scribit lildemarus, Pascha 
dicebatur. ! 

Usque ad Pentecosten.] Et ejus octavam, ut iuter- 

pretatur idem Hildemarus. 

^. $99 Sine intermissione dicatur. alleluia, tam in 
psalmis.] Hoc est in. fine psalmorum, iuquit. Bohe- 
rius. 


tantum ad nocturnas dicatur.] Scilicet privatis diebus, 
sicu!i przeseribitur eap. 9. Nam dominicis sex poste- 
riores psalmi cum antiphona suut dicendi ex cap. 14, 
sola cantica cum alleluia cantanda. 

Onni vero dominica extra (uadragesimam canfica, 
maltu'ini, prima, tertia, sexta, nonaquecum alleluia di- 
cantur.] Quem in locum Hil.lemarus : « Suni, i quit, 
qui intelligunt matutini geni'ivum casum esse, ut 
sensus sit cantica in matutino ; quia cantica pro psal- 
mis esse dicta intelligunt et di: uut. Illa vero cantica 
qu: ad vigilias jussit dici in deininica nihil iumpe- 
diunt, eo quod jun. dixerat superius; sed melius est 
ut cantica sit nominativus; simil ter sit nominativns 
eliam matutini. » Notandum vero est quod ait S. De- 
nedictus, extra Quadragesimam ; quia mos semper 
obtinuit ut in Quadragesima non caneretur allelu a, 
« quod universalis Ecclesi: consensio in cunctis ter- 
rarum partibus roboravit, » inquit coac. Tolet. iv, 
cau. 140. Extra Quadragesimam vero varix fuerunt 
Eccle-iarum consuetudines; nam in. Africa, teste S. 
Isidoro (Lib. 1 de Divin. Offic., c. 15), solis domiri- 
cis ac quinquaginta post Resurrectionem d'ebus. al- 
leluia cantabatur pro significatione luturze resurre- 
ciionis et Imtiti:e. Additque : « Verum apud nos, se- 
cündum antiquam [lispaniarum traditionem, pr:eier 
dies j^juniorum et Quadragesimain, omni tempore 
canitur alleluia. » S. Benedictus auiem. nequidem 
jejuniorum dies excipit. Nunc vero ge eralis Eccle- 
si: consuetudo est ut in Septusgesima dimittatur al- 
leluia; id quod inde factum ex.siiimat Hildemarus, 
quia olim quadragesim:le jejunium inciperet a. Se- 
ptuagesima; ex quo acciderit u! cessante consuetu- 
dine liac dominica incipiendi jejunii, ant: quus tamea 
in Septuagesima diinittendi alleluia ritus remaaserit. 
Idem asserit Bernardus Cassinensis, aitqne nonnul- 


os suo adhuc tempore observare 300 jejunium 


quadragesimale a Septuagesima, quod tamen de $0la 
carnis abstinentia intelligendum esse indicant se- 
quentia haec ejus verba : « Quibus a'iis temporibus li- 
cet comedere carnes, et ex tunc iucip'unt abstinere. » 
Et revera inceptum fuisse a Septuagesim^ quadra- 
gesimale jejunium patet ex Alcuini epist. ad Carvlum 
Maguum. 

Vulgo tamen hujus consuetudinis auctorem faciunt 
Gregorium Magnum, qui, ut babet de eo breviarium 
Romanum, « constituit ut exira id tempus quod cou- 
tinetur Septuagesima et Pascha, allelua diceretur. » 
[n synodo etiam Aquisgranensi. (Can. 50) statutum 


Quam in responsoriis.] Atque etiam in antipbonis [ est, « ut alleluia in Septuagesima dimittatur » ἃ imo- 


et versibus, nai eadem est raijio, quam confirmat 
praxis, ubi quod antiphonas spectat, aliqua&ido | in 
fine, aliquando initio ponebatur alleluia, verbi gra- 
tia : Alleluiu. Sancti tui, Domine, eic. Alleluia. In 
velamento, etc. Solemne autem !uit toto hoc temporis 
intersti.io ob Cliristi resurrectionem per universain 
Ecclesiam alleluia cantare, ut. patet ex his S. Augu- 
stini verbis (Epist. 55) : Ut autem alleluia per hos 
&olos dies quinquaginta. cantetur. non usgueqnaque 
observatur; nam allis diebus varie cantatur alibi at- 
que aiibi; ipsis tamen diebus ubique. » 

A Pentecoste autem usque ad caput Quadragesimr.] 
Hoc est ad domivicam primam Quadragesima, qua 
$ucipiebat quadragesimalis ohservatio, saltem in Oc- 
Cilente; necdum euim quatuor. iliis. pra cedentibus 
dicl.us servabant jejuuiuin, quod ex S. Gregorii papae 
institiitione originem ducere creditur. 

Omnibus ncclibus. cum 8 xz. vosierinibus palis 


nachis; quod iamen non ita semper usquequaque 
receptum fuit, ut ab omn.bus in Sepuiagesima dimit- 
teretur. lllud. enim reiinuisse Cistercienses constat 
ex lib. Usuum Cist. cap. 10 et 15, et ex illa Petri 
Abaelardi exprobratione (Epist. 5) : « Alleluia nec in 
Septuagesima communi E; cle-ix$ more iterinittitis, 
sed usque ad Quadragesimam retinetis. » hetinuerunt 
certe usque ad aunum 1604, quo, ut scribi! Juanues 
Craesbeeck, decre'o capituli generalis illud deponere 
ceperunt; quamvis Cirtercienses Heformate Congre- 
gauonis in Hispania in capitulo generali anni 1557 
Hllud jam dimisissent, et docet nos Angelus Manrique 
iu serie abbatum Palatiolensis monasterii , ad abba- 
tem 51. Retinebant et alii Benedictini monachi ad- 
liuc tempore Radulfi Tungrensis, auctoris non ita an- 
tiqui, uti ipse testatur his verbis : « Benedictini au- 
tem et Arnbrosiaui servant alleluia usque ad domini- 
cam Quadzagesine. » Betinuere et Dursfeldeuses ex 


485 


S. P. BENEDICTI 


456 


eorum Ordinario eap. 15. Neque hoe mirum videri A dicit Amalarius, lingua Lotina hamihor est Webrosa, 


debet in stricüoris observant zinulstoribus mona- 
clriis, cum Ambrosiani et nonnullze Ecclesi:e tempori- 
bus Gregorii septimi pape, uti observat Menardus 
noster, alleluia ad Quadragesimam usque cantarent. 
Sane in novissimo breviario Ambrosiano a S. Carolo 
edito legitur sabbato ante dominicam 1 Quadrage- 
simz dimittendum esse alleluia, et ejus laco assu- 
mendum, Laus tibi, Domine. Scribit porro Amalarius 
in Supplemento (Analect. tom. II) S. P. Benedictum 
hanc consuelndinem traxisse ab oflicio Arebro- 
siano. 

Quare autem in Quadragesima dimittatur alleluia, 
docet concilium Toletanum 1v his verbis (Can. 11) : 
« Cognovimus quosdam llispaniz sacerdote: qui in 
Quadragesinmz diebus alleluia decantant, qued dein- 
ceps interdicimus fieri, statuentes ut in. omnibus 
predictis Quadragesimz diebus, quia tempus est 
non gaudii, sed maroris, alleluia non decantetur. » 

Sed quzret aliquis cur dimisso alleluia, decante- 
mus Laus tibi, Domine, quod ilem significat. Ke- 
spoudeo benedicenuum esse Dominum in ormai tea- 
pore : sos autem retinere Laünum idioma, quia, ut 


convenientior proinde temporibus luctus ei peeai- 
tentiz. Sane alleluia vox est Ixtitize et exsultationis, 
nihil in ea nisi gaudium redolet : unde refertur in 
lih. iv Revelat. S. Gertrudis cap. 27, omnes hae in 
dictione vocales repenri, preter solam vocalem Ὁ, 
que dolorem signiflcat. De liac voce videsis 301 
Menardum, Haelítenum lib. vri, tract. 8, disq. 1, et 
Josnnem Bona de Divina Psaltn. cap. 16. 

Vespera vero cum antiphona. Responsoria vero nun- 
quam dicantur cum alleluia nisi α Pascha usque ad 
Pentecosten. Sive sit festum alicujus sancti, sive quse- 
libet atia solemnitas; qui enim dicit nunquam nullo 
tempore permittit. Ergo nec die Nativitatis do- 
minice, nec jn ejus Apparitione. « Unde nos, 
inquit Hildemarus , ipsum responsum, quia in 
Epiphania canitur cum alleluia, ob hoc dimisi- 
mus, quia Hegula precipit ut nunquam dicantur 
responsoria cum alleluia, e:c. » Pra»crihit tamen 
legula Magistri (Cap. 45) ut « ἴᾳ Natali Domini us- 
que ad Epiphaniam omnes antiphon: vel responsa 
ria die noctuque cum alleluia psallantur. » 


COp— — ———— - ς — —H ue ———pp— D——————— Je "—Pou m pesuquovmpUM", 


CAPUT XVI. 


Qualiter dicina opera per diem agantur. 


Ut ait propheta, Sepiies in die laudem dizi tibi 
(Psal. cxvin). Qui septenarius sacratus numerus ἃ 
nobis sic implebitur, si matutipi *, primas, tertia, 
Sexi2, Dnonz, vespera, completoriique tempore, no- 
suae servitutis officia pereolvamus, quia de his horis 
diurnis 5 dixit: Septies in die laudem dixi tibi. 


ἃ AÀI., si matutino. 
b Deest ip Uxon. et quibusdam aliis diurnis. 


Nam de nocturnis vigliis idem ipse propheta sit : 
Media ποιοῖς eurgebam ad confitendum tibi (10idem). 
Ergo his temporibus referamus laudes Creatori mo- 
siro super judicia justiti.e &»$£; id est matulinis, 
prima, tertia, sexta, non2, vespera, cempletorio *, 
et nocte surgamus ad confitendum ei. 


c Narb., completoria, 


COMMENTARIUS. 


Agit presertim hoc capitulo S. P. Benedictus de C nicz recensentur, scilicet matutinum, teriia, sexta, 


ranoniearum horarum numero, de quibus priusquam 
ltegulze textum expendamus, nonnulla primittenda 
sunt. Certe mos semper in Ecclesia viguit, certis 
statisque horis Deo quotidie laudes persolvendi, licet 
diversas diversa tempora ant loca liabuerint consue- 
tudines. Nam bis tantum in 309 die conveniebant 
AEgyptii monachi, pro nocturnis scilicet vigiliis et 
pro vesperis ex Cassiani lib. t, c. 2, reliquum diei 
tempus ín cella inanibus operando transmittentes, 
nec tamen psalmodiam  intermittentes. Idem in 
monasterio S. Juliaui cognomento Sabe vigebat 
mstitoutum ex "Theodoreti Philotheo cap. 4. In 
monasterio etiam S. Publii Zeugmatensis die inci- 
piente cantabant matutinos, eodemque desinente ves- 
pertinos. 

Tabennenses monachi tres quotidie persolvebant 
horas canonicas, vigilias nocturnas, nonam, et ve- 
Speras, ut doc.t Palladius in Lausiaca c. 38, Toti- 
dem sabbato et dominica celebrabant /Egyptii mona- 
chi, in quibus przeter nocturnas vigilias et vesperas, 
hora tertia sacr& communionis obtentu, ut scribit 
Lassianus (Lib. m, cap. 9) conveniebant. 

In vita S. Eupraxize, quie sxculo iv florebat (Boll. 
. 45 HMart.), fit mentio nocturus psalmodim, tertiz, 

sexUe, non:e, et vesperze. Easdem horas etiam per- 
salvebant Áfri, ut testatur S. Cyprianus (De Ürat. 
sub. fin.), quamvis in iis expendendis postea remis- 
siores exstiterint, ut eorum bac 1n re seguitiem illis 
exprobrarint Donatist», uti observat S. Augustinus 
(Epist, 85). Easdem quoque ab. apostolis celebratas 
(uisse patet ex Cassiano (Lib. m, cap. 2). 

in Constitutionibus apostolorum sex hors cauo- 


nena, vespera, et gallicinium. Totidem recenset S. 
Hieronymus: in Epitaphio Paul:e : « Mane, hora ter- 
tia, sexta, nona, vespere, noctis medio per ordinem 
Psalterium cantabaut. » Per mane autem intelligit 
diluculum, ut patet ex his ad Eustochium verbis : 
« Horam tertiam, sextam, nonam, diluculum 

que et vesperam nemo est qui nesciat. » Eamdem 
statuit numerum in epistola ad L:ttam de Instituione 
filie: « Assuescat exemplo ad orationes et psalmos 
nocte consurgere, mane hymnos canere, tertia, 
sexta, nona hora, stare in acie quasi beliatricem 
Christi, accensaque lucerna reddere sacrificium ve- 
sperünum. » Denique Regula Cujusdam ad Mona. 
chos decernit (Cap. 30), ut « tribes conventibus 
diei, totidemque noctis tempore in ecelesia » €onve- 
niatur. 

S. Aurelianus ad Regul: ealcem scripsit ordinem 
psalmodi:x ἃ snis monachis servandum, in quo se- 
ptew notat horas canonicas, mentionemque fecit 
tertie, sext», nonze, lucernarii, duodecima, noctui- 
norum et matutinorum,. Eamdem numerum horarum, 
licet diversis temporibus persolvendarum, in 800 io- 
nasterio observatum fuisse docet Cassianus (Lib. ui, 
cap. 5,4 et 5) ; celebrabant enim nocturnss vigilias, 
matutinos, qui ad auroram dicebantur; alios matu- 
Linos, qui nostra primae respondehant, quosque suo 
tempore institutos fuisse testatur, tertiatb, sextam, 
nonam, et vesperas. Similem etiam vumerum iu 
monachis sui temporis agnovit Cassiodorus, cum 
scribens in psalmum cxvii, exponensque illum ver- 
siculum: Sep:ies in die laudem dixi tibi, sic loqui- 
tur: « Si ad litteram hunc numerum velimus advere 


451 


REGULA COMMENTATA. CAP. XVI. 


458 


vere, septem illas significat vices qnibus se monacho- A — Ex dictis hactenus satis refutata manet. Neaczesa- 


rum devotioconsolatur, id est, matutinas, tertiam, sex- 
tam, nonam, lucernarium, completorios, noctuenos. » 
Similes horas instituit Regula S. Isidori, cap. 7. 
nique S. Basilius septein etiain horas recenset in 
serm. 1 de lustitutione inonachorum, ubi sic Jiscur- 
rit : «ls maxime horarum inodus tenendus est, qui a 
sanctis viris ad orationem descriptus est. Eteniin exi- 
mius ille David ait : Media nocte surgebam αὐ confi- 
tegdum tibi super judicia justitie tue; quem sane 
quoque Paulus et Silas secuti reperiuntur, qui, in 
carcere positi, circiter mediam noctem Deum ambo 
collaudarent. Addit deinde idem propheta : vespere, 
mane et. meridie. Quin et Spiritus sanctus circiter 
horam diei tertiam adfuit, sicut in Actis accipimus... 
Porro nona doininicze passionis memoriam refert... 
Verum quoniaui irem hoc. est apud eumdem Dav.d : 
Septies in die laudem dixi tibi super judicia justitie 
Ug , teinpora autem. illa que diximus orationis, 
septenarium numerum non conficiun!, bipartito di- 
videnda est o.atio meridiana, ita videlicet ut pars 
wna cibum praxcedat, altera. subsequatur, quo. per- 
petua h:ee nobis formula sit Deum septies per sin- 
gulas dicrum conversiunes laudibus celebrandi. » 
ljactenus S. Dasilius, qui licet videatur horas 
septem admittere, revera tamen nou. nisi sex aguo- 
$Cit ; nam sextam, quam meridianam vocat, in duas 
dividit, nulla facta prima aut completurii mentione. 
Alibi vero (ftegul. Fusior. c. 57) quinque per diem 
assign»t horas, tres per noctem, scilicet per diem 
matutinum sive diluculum, tertiam, sexiam, nonai, 
et euclaristiam completa die; per noctem vero pe- 
titionem nvctis luitio, med:am noctem, et ante dilucu- 
lum ; quie forte tribus vigiliarum nostrarum nocturnis 
respoudent, Nulla facta prix aut completorii menuo- 
ue, nisi forte quis cum Menardo dicat petitionem de 
qua hic S. Basilius esse completorium ; 4υ8 tamen 
completa jam die inceeptaque nocte dicebatur, cujus 
nec meminit in supra citato serm. de lustitutione mo- 
Bach., nec quisquam, saltem quem sciam, ante euin 
in Oriente. Quidquid sit, certe ex dicitis hactenus 
patei ante S. Denediclum a nul'is celebratas fuisse 
septem simul horas canonicas, quas nunc observat 
Ecclesia; nam licet essent omues jam institute, non 
omues tamen eodem dicebanturin loco, aliis primam, 
aliis completorium pr:etermittentibus. Septein horas 
in die naturali persolvebant nonnulli, ex quibus sex 
ut plurimum in de artificiali, septimam nocte de. 
cantabant. At vero S. P. Benedictus prophetze secu- 
tus exemplnm, septem in die 411} Π 018} horasinstituit, 
εἰ noctead confitenduin Deo fratres surgere voluit. Qui 
autem post eum supervenere legislatores, hunc etiam 
numerum auxerunt; nam S. Fructuosus episc. Biraca- 
rensi- iu prima Regula (Cap. 2 ei 5) undeciin hora- con- 
stituit. primatn, secundam, terliam, sextam, nonam, 
duodecimam, vesperaw, initium noctis, synaxim ad 
euediam noctem, synaxim postinediam noctem, et ma- 
tetinum. In sccunda (Cap. 10), quindecim, primain, 
secundam, tertiam, quartan, quintam, sextam, septi- 
τη, oCLvvam, nona, decimam, undecimam, vespe- 
ram, inediam noctem, galiicinium ; decimam quintain 
non expressit, attamen tot instituisse patel ex textu. 
Denique priiermittere hic nequeo quod de insti- 
tuta psallendi ratione 402, ab Alexandro Acceineto 
in monasterio 2d Eupnratem zeiticato scribit anon - 
mus. (Bol., 45 Jan.): « Primum in licgula. sancte 
inglituuonis norma apostolicam suscipit, statuitque 
Lertam, »extam, uonam, et simul nociurnum. De- 
inde expeudit quid Deus exiga!, et invenit ubique 
septimum numerum  przedicari, quemadmodum di- 
citur : Septies in die laudem dixi tibi ; et illud statuit 
exsequi ; quod et perfec:t, septies interdiu, et noctu 
sepues concipiens preces, septennio hunc secutus 
e»t tenorein, » Postea vero nec his contentus jogeu 
psalmodiain instituit ; quam etiam in pluribus ordinis 
nosiri monasteriis viguisse probat uoster  Mabillo- 
nius ( Pra[at. ad sec. ww, part. n). 


PArROL. LXVI 


riensis Ecclesix* clericorum temeritas, qui Basilio 
Magno aliquando vitio vertere ausi sunt quod. statis 
certisque horis Deo laudes persolveret, dicentes 
moris id non fuisse magno Gregorio Thaumaturgo 
appellato; quos ille epist. 65 confutat. Sed et im- 
pietas. Lampetii heretici, ex coeno Massalianorum 
exorti, eos qui definitis horis divina celebrarent of- 
ficia adhuc legi servire asserentis, uti videre est in 
Bibliotheca Puotii, n. 52, de Synodo Sidet:na. Sed 
ad Regul:e textum veniamus 

Ut ait. Propheta : Septies in die laudem dixi tibi.] 
Quasi semetipsum aut alium quemlibet interrogando 
S. P. lienedicius in. hujus. capitis titulo dixerat : 
Qualiter, id cst quoties, divina opera per diem agan- 
tur? Postea quasi respondendo, inquit Hild: marus, 
et post eum Bernardus Cassinensis, reponit : Ut ait 
propheta : Septies in die laudem dixi tibi, prophetica 
verba, sicuti aiunt predicti auctores, non sensui suo 
adaptans proposito : nam propheta numerum defiai- 
(m pro indefinito assignat, ut idem sit septies quod 
Sseitiper, econtra vero S. P. Benedictus. 

(ji septenarius sacratus nume«us, etc.]Septenarism 
unmerun sacratum appellat ob innumeia qus in 
5656 includit sacramenta ; ex quibus aliqua revelt 
S. Bruno Signieusis episcopus his verbis (Lib. iv 
Sent. , c. A5, serm. 2): «Consiat. non solum. apud 
nos, verum etiam apud δ οι} sapientes, septenarium 
numerum sacratissimum ac perfectissimum esse, 
quoniam et omnia tempora, et omnes uuineri in eo 
continentur. Constat enim ex pari id est quatuor, οἱ 
ex primo impari id est tribus: omnis autem numerus 


. aut par est, aut impar. Omnis ergo numerus ex 


septenarii partibus constituitur, et. per hoc alii nu- 
meri in hoc uno numero continentur. llinc est quod 
Judzi septem diebus cowedunt azyma, hinc est quod 
septem diebus celebrant festivitates, hinc est quod 
mauus sacerdotum quando ordinantur septem diebus 
unguntur et con:ecrantur, hine est quod pontifex 


C taugens in sanguine digiium septies projicit contra 


propitiatorium et fores tabernaculi, hinc est quod 
leprosus concluditur septem diebus, hinc est quod 
Maria soror Moysi septem diebus mansit extra castra, 
hinc est quod muri Jericlio septies cireumdantur et 
corruunt, hinc est quod septies ia dielaudem Domino 
dicimus, liitic est quod non solum septies sed etiam 
septuagies 305 sejties nostris debitoribus dimittere 
jubemur, hinc est quod templum S lomon septem 
annis adificatur et septem diebus dedicatur. Moc 
septem Ecclesie, septem candelabra, septem  lucer- 
ne, septem sigilla, septem angeli tuba canentes, 
septem panes turbam multam in deserto reficientes, 
et se;tem grau Spiritus sancti significare videntur. » 
Vide Menardum ad liunc locum, et Joannem Bona 
de Divina Psalmod. cap. 2, $ 5. 

Quia de his horis diurnis dixit : Septies in die luu- 
dem dixi tibi.] Quem Prophetz versiculum de die 
artificiali late sumpto, prout aurora et crepusculo 
circumscribitur, S. Pater intelligit; hunc de die 
naturali, qui lucem et tenebras simul involvit, expo- 
nunt S. Basilius serm. 1 de lInstitutioue umouach., 
Ca-sianus et alii. 

Nam de nocturnis vigiliis idem ipse Propheta ait : 
Media nocte surgebam ad confitendum tibi,| Nocturnas 
vig.lias aucioritate diviua confirmat, Prophet» addu- 
cens exempluin, qui media nocte surgebat ad confi- 
rendum Deo: quod tamen S. Pater non sic. proponit 
quasi nos velleu media nocte surgere, quibus modice 
amplius de media nocte permittit; sed tantum ut 
ostenderet monachos nocte surgere debere, ut expo- 
uunt Hildemarus et Bernardus Cassinensis. Vid, 1. ἃ 
de Antiq. monach. Ritibus, cap. 1. 

Ergo his temporibus referamus laudes Creatori no- 
sire.| Non solum ore, sed etiam corde, imo corde 
amplius : nam, ut ait llildemarus, «llle laudes Dee 
refert qui toc quod ore dicit, corde cogitat. Et pro- 
pterea. vigilanter S. Benedictus subiunxit, cum dicit, 


12 . 


459 


his temporibus referamus laudes, et statim adjecit À 
Creatori nostro, ac si diceret: Ita laudes referamus, 
ut Creator noster cognoscatur : nam sunt mulli qui 
videntur laudes referre, sed non referunt Deo ; quia 
hoc quod ore dicunt, corde non intendunt. » 

Super judicia justitie sum.|] Super, id est. propter, 
infit Hildemarus ; his enim verbis quare Deo referre 
laudes debeamus tam in die quam in nocte. manifestat ; 
nimirum propter judicia Dei : quznam sint autem 
illa judicia non aperit, sed diclt esse incomprchen- 
sibilia, attamen justa ; sunt enim judicia justilig sud , 
que eum clara et aperia Boherio non videantur, 
judicia justitiae Dei asserit esse judicia Filii Dei, qui 
est justitia Patris. Et revera qu:e passus est a Judieis 
Christus judicia justitie Dei septem canonicis horis 
Ecclesia honorare intendit, ut patet ex his versibus, 
quos refert Boherius : 


In matntino damnatur tempore Christus ; 

Quando -urrexit primam canit ordo fidelis ; 

Tertia cum canitur, tunc est cruciamina passus ; 
Sexta sunt tenebre: per mundi climata facte ; 
Emissus nona est divinus spiritus hora ; 

Vespere clauduntur Chri-ti sacra membra sepulcro; 
Christo bissena custodia pouitur hora. 


Mos tamen tanquam historic:ze veritati minus confor- 
ines haud. omnino 306 probat cardinalis Bona (de 
Div. Psal. cap. 2, ὃ 50) ; nam resurrectio ante primam 
horam facta est, et quod de hora duodecima dicunt, 
in Evangelio non legitur : pre[erendi sunt ergo vul- 
gatissimi illi glossae in cap. 1 de Celebr, missarum : 


S. P. BENEDICTI 


40 


Hiec sunt septenis propter quas psallimus horis 
Matutina ligat Christum, qui crimina rurgat ; 
Priua replet sputis; causam dat tertia wv rtis: 
Sexta cruci nectit ; latus ejus nona bipertit ; 
Vespera deponit ; tumulo completa reponit. 


Multas alias pias institutionis septem horarum camo- 
nicarum adducunt causas, qui deofliciis ecclesiastieis 
tractatus ediderunt auctores, quas omnes hie referre 
presentis non est otii; unam duntaxat pro capitis 
liujus conclusione proferam ex Petro Damiani (Opusc. 
10, cap. 1): « Septem sunt levia minimaque peccata, 
inquit, in quibus non solum peccator, sed cti«m 
justus quisque quotidie labitur, etiamsi in excelso jam 
perfectionis eulmine stare videatur; qus profecto 
sunt : Cogitatio, ignorantia, inconstantia, necessita«, 
infirmitas, oblivio, subreptio..... Propter bzec igitur 
septem levia parvaque peccata, qus yro fragilitatis 
lhumanz debilitate cavere non possumus, hoc ex 
magisterio Spiritus sancti a piis Ecclesie doctoribus 


p institutum est, ut vota nostra per unumquetmque 
diem septies persolvamus. Hzc sane septem canoni- 


carum horarum officia quasi septem bap ism.tam 
lavacra in sanctze Ecclesi sunt gremio constituta, 
ut septem olfensionum maculas, quas ex quotidiana 
vite hujus conversatione contrahimus, totidem, ut 
ita loquar, orationis quotidians fluentis expiare cw- 
remus, quatenus assiduum corruptib.lis Vitze pulve- 
rem satisfactionis aura decutiat, et munda.:ae cou ver- 
sationis lutum superfusze orationis frequens unda 
detergat. » 


CAPUT XVII. 


Quot psalmi per easdem horas canendi ^ sunt. 
Jam de nvctarnis vel matutinis digessimus ordinem (C, gregatio fuerit, cum antiphonis; si vero minor,.ia a 


psalmodizs; nunc de sequentibus horis videamus. 
Prima hara dicantur psalmi tres, singillatim, et non 
sub una Gloria, Hymnus b ejusdem lors, post ver- 
sum Deus, in adjutorium meum. intende *, antequam 
psalmi incipiantur. Post expletionem vero trium 
psalmorum, recitetur lectio una, versus, et. Ayrie 
eleison, et τη 55:5 sint 4, Tertia vero, sexta, et nona, 
eodem ordine * celebretur oratio, id est versus, $807 
hymni ! earumdem horarum terui psalmi δ, lectio et 
versus, Kyrie eleison, et miss ἢ sint. Si major con- 


8 Al, dicendi. 

b AL, Hymnum. 

e Deest in Oxon., Cassin. et Flor., intende. 

4 Oxon. , Narb., Flor., et missas. Vict. p.. et míssa 
est. 
* Oxon., Flor., idem eo ordine. Lyr., Comp., item 
eo ordine. 

f Ozon., versum hymnus. 

& Narb., ternos psalmos, leclionem Ryrie eleison, 
ei missas. 

b Oxon., Narb., missas. Flor., misse sunt. 


directum psallanur i, 

Vespertina autem Syhaxis , quatuor psalmis eumum 
antiphonis terininetur, post quos psalmos lectio re— 
citanda est, inde responsorium, Ambrosianum ! uu, 
versus, caniicum de Evangelio, litania * οἱ oratiemm 
dominiea , et fiant. misse. Completorium ! auteu 
trium psalmorum dictione terminetur. Qui psalumm 
directanei sine antipliona dicendi sunt; post quom 
hymnus " ejusdem hurz, lectio una, versus, Agyram 
elcison , benedictio ^, et post missa fiant, 


i Narb., psalletur. Wild., Conch., psallatur. Vic— 
I93., canantur. 

1 Flor., Ambrosiants 

k Oxon., litanie. Cass., letanie. Flor. cum ΔΒ. uà 
quibusdam , letania. 

1 Narb., compleiorius. Flor., completorios. 

αι Narb., Aymnum... lectionem uncm , versum. , Fu 5- 
rie eleison, benedictionem. In Flor. etiam legitur Agya- 
num... lectionem unam. 

^ Al. benedictiones. 


COMMENTARIUS. 


Jam de nociurnis vel matutinis digessimus ordinem 
psalmodia, nunc de sequentibus horis videamus. Prima 
hora dicantur (res psalmi singillatim , et non. sub una 
gloria.| Sed. sub tipliei, ut ad quemque psalmuim 
gloriücetur Trinitas. Totidem psalmos ad tertiam, 
sextam, nonam, et completorium, quinque scilicet 
horas S. Pater assignat : « Ut quinque sensus nostri 
corporis tribus animz virtutibus excellere admo- 
Beaimur, ut ex toto corde, tota anima , tota mente 
diligamus Deum », inquit Amalarius in suppletento 
ATom. lH. Anal., 


Ilymnus ejusdem hore, etc., Kyrie eleison, et mis. 
$c sint. llacc omnia clara et aperta sunt, nee quid- 
quam in se diífieuliatis continent, nisi forte due 
extrema verba misse sint , in quibus ezponendis noa 
consentiunt omnes. Ut autem in re dubia et obscura 
lucis aliquid afferamus, prenotandune misse voca. 
bulum valde esse aequivocum. et ad mulia signis. 
canda usurpari 

Primo eniin, missa vulgo sumitur pro inerseato 
Christi sacrificio, quod in altari offerunt sacerdotes: 
juo sensu accipitur infra, cap. ὅδ : Im diebus auem 


461 


REGULA COMMENTATA. CAP. XVII. 


408 


solemnibus usque ad missas sustineant; et cap. 58 : A et reliqua. » Ex duabus hisce opinionibus postericri 


Post missas et communionem ingrediatur lector ad 
legenüum 

Secundo , missa sumitur pro festo alicujus sancti. 
Ita statuta S. Adalardi : 308 « Isti sunt dies in qui- 
bus eis ab opere dominico parcendum est... Nati- 
vitas Domini... Missa domnz Balthilde; » antiquz 
Germanis consuetudines ms., n. 50: « Diebus domi- 
nieis et festis ab ipsis calendis Octobris usque in 
missam S. Martini. » Et infra: « A missa vero 
S. Martini usque in Purificationem S. Mari, etc. » 
Vide vitam S. Gutlaci, n. 52 , 8850. ni, part. 1. 

Tertio, missa sumitur pro hora canonica, sive 
pro cursu divini officii. Sic apud Cassianum (Lib. i, 
cap. 15) : « Quare post níissam nocuirnam dormire 
non oporteat. » Et alibi (Lib. n, cap. 5) : « Missa 
canonica celebrata , usque ad lucem post hzc vigi - 
lian extendunt. » Et cencilium Agathense (Can. 50): 
« Hymni maiutini vel vespertini diebus omnibus de- 
cantentur, et in conclusione matutinarum vel ves- 
perlinarum missarum post hymnos capitella de nsal- 
mis dicantur. » 

Quarto, missa sumitur pro lectione. S. Aurelianus 
in Ordine pssllendi : « In Natali Domini et in Epi- 
phania tertia hora noctis surgite : dicite unum noc- 
turnum, et facite sex missas de Isaia propheta; 
[terum dicite secundum nocturnum, et legantur alise 
sex de Evangelio. In Epiphania ita: [n primo unum 
nocturnum, deinde de Daniele propheta facite illas sex 
missas.... In martyrum festivitatibus tres autquatuor 
misse fiunt: primam missam de Evangelio legite: 
reliquas de passionibus martyrum, etc. » Magister in 
Regula (Cap. 46) : « Eo ordine quo misse a 
clericis celebrantur, id est cum minor clericus apo- 
siolum perlegerit, sequitur major diaconus Evangelia 
sancta lecturus. » 

Quinto, missa apud antiquos dicta reperitur pro 
oratione seu collecta, eo quod mittatur ad Deum. 
]ta in concilio Milevitano (Can. 19) : « Placuit etiam 


suffragatur Hildemarus, cum postrema hujus capuis 
verba , et misse fiant, commentans, addit : « Id est 
orationes , sive supplicationes monachorum ad Deum 
transmissa. » Hildemarum sequuntur insigniores Re- 
gul& commentatores pene omnes. Smaragdus : 
« Quod in aliis locis dicit et completum est, hac in 
clausula et misse sunt dicit. Et misse sunt repetit , 
orationes enim officii , quz? a nobis sunt complet: , 
Deo sunt missz, quia in illius honore sunt celebrat. 

liter orationes id est collect: , quz in fine cursus a 
jyacerdote dicuntur, mi-se, id est Deo transmissa, 
vocantur. » Bernardus Cassinensis : « Quod vero ait 
misse sint, sic intelligas, quod quando oramus ad 
Deui. orationes mittimus , et ab ista missione dici- 
tur missa. Uude quod dicit misse sint, idem est ac si 
diceret : Post Kyrie eleison dicatur oratio qux mit- 
tatur ad. Deum. Uude cum agit de vesper:s in hoc 
capitulo, dixit duas orationes faciendas, puta quando 


B dicit in littera oratio dominica , id est Pater noster, 


et misse fiant. » Nicolaus de Fractura : « Et misse 
sunt, supple orationes, et psalmodiz missz' sint ad 
Dominum. » Boherius in primo comment. : « Quo- 
tiescunque Deum oramus, orationes nosiras ad Deum 
mittimus, et a tali missione orationes, quas in fine 
horarum dicimus , ut sunt preces , oratio dominica, 
versus subsequeis, oratio specialis ipsius borz vel 
diei, cum conclusione debita, misse nominantur, ut 
hic; uude quando dicit, Et misse fiant, idem est ac 
δὶ diceret : Post Kyrie eleison , orationes fiant quz ad 
Deum mittantur. » Et in secundo comm. : « Miss:e, 
id est orationes qus mittuntur ad Domiuum, ut Pa- 
ter noster, illiusque hor.e oratio. » Joannes de Tur- 
pecremata : « Et missa sint , id est dicantur orationes 
quz misszx dicuntur bic a S. Patre, eo quod in illis 
ad Deum expresse preces mittamus dicentes : Oremus. 
Omnipotens sempiterne Deus; vel Deus qui; vel hu- 
jusmodi. » Theobaldus Artaldus Coele:tinus in Gai- 
liea. expositione Regulz Benedictine hec verba et 


et illud, ut preces, vel orationes, seu misse , que C missa. sint ita reddit : Et soient dites messes , C'esi-à- 


probate fuerint in concilio, sive prafationes , sive 
tommendationes, seu manus impositiones ab omni- 
bus celebrentur. » In concilio Toletano 4, can. 135 : 
« Componuntur ergo hymni, sicut componuntur 
misse sive preces vel orationes. » Et apud Cassia- 
mum (Lib. n, cap. 7) : « Qui necdum bene finito 
pessimo , in orationem procumbere festinamus , ad 
celebritatem misse quantocius properantes. 

Sexlo, denique, missa pro dimissione dicitur, sicut 
spud Tullium, v de Orat., collecta pro collectione ; 
apud Tertull., l. in! cont. Marc., proba pro proba- 
tione ; apud Cyprianum, remissa pro remissione. 

Ex illis sex misse significationibus controversia hic 
lantum esse potest de duabus postremis. Nam: 
9 certum est hic missam non sumi pro sacrificio 
eucharistico, ut voluit aliquando vir q'idam doctus, 
quem merito refellit Menardus hunc in locum ; neque 
enim, saltem ex consuetudine, niissa post cumpleto- 


r.um dicebatur. 29 Certum est etiam non sumi pro p 


festo , nam dies festi neque quotidie , neque ad horas 
singulas eveniunt. 2? Neque pro integra hora cano- 
nica , alioquin peracto divino officio , S. Benedictus 
jem celebratum iterum celebrari przeciperet. 4* Ne- 
que pro lectione , nam cap. 48, post primam et post 


nonam non lectioni, sed operi manuum vaecandum . 


esse instituit. 

809 Tota ergo difficultas versatur circa duas po- 
Stremas mi-se acceptiones, an scilicet orationes di- 
eendas ὃ. Benedictus his verbis pr:eceperit, an ab- 
solationem seu dimissionem faciendam ; utraque enim 
sententia suos assertores habuit, ut discimus ex Hil- 
demaro : « Missa sint, inquit, duobus modis intel- 
Jigunt sapientes. Fiant misse id est absolutiones. 
Sive alio modo dicuntur miss: missiones , ut atli- 
neant ad illam orationem, eo quod per ofticiuin sa- 
cerdotis orationes populi diriguntur ad Deum ; unde 
dicit sacerdos : Exaudi, Domine, vocem populi tui , 


dire l'oraison dominicale, le Credo, les priéres, et la 
collecte propre à icelle heure, lesquelles par singuliére 
efficacité sont envoy£es à Dieu le Souverain, eic. Joan- 
nes Craesbeeck : « Miísse sint, hoc est orationes 
fiaut, et mittantur ad Deum tum a singulis privatim, 
et submisse dicentibus Pater noster, etc. ; tim com- 
muniter uno sacerdote colleciam clare recitante; di- 
cuntur enim orationes nostra misss, » etc. IMugu 
Menardus : « Miss: hoc loco collect: supt seu ora- 
tiones , qux? juxta Cassianum ad finem cujusque psal- 
mi dicebautur ἃ sacerdote, quarum 81 mentionem 
tantum [acit in fine horarum S. P. lienedictus brevi- 
tatis causa , tanquam rei suis monachis vulgaris et 
trite, quemadmodum postea agit de brevi oratioua 
veluti obiter et per transennam , tanquam de re mo- 
nacbis nota, qu:e majori explicatione non indigeat. 
Vel certe dicendum S. P. Benedictum juxta aliorum 
morem quem supra declaravimus rejecisse ejusmodi 
collectas ad finem cujusque hore, ita ut plures di- 
cend:e sint non una , atque ob eam rationem dixisse : 
Mise sint, non toissa sit. » Joannes Caramuel : 
« Miss: sunt orationes ill: quas in fine dicimus anta 
Benedicamus Domino. » Et infra : « Missa sunt col- 
lect illa ultimae officii, nempe oratio correspondens 
diei, et si qus tunc fiebant confessorum aut marty- 
rum commenmorationes. « ldem habet in Nomeucla- 
tore. Denique Carolus Cointius in tom. I Annalium 
Eccles. Francorum (Ann. 514, n. 52) : « Horz igi- 
tur prima, tertia, sexta, et nona, sic clauduntur : 
Post Ayrie eleison dicitur oratio dominica, eo quo 
supra expositum est modo, tum miss», seu col- 
lectz. » 
Hanc tot gravi-simorum auetorum sententiam con- 
firinat usus ac praxis misse vocabulum usurpandi ad 
significaudas collectas sive orationes, ut videre est 
in secunda Regula SS. Patrum, cap. 6, ubi ageus de 
divinis offlciis hiec hahet : « Operam vero dabunt 


405 


S. P. BENEDICTI 


46A 


sin;uli fratres ut tempore quo misse fiunt sive d:e A dine psallendi ; S. Isidorus in Reg. c. 7; S. Fructuo- 


sive uocte, quagpido diutius standum est ad orationem, 
non deficiant. » Quen. locui. explicat alius textus 
ex Regula S. Macarii, cap. 15 : « Operam Deo dabunt 
siugult tempore quo misse in vigiliis observandis 
tiunt, quando om: es conveniunt, ne deficiant. » 
l'a etiam Cassianus lib. 1, cap. 7 : « Nedum bene 
. fimwito. psalino in orationein procumb-re festinamus, 
' ad celebritatem misse quantocius projerantes.. » Tia 
S. C:wsarius (Apud Boll. 12 Jan.) quod in Regula ad 
Virgines prascripserat, ut a calewdis Octobris ad 
Paselia. duo fiant. nocturni, et « post nocturnos le- 
gantur orationes tes; » in. Hegula. 2d. Monachos, 
vap. 90, sic : xprimit : « V gilias mense Octobri duos 
mócturnos faciant, et ires missas. Ab uua tnissa le- 
gat frater. folia. tria, et orate; legat alia tria, et 
orate; legat alia tria, el levet se : » quasi diceret : 
Duos faciant! nocturnos el oratio.es {708 : post primam 
oraticnem legat tria folia, et fiat secu: d : oratio ; legat 
nlla tria fola, εἰ fiat tertiu oratio; legt alia tria, et 
levet se. Eodem sensu missam accepisse videtur Gre- 
gorius Turonensis (Li^. v1 Hist. Franc. , cap. 46), 
eum dixit Chilpericuim regem quadam con'ecisse 
« opuscula, vel l: ymnos, sive missas , quae uu la 18 - 
tione suscipi possunt. » 

Cum igitur c: nstet miss vocabulum apud antiquos 
scriptores , mavime auctores. regularum. moua:t ca- 
rum usurpatum fuisse ad significandas oratione: ; nibil 


vetat hic eo sensu a sancto Patre Benedicto ac eptum 


fuisse, praesertim cum coustet eum ad opus Dei ora- 
tioes admisisse, w patet ex capite 57, ubi przscri- 
bit, ut semper ad vration. m ultimam operis Dei com- 
memoralio omnium absentium fiut; qux& verba non 
solum orationes eum admisisse proban!, sed etiam 
plures ; unde etiam liic non simpliciter dicit, ut niíssa 
sit, sed ut misse sint, el misse fiant. Quapropter 
lis. assentiri non possum, qui mis-aim lioc capite a 
S. Benedicto 31A po dünissione dictam velint; 
quie sj vera essent, non. misse. sint, aut misse fiant 


dixisset, sed misa si! aut missa fiat, neque enim C 


missae vocabulum in plurali ab aliquo auctore adhibi- 
uum videmus ad significaudom dimi sionem, sed sem- 
yer in singu'ari. Multo minus probare possum S. liil- 
degardis , Antonii Perez, et Benedicti Hlaefteni sen- 
tentiam, qua dicunt. prater. domioicam, aliam a 
S. Dencdicto orationem adinissam non fuisse. Nam, 
preter quam, quod semper ad orationem ultimam 
operis Dei omnium absentium commemorationem 
fieri ju-sit, vigilias diebus dominicis festisque duo- 
decim lectionum benedictione terminari voluit; quz 
benedictio ex S. Hildegarde, Pere;io, et Haefteno 
collecta erat. Praterea sciibit Amalarius in Supple- 
mento (Tom. 1l. Anal.), quod « in omnibus oflticiis 
ta: clerici quam monachi persolutis, e:ationem Do- 
mino recte offerunt. ultimau, qua per Dominum 
nostrum Jesum Chiistum Deo Patri commendatur. » 
Cujus rei praxim v.dere est apud nostros /Eduenses, 


quibus Regulae Benedictinze observantiam tanto studio. . 


cominendarat 5. Leodegarius , in concilio Augusto- 
dunensi; scilicet in Vita S. Mederici abbatis, qui 
s:eculo septimo florebat , in cujus num. 7 anonymus 
2git de quodam monacho qui « &tiatim utl synaxis 
oratione consueta finienda esset, et antequam genua 
flecteret ab ecclesia exiret. » Et certe credibile non 
e&t S. Benedictum a communi veterum monachorum 
consuetudine recessisse, qui omnes ad oflicium divi- 
num orationes adhibebant, ut de /Egyptiis constat 
ex Cassiano l. 1, c. 7; de Pachomianis ex Palladio 
Lausi. c. 38 (Vide vitam S. Pach. c. 22, et Heg. 
cap. 124 et 126), quibus angelus « constituit ut per 
totum diem facerent duodecim orationes, et cum ad 
vesperlinuu lumen venirent, et in nocturnis vigiliis 
duodecim, et hora nona tres, » tot scilicet quot 
^salinos. Oraiiones etiatn praescribit S. Ciesarius in 
Megul. ad Monachos cap. 20; S. Aurelianus iu. Or- 


* Legere mallem sub uno..... Gloria. Epit. 


s»us cap. 5; Magister in Reg. cap. 35, 35, 36, 51; 
S. Columbanus in Ponitentiali ; S. Macarius in He- 
gula c. 15, Vide concil. Milevit. c. 412; Carihag. ud, 
c. 25, el Agathense can. 30, in quibus agitur de Cel- 
lectis que (roinde ante S. Benedicti tempora in. Ec- 
clesia erant in usu 

llactenus dict: con(irmare possem ex lectione qnx 
reperitur in. vetustissimis Iesu x? S.. Benedicti ma- 
nüsScriptis codicibus, Oxoniensi ante annos mille 
exarato, Narboneusi ant* norgentos , et Flori:cem i 
ante octingentos , in quibus non legitur et misse sint, 
sed (Δι. {πὶ et missas, quasi diceret S. Benedic tus post 
tres psalmos recitetur lectio una , versus Kyr:e eleison, 
e! orationes seu missas. Nec est quod dicat aliqnis mise 
sas ibi exprimi in accusandi casu, cuni reliqua seriban- 
tar iin cisu nominandi : nam id frequenter occurrit ia 
illis codicibus, maxime in Narbonensi et Floriacensi, 
jn quibus s:epe legiuius hymnum |ro hymnus, lectio- 
nem pro lectio. 

Nec me multum movet quod dicit S. Hildegardis, 
nullam a S. Benedicto collectam esse de-ignatam, 
« quatenus fastidium or«ntibus tollat:r, et ne prae 
missa oratio dominica in neglectum ducatur. » Cum 
3192 contrarium experientia constet, nec brevissima 
collecte fas'idium generare queaut , nisi ei quem to- 
tius t:»det. ofiicii. Quapropter si quod opposit:e sen- 
Lentiz argunientum aliud magis urgeat expend-ndum 
est. Unicum duntaxat liabet fundamentum ex cap. 9 
el 19 desumptum, in quorum primo S. Benedictus 
nocturuarum vigiliarum ordinem instituens, post. 
quam de psalmis et lectionibus disseruit, -ic tandem 
concludit : Versus, et supplicatio litanie , id est Kyrie 
eleison, et sc finiatur vigilie noctu ne. 1n altero vero, 
uhi agit de matutin:s, post canticum de Evangelio 
additur : litania, e! completum est ; ex quibus ita iv- 
ferunt : Eodem inodo sumitur hoc capite et misse 
sint, quo capite 3), et sic finiantur vigili& nocturne , 
el cap. 12, et completum est. Porro lis loquendi for- 
mulis nulle prascribuntur orationes aut collectz : 
ergo Rec cum dicit Et misse sint. 

luic ohjectioni ut fiat satis, respondeo primo sa- 
lis probabile esse S. Blenedicium A&gypuorum mo- 
pachorum morem secutum fuisse, qui ad singulas 
psalmos orationes interponebant , ut constat ex Cas: 
siano; quem morem licet uon explicite , amen impli- 
ci e sauctus Pater, ut docet Boherius, preescripsit im 
eo quod eorum adinstar ad vigilias duodecim psafmos 
cum alleluia in line decantari precepit : quo decrete 
corum ritum approbaverit , iterumque approbare vi- 
detur cap. 20, ubi de reverentia oratio.is, et 
quoad vigilias. « Quod autem inter ipsos matutinos , 
inquit iterum Boherius, vel in fine ipsius solemni- 
talis orationum fleret interjectio, per Patres ordina- 
tum, ut puto, reperit; sicque etiam nec instituere 
procuravit. » Igitur satis probabile est S. Bened- 
ctum ad nocturnos , οἱ ad laudes or«tiones psalmis 
inseruisse, quas ad alias horas diurnas in fiaem o ficii 
rejecerit, ac propterea ad vigilias nu'la facta o1atio- 
num mentione, dixisse, sic finiantur vigilie nocturne, 
ad matutinos seu laudes et completum est ; ad alias 
vero horas et misse sint , εἰ misse fiant, llanc opinio- 
nein aliquo inodo roborat Regula Magistri , quas 
magna ex parte constat ex Regula S. Benedicti riti- 
busque Benediectinis, in cujus cap. 55 veiat ne duo 
psalmi sub una dicantur gloria *, ne forte orationes in- 
ter ipsos dicendze owittantur : « Cavestur, inquit, ne 
psa:mi aliquando combinentur, quod non licet ; sed sin- 
gulos debere definiri cum Gloria, ut nee orationes inter 
ipsos agendz perdantur. » "Idem etiam przescripsit 
S. Isidorus, cum Regula cap. 7 hzc statuit, « reci- 
tantibus monachis post consummationem singulo- 
rum psaimorum prostraü ounes huini pariter ado- 
rabutt. » 

Respondeo secundo S. Benedictum plura subiü- 


455 


REGULA COMMENTATA. CAP. XVII. 


466 


cuisse, tanquam usu quotidiano fratribus satis nota : A debet. » Similiter Nicalaus deFractura ad hzee veroa : 


nam, verbi gratia, cap. 9 et 10, in quibus agit de 
vigiliis nocturnis, nullam facit mentionem orationis 
dominice ; sed ueque cap. 12, in. quo matutinorum 
diei dominicz ordinem instituit, Nullam etiam hoc 
eapite mentionem [acit commemorationis facienda: 
pro absentibus ad primam, tertiam, sextam, eic. 
Quod κεἰ quis dicat alibi hzc pra:scribi, nimirum 
cap. 15, ut ad matutinos et vesperas alta voce dicatur 
oratio dominica , iu ceteris vero agendis 313 sub- 
mi:sa voce; et cap. 57, comimemoratio absentium : 
repono et ego plures ibidem orationes S. Benedictum 
indixisse, cum dixit : Semper ad orationem ultimam 
operis Dei commemoratio omnium absentium fiat. Certo 
δὶ orationes aut collectas a S. P. Benedicto adinissas 
fuisse negemus, eo quod nullam earum videatur fe- 
eisse mentionem, cum divini eflicii ordiuem dispo- 
hit, dicendum erit pariter sex primas orationis Do- 
minic petitiones pr:zetermisisse iu omnibus horis, 
prz:er laudes et vesperas, quod eas explicite non 
prseseribat S. Pater. 

Respondeo tertio, istas loquendi formulas, finian- 
tur vigilia nocturne, et completum est, duobus tnodis 
accipi posse praecipitur enim aliquid finiri, vel i'a 
ul nihiF amplius addatur; vel ita ut pauca duu- 
taxat dictis aut factis adjiciantur; sic quotidie 
alicui multa nimis loquenti dicimus ut flniat, non 
quasi velimus eum nulia insuper verba facere; lioc 
enim sape nec expedit, nec etiam vellemus. 
Atque posiremó hoc sensu accipienda esse verba 
S. Benedicti, et sic. finiantur vigilie nocturne , 
wnanfestum est, siquidem his quz& supra assignavit 
adjicienda est oratio dominica. Idem de aliis, et 
completum est, debet dici. Et certe ea duobus modis 
intellexerunt qui ex fratribus nostris nov: S. Au- 
gustini editionem adornarunt, in previa admonitione 
ad secundam Regulam S. Augustini, 4: am in appen- 
diee piimi !omi rcjecerunt : « Completum est, in- 
quiunt, id est peractum sic erit ofüicium, vel adde- 
tur finalis oratio, qualis ea scilicet quz& in antiquis 
missalibus dd complendum vocitatur. » Hac tunen 
omnia pro no-tro modulo satis male digesta aliorum 
saniori judicio subjicimus. 

Tertia vero, sexta, nona eodem ordine celebretur 
eratio.] Oratio hic pro hora canonica sumitur, uti ob- 
servavit Boherius ; ut sensus sit : Oratio lertia, sex!a, 
et nona eodem ordine celebretur quo prima, cujus 
seriem modo disposuit, quod clarius exprimit autiqua 
editio Venetia, qu» ita legit « Tertie, s-xtie, nou:e 
eodem ordine celebretur oratio. » Et S. P. Benedi- 
etus amplius exponit addens : 

14 est versus, scilicet Deus, in adjutorium, etc. 

Hymni earumdem horarum, terni psalmi, etc. | Hxc 
omnia ex dictis hactenus plana «unt. 

Si major congregatio fuerit.] Quid sit congregatio 
exponit Hildemarus his verbis : « Congregatio est ubi 
duodecim fra res suut : bene congregatio duode- 
cim fratres sunt, quia possunt iii suam legem 
implere; verumiamen et hoc in deserto; nam prope 
civitatem non est bonum tantum duodecim monachos 
sub uno abbate; quia si miseris eos ad singula olli- 
cia, non etiam plene sufficiunt ad honestatem diver- 
sorum hominum qui ad monasterium veniunt. » Si- 
militer Bernardus Cassinensis congregationem conu- 
stituit in duodecim fratrum conventu, « quia, inquit, 
decein secundum jura faciunt populum ; super decein 
vero ponitur decanus, et super decanum ordinatur 
prz positus, » et super utrumque abbas. ldem asserit 
Boherius, aitque talem fuisse 41 Δ. prima congre- 
gationem monachorum, scilicet apostolorum, « in 
qua fuit abbas Salvator noster, prepositus Sinion 
Petrus, decanus Judas Sesrioth. » 

Jam vero quz sit wajor congregatio, queve minor, 
inquirendum est. «Si plures quam duodecim sunt, 
inquit Bernardus Cassin., i est tredecim, aut qua- 
tuo«decim, aut ultra, major congregatio est; si vero 
infra duodecimum numerum. minor cengregatio dici 


Si major congregatio [uerit, addit : « Ut puta tredecim, 
vel quauiordecim, vel plures, quia duodecim faciunt 
congregationem, etsi interdum quoad jus eligesdi 
du» tantum | faciant congregationem. » Bolerius au- 
tem triplicem distinguit congregationem ; simplicem, 
quie est duodecim monachorum ; majorem, que su- 
pra duo.tecim; ct minorem, qu: infra descendendo 
usque ad duos non computato przelato. Eodem modo 
Theobalius Artaldus et Joannes Craesbeek eani con- 
gregationem majorem agnoscunt, qux: duodecimum 
nionachorum numerum superat. At vero cardinalis 
de Turrecretata : « Major congregatio, inquit, dicitur 
ab aliquibus a triginta et supra ; minor vero con*re- 
gatio, si minus a triginta fuerint fratres descendendo 
usque ad duodecim, nam miuus a duodecim non vi- 
detur congregatio regularis. » 11xc sententia magis 
arridet, Nain S. Denedictus in λοι}: c. 21 decanos 
in sola majori congregatione instituit, verum supra 
duodecim aut quindecim monachos, vel circiter, suf- 
liciunt abbas et praepositus. Major ergo congregatio 
haud potest esse, nisi ubi duo minimum existunt de- 
cani, singuli supra denos monachos constituti, el su- 
per utrosque abbas et prepositus, hoc est viginti 
quatuor. Atque ita sentit Hildemarus in cap. 921 scri- 
bens; additque secundum usum eam esse majorem 
congregationem in qua sunt quadraginta et triginta 
monachi. 

Cum antiphonis ; si vero minor tn airectum psallantur.| 
Quid sit cum antiphona psallere, quid in directum, 
explicat Haeftenus his verbis (Lib. vn, tract. 4, dis. 
5) : « Voluit S. Benedictus per psalmodiam cum an- 


'tiphona designare eam divini officii partem quie. fit 


cum nota et melodico concentu ; quod ipse satis in- 
dicat: cum enim dixisset modulatis, ut supra diximus, 
sex psalmis, idipsum paulo post exprimens ait : Post 
quas lectiones sequantur ex ordine alii sex psalmi cum 
antiphonis, sicut anteriores. Unde manifestum est 
cum antiphona psallere idem S. Benedict» cesse at. 


C que psalmos modulari... Jam vero haud erit difficile 


explicatu quid sit in direetem psallere, sive directa- 
nee; quod ipse S Pater expouit sine antiphona, hoc 
est sine notis, modulatione, aut tono; ita ut zquali 
vocis tenore recte omnia absque ascensu vel descensu 
pronuntientur. » Et certe S. Benedictus hic opponit 
psalmodiam cum antiphona p-alinodiz in directum : 
nisi forte quis dicat psallere cum antiphona idem esse 
ac singulis psalmis, imo etiam singulis psslmorum 
versiculis antiphonas interponere; psallere vero in 
directum) easdem omittere, psalmosque uno tenore 
eantare. Utramque 315 hanc loquendi rationem 
distinguit Boherius ad hunc locum sic scribens : «Ne 
nimio labore paucos opprimat in psallendo, hic eus 
relevat a duobus, scilicet brevitate, quia sine anti- 
plonis, et a cantus proclamatione, quia in directum 
psalini psallantur. » Simul indicans erationem et cau- 
sam cur ininorem congregationem ab antiphonis et 
cantu exemerit, nempe ne nimio labore pauci oppri- 
mantur ; quod eniin fit a multis, facilius adimpletur. 
Et certe in minori congregatione, ubi minor solet 
esse substantia, necesse est quosdzin frugibus c;lli- 
gendis foras exire, aliisque inonasterii utilitatibus 
vacare, paucis in choro remanentibus, quibus grave 
esset las horas cantit. solemni persolvere. Possunt 
tamen, Si hanc eis Deus dederit voluntatem. : Neque 


. enim hoc sancti Benedicti de nuiooribus horis in di- 


rectum dicendis decretum pr:zeceptivum est, ut cum 
Hildemaro anvotorunt Dernardus Cass., Boherius, et 
Turrecreiuata ; sed tantum permissivum : quod etiam 
solas diei minores horas respicit; unde, nocturnas 
vigilias, matutinum, et vesperas minor congregatio 
perinde ac major cum cantu persolvere debet; quia 
tunc omnes congregati ab externis officijs liberi haec 
facile possunt implere. 

Vespertina autem. synaxis.] ld est vespertinum of- 
ficium, quod synaxis nomine ab antiquis moraehis 
nuncupatum fuisse constat ex Cassiano]. te, 6. 11. 


01 


S. P. BENEDICTI 


468 


Quatuor psalmis cum antiphonis terminetur.) Quin- A probabile; de qva Petrus Damiani sic discurrit 


que ut ad matutinos, decurrunt clerici juxta illud 
concilii. Bracarensis : « Placuit omnibus commuui 
consensu, ut unus atque idem psallendi ordo in m:- 
tutinis vel. vespertinis officiis teneatur, et non diver- 
δ: alque private, neque monasteriorum consuetudi- 
nes cuin ecclesiastica sint. permixti. » Quare autem 
quinque a clericis, quatuor vero a monachis psalmi 
explicentur, exponit Petrus Damiani his verbis (De 
cons., dist. 5 c. Convenit, opusc. 10, cap. 4) : « Ve- 
$perum non eumdem psalmorum modum apud di. 
versos ordines habet: nam apud clericos quidem 
quinque psalmos amplectitur; apud monachos au- 
tein quatuor solis expletur. Neutrum tamen ratione 
vacare dignoscitur, si digna di-cussionis indagine 
perquiratur. Nam de quinque vesperz psalmis hzc 
eadem non absurde redditur ratio qu:e et superius 
absoluta de matutinis habetur. Nam quia humani 
generis judex nocte venturus sit ipso docente cogno- 
Scimus, sed qua noctis hora, videlicet utrum media 
nocte, an galli cantu, an mane veniat, quia ipso per- 
bibente sicut fur venturus est, ignoramus ; recte ergo 
sicut in matutinz, ita et in vespertina laudis officio 
eponsum suuu sancta electorum ecclesia prastola- 
tur, quze per numerum est quinque prudentum vir- 
ginum congrue designata ; cui nimirum cuim quinque 
psalmos bonis operibus ornata conjubilat, acceusis 
quasi totidem lampadibus in ejus occursum lzta- 
bunda festinat. Qui vero quatuor psalmos iustituit, 
ad hoc nisi fallor spectasse credendus est, quia sicut 
sunt quatuor vigilie militates, ita nihilominus et 
quatuor principales noscuntur esse virtutes, justitia 
scilicet, fortitudo, temperantia, atque prudentia ; 

16 in quibus utique per nocturnam mot talis hujus 
vitae caliginem jugiter vigi'andum est, et in procin- 
ctu spiritalis wmilitie in cujus arma juravimus pro 
castris nostris longanimiter standum, et infatigabili- 
ter decertandum. in hoc igitur vespertinz laudis of- 
ficio per quatuor quos modulamur psalmos iustrui- 


(Opusc. 10, cap. 4) : « Cantieum quoque B. Genitricis 
non incongrue vespertino copulatur officio : illa si- 
quidem velut emenso jam longo pr:eteriti szculi die, 
sub ipso scilicet mundi vesperascentis occasu, musx ut 
lumen aternl verbi felicis vulva flore concepit, pro- 
tinus in vocem diviuze laudis erupit, Magnificat, in- 
quiens, anima mea Dominum. Adinstar ergo illius 
qua mater est Domini, et tota univers:zdis Ecclesia, 
quae Christiarorum utique mater est, qua et idipsum 
lumen portat in mente, quod. illa dudum gestavit im 
ventre, advesperascente jam die digna Deum laude 
magnificat, et de collatis beneflciis gratias agens, 
spirius. ejus in Deo salutari suo gratulabunda ex.- 
8"ltat, » 

Completorium autem.] Ita. ultimam diei boram ca- 
nonieam S. Benedictus appellat, qua cuncta diei 
complemus officia. Ita etiam S. Isidorus in Regul. c. 
7. Sed in lib. 1 de ol(ic. eccles., cap. 21, completas 
vocat, nonnulli Patres completam. S. Columbanus 
Reg. c. 7, initium noctis ; Fruciuosus Bracar. episc. , 
primam noctis horam, forte quia dicebatur in cr 
sculo vespertino, ut videre est apud Eddium (Sec. iv, 
part, 1) in Vita S. Wilfridi, c. 64, sive instante noctis 
articulo, ut in Hist. translat. S. Genulfi. (Sec. iv, 
part. 2), n. 25. Et hzc forsitan erit bora quam S. 
Basilius petitionem appellat. 

Trium psalmorum dictione terminetur.] Apposite ad 
hunc locum S. Ambro-ius (Lib. v in Hexam., c. 19) : 
t Quis, infit, sensum hominis gereus non erubescat 
sine psa!morum celebritate diem claudere; cum etiam 
minutissime aves solemni devotione, et dulci car. 
mine ortus dierum et noctium prosequantur?» Quare 
autem trium psalmorum dictione termiretur, ità ex. 

licat Petrus Damiani (Opusc. 10, cap. 5) : « Ex de- 
ito reddend:? rationis super tribus psalmis sancta nos 
Trinitas expedit, sub cujus nimirum signaculo per- 
actum diem completoriuii claudit : sicut enim primx 
hore 3. 17 ofücium, ut prataxatum est, SS. Trini- 


mur, ut erga qualuor virtutum custodiam pervigiles (; tatis fidei dedicatur; ita et complelorium in ejusdem 


excubemus. » Aliter Joannes Belethus (E.plic. Divin. 
offic. c. 52) : «In vesperis, inquit, a nobis cantantur 
quinque psalmi, qui sumus imperfecii ; ut videlicet 
quod per quinque sensus corporeos cowmissum est, 
per quinque psalmorum cantionem penitus dimitta- 
tur..... monachi vero, in quo se perfectiores esse 
osiendunt, tantum quatuor dicunt. Quidquid enim 
quadratum est in quamcunque partem vertatur, ma- 
Retsemper idem firmum ac solidum. Ad eumdem 
£ane modum, perfectus quocunque loco, sut quo- 
cunque tempore semper idem atque immobilis per- 
manet. » 

Posi quos psalmos lectio recitanda est.] Ex corde 
scilicet sicut ad laudes, alioquin non recitanda dice- 
ret, aed legenda. 


Canticum de evangelio.]) Nempe Magnificat, ut est 


SS. Trinitatis assertione concluditur, ut cui totius 
diei cursus militare dignoscitur, in eum peracta 
tandem lucis clausula terminetur. » 

Qui psalmi directanei sine antiphona dicendi sunt. ] 
Id est sine cantu aut sine antiphonarum inter psai- 
mos aut psalmorum versiculos interpositione , aut 
sine utroque simul , ut supra diximus ; idque vel quia 
non salis superest temporis ad completorium ante- 
quam cubitum eant solemniter celebrandum , vel 
quia tempus illud est tempus (letus αἱ mororis, 
juxta illud : Ad vesperum demorabitur fletus ; cni 
non competit letitia cantus. 

Post quos hymnus ejusdem hore, lectio una.] An 
ex corde recitanda , aut in codice legenda ? 

Versus, Kyrie eleison, benedictio, etc. | De quibus vidq 
lib. 1 de Antiquis monachorum Ritibus , c. ultimo, 


CAPUT XVIII. 


Quo ordine ipsi psalmi dicendi sunt 


in primis semper diurnis horis * dicatur versus, D terna capitula suprascnpa psa.mi centesimi octavi 


Deus, in adjutorium meum intende ; Domine, ad adju- 
tandum me festina ; et Gloria. Inde hymnus b unius- 
cujusque horz. Deinde prima hora dominiea dicenda * 
quatuor capitula psalmi centesimi octavi decimi. 
Reliquis vero horis , id est, tertia , sexta, vel nona, 


a Con. οἱ quidam alii omittunt bae verba , semper 
8 Aoris. 
b Flor, hymnum, 


decimi dicantur. Ad primam autem secundz feris , 
dicantur tres psalmi, id est, primus , secundus, et 
sextus : et ita per singulos dies ad primam , usque 
sd dominicam 4, dicantur per ordinem terni psalmi , 
usque ad nonum * decimum psalmum. lta $2ne, u$ 


e Oxon. , dicenaa sunt. 
4 Al. , usque dominica ; al. , vsque dominicam. 
* Al. , usque nonem, 


&C9 


KEGULA COMMENTATA. CAP. XVIII. 


4170 


nonus psalmus et septimus decimus dividantur in A id est centesimus tricesimus octavus, et centesimus 


binas Glorias *. 'Et sic flat P ut ad vigilias dominica * 
semper a vicesimo incipiatur. 

Ad tertiam vero, sextam, et nonam secunda fe- 
rie novem tapitula , qux residua sunt de centesimo 
decimo octavo psalmo, ipsa terna per easdem horas 
dicantur. Expenso 318 igitur psalmo centesimo 
octavo decimo duobus diebus, id est dominico et 
secunda feria ; tertia feria jam ad tertiam , sextam, 
vel nonam psallantur terni psalmi , a centesimo nono 
decimo u*que ad centesimuin vicesimum septimum ; 
id est psalmi novem. Quique psalini semper usque 
ad dominicam 4 per easdem horas itidem * repetan- 
tar: bymnoroum nihilominus, lectionum, vel ver- 
saum dispositione uniformi !, cunctis diebus servata. 
Et ita scilicet ut semper 6 dominica a centesimo 
octavo decimo incipiatur 5. 

Vespera autem quotidie quatuor psalmorum modu- 
latione canatur. Qui psalmi incipiantur a centesimo 
nono, usque ad centesimum quadragesimum septi- 
mum : exceptis his qui in diversis horis ex eis sc- 
questrantur; id est a centesimo septimo decimo, 
usque ad centesimum vicesimum septimum , et cen- 
tesimo tricesimo tertio, et centesimo quadragesimo 
secundo. Reliqui omnes in vespera dicendi sunt. Et 
quia minus. veniunt tres psalmi , ideo dividendi sunt 
qui in numero ! suprascripto fortiores i inveniuntur ; 


* Flor. , parantur in binos ; al. , pertiantur in δὲ- 
was glorias. 

b Al. , et sic fit; al. , ct sic si.. 

€ Ozon. , Cass. 1, Paris. , dominicas. 

4 Al. , usque dominica ; al. , usque dominicam. 

€ ΝΡ}. iidem. 

Ἢ Flur. , dispositionem uniformem .. . . s.rvatam. 

€ Uxon. , Cass. , Conch. , semper. 

ἃ Oxon. , incipietur. 

| ALL, ez numero. 

) Oxon., potiores. 


quadragesimus tertius , et centesimus quadragesimus 
quartus. Centesimus vero sextus decimus, quia par- 
vus est, cum centesimo quinto decimo eonjungatur. 
Digesto ergo ordine psalmorum vespertinorum , re- 
liqua , id est, lectiones, responsoria k, hymni , ver- 
sus, vel cantica, sicut supra taxavimus , impleantur. 
Ad completorium ! vero iidem psalmi repetamur 
quotidie ; id est, quartus, nonagesimus , el cente- 
simus trigesimus tertius. 

Disposito ordine psalmodiz diurnz, reliqui omnes 
psalmi qui supersunt , zequaliter dividantur in septem 
noctium vigilias, partiendo scilicet qui inter eos pra- 
liziores sunt psalmi , et duodecim per unamquamque 
constituantur * noctem. Hoc przcipue commonentes, 


B ut si cui 5 forte hzc distributio psalmorum displicue- 


rit, ordinet , si melius aliter judicaverit : dum οπὶ- 
nimodis id attendatur, ut omni hebdomada Psaite- 
rium ex integro, numero centum quinquaginta psal- 
morum 319 psallatur. Et dominico die semper a 
eapite repetatur ? ad vigilias : quia nimis iners P de- 
votionis sux servitium ostendunt monacbi , qui mi- 
nus 3 Psalterio cum canticis consuetudinariis per 
septimang: circulum psallunt : cum legamus 4.sau- 
etos Patres nostros * uno die hoc strenue implesse , 
quod nos tepidi * utinam septimana integra persol- 
vamus. 


k Flor., responsum, hymnus , versus vel caniicum. 

! Flor. , completorios , et ita antiquiores Cass. 

9? Oxon., Flor. , constituens. 

^ A]. , si cui. 

Hild. , repetantur. Flor. , reprendatur. 

P Flor. , inertem. 

4 Al. , dum legamus ; al. , quia legimus ; al. , quando 
legemus ; al. , dum quando legamus; al. , dun quanti 
legimus. 

* Deest in Hild., nostros. 

* Deest in Oxon. , quod nos tepidi. 


COMMENTARIUS, 


In primis semper diurnis horis dicatur versus Deus 
in adjutorium, etc. ] Ab hoc versiculo omnes , sive 
diurnas, sive nocturnas horas S. P. Benedictus in- 
cipit; cum tamen clerici, uti observat Boherius, 
tribus modis horas suas soleant incipere; idque ut 
triplici quod vulgo committitur occurratur peccato; 
neu:pe vigilia$ nocturnas a versu Domine, labia mea 
aperies contra peccata oris; completorium a versu 

onverte nos contra peccata cordis ; reliquas horas a 
versu Deus, in adjutorium contra peccata operis. 

Prima hora dominica dicenda quatuor capitula 
psalmi centesimi octavi decimi. | Octonarios psalmi 
cxviit S. Beneilictus capitula appellat ; Cassianus, 1. 1, 
c. 11, intercisiones ; Amalarius, |. 1v de Eccl. Of. , 
C. 2, repetitiones ; Petrus Damiani, opusc. 1, cap. 5, 
incisiones, Huie psalmo dominica ad primam Sym- 
boluin S. Athanasii vulgo appellatum , quod Euse- 
bio Vercellensi nonnulli ascribuut , adjicimus ; illu- 
que quoiidie recitant monachi Carthusienses ex nova 
collectione Statutor., part. 1, cap. 15, n. 12; olim- 
que in aliquibus ecclesiis singulis diebus cantabatur, 
ex llonorio ÀÁugustod., 1l. 1 de Gemma animze, cap. 
59. De hoc Symbolo vide qua dixiuus in 1. 1 de An- 
tiquis monachorum Ritibus, cap. 4. 

Ad primam autem secunde ferice dicantur tres psa.- 
mi id est primus, sccundus οἱ seztus.] « Prima mona- 


chorum , inquit Petrus Damiani (Opusc. 10, cap. 5), 
preter dominicam diem convenienter a eapite vide- 
tur inchoare Psalterii, ut cum libri. principio apte 
concordet diei quoque nascentis origo. » 

Ei ita per singulos dies ad primam usque ad domi- 
nicam dicantur per ordinem terni psalmi, ete. | De 
instituto toto hoe capite a S. Benedicto ordine plura 
digessit Amalarius in Supplemento, tom. I1 Analect., 
quod si lubet consule. Quare autem adeo celebratum 


D a clericis psalmum cxvii 5. Pater ad primam quo- 


tidie 990 deeantari non prxceperit , has Haefteuus 
rationes sive conjecturas affert. ( Lib. vu, tract. 7, 
disq. 3 ) : « Prima, quod pulcherrimum psalmuni, ut 
p'uris fieret, noluerit quotidie repeti, sicut pretiosiora 
ornamenta non ponuntur in dies. Seeunda, vitarc 
voluerit illud, quod ex repetitione subnasci pos-el 
fastidium, et nonnulla esxet hic variatio. Tertia. 


hoc pacto psalinodiam fecerit breviorem. » Fuit ni- 


hilominus etiam hic psalmus a monachis celebratus, 
ut videre est in Vita S. Benedicti Anianernsis ; et We- 
tino monacho inter 8.12 ab Angelo commendatus, ex 
ejus visione, n. 4 , 98. 6. 1v, part. 1. 

Quique psalmi semper usque ad dominicam per eas 
dem horas itidem repetantur, hymnorum nihilominus, 
lectionum , vel versuum dispositione unifermi cunciis 
diebus servata,]| « Quantum ad numerum, inquit Dolie- 


411 


S. P. BENEDICTI τᾷ 


rius, quia quantum ad qualitatem aliquoties talia A Spiritu Dei p,eenus erat, » inquit Bernardus Cassi- 


immutantur. » « Ac si diceret, addit. ILldemarus, 
quot psalmos, quot hymnos, quot versus, quot 
lectiones in uno die dico, tot dico in alio. » Ex qui- 
bus, maxime ex Boherii tesümonio, apparet muta- 
tos olim ad minores diei horas canonicas hymnos 
pro varietate temporum ac festorum, id quod ob- 
servant etiam nunc Cistercien.-es ad tertiam et com- 
pletorium , teste cardinali Boua ( De Divin. Psalm. 
cap. 18, $ 4). 

Vespera autem qustidie quatuor psalmorum modula- 
tione canatur. ἢ ld est dulci d.cantatione , ut loquitur 
Boherius : nain. modulatio est canius dulcedo ; qux 
quidem modulatio debet fleri secundum tonum pra- 
incaepte antiphon: competentem. 

Et quia minus veniunt (res psalmi, ideo dividendi 

unt, qui in numero suprascripto fortiores inveniuntur. ] 
ld est longiores , aut pioliziores, vel majores, iuquit 
Boherius. flanc porro psalmoruin dividendorum con- 
suetudinem S. Benedictus ab AEgyptiis inonachis ac- 
cepit, qui, ut refert Cassianus ( Lib. n, cap. 14), 
psalmos «pro numero versuum duabus vel tribus 
ntercisionibus, cum orationum interjectione divi- 
$08 distinctim particulatimque consummabant. » Mu- 
jusmodi etiam divisiones przscripsit concilium Nar- 
bonense anni 589 (Can. 2). 

Ad completorium vero iidem psalmi repetantur quo- 
tidie , id est quartus, nonagesimus, et centesimus trige- 
simus trtius.] Utpote nocturno teinpori magis cum- 
petentes. 

Dispositio Ordine psalmodie diurna , reliqui omnes 
psalmi , qui supersunt, equaliter. dividantur. . . . Εἰ 
duodecim per wnamquamque constituantur. noctem. | 
Cujus instituti rationem hanc reddit Petrus Damiani 
(Opusc. 10, cap. 6): « Quoniam ad continu: oratio- 
nis instantiam excitat nos evangelica tuba dicens : 
Quia oportet semper orare et nunquam deficere ; et 
Apostolus : Sine intermissione orate ; ut hoc non so- 
Jum in die, sed et in nocte preceptuirn evangelica 


nensis. Et certe si magnm est in S. P. Benedicto 
huimilifatis indicium , quod institutum a se ordinem 
aliter permittat disponi, non min»s superb: signum 
id pressumere : unde nec summi pontifices illum un- 
quam mutare voluerunt, uti observat Walfridus in 
lib. de Eccl. Rebus, c. 25. Et quia nonnulli novita- 
tum amatores id aliquando prassumpserant, in conci- 
lio Aquisgran. anno 802 celebrato statutum est, « ut 
in monasteriis S. Benedicti Regulam servantibus 
oflic:um S. Benedicti facereut sicut Regula decet. » 
Et iu altero anui 817, « ut officium quod in Regula 
S. Benedicti continetur celebrent monachi. » Cuius 
statuti meotionem facit Chronicon Moisacen-e his 
verhis : « Anvo tertio Ludovici factum est concilium 
magnum Aquisgraniinimense Augusto; et pr: ceptum 
est, ut monachi omnes cursum S. Benedicti cantarent 
ordine regulari. » Sed et Paulus V, pontifex maxi- 
mus, qui nostra zetate breviarium pro omuibus sub 


B Regula S. P. Benedicti militantibus instituit, eamdem 


Psalterii dispositionem illibatam servari voluit; ut 
merito eos increpet Hildemarus, qui ordinatam 39.99 
a S. l'atre psalmoruni dispositionem mutare przzsum- 
pserant; qua de re etian queritur Walfridus in lib, 
de Eccles. Reb , c. 25, quamvis psuci tantu:n mona- 
chi, et nun omnes Romanum suscepissent. oflicium, 
ut constat ex Supplemento Acalarii , ejusdem aetatis 
scriptoris, qui monachorum otficia a clericalibus di- 
versa tum fuisse testatur. Vid. Bened. Haefieni I. vi, 
tract. 5, disq. 4 et 5. Cieterum observo bic cuin Hil- 
deimaro et quibusdam aliis verba S. Beuedicti 
solam psalinorum dispositionem tangere, non autem 
lymuorum, versuum, lectionum, etc. 

Dum omnimodis id attendatur , ut omni hebdomada 


 Psulterium ex. integro numero centum. quinquaginta 


psalmorum psallamr.| Notat hic Bernardus Cassinen- 
sis et post eum Boherius S. P. Benedictum absolute 
non przeserivsisse, ut Psalterium integrum , boc est 
ut quilibet psalmus omni hebdomada psallatur; sed 


impleat disciplina , diligentissime procuratum 991 C addidisse, Ex integro numero ccntum. quinquaginta 


est, nt duodenis psalmis nocturna vigiliae transi- 
gantur. Durum quippe fuerat , ut :groti, sive prze- 
guantes , ac quielibet zetatum sexuumve diversitas , 
sicut in die, per nocturna quoque horarum inter- 
valla consurgeret , atque ad ecclesiam festinaret. Ut 
ergo laborem ecclesi: magistra discretio tempera- 
ret , exquisitum atque altioris consilii dispensatione 
Statulum , ut juxia nocturnarum horarum numerum, 
Dibilominus ad vigilias duodenus decurreret ordo 
psalmoruin ; ut quodammodo tota nox in oratione 
videretur expensa, dum to!idem psalmos orando 
persolveret , quot videlicet horis et ipsa constaret. » 

Notat porro Hildemarus quosdam oliin , liujus oc- 
casione textus : Duodecim psalmi per unamquamque 
constituantur noctem , aliquo, praoccupatos impedi- 
mento, v. g. existentes in via, illis in vigiliis quibus 
prolixiores occurrunt psalmi , hos in breviores mu- 
tare voluisse, dicendo, v. g., psalmos graduales, etiam 
se lioc audere assereutes juxta. Reguli preceptum, 
scribentis : Duodecim psalmi per unamquamque con- 
stituantur noctem. Sed « hi taies, inquit Hiluemarus, 
conveniuntur in eo quod digesto ordine psalmodi:e 
diurna, reliqui omnes psalmi , qui supersunt, z:qua- 
liter dividantur in septem noctium vigiliis, partiendo 
scilicet qui inter eos prolixiores sunt psalmi ; qui cum 
mutant, non dividunt ; et cuin non dividunt, trans- 
gressores sunt bujus praccepti. » 

Hoc pracipue commonentes , ut εἰ cui forte heec dis- 
tributio psalmorum displicuerit, ordincl εἰ melius aluer 
judicaverit.] Egregium sane humilitatis exemplum, 
quod vir omniutn Justorum spiritu plenus institutum 
ase cum tanta diligentia ac discretione ordinem alieno 
subjiciat judicio. Sed « sive causa buiilitatis , sive 
causa concessionis hoc verbum dixit imagister noster ; 
tutius est ut nullus abbas vel monachus illain sili 
presuniptionein assuinat, quod aliter disponat ipsum 
ordinem psalmodis, quam ipse hic disposuit, qui 


psalmorum ; quia propter occurrentes festiviiates ali- 
qui sunt. psalmi qui per bebdomadam decantari non 
possunt, licet a numero psalmorum nunquam rece- 
dendum sit. [ta illi ad suum propositum. Sed brevius 
et facilius dixisse potuissent , istud S. Benedicti de- 
cretum de Psalterio hebdomadatimn recitando liypo- 
thetice esse intelligendum, posito scili et quod fest, 
quz ejus tempore non ita frequenter occurrebant, nou 
eveniant : quod auteia. ad,ecit, ex integro. numero 
centum quinquaginta. psalmorum, ali» respicere vide- 
tur, psalmorumque nuimerur delita opera designas- 
se, ne quis suppositilios , pereg!inos, el apocry plos 
psa.nos interjiceret, juxta coucilii Laodiceni cau. $9, 
Non oportet. psalmos privatos in. ecclesia dici; nam 
fuerunt olim psalmi sub titulo Salomonis, et quo- 
rumdam aliorum, inquit Tlieodorus DBalsaimon , quos 
quidem privates concilium appellat, quod non essent 
auctoritate Ecclesie recepti. Psalinos et odas Salo- 


D !"onis inter apocryphas scripturas recenset S. Atha- 


uasius in Synopsi saerze Scripture : de quibus etiam 
agit Nicephorus patriarcha. Constantinopolitanus in 
canone, et collucat inter Scripturas quibus contradi- 
citur. Sed et ipse Athanasius in Synopsi inter Davi- 
dicos psalmos mentionem facit centesimi quinquage - 
simi primi, qui reperitur etiam in antiquis Psalteriis 
1158. exstarque editus in polyglotta. Multi etiam hbae- 
retici ps»lnios composuerunt, inter quos Hierax, 
queinadinodum docet S. Epiphanius l, n Panarii, lise- 
resi 67. Valeminus quoque, ut videre est apud Ter- 
tullianum, lib. de Carne Christi. Denique. Dovatiste 
p»alinos umano ingenio elaboratos in suis ecclesiia 
canebant, ut docet S. Auguslinus in epist. 55, novae 
editionis. 

Ex hoc porro S. Denedicti loco Hildemarus eos 
qui Denedictinum officium in KI omanum mutare pra:- 
sumunt, ut Regula violatores arguit , eo quod uou 
oinni hebdomada totum psalterium persolvunt , puta 


4:3 


REGULA COMMENTATA. CAP. XVIII. 


FIL. 


in hebdomada Pasch:e et Pentecostes, in quibus Ro- A enm novem sic Psalteria saepe modulando perficeret, 


mani solito brevius decantant oflicium. 

Q ia nimis iners devotionis sue servitium 393 os- 
tendunt. monachi.| 1mo obligationis; nam quod erat 
devotionis an'e claustri ingressum, obligationis ac 
debiti evasit post monasticam professionem, ut ob- 
servat Boherius. | 

QuiminusaPsalterio cum canticis consuetudinariis per 
septimang circulum psaliunt, cum legamus SS. Patres 
uno die hoc strenue implesse.| Quod ait uno die non 
sic capiendum est, quasi semel et uno tantum die 
Psalterium recitassent, sed cum dicit uno die, inquit 
Ildemarus, quasi diceret per singulos dies, aut saltem 
frequenter. Quem SS. Patrum fervorem smulatos 
fuisse non paucos reperimus. Ita S. Winwaloeus « ter 
quotidie quinquagenos psalmos psailebat , modo in 
crucis figuram, modo flexis genibus. » Ita S. Neotus 
abbas in Anglia iminersus fonti, « solitus erat ad 
rigoris incremeutum totum ex integro Psalterium 
Wirsolvere. » ldem de S. Aldelmo relerunt in ejus 

it», n. ὁ (Sec. τιν Bened. , part. v). lta Ceolfridus 
abbas Roma: etiam proficiscens, « exceptis cano- 
nicis orationum horis, quotidie bis Psalterium ex 
ordine decantare curavit, » ut scribit Beda in Vita 
S. Denedicti Biscopi, lib. n, n. 21. Ita S. Sequanus 
abbas, ex ejus Vita, n.9; S. Austrudis abbatiss» Lau- 
dunensis, ex ejus item Vita, u. 18, nihil cibi aut po- 
tus pr::gu-tare solebant quin integrum Psalterium 
recitassent, qua de re etiam laudatur Gervinus abbas 
Centulensis i» Chrou. Cent. l. iv, c. 26 (Specil. t. 1V). 
Ita denique S. Maurus, teste Fausto in ejus Vita, 
S. Albericus, abbas Cisterciensis, teste Henriquez in 
ejus Vita, n. 3 (Boll. 26 Jan.) , etiam aute vigilias 
nocturnas sspe Psalterium percurrebant. Quid inte- 
grs congregationes commemorem, quibus solemne 

uit -ingulis diebus Psalterium decantasse? id quod 
de Hoemburgensibus S. Odili sanctimonialibus le- 
gimus in ejus Vita, n. 24: « Evenit et ut quadain die, 
sicut consuetudo in eodem monasterio erat , scilicet 


ut quotidie secundum ordinem virium jejunarent, et C 


Psalterium decantarent. » Qualem etiain disciplinam 
apud omnes S. ftoiualdi eremitas viguisse discimus 
ex Hieronymo Camaldul. monacho in sermone de 
S. f'omualdo, n. 67, apud Boll., 7 Februarii: « Con- 
vocaiis Pater S. Romualdus omnihus et singulis ere- 
sitis, docebat eos ut per totum auni c rculum tribus 
Xiebus in septimana in solo pane et aqua jejunareut, 
r'3alterium cum canticis quotidie dicerent, silentium 
inviolabiliter servarent, disciplinas flagellurum in 
cella facerent, » De eremitis quoque Fo.iis Avellani 
ita scribit Peirus Damiani(Opusc. c. 14) : « Consue- 
tudo est ut cum duo fratres simul commorautur iti 
cella, duo persolvant in die Psalteria, unum pro 
vivis, alteram pro defunctis. Et illud quidem quud 
est vivorum, cum illis dicitur additamentis quie 
B. Romnualdus apposuit. Quod vero pro defunctis , 
cum novem lectionibus dicitur; tribus niiniruin per 
quinquagenos psalmos. Qui autem solus moratur, 
δ᾽ 53] erium quidem vivoruti totum per singulos dies 
aduinplet ; defunctorum autem sive medium, sive ἰ0- 
tum, juxta quod virium possibilitas administrat. [10- 
raram auiem canonicarum psalmodia omnino, sicut 
fit in mnasierio, ita hic per ordinem tota nihilomi- 
sus adiupletur. » Sed 324 quod de S. Dominico 
Loricate refert' idem Petrus Damiani omnem pene 
superat fidem : « Est inter nos qui nonnunquam uno 
die centinuato cum m cte nosem Psalteria meditando 
decurrat; et interim pene semper utraque mauu 
scopis arinata nuduin corpus atfíciat... Hic mihi ali- 
q*3ando í[raterua fawiliaritate conquestus est, quia 


ad decimum nunquam potuerit pervenire. » Denique 

generalis olim in toto ordine Benedictino usus ohti- 

nebat integrum in die Parasceves Psalterium reci- 

tandi , "i ostendimus in lib. in de Antiq. monach. 
it., c. 14. ) 


Quod nos tepidi utinam septimana integra persolva - 
mus.| Quibus postremis verhis, pateruaque increpa- 
tione S. Benedictus stimulos addit discipulis, ut ali- 
quid ad solitum sux devotionis servitium addant ; 
unde satis mirari non possum quosdam monachos, 
eo quod parvum B. Marie officium aliquando reci- 
tare cogantur, conqueri, quasi nimis prolixa graven- 
tur psalimnodia , cum vix ulla olim exstiterit mona- 
eliorum congregatio, 40:8 quotidie illud persolven- 
dum non susceperit, tantaque olim apud nostros 
augendi officii increverit devotio, « ut in quibusdam 
monasteriis ultra tria in quantitate P-alteria » ad 
institutmin ἃ S. Patre divini operis cursum adjece- 


p rint, ut scribit Boherius : quod certe patet ex his 


quae retulimus in lib. 1 de Antiq. monachor. Ritib., 
c. 2, 5, 4. 9 et 14. Scio.equidem aliquos prolixzitatem 
illaum in psalmodia non ita probasse, ut sunt Guillel- 
mus abbas S. Theoderici in epistola ad fratres de 
Morte Dei, et Petrus Blesensis ad monachum quem- 
dam Carthusianum , quem δὰ Cluuiacenses trausire 
meditaniem ita. dehortatur. (Epist. 86) : « Quid, 
qu:zeso , dulcedinis aut devotionis invenies apud eos 
quibus versa est in nausea:n numerosa atque confusa 
iteraiio, atque farsura psalmorum. Paulus dicit : 
Piallam spiritu, psallam et mente. Si psallentibus non 
adsit devotio, licet eumdeui psalinum millies repe- 
taut, non. est bic psalmus jucunda decoraque lau- 
dauo. » Sed postea zeli sui fervorem paulo tempe- 
ravit, ad M. abbatem de Evesliaim sic scribens (Fp. 
97) : « Fateor quod psalmodix prolixitas, si ex de- 
votione procedit, saluberrima est; $i acediaun hab.t 
$Ociam, occupatio tamen est honesta; si vagos ex- 
cursus inentus om..iuo non reprimit, per eam saltem 
studiis honestioribus assuescit. » Caeterum louge alia 
erat inens Petri Damiani, cujus unum testimonium 
sufficere potest ad obstruenduin os adversariorum. 
lta porro sese explicat ad Cluniaceuses imonacbos 
scribeus (Lib, v1, episi. 5) : « Cum tain districtum 
atque ferventem sauctze vestrae. conversationis ordi- 
pem recolo, nou acinventionis humans studium, sed 
S. Spiritus magisterium inesse perpendo : nam touta 
e»t in servandi ordiuis continua jugitate prolixitas; 
tanta presertim in ecclesiasticis ofliciis protelabatur 
instantia, ut in ipso Cancri sive Leonis 2estu, cum 
longiores sunt dies, vix per totum diem unius saltem 
vacaret hora dimidium quo fratribus in claustro 
licuisset tniscere coiloquium. lloc autem tam couti- 
nui laboris exercitium ad bhoc est, ut reor, solerti 
satis ac provida magisterii arte provisum, ut levium 
atqueg495 infirinorum fratrum fragilitatem reprimat, 
et delinquendi propemoduui: occasionem tollat, qua- 
tenus, etiamsi vel.nt, prxter copitalionem peccare vix 


D possiut. Fragilium ig.tur iibecillitati consulitur, dum 


1) persolvendo continui ordinis penso totum non 
modo diurni, sed et nocturui tein vris spatium pro- 
fligaiur. » 


Antequam caput istud absolvam , observabo cum 
Doherio in secundo coim., hujus capitis initio, quos- 
dam olim existim»sse S. Patrem Beneuictum Gallicano 
usum esse Psalterio; quod ex iis locis colligebant , 
quia S. Pater citat ex lsalterio. in ltegula, iii quibus 
varie reperiuntur lectiones qux& uou exstant. in o- 
niano, bene autein in Gallicans. 


418 


S. P. BENEDICTI 


476 


CEMNSPUNEREKEEENEENEENMERMEENNMSEENMMEMREMMMMEMEMEMEMMMMMMMMMCEMMEERCMEMECMMMMMMEMMMEMEMEMMMEMMCEEMÉÓ MEE 
CAPUT XIX. 
De disciplina psallendi. 
Ubique credimus divinam esse presentiam, et ocu- A timore ; et iterum, Psallite sapienter ; et, In conspectu 


los Demini in omni loco " speculari bonos ei malos: 
maxime tamen hoc sine aliqua dubitatione credamus, 
cum ad opus divinum assistimus. ldeo semper Ὁ me- 
mores sius quod ait propheta — Servite Domino in 


^ ἴῃ Oxon. et Hild. deest in omni loco. 
b Deest in Hild. semper. 


angelorum psallam tibi. Ergo consideremus qualiter 
oporteat nos * iu conspectu divinitatis et angelorum 
ejus esse : et sic stemus ad psallendum, ut mens no- 
stra concordet voci nostr. 


* Al. deest nos. 


COMMENTARIUS. 


Hactenus de divinis officiis satis fuse S, Benedi- 
ctus, singulas illis horas assignando, singulas hora- 
rum partes distribuendo, psalmorum ordinem dispo- 
nendo : unum restare videbatur, quod esset horum 
omnium velut anima, ct sine quo vix aut ne vix qui- 
dem cuncta prodessent ; qua scilicet pssllendum sit 
disciplina; idque presenti hoc capite exsequitur, 
Isth:ec autem psallendi disciplina in duobus potissi- 
mum sitaest. Ex quibus unum exteriorem hominis 
compositionem spectat, alterum interiores animi diri- 
git alfectus, De hoc secundo presertim agitur hoc 62» 
pitulo, de primo plurima jam tetigimus tum in aute 
dictis hactenus, tum in libro 1 de Antiq. mon. Rit., 
cap. 2. Unum hic solum addo Benedicti vapze XII de- 
cretum, ut in monachorum $3996 « ecclesiis, mona- 
steriis, sive locis cum gravitate, οἱ modestia, humi- 
liter, et devote, horis debitis ad divina officia universi 
et singuli monachi debeant convenire; ipsaque cum 
devotione sincera, tractim, distincte, coavenienter, 
et debite celebrent; non transcurrendo, aut. synco- 
pando , et quoad alia quz: his impedimentum affer- 
rent, servando silentium; quinimo ad divina intentis 
praecordiis at'endendo : transgressores vero premis - 
sorum debitz subjaceant discipline (In Const. pro 
Bened. cap. 271). » Huc referri potest przciaruin 
S. Bernardi monitum (Serm. 47, in Cant.): 
moneo, dilectissimi, pure sewuper et strenue divinis 
jnteresse laudibus. Strenue quidem, ut sicut reveren- 
ter, ita et alacriter Domino assistatis, non pigri, non 
somnolenti, non oscitantes, non parcentes vocibus, 
non pracidentes verba dimidia, non integra transi- 
lientes, non fractis et remissis vocibus muliebre quid- 
«am balba de nare sonantes; sed virili, ut dignum 
est, sonitu et affectu voces S. Spiritus depromentes. » 
'Et alibi (Epist. 512): « Cantus si luerit, plenus sit 
gravitate, nec lasciviam resonet, nec rusticitatem : 
8ic svavis, ut non sit levis; sie mulceat aures, ut ino- 
veat corda, Tristitiam levet, iram mitiget : sensui 
litter:e non evacuet, sed fecundet. Non est levis ja- 
ctura gratie spir.tualis levitate cantus abduci a sen- 
suum utilitate, et plus sinuandis intendere vocibus 
quam insinuandis rebus. » ftecte omuino ; nam ab 
humili prorsus et simplici monachorum psallendi di- 
scipliua alieui sunt omnes cantus figurati, musicoruin 
voces δου potius clamores , musicalia omnia instru- 


menta, ἃ quibus abhorruere quotquot unquam solid:e D 


pietati et religiose sinip'icitati studuerunt inonachi ; 
unde merito a suis o iim ecclesiis org ina. extruserunt 
nostri Casalini; edito lioc statuto (Coustut. mss. Casalis 
Ben. c. 66): « Prohibemus etiam in nostra cougre- 
gatione organa, in'erdicentes fratribus nostris tain 
organorum qua: aliorum instrumentorum pulsatio- 
nein ; quibus inhibemus ut nec addiscant, nec doceant 
eoruin usuin. Süniliter caveatur omuis cantus ligu- 
salus, » Quod decretum a Cassinensi congregatiene 
accepisse videntur, siquidem in ejus antiquis decla- 
rationibus prohibentur de novo fieri organa sine li- 
centia capituli generalis, nec uisi in priceipuis diebus 
pulsari permittuntur; et lioc per zlios quam per nio- 


« Vos (C 


nachos, quibus tam organorum quam alioram musi« 
corum instrumentorum, pulsationem interdicunt ; 
inhibentque ne addiscere, nee alios docere possint, 
In Con:titutionibus etiam monachorum Fuliensiuih 
(Cap. 19) h:ec leguntur : « In nulla divini officii aut 
missarum parte liceat cantu figurato, aut sympho: 


B uiaco, vel musico uti, nec organis aut alio quovis ge- 


nere instrumenti. Lougissimeque absint haec omnía 
a monasteriis nostris, nec in ea re dispensari pos- 
Sit. » Certe organorum usus apud veteres monachos 
raro invenies. Aliqua in novo Wintoniensi monasterio 
Elfegus coustruxisse dicitur in vita metrica S. Athel- 
voldi (Sec. v Bened. p. 650); sed hoc in cathedrali 
ecclesia, qu: monachis Benedictinis olim Wintonise 
comunissa erat. Similiter Ramesiensi basilicze comes 
Aldermannus (Chron. Rames. τι part., cap. 28, sec. v, 
pag. 196), « trigiuta libras ad fabricandos cupreos 
organorum calamos erogavit, qui in alveo suo su 
unam cochlearum denso. ordine foraminibus 8 
insidentes, et diebus festis follium spirawento lor- 
tiore pulsati predulcem melodiam et clangorem lon- 
gius resonantem ediderunt. » Sed hoc comitis libe. 
ralitate non monachorum expensis. Denique in ms, 
Clironico Cavensis monasterii (Apud Boll., ad Vit. S. 
Peir. abbatis Cavens., ἃ Mart.) organorum mentionem 
reperi in dedicatione ecclesi:e ab Urbano ll facta; 
sed hoc in summa festivitate, et pr:zse.te summe 

ntifice. Caeterum in nostris Galliis dubito an visa 
uerint in monachorum ecclesiis organa ante trecen 
tos aut ad summum quadringentos anos. Porro er- 
ravit Navarrus dum asseruit tempore S. Thomze Aqui- 
natis organorum usum nondum receptum fuisse : 
nam prater ea 4. diximus, anno 757 « delata sum 
organa de Gr:ecia, missa ab imperatore cum certis 
inuneribus domno Pippino regi, » ex Chronico S. 
Benigni Divionensis. Sed de his, qux obiter dieta 
sunt, «alis : venio ad Regul:e textum. 

Ubique credimus divinam esse prasentiam.) Licet 
Deum ubique przesentem 6856 sit res per se nota, ul 
vix Deui concipiamus quin euin ubique presentem 
intelligamus, non defuere tamen qui vel ipso nature 
lumiue destituti, divinam immensitatem limitibus 
circumseribere voluerunt. De Plat..nicis et Stoicis iia 
scribit Tertullianus (In Apolog.) : « Deum posuerunt 
exira muudum Stoici, qui figuli modo extrinsecus 
torqueat inolein. haac ; intra iundum Platonici, qui 
gubernatoris exemplo intra mundum remancat, quem 
regat. » Judzi quoque, refereute S. Hieronymo (In 
Isai. c. .xvi), aut saltem rudiores inter ipsos, Deum 
concludebant in templo Jerosolymitano. il;ereiüci 
quoque non pauci divinam immensitatem impugna- 
runt, scilicet Valentiniani, Gnostici, Mauichzi, et 
alii, ut referuut lrenzes, Tertullianus, Epiphanius, 
Augustinus; nostra vero. aetate. Vorsiius Calvinianus 
in eumdem scopulum impeg t, Deumque voluit sub- 
stantialiter solo in. coelo csse; in aliis vero virtote 
tautuin, et potentia : imo refert Erasinum dubitasse 
sitne Deus ἢ antro scarabiei a!iisque ob-cenioribus 
lois, quimnvis id in operibus Erasmi nullibi revera 


1 


REGULA COMMENTATA. CAP. XIX. 


418 


'egatur. Quibus omnibus reclamat Deus: Colum et A laudaànti noxiis operibus non contradieit, et qualiter 


terrom ego impleo. 

Quomodo autem Deum ubique pr:sentem intelli- 
gamus, przclare exponit S. Gregorius hic ab Hilde- 
maro citatus his verbis: « Deus autem ubique esse 
dicitur, quia ipse manet intra omnia, ipse extra oim- 
uia, ipse super omnia, ipse infra omnia. Et superior 
per potentiam, et inferior per sustentationem : ex- 
terior per magnitudinem, et interior per subtilitatem. 
Sursum regens, deorsum continens, extra circum- 
dans, interius penetrans. Nec alia ex parte superior, 
alia inferior; aut alia ex parte exterior, atque ex alia 
manet interior; sed unus idemque totus ubique, prze- 
sidendo sustinens, circumdando penetrans, penetran- 
do circumdans, unde superius pr:xsidens, inferius 
inde sustinens , et unde exterius ambiens, inde inte- 
rius replens ; sine inquietudine superius regens, sine 
labore inferius sustinens; interius sine extenuatione 
penetrans, exterius sine extensione circumdans. Est 
itaque infericr, et superior sine loco, est amplus sine 
latitudine, est subtilis sine atienuatione. » 

398 Εἰ oculos Domini.] « Oculus Dei, inquit Hil- 
demarus, dicitur illa vis divina qua cuncta videt, sicut 
auris dicitur illa vis divina qua cuncta audit. » Sive, 
ut ait Bern. Cass., « Oculorum ejus speculatio est 
infallibilis, et plenissimze scieniiz ipsius cognitio. » 

Speculari bonos εἰ malos.] Bonos ut corrigantur, 
ait iterum Hildemarus, sicut respexit Petrum ; malos 
ut puniantur, εἰ condemnentur, sicut respexisse le- 
gir castra /Egyptiorum, solis adiustar, qui et ce- 
ram liquefacit et lutum indurat. 

Mazime tamen hoc sine aliqua dubitatione credamus.] 
Quod ait maxime non sic capiendum est, quasi Deus 

is uno esset in loco, quam alio; sed ad nos re- 
ferri debet, non ad Deum ipsum, ut post Hildemsrum 
docet Bernardus Cassin. Et certe, « licet semper vi- 
deamur, sed tunc etiam przxsentamus et ostendimus 
i65 quasi facie ad faciem cum Deo loquentes, » in- 
quit alter Bernardus abbas Clarevallensis. 


oporteat divin: potentize famulari sollicita 399 cura 
omnique studio prosequitur. » Cui consonat illa 
Prosperi Aqnitanici sententia 72: « Recte in Dei 
laudem psallit, cujus opera cum voce concordant. 
Nam inito carmine vox tacet, vita autem in bonis 
actibus permanens nunquam reticet ejus gloriam, 
que:n in se gaudet operari. » 

Denique Nicolaus de Fraetura : « ixemo, inquit, 
sapienter facil quod non intelligit : ideo cuin psalli- 
mus, sapienter psallamus, id est cum omni puritate 
animi , et intellectu eorum qux sursum stunt. » 

Et : « In conspectu angelorum psallam tibi, »| Quem 
locum duobus icdis explicat Hildemarus. « Uno 
modo, inquit , intelligitur, quia cum psallimus Deo, 
assistentibus angelis psallimus , quia Deus non est 
sine suis nuutiis, atque ministris. Altero modo intel- 
ligitur, quod si nos intendimus corde quod ore dici- 
mus, uostra intentio intentioni angelorum jungitur.» 

Ergo consideremus qualiter oporteat nos in conspectu 


B pivinitatis ei angelorum ejus esse.] Ne forte cadat in 


nos terribilis illa S. Bernardi exprobratio ( Serm. 7 
in Cant. Vide epist. 18 ad Sugerium abbatem) :« Doleo 
aliquos vestrum gravi in sacris vigiliis deprimi somno, 
nec coeli cives revereri, sed in prasentia principune 
tanquam mortuos apparere, cum vestra ipsi alacri- 
tate permoti vestris interesse solemniis delectentur : 
vereor ne vestram desidiam quandoque abominantes 
cum indignatione recedant, et incipiat unusquisque 
vestrum sero cum gemitu dicere Deo : Longe fecisti 
notos meos a me, posuerunt me abominationem sibi. 
Quapropter attendite principes vestros cum statis ad 
orandum, vel psallenduin , et state cum reverentia, 
et disciplina.... Usurpeius ofliciuu, quorum sortimur 
consortium : ut in ore infantium et lactentium per- 
ficiatur laus, dicamus eis : Psallite Deo nostro, psal- 
lite; atque 2udiamus eos vicissim respondentes : Psal. 
lite Regi nostro, psallite. » 

Et sic stemus ad psallendum.] Quem in locum Ber. 


Cum ad opus divinum assistinus.] Ad opus divi- (? nardus Cassinensis : « Non dixit sedeamus ad psal. 


Rum , ait, « quo quidem nomine, ut loquitur iterum 
&. Bernardus (Serm. 47, in Cant.), laudum solemnia, 
que Deo in oratorio quotidie persolvuntur, P. Bene- 
s ideo voluit appellare, ut ex hoc clarius aperi- 

yet quam nos operi illi velit esse iatentos. » 
semper memores simus quod ait Propheta : Ser- 
site Domino in timore ; et iterum : Psallite sapienter.] 
Quid sit psallere sapienter varie a variis exponitur. 
Primo enim S. Basilius (In Regul., apud Rufin.. cap. 
$1) : « Si quis, inquit, ita animam suam intendat ad 
singula verba psalmorum, sicut gustus intentus est 
8d discretionem saporis ciborum, iste est qui complet 
boc quod dicitur : Psallite sapienter. » Basilio con- 
cinere videtur Hildemarus his verbis: « llle psallit 
sapienter, qui quod ore dicit, corde cogitat. » Et 
Bernardus Cassinensis: « Psallite sapienter, boc est 
Sapide, id est cum devotionis sapore, ut Loto posse 
cogitetur quod psallendo habetur in ore. Quidam eniti 
psalluit, sed insipienter, quia corde vagante, solus 
est in eis strepitus labiorum. Ille etiam insipienter 
wsallit, qui modulatione vocis solum audientibus pla- 
cere intendit. » Idem babet Boherius. Huc etiam 
fsciunt illa S. Bernardi verba (Serm. 7, in Cant.) : 
« Laudem ergo cum cceli cantoribus in commune di- 
centes, utpote cives sanctorum et domestici Dei, 
peallite sapienter. Cibas in ore psalmus in corde sa- 
pit; tantum terere non negligat fidelis et prudens 
3nima quibusdam dentibus iutelligenti& su:e, ne si 
forie integrum gluiiat, et non. mansum, frustretur 
tum sapore desiderabili et dulciori super 1el et 
vum, » Et certe si juxta eundem Bernaryum (Serm. 
85, in Cani.), ille sapiens est, cui Deus sapit, ile psal- 
lere sapienier dicendus, cui Deus psallendo sapit. 
explicationem etiam sequi videtur Magister 

in Kegula, cap. 47 

Aliter Regula Patrum a S. Benedicto Anianensi, ct 
ἃ Smaragéo hic citata ; « Sapienter psallit qui voci 


lendum ; 8ed stemus dixit, ut indicet corpus erectum 
esse debere, ut erectam etiam notet mentem : unde 
usque hodie in psalmis canendis non sedent (fratres 
in Monte Cassinensi, etc. » sed dehis superius diximus 
ad cap. 9. 

Ut mens. nostra concordet voci nostrae.] Et hoc est 
potissimum quod toto hocce capitulo iutendebat S. 
Blenedictus ; ideo enim prx»misit divinam adesse pra:- 
sentiam cuui ad opus divinum assistimus , in con- 
spectu angelorum nos psallere, Deo serviendum esse 
cum lüimore, psallendumque sapienter, ut tanden 
concluderet : Sic stemas ad psallenduin ut mens no- 
stra concordet voci nostre. Idem monent S. Basilius 
(In Admon. ín Hegul. cap. 9) : « Ne dissonaus sit a 
Sono vocis tux sensus tuus; sed in lingua verba vigil 
intendat. » S. Augustinus (Regul. cap. 1) : « Psalmis 
et hymnis cum oratis Deum, hoc versetur in corde 
qucd profertur in voce. » S. Isidorus : « Quando ce- 
lebrantur psalmorum sacramenta spiritualia, refugiat 
monachus risus et fabulas; sed hoc meditetur corde 
quod psallitur ore. » Regula Magisiri ( Cap. 47) : 
« Quod sonatin voce, ipsum sit in mente 330) psal- 
lentis. » S. Bernardus : « Nibil aliud dum psallitis, 

uam quod psallitis cogitetis. » Talis erat S. Adalar- 

us, abbas Corbeiensis, qui , referente Paschasio 
Ratberto in ejus Vita, n. 21 (Sec. ἵν, part. 1) : « Si 
ad Dei intrasset olficium , ut. idem jucundc animo 
solitus erat dicere, mox omnes cogitationes, et causas 
rerum temporalium ante ostium reponebat, et secum 
totus ingrediebatur, ut totus Deo ac sibi adesset. » 
Tales erant uostri Meldenses S. Faronis, quorum pro- 
bata ad Deum attentio Otgerii militis couversionem 
perfectam operata est, uti habetur in ejus Vita, n. 19 
([bidem).Tales Sancti-Gallenses, quorum devotionem 
ad opus Dei experimento didicisse leguntur impera- 
tores Ottho et Conradus, apud Ekkebardum, iu lib. de 
casibus S. Galli. Talis denique in Clunizceusi llene- 


479 


S. P. BENEDICTI 


488 


dictus monachus (Petr. Ven. lib. 1 Mir., cap. 30 ), A moris est, se.. summa cum intentione atque devoti- 


4 qui psalterium glossatum semper circumferebat, 
quoniam psalmos non perfunctorie , ut quibusdatu 


ne cantátiat. Ubi si quid quod non intelligeret offen- 
disset, ad glossas st:tim oculum convertebat. » 


qgpmumEEEDEEEEEREMRENEEEEMEEMMMEMEMMKKMMZ7—-ona———————————————————— —E ÀntÀ 
CAPUT XX. 


De reverentia orationis. 


5 cum hominibus potentibus volumus aliqua sug- 
gerere, nou prasumimus nisi cum humilitate, et 
reverentia : quanto magis Domino Deouniversorum ^, 
cum omni linmilitateb, et puritatis devotione * sup- 
plicandum est? Et non in multiloquio, sed in puritate 

* Flor., omnium sanctorum. 


b AIL, cum omni humilitatis; Al., cum cordis humi- 
litate. 


cordis, et compunetione lacrymarum nos exaudiri 
sciamus. Et ideo hrevis debet esse δὲ pura oratio, 
nisi forte ex affectu inspirationis divin:e gratize 4 pro- 
tendatur. In conveutu tamen, omnino brevietur ora- 
tio ; el facto signo a priore, omnes pariter surgast. 


c Hild. et lladr., et puritate devotienis. 
4 AI, deest graiia. 


COMMENTARIUS. 
Si cum hominibus potentibus volumus aliqua sugge- B tius oretur. Alind est sermo multus, aliud ert din- 


rere, etc.] Familiaris quidem comparatio, sed eo ad 
persuadernduin efficacior, quo familiaris magis ac no!a. 
Eadem utuutur Tertullianus, in. lib. de Orat. ; S. 
Basilius , in. Regul. brevior., iuterrog. 201; Cassia- 
nus, collat. 25, c. 7; Evagrius. in Monachicis, n. 11, 
tom. ΠῚ Monum. 33] Eccl. Grzc.; S. Eligius, lien. 
9; Hayuo lalberstatensis, 1. de Varietate, c. 20; Ma- 
ister, in Regula, c, 48; Grimlsicus, in Regula So- 
it., c. 21, ubi etiam integruin fere hoc caput de- 
scribit, 

Quanto magis Domino Deo universorum cum omni 
huini itate, εἰ puritatis devotione supplicandum est.] 
Cum omni, inqui', bunilitate, id est corporis et ani- 
me, ait llildemarus : sddit Bernardus Cassinensis, 
el oris; utrique enim necessaria est, utramque ctiam 
laudat S. P. Benedictus cap. 7. 

Merito autem orare volenti S. Pater virtutem coim- 
mendat hura:litatis, quia Deus respicit in orationem 
humilium, et non spernit preces eorum : unde S. 
Joaunes Climacus (Grad. 7; vide S. Bern. , serm. 25 
de Divers.) : « Dum das operam precibus, *ta. coram 
judice tremeblundus , non secus ac reus , ut. humili 
corporis 8!atu foris, et animi intus, just: judicis iram 
esS!inguas : noneniim potest animam tanquam viduam 
duleuter coram se stauten , et importune, quamvis 
ipse infatigabilis , precibus fatigantem spernere. » 
Aduit S. Benedictus. et. puritatis devotione, quam in 
cordis simplicitate constituit Beruardus Cass., juxta 
illud : 4n simplicitate cordis quaerite illum. Et certe 
« nulla debet esse iu. oratione duplicitas; non unus 
in ore, alter in corde inveniatur, » inquit in. Regula 
Magister ( Cap. 48), sed pura ad Deum intentio, « vt 
qui orat praesentis. Chirisi videatur jedes teuere, » 
ut loquitur idem Magister. 

Et non in multiloquio.| Idem docet S. Basilius: « Ne 
longitudinem verborum protrahias anie eum ; quia non 
in tnultiloquio , sed in purissii»a mente placabitur 
Deus.» Et abbas Macarius a fratribus interrogatus quu- 


e 


turnus affectus : nam et de ipso Domino seriptum 
est, quod pernoctaverit in orando, et quod prolizies 
oraverit : ubi quid alitid quam nobisprxbebat ezem- 
plum in tempore precator opportunus, cum Patre 
ex»uditor :eternus? » Et paulo post : « Absit enim 
ab oratione nostra multa locutio, sed non desit nalla 
precatio, si fervens perseverat; nam. multum loqui 
est iu urando rein necessariam superfluis augere ver- 
bis : iultum enim precari est eum qnem precamur 
diu'urna et pia cordis excitatione pulsare; nam ple- 
rumque boc negoijum plus gemitibus quam setrmoni- 
bus agitur, plus fletu quaw affectu. » Et sane, ut pre- 
clare docet llugo de S. Victore (De modo orandi, ceg. 
4) : « Hom» qui rogatur per narrationem nostram 
docetur, ut 939. sciat quid velimus; per supilica- 
lionem pulsatur ut annuat quod petimus. Sed in illa 
4υ ad Deum. Gt oratione narratio neressaria neq 
est, nisi forte homo ad hoc nerret ut ipse petitionem 
suam melius intelligat; ut et per orationem suam 
admonitus quid petat consideret, ct per considera- 
lienem petitionis suae exercitatus devotius oret. » 
Sed in puritate cordis. | Quia $0li mundo corde Deum 
videbunt. « Ut autem eo fervore ac puritate qua de- 
bet, emiti possit oratio (ita loquitur Cassianus [ Collet. 
9, c. 9| ), hiec sunt omnimodis obxervanda. Primum, 
sollicitudo rerum carnalium geueraliter ab-cindenda 
est. Deiude nullius negotii causs&ve noa. solum eura, 
sed ne memoria quidein penitus admittenda ; detra- 
ciones, vaniloqu.a, seu multiloquia , scurrilitaies 
quoque sim.lier amputandar; ire przz emnibus sive 
wistitiae perturbatio funditus eruenda ; concupiscen- 
tie ac plilargyrize noxius fomes radicitus evellendas: 
Et ita Uis sc similibus vitiis extrusis penitus et abscis- 
518, quie liominum quoque possunt patere conspecti- 
bus, talique, ut diximus, respurgii emendatione pre- 
missa, quie. simplicitatis et imiocentize puritate per- 
licitur, jacienda sunt primum profund:e. humilitatis 
inconcussa lundamenta , qua: sc:licet turrim intratu- 


moo esset orandum, respondit (In admonit. li&[in. D ram colos valeant sustinere; deinde superponeuda 


Lib. wt de Vit. Pat., n. 207) : « Non sunt necessaria 
nobis superflua verba, sed extendere tantum manus, 
ac dicere debemus : Deus, quomodo vis, et sicut tibi 
placet, ita liat. Si autem tentat o irruerit, avt. impu- 
gnatio, dicendum : Deus, auxiliare nobis; ipse eniin 
$cil quie nobis expediant. » Quin et ipse Christus in 
tvoangelio, « Uraites, inquit, nolite multum loqui 
sicut e.hn ci ; putaut. enim quod in inululoquio suo 
exaudiantur, nolite ergo assimilari eis. » Quid autem 
sit iu multiloquio orare, εἰ quid differant multiloquium 
e! diuturna precatio, erudite adinodum docet S. Au- 
gustinus his veibis (Epist. 150) : « Neque enim, ut 
nemi wetaut, lioc est orare in m-Ttiluquie, si diu- 


virtutum. spiritualium exstructio; 3b omni discori 
atque evagatione lubrica animus inhibendus, ut ita 
paulatim ad contemplationem Dei sc spiritualis intuitus 
incipiat sublimari. Quidquid euim ante orationis ho- 
rau) àtiuia nostra conceperit, necesse est ut orantibus 
nobis per iugestionem recordationis occurrat.Quam- 
obreimn quales orantes volumus inveniri, tales nos 
ante orationis tempus przeparare debemus, etc. » 

Et. compunctione lacrymarum.) Quid sit compua- 
ctio, doceiur apud S. Augustinum his verbis ( De 
Spiritu et anim, cap. 50) : « Compunciio est quamlo 
ex consideratione inalorum suorum cor interno do- 


lore tangitur. » Aliter liber de modo. vivendi ines 
. e 


AS! 


REGULA COMMENTATA. CAP. AX. 


482 


opera S. Bernardi (Cap. 10) : Compunctio cordis est A Porro S. Benedicto concinit Aelredus in Regul», 


lumilitas mentis, veviens de recordatione peccati el 
'imore judicii. lla compunctio perfecta, qua pellit a 
se omnem delectationem carnalium rerum, et toto 
studio mentis figit intentionem in contemplatione 
Dei. » Quibus verbis quasi duo distinguit. compun- 
ctionis genera, quorum unum est in marore pro no- 
stris excessibus, alterum in exsultatione pro divinis 
suuneribus, ut loquitur S. Bernardus (Serm. 66 in 
Cant. ) : que Grimlaicus i» Regula solitariorum 
(Cap. 30 ) vocat irriguum superius, et irriguum in- 
ferius. 

Porro ex S. Gregorio ( Lib. x«i Moral. , cap. 15) 
« quatuor sunt qualitates quibus viri justi anima in 
compunctione vehementer afficitur ; cum aut. malo- 
rum suorum reminiscitur, considerans ubi fuit ; aut 
judiciorum Dei sententiam metuens, et secuin quz- 
rens cogital ubi erit; aut cum mala vit:p przesentis 
selerter attendens, murens considera! ubi est; aut 
cum bona superne patri: contemplar, qui quia 
necdum adipiscitur , lugens conspicit ubi non est. » 
Idem videre es: in praxfato libro de Modo vivendi, 
cap. 10, etin. Regula. solitar., cap. 99. Alias com- 
punctionis causas 333 ciarrat Cassianus. collat. 9, 
cap. 26. Vide Petr! Dainiani opusc. 15, cap. 26. 

Et ideo brevis esse debet el pura oratio.] Quantum 
ad tempus et quautum ad verba, inquiunt Bernardus 
Cassin. et Boherius. ldem monet vulgatum Syntagma 


doctrine S. Athanasii ad monachos : « Per diem : 


frequenier ora, et assidue ; attamen sine longa ora- 
tionis exten-jione, sine clamore, aut mululoquio 
inani. » Idque monachorum AEgyptiorum exemplo, qui, 
wt dieit Cassianus (L:b. n, cap. 10), utilius censebant 
breves quidem oration-s, sed creberrimas fieri : de quibus 
etiam S. Augustinus in. epistola ad Probaw ( Epist. 
450) : « Dicuntur fraires in. "Egypto crebras quidem 
habere orationes, sed eas tamen brevissimas, et ra- 
prim quodammodo jaculatas, neilla vigilanter erecta, 
quas oranti plurimutn necessaria est, per productio- 
res moraa evanescat atque hebetetur intentio; ac 
per hoc etiam ipsi satis ostendunt hauc. intentionem 
sicut non est obtundenda, si perdurare non potest, 
ita si perduraverit, non cito esse rumperdam. » 


Quare autem ita brevibus delectarentur orationi- 
bus, prxter eam quam modo protulit S. Augustinus 
rationem, addit Cassianus (Lib. n, cap. 10), « ut 
insidiantis diaboli jacula, que infligere nobis tunc 
pracipue cum oramus insistit, succincta brevitate 
vitemus. » Et apud eumdem abbas Isaac (Collat. 1x, 
cap. 96) : « Frequenter quidem sed breviter est 
orendum , ne iminorautihus nobis inserere aliquid 
nostro cordi insidiator possit inimicu-. » Duas hu- 
jusee brevitatis ra:iones profert Magister, quas illius 
suppresso nomine hic exscribit Siaragdus (Cap. 48) : 
« ideo diximus brever fleri orationem, ne quis per 
occasionem prolix:ze orationis obdorimiat: aut. forie 
diu tes diabolus eis ante oculos diversa ingerat, 
vel in corde aliud subministret. » Addit S. Hildegar- 
dis : « Ne forte psalmodix postea insistentes minus 
ipsi psalmodi:x intendant, cum per praemissam ac 
prolixam orationem fatigati fuerint. » 


Verum ex S. Benedictio non modo brevis, sed 
etiam pura debet esse oratio. Pura autem illa est 
qux Dewn ipsum petit, aut aliquid propter Deum, 
enjusmodi sunt ea quie recenset S. Bernardus, in 
sententia 17. Vide ejusdem serm. 107 de diversis. 

Nisi forte ex affectu iuspirationis divina gratie pro- 
tendatur.] S.cut enim nou est obtundenda animi. in- 
tentio, si perdurare non potest ; ita si perseveraverit 
non esi cito rumpenda, ut niodo. dicebat S. Augusti- 
nus : quapropter « tandiu debemus in oratione pro- 
sirati jacere, donec Domino juvante cogitationes 
vanas comprimamus. Si autem videinus nos superari 
agitalionibus, eliam non delectamur in oratione 
jacere, surge ndum est, dcinde legendum, aut psal- 
fendum, aut. operandum est, » iuquit. Hlildeniarus. 


cap. 14. 

In conventu. tamen omnino brevietur oratio, et [acto 
sigmo a priore, omnes puriler surgant.| Mic locus 
difficilis et obscurus est, quo in explicando non con- 
sentiunt auctores 9344. quorum proinde opiniones 
diversas, ul quie arriserit possit eligi, referre ani- 
mus est. 

in primis Smaragdus S. Benedictum intellexisse 
videtur de ritu monachorum /Egyptiorum, qui psal- 
mis orationes interpouebant, quod vel ex eo maxima 
p»tet, quod ad hunc Regul:e textum. exponendum, 
aliud nihil quam ipsa Cassiani verba, quibus ille 
ritus exprimitur, proferat. Hildemarus, antiquus 
liegulae commentator, mentem suam ita. explicat : 
« ln. conventu omnino  brevietur oratio; non eniin 
dicit de illa oratione, quam presbyter dicit, vel capi- 
tulo ; sed de oratione uniuscujusque, qua in conventu 
unusquisque monachus orat ; nam statutum est quanta 
capitula. debet. presbyter dicere, vel orationem in 
conveniu. » Postea vero explicans sequentia verba, 
el facto signo a priore omnes pariter surgant , duas re- 
fert sententias : « Sunt enim, inquit, qui intelligunt 
iMud signum esse enm dicit presbyter per omnia sc- 
eula seculorum , quatenus (iu. surgeus respondeas 
amen, sivc sit in te inspiratio divina, qua po:sis diu- 
tius orare, sive uon.... terum sunt alii, qui i-tud 
si:snum, ad quod praecipit Regula esse surgendurm, 
iute|lizunt istud signum esse ultimum, quod tangitur 
ad vigilias, ad matutinum, ad primam, ad tertiam, 
sextam, nonam, vesperum atque corapletoriuu ; 
quatenus, cum tactum fuerit, paratus sit rgonaclius 
stans in choro ad respondendum dicto Deus, in adju- 
lorium meum intende , Domine αὐ adjuvandum me 
festina. » Moris quippe fuit in ordine nostro, ut intet 
divini officii sigua fratres orando circuirent altaria, 
quod ad vigilias nocturnas maxime prostabant , uti 
ostendimus in l. 1 de Antiq. mon. Ritibus, c. 1, ac de 
illa oratione sanctze Regulae textum illi capiebant, Eo 


C etiam sensu Bernardus Cass. et Richardas de S. An- 


gelo intellexisse videutur, uti et S. Hildegardis, quie 
hunc in locum sie scribit : « Quoniam anie siugulas 
horas canonicas orationem dici admonebat, quia cum 
iu scquentibus jubeat quod hospi'i pacis osculum non 
prius offeratur nisi oratione priemissa ; multo magis 
cum omnipotens Deus salutandus est oratio przmit- 
tenda est, et brevis, ne forte psalmodix: minus in- 
tendant, cum per przemissatin et prolixam orationem 
(fuerint fatigau. » His accedit Theobaldus Art.ldus 
Calestinus, in sua. expositione Gall;ca Regulam sic 
reddens : L'Oraison qui est faite au cowent , c'est à 
dire depuis que aprés le son de la cloche les (réres sont 
assemblés: en l'église pour accomplir le divin service, 
s0it du tout abregià, sans avoir regard à l'affection dé- 
vote l'aucuns p .riiculiers, qui se doit rendre commune 
en la présence de (a religieuse communauté. 

Priorem tameu sent. ntiam secutus fuisse videtur 
Paulus Augustinus a Janua monachus Cassinas, cum, 
prolato Regule textu, Et facto signo a priore omnes 
pariter surgant , ita infert : « Ergo in ultima parte 
officii geuua flectebant. » Ab hac sententia non mul- 
tum recedit cardinalis de Turrecremsta, S. Bene- 
dictum exponens « de oratione uniuscujusque, quaut 
unusquisque apu:l se orat cum toto conventu, s:cut 
in fine oflicii religiosi pros:rati , aut inclinati soliti 
sunt facere orati nem 3385 aliquam usque ad signum 
quod (ii a przelato; » cujus senienti:. astipulatuc 
Matthias Lamberius, in Gallico commentario; eaque 
ilildem»ro magis arrisit. 

Nicolaus Bravus ex utraque expositione « integrat 
unani, qu: tani de principio, quain de fine horarum 
intelligat Regulam, » hoc est de oratione quie prz- 
mitti solet officio, et de ea quie illud sequitur. Et 
certe przmissam fuisse orationem, eamque completo 
officio repeiilam, vero simile est : an ve;o de ea 
oratione liic loguatur S. Ρ Benedictus non ita. )-» 
quet. 


485 


S. P. BENEDICTI 


48, 


Alter Nicolaus, de Fraetura dictus, mentem suam A, 4* Quod narrat S. Gregorius papa (Lib. n Dialog , 


non setis explicat, eum ait Regulam non esse intelli- 
gendam de psalmodia, aut de quz ad divina 
efficia sunt ordinata, « sed de oratione, qua orat 
unusquisque in 

Petrus. Bohi in primo comment. diversorum 
relatis sententiis, in eam propendet quz S. Benedi- 
etum jutelligit de brevi et secreta oratione, qua pr:ze- 
mitti solebat horis canonicis : at vero in secundo 
('mentario mentem suam clarius exprimens ita 
rrit : «lntelligo siquidem. bune textum de 
communi oratione, quz inter 
Patrum /Egypti, Thebaidis , et Palasstinse pri 
rum. llas, inquit, orationes hoc modo incipiunt, 
que consummant, ut finito psalmo non statim ad cu 
vauonem genuum corruant, sed antequam flectant. 
genua paulisper orani, et stantes in supplicatione 
majorem temporis partem expendunt ; itaque post hoc. 
puncto brevissimo proji tes se humi, velut adoran- 
tes tantum. divinam ciementiam , sumnia velocitate 
consurgunt, ac rursus erecti expansis manibus, eodem; 
1odo quo prius stantes oraverant, suis precibus 
immoraatur : humi namque dintius procumbentes. 

se solum cogilati v etiam 
somno gravius impugna m era- 
euam hunc textum intelligo, quae fit in horis 
ás non uique inter psalmos, sed post Kyrie 
eleison, quz: missa aliter nuncupantur. » Hactenus. 
Boherius ex cujus sententia S. Benedictus ad noctur- 
was. vigilia» et laudes orationes psalmis /Egyptiorum 
wonachorum more interposuerit ; quas ad horas diur- 
vas in finem officii rejecerit, uti jam supra vidimus, 
de qua oratione S. P. Benedictum hic fuisse locutum 
existimat. 

Eamdem sententiam amplectitur Menardus noster, 
probatque his duobus argumentis : 1" quod S. 
Benedictus veterum monachorum instituta. ut plui 
mum secutus 8t, maxime quz ἃ Cassiano descripta 
sunt, quorum aliqua aut penitus tacuit, aut. velut 
obiter tetigit, tsnquam omnibus inagis nota, qualis 
est ille 4Egyptiorum monachorum ritus, quem com- 
mendat S. Athanasius in lib. de Virginitate : « Ad 
quemlibet psalmum preces et. genuum flexio cum la- 
erymis addatur. » Εἰ S. Pachomius, in Reg 
126:« Per domos singulae vespere sex orationes 
psalmosque complete. » 2? Quod idem ritus aliis e:iam. 
monachis communis ex-tteiit, utpote quem praescri- 
bunt S.lsidorus in Regule c. 7, S. Fructuos 
Regulz c. 3, Magister iu Regulz c. ὅδ, quie quidem 
336 Regulz magna ex parte ex. Bienedictina con- 
llave fuerunt. lis adjieiendum est S. Columbani Pa»- 
witentale, i quo iter alia haec przscribuutur : 
« li communi autem omnes fratres omnibus noctibus 
in tempore. orationum in fine omnium psalmorum, 
genua in oratione, si uon inlirinitas obfuerit, flectere 
sequo animo debent, sub. silentio dicentes, Dews, in 
adjutorium meum intende, Domine, ad adjuvandum me 
festina; quem. versiculum postquam ter in oratione 
decaniaverint, qualiter a fleaione orationis sur- 
gan ddere posset quod in antiquis Psalteriis 
10$. in flne singulorum psalmorum habentur etiam 
vrationes descrip. Exstat hujusmodi Psalterium in 
nostro Parisiensi S. Gerinai ale euiau 
erat quod Molismo Cistercium detulit 
ser'aiurque lictenus ia monasterio 


cap. 4) de negligenti illo monacho, quem castigavit 
S. Benedictus, qui quotidie cum constituta fora ex- 
pleta psalmodia sese [aires im orationem dedissent , 
exibat ab opere Dei, forasque vagabatur. Hic enim 
locus non potest intelligi de integro opere Dei, ut vult. 
Haeftenus, nam expleto opere Dei omnes cum summo 
silentio egredi oratorio jubentur infra e. 52. Sed aut 
de singulis psalmis quibus. subjungehatur oratio, ut. 
ad nocturnos et laudes, aut de omnibus quidem psal- 
tnis in quorum fine S. Benedictus orationes rejecerit, 
que totum officium terminarent, quo tempore frater 
iile negligens exire soleb.t. certe huie vi 
dentur obnoxii fuisse olim aliqui. monachi , cui me- 
deri voluerit Regula secunda SS. Patrum, decernesa 
(Cap. 6). « ut tempore quo misaz fiunt, sive die, sive 
mocte, quaudo diutius ad orationem standum est, 
non deficiant , vel superfluo foras recedaut. » ldem. 
habet Hegula S. Macarii c. 15, et Regula S. Pacho- 
mii (Art. 14 ἐπ cod. Regul.): t Quando in collecta 
orant fratres, nemo egredietur absque jussione ma- 
jorum. » Sed hujusmodi leges non magni pendebat 
negligens ile monachus, S. Mederici abbatis diseipus 
lus (In ejus Vita, m. 7, sec. m Bened., part. 1), qui 
« SLilim ut synaxeos oratio consueta (inienda esset, 
et antequam genua flecteret, ab ecclesia exiret; » 
cujus ille morbum pane benedicto sanavit. 

Denique Benedictus Haeftenus (Catechism. monast., 
pari. 1, disg. 6, $ 2) hune loeum intelligit de oratiose 
mentali et secreta, quz& expleto opere Dei fleret ia 
conventu, nixus maxime S. Gregorii testimoaio, 
quod modo retulimus, et explicuitnus ; eamque usa 
hora integra perdurasse existimat in suo ad Vitam 
S. Benedicti commentario, c. 4, quod an sit oraue- 
nem breviare, judicare quilibet potest. Sus sententia 
hoc argumento stabiliri potest, quod S. Benedictus 
superiori capite egisse videatur de toto officio 
hic vero de oratione, quz non in multiloquio, 


compunctione lacrymarum peragi! Quamvis ip 
C alibi aliter censuisse videatur : nam referens varia 
divini officii nomina, « dicitur, inquit (Lib. 1, tract. $, 


disq. 1), divinum officium conventus, quod nimirum 
ad illud (ratres conveniant. .. Et hoc modo intelli- 
gendum crediderim S. Benedictum, cum ait : ln con- 
ventu tamen omnino brevielur oratio. » Qus veo 
adversus Menardi sententiam, cui favet Smaragdus, 
profert, non magni videntur momenti , et faciil ne- 
gotio resolvi queunt. 


3377 Ceterum non est hic prztereundum quod notat. 
Hildemarus, nimirum in eo quod dicitur, [πὶ coweais. 
autem omnino brevietur oratio satis ostendi, aliis tem- 
poribus esse monaci 'andum pro sua cuique de- 
votione, brevius aut prolixius, prout Deus. dederit; 
quod eum negligerent monachi, sta fuerunt in 
singulis congregationibus tempora quibu» omnes fia- 
ires oralioni vacarent : unde Doherius : « Puto, in- 
quit, ad relevandum nost.i m gistri intellectum, in- 
troductam inde illam trinam orati»nem, quie in pan- 
mento chori positis terra genibus ante inceptionem. 
horz nocturni, ac prim, ac post finem coimpleto- 
rii in certis Gallia ieriia celebratur, qua com- 
muniter trium Pater nosler interstitio terminatur. α 
Que ex Benedicti Anianensis instituto processisse 
patet ex eius Vita. n. 52. 


D 


CAPUT XXI. 


De decanis 


, Si major. fuerit * congregatio, eligantur de ipsis: 
frauvres ^ honi testimonii et sanctae conversationis, et 


2 AL, est. 
b-ion., Conc., Hild., fratribus. 


monasterii. 


constituantur 
 decanias 


480 


et przcepta abbatis sui. Qui decani tales eligantur 
in quibus securus abbos partiatur* onera sua. Et 
non eligantur per ordinem, sed secundum vitz: me- 
ritum et sapientiz doctrinam. Quique decani si ex 
eis aliqua forte quis inflatus superbia repertus fuerit 


* Conc., Flor., Lyr., Comp., partiat. 


REGULA COUMMENTATA. CAP. XXI. 


486 

Α reprehensibilis, correp'us semel, et iterum, et tertio, 
si emendare noluerit, dejiciatur ; et alter in 1060 ejus, 
qui dignus est, subrogetur ^. Et de preposito eadem. 
constituimus. 


P Oxon., Sabin. cum aliis sex mss., succedat. 


——————————————————————————————————— 


COMMENTARIUS. 


rum prudentissii 
et arduis propi 
oneris quod sibi portandum incumbit, saltem partem 
aliquam in alienos deponant humeros : quapropter 
€um ars artium sit regimen animarum, nihilque tan. 
ardunm ac difücile existat quam multorum servire 
moribus ; prepositum in 338 monasterio, aliosque, 
major est numerus, decanos S, P. Bene- 
dictus una com abbate eligi curavit, quibus ille se- 
curus onera parti r, ut ab iis adjutus, et ipse equo 
n'mo impleret offlcium sibi commissam. Horum de 
nomine primum, deinde Regul: textum exponendo 
de muniis agendum. 
Tuque decani vocabulum nomen est militie, a 


pezesset, ut docet S. Hieronymus (Epist. 22); vel 
potius qui esset denis przpositus, ut habet S. Au- 
gustinus (Lib. 1 de Mor. Eccl. c. 54), et maxime ju- 
Dioribus, olligitur ex hoc Cassiani loco : « Alii 
traditur seniori, qui decem junioribus praeest; quos 
Sibi creditos ab abbate instituit pariter et gubernat 
secundum illud quod ordinotnm in Exodo legimus 
μι Moysen. » Et hac forte ratione Guido Juvenalis 
in Gallica versione ltegule S. Benedicti bujus capitis 
titulum ita reddidit : Des maistres des novices ou des 
maistres des maurs. ldemetiam vocabulum translatum 
est ad judicia; nam decanus est judex, ut ostendit. 
Menardus ex |. 1t Leg. Visigoth., tit. 1, ἰ, 26. Decani 
quoque in Ecclesia dicebantur qui sepeliehant de- 
Innelorum corpora, ut probat idem Menardus ex 
Justiniani novell, 45 et 59. Inter canonicorum digni- 
tates etiam celebre est nomen decani, qui totius est. 
capituli caput. Apud Cluniacenses etiam decani di- 
cebantur majoris prioris suffraganei in temporalibus, 
qui er.nt villarum provisores, de quibus Udalrieus 
lm, c. 5. 

An vero decanorum officium prout liic a S, P. Be- 
nedicto instituitur, viguitque apu! antiquos, diu 
manserit in nostro ordine, omnino nos latet, De 

juidem est articulus 11 libelli supplicis monachorum 
'uldensium ad Carolum imperatorem, item conci 
Aquisgr. can. 55 et 56, at vero nul.a eorum mentio 
lia f'austani, Statutis. Lanfranci, aut Clu- 
Biacénsis monasterii Consuetudinibus, qua agunt 
tantum deabbate, priore majore, decanis villarum 
peotisoribus, priore claustrali, circatoribus, et pue- 
rorum magistris. In ordine etiam Cisterciensi decani 
Jinmen inauditum fuit, inquit Joannes Craesbeeck ; 
wlficium tamen quod in priore conventuali residere 
videtur non inusitatum. Apu Cassinenses olim unus 
lantaxat post abbatem erat decanus : et post bunc 
US, Ut Scribit Nicolaus de Fracura; sed 
papa V suos in Cassinensi monaste- 
introduxisset, « molavit nomen decani, qui poet 
! 'yocatus est pri: inquit Richai 


(Sec. u n ) 
ἜΠΗ inodo prior, modo de- 


canus appellatur. Sed h proprie non erant decani 
prout a S, P. Benedicto ordinati sunt, quos tandem 
restituerunt Cassinenses edito boc 339 statuto (De- 
ctar. Cas. ad cap. 21) : « In. unoquoque monaste 
pro denis quibusque monachis unus tantum cons! 
iuatur decanus, ut eorum nuinerus recte sit nom; 


B 


iJ 

de Conchis, princ:pium bujus eapitis ita verii- 
tur : Se il est en monstier grant. congregation de moi- 
nes, soient. esleuz aucvn. d'eulz, qui soient de bonne 
conscience et de sainte. conversation, εἰ soient esiabl.s 
doyens, c'est à dire priesrs. Hos Regula Magistri, cap. 
11, vocat pra'positos ; S. Benedictus, sequenti cap. 
se-iores. 


rjor congregatio fuerit. ] Quid sit major congre- 
gatio diximus cap. 17. 

Eligantwr.| Ab abbate simul et. conventu, inquit 
Boherius; quia cum per decanos ordinetur omnis 
, utilitas monasterii, eorum electio inter przcipua, 
C qua cum agenda occurrunt, tenetur abbas omnem 
convocare congregationem, censenda est. Vel potius 
ἃ solo abbate, ad quem pertinet omnis ordinatio sui 
monasterii, qui cum possit eligere per se przeposiium ;. 
multo inagis decanum. Et plane si decanorum 
electione fratrum teneretur a-sensum requirere, tales. 
aliquando eligerentur, quibus non confidens, nec se- 
cure partiretur onera sua. 

Eligebantur autem decaui uti et przepositi, non ad 
vitam, sed ad tempus solum, υἱ patet ex Vita 
Liobz, c. 5, ubi de monasterio S. Tete (Sec. 
Bened., part. n) : « Erat in illo virginum monaste- 
rio sanctimouialis quedam propter disciplina stu- 
dium, et arctioris vitz observantiam, qua cateria 
preesse videbatur, sape praeposita ordinata, [re- 
quenter autem decana ex more constituta, etc. » 
Postea. tamen in conc. Aquisgr. statutum est (Cun. 
56) « ut przepositus, decanus, cellerarius de eorum. 
ministerio nisi causa utilitatis, aut necessitatis no 
renoveantur. » Quibus tamen verbis non tam per- 
petuitatem in officiis stabiliri, quam uimis facilem 
mobiliiatem amoveri existimo. Vide Innoc. Ill Cón- 
Slitut., cap. Cum ad monasterium. 

De ipsis.] Fratribus scilicet, in quo « manife:tat, 
iuquit Hildemarus, quia non debe.t esse aliunde, » 
Validam tamen fore electionem, si de alieno fieret 
monasterio, ceuse: Richardus de S. Ange.o, quan- 
quam non ezpediat. 

Fratres boni testimonii.] Quod « locum habet quando. 
ilii debent eligi, qui non sunt de gremio, inquit prae 
fatus Richardu-, quia non sunt eiigendi, nisi eug. 
reddat notos laudabile testimonium. » 

Εἰ sancta: conversationis.] Ὁ vod « locum ba- 

idem Richardus, quando eliguntur ilii «e 
gremio. quia cx transacta vila sua possumus Scire 


488 


S. P. BENEDICTI 


484 


Alter Nicolaus, de Fractura dictus, mentem suam A, 4 Quod narrat S. Gregorius papa (Lib. n Dialog , 


non salis explicat, eum ait Regulam non esse intelli- 
gendam de psalmodia, aut de aliis qux ad divina 
officia sunt ordinata, « sed de oratione, qua orat 
unusquisque in conventu. » 

Petrus Boherius in primo comment. diversorum 
relatis sententiis, in ea propendet qua S. Benedi- 
ctum jutelligit de brevi et secrela oratione, qua pr:e- 
mitti solebat horis canonicis : at vero in secundo 
commentario men:eu suam clarius exprimens ita 
discurrit : « Intelligo siquidem hune textum. de 
communi oratione, qua inter psalinos intercidit inore 
Patrum ZEgypti, Thebaidis, et Palastin:e provincia- 
rum. Illas, inquit, orationes hoc modo incipiunt, at- 
que consummant, ut finito psalmo non statim ad cur- 
vauonem genuum corruant, sed antequam flectant 
genua paulisper orauc, et stantes in supplicatione 
inajorem temporis partem expendunt ; itaque post hoc 
puncto brevissimo projicientes se humi, velut adoran- 
tes tautum divinam ciementiam , sumnia velocitate 
consurgunt, ac rursus erecti expansis manibus, eoden; 
modo quo prius stantes oraverant, suis precibus 
immoraatur : humi namque diutius procunbentes 
non $e solum cogilationibus, aiunt, verum etiam 
sumuo gravius impugnari. E: de illa nimirum υΓ8- 
tione etiam hunc textum intelligo, quae fit in horis 
diurnis non utique inter psalmos, sed post Kyrie 
eleison, que miss» aliter nuncupantur. » Hactenus 
Boherius ex cujus sententia S. Benedictus ad noctur- 
nas vigilia. et laudes orationes psalmis /Egypuiorum 
monachorun more interposuerit ; quas ad horas diur- 
nas in finein officii rejecerit, uti jam supra vidimus, 
de qua oratione S. P. Benedictum hic fuisse locutum 
existimat. 

Eandem sententiam amplectitur Menardus noster, 
probatque his duobus argumentis : 1* quod S. P. 
Benedictus veterum monachorum instituta ut pluri- 
mum secutus 8iL, maxime qux a Cassiano descripta 
sunt, quorum aliqua aut penitus tacuit, aut velut 
obiter tetigit, t&nquam omnibus inagis nota, qualis C 
est ille /Egyptiorum monachorum ritus, quem com- 
wendat S. Athanasius in lib. de Virginitate : « Ad 
quemlibet psalmuui preces et genuum flexio cum la- 
erymis addatur. » Iit S. Pachomius, in Hegul. art. 
126:« Per domos singulas vespere sex orationes 
psalmosque complete. » 2» Quod idem ritus aliis eiiam 
monachis comraunis ex-tiferil, utpote quein prascri- 
bun* S. Isidorus in Regule c. 7, S. Fructuosus in 
Regulz c. 3, Magister iu Regula c. 55 , qu:e quidem 
336 Hegulz magna ex parte ex Blenedictiua con- 
flat fuerunt. His adjiciendum est S. Columhani Poe- 
nitenuale, in quo. inter alia. hxc. przsceribuutur : 
« ln cominuni autem onines fratres omnibus noctibus 
in temp.re oraüionum in fine omnium psalmorum, 
genua in oratione, si uon inlirinitas obfuerit, flectere 
400 animo debent, $ub silentio dicentes, Deus, in 
adjutorium meum intende, Domine, ad adjuvandum me 
festina; quem versiculuuu postquam ter. iu oratione 
decaniaverint, equaliter ἃ (lexione orationis sur- 
gant. » 39 Addere posset quod in antiquis Psalteriis 
inss. in fine singulorum psilmorum habeantur etiam 
orationes descriptze, Exstat liujusmodi Psalterium in 
nostro Parisiensi S. Gerinani monasterio : tale etiain 
erat quod Molismo Cistercium detulit S. Robertus, 
seraturque liactenus i. uonasterio. Cisterciensi. 


cap. 4) de negligenti illo monacho, quem castigavit 
S. Benedictus, qui quotidie cum constituta fiora 41. 
pleta psalmodia sese fraires in orationem dedissent , 
exibat ab opere Dei, forasque vagabatur. Hic enim 
locus non potest intelligi de integro opere Dei, ut vult 
Haeftenus, nam expleto opere Dei omnes cum δι πιὸ 
silentio egredi oratorio jubentur infra c. 52. Sed aut 
de singulis psalmis quibus subjungehbatur oratio, ut 
ad nocturnos et laudes, aut de omnibus quidem psal- 
mis in quorum fine S. Benedictus orationes rejecerit, 
qu: totum officium terminarent, quo tempure frater 
ille negligens exire solebat. Et certe huie vitio vi 
dentur obnoxii fuisse olim aliqui monachi, cui me- 
deri voluerit Regula secunda SS. Patrum, decernens 
(Cap. 6), « ut tempore quo missz fiunt, sive die, sixe 
nocte, quaudo diutius ad orationem standum est, 
non deficiant , vel superfluo foras recedaut. » ldem 
habet Hegula S. Macarii c. 15, et Regula S. Pacho- 
mii (Art. 14 in cod. Regul.) : « Quando in collecta 
orant fratres, nemo egredietur absque jussione ma- 
jorum. » Sed lhiujusmodi leges non magni pendebat. 
negligens il'e monachus, S. Mederici abbatis discipus- 
lus (In ejus Vita, m. 7, emc. n Bened., part. 1), qui. 
c Stitim ut synaxeos oralio consueta finienda esset, 
et antequam genua flecteret , ab ecclesia exiret; e 
cujus ille morbum pane benedicto sanavit. 


Denique Benedictus Haeftenus (Catechism. monast... 
part. 1, disq. 6, $ 2) hunc locum intelligit de orationem 
mentali et secreta, que? expleto opere Dei fieret ira 
conventu, nixus maxime S. Gregorii testimonis, 
quod modo retulimus, et explicuimus ; eamque ungm 
hora integra perdurasse existimat in suo ad Vitanra 
S. Benedicti commentario, c. 4, quod an sit oraue — 
nem breviare, judicare quilibet potest. Ejus sententi am 
hoc argumento stabiliri potest, quod S. Benedictus 
superiori capite egisse videatur de toto officio divino, 
hic vero de oratione, quz non in muliiloquio, sed in 
compunctione lacrymarum peragitur. Quamvis ip«e 
alibi aliter ceusuisse videatur : nain referens varia 
divini officii nowina, « dicitur, inquit (Lib. 1, tract. 3, 
disq. 1), divinum officium conventus, quod nimirum 
ad illud (ratres couveniaut. .. Et hoc modo intelli 
gendum crediderim S. Benedictum, cum ait : In cov 
ventu tamen omnino brevielur oratio. » Qus veo 
adversus Menardi sententiam, cui favet Suaragdus 
profert, non magni videntur momenti , et facili ne 
gotio resolvi queunt. 


337 Cxterum non est hic praetereundum quod notat 
H.ldeiarus, nimirum in eo quod dicitur, I» contenta 
autem omnino brevietur oratio satis ostendi, aliis tem- 
poribus esse monachis «randum pro sua cuique de- 
votione, brevius aut prolixius, prout Deus dederit ; 
quod cum negligerent monachi, statuta fuerunt in 
singulis congregationibus tempora quibu. omnes fra- 
tres orationi vacarent : unde Boherius : « Puto, in- 
quit, ad relevaudum nosti m gistri intellectum, in- 
troduciam inde illam trinam orationem, quae in pami- 
mento chori positis terrie genibus ante inceptionem 
horzx nocturn:e, ac primze, ἃς post finem completo- 
rii in certis Gallix: nionasteriis celebratur, quae Coti- 
muniter trium Pater noster interstitio terminatur. » 
Qux ex Benedicti Anianensis instituto processisse 
patet ex eius Vita. n. 54. 


€——————————3ÀA————'' Cmm MÀ VÀ À— MÀ € Ü : 


CAPUT 


XXI. 


De decants monasteri. 


Si major fuerit * congregatio, eligantur de ipsis 
fratres ^ honi testimonii et sancte conversationis, et 


4 ΑἹ., est. 
b-Qaon., Conc., Hild., fratribus. 


constituantur decaui : qui sollicitudinem gerant supee 
decanias suas * in omnibus, secundum mandata Dei 


Oxou. et Conch. deest suas. 


485 


REGULA CUMMENTATA. CAP. XXI. 


486 


et przcepta abbatis sui. Qui decani tales eligantur A reprehensibilis, correptus semel, et iterum, et tertio, 


in quibus securus abbos partiatur * onera sua. Et 
non eligantur per ordinem, sed secundum vitz» me- 
ritum et sapientiz doctrinam. Quique decani si ex 
eis aliqua forte quis inflatus superbia repertus fuerit 


* Conc., Flor., Lyr., Comp., partiat. 


sj emendare noluerit, dejiciatur ; et alter in oco ejus, 


qui dignus est, subrogetur ^. Et de preposito eadem 
constituimus. 


b Oxon., Sabin. cum aliis sex mss., succedat. 


———————————————————M— 


COMMENTARIUS. 


Ea est virorum prudentissimorum agendi ratio, ut 
in rebus duris et arduis propriis diffidant viribus, et 
oneris quod sibi portandum incumbit, saltem partem 
aliquam in al:enos deponant humeros : quapropter 
eum ars artium sit regimen animarum, nihilque tan, 
arduum ac difücile existat quam multorum servire 
moribus ; prpositum in 3368 monasterio, aliosque, 
uhi fratrum; major est numerus, decanos S, P. Bene- 
dirtus uoa cum abbate eligi curavit, quibus ille se- 
curus onera partiretur, ut ab iis adjutus, et ipse equo 
an'mo impleret officium sibi commissum. Horum de 
nomine primum, deinde lRegulz textum exponendo 
de muniis agendum. 

Jaque decani vocabulum nomen est militie, a 
castris in claustra translatum ; nam « erant deconi 
decem militibus przpositi, qui nunc caput contuber- 
nij vocautur, » inquit Vegetius (De Re milit. cap. 8): 
unde S. Isidorus (Lib. 11 Orig. c. 5) : « EL decani eo 
quod decem militibus prz(ici«n'ur. » In monasteriis 
vero decanus dicebatur qui novem monachis decimus 
przesset, ut docet S. Hieronymus (Epist. 22); vel 
potius qui esset denis przpositus, ut habet S. Àu- 
gustinus (Lib. 1 de Mor. Eccl. c. 51), et maxime ju- 
nioribus, uti colligitur ex hoc Cassiani loco : « Alii 
traditur seniori, qui decem junioribus prxest; quos 
εἰ δὶ creditos ab abbate instituit pariter et gubernat 
secondum illud quod ordinatum in Exodo legimus 

Movsen. » Et hac forte ratione Guido Juvenalis 
8 Gallica versione Itegulze S. Benedicti hujus capitis 
Bitulum ita reddidit : Des maistres des novices ou des 
maisires des maurs. ldem etiam vocabulum translatum 
est ad judicia; nam decanus est judex, ut ostendit 
Menardus ex !. 11 Leg. Visigoth., tit. 1, 1. 26. Decani 
quoque in Feclesia dicebantur qui sepeliebant de- 
fnneterum corpora, ut probat idem Menardus ex 
Justiniani novelf, 45 et 59. Inter canonicorum digni- 
tates etiam celebre est nomen decani, qui totius est 
capituli caput. Apud Cluniacenses etiam decani: di- 
cebantur majoris prioris su(fraganei in temporalibus, 
mi ern villarum provisores, de quibus Udalrieus 
. Ht, C. 

An vero decanorum officium prout hic a 5. P. Bc- 
nedicto instituitur, viguitque apu! antiquos, diu re- 
manserit in nostro ordine, omniuo nosS latet, De illis 
quidem est articulus 11 libelli supplicis monachorum 

uldensium ad Carolum imperatorem, item concilii 
Aquisgr. can. 55 et 56, at vero nul.a eorum meutio 
in Concordia fuastani, Statutis Lanfranci, aut Clu- 
niacémnsis monasterii Consuetudinibus, qu» agunt 
tantum de abbate, priore majore, decanis villarum 
profisoribus, priore claustrali, circatoribus, et pue- 
rorum magistris. In ordine etiam Cisterciensi decani 
pomen inauditum fuit, inquit Joannes Craesbeeck ; 
olücium tamen quod in priore conventuali residere 
videtur non inusitatum. Ápua Cassinenses olim unus 
duntaxat post abbatem erat decanus : et post bunc 
vicedeeanus, ut scribit Nicolaus de Fractura ; sed 
€um Colestinus papa V suos in Cassinensi monaste- 
rio introduxisset, « mutavit nomen decani, qui post 
ipsorum adveutum vocatus est prior, » inqui ichar- 
dus a Paulo Augustino a Janua citatus ad Regule c. 
55. Et certe in Fossatensi S. Mauri monasterio prio- 
res etiam appellabantur decani, ut patet ex lib. Mirac. 
$. Baboleni abbatis c. 5(Sec. «1 Bened., p. 595), ubi 

tus ejusdem monasterii modo prior, modo de- 


canus appellatur. Sed h proprie non erant. decani 
prout a S. P. Benedicto ordinati sunt, quos tandem 
restituerunt Cassinenses edito hoc 339 statuto (De- 
car. Cass. ad cap. 21) : « In unoquoque monasterio 
pro denis quibusque mnionachis unus tantum consti- 
ἐδ decanus, ut eorum numerus recte sit nomini 
competens. » [n novis tamen Declarationibus non 
pro denis, sed pro quinis quibusve monachis profes- 
$'S viveutibus unum coustituunt decanum, ità tamen 
nt ipsi d«cani numerum 500 non excedant, sien 
priscribitur in brevi Pauli Y dato die 21 Martii atiuo 
1608. Notat insuper Haeftenus (Lib. 14, tract. 6, disq. 
4) pro decanorum nomine alia subintroducta voca- 
hu'a; nam « apud alios usus obtinuit ut decani di- 
cantur priores ordinis. Primus dicitur absolute prior, 
secundus subprior, alii deinceps priores, prior ter- 
tius, prior quar!us. » Et certe in antiqua versiona 
Gallica Regul: S. Benedicti, qux est monasterii S. 
Petri de Conchis, princ:pium bujus eapitis ita verti- 
tur : Se il est en monstier grant. congregation de moi- 
gnes, soient. esleux aucun. d'eulx, qui soient de bonne 
conscience el de sainte conversation, εἰ soient esiabl.s 
doyens, c'est à dire prieurs. Hos Regula Magistri, cap. 
11, vocat pra'positos ; S. Benedictus, sequenti cop. 93, 
se».iores. 

Si major congregatio fuerit.] Quid sit major congre- 
gatio diximus cap. 17. 

Eligantur.] Ab abbate simul et. conventu, inquit 
Boherius; quia cum per decanos ordinetur omnis 
utilitas monasterii, eorum electio inter przcipua, 


C qux eum agenda occurrunt, tenetur abbas omnem 


convocare congregationem, censenda est. Vel potius 
a solo abbate, ad quem pertinet omnis ordinatio sui 
monasterii, qui cum pessit eligere per se preposiium ; 
multo inagis decanum. Et plane si iu. decanoruin 
electioue fratrum teneretur a-sensum requirere, tales 
aliquando eligerentur, quibus non confidens, nec se- 
cure partiretur onera sua. 

Eligebantur autem decani uti et prepositi, non ad 
vitam, sed ad tempus solum, ut paiet ex Vita S. 
Liobz, c. 5, ubi de monasterio S. Teitz (Sec. im 
Bened., part. 11) : « Erat in illo virginum monaste- 
rio sanctimonialis quedam propter discipline stu- 
dium, et aretioris vitz? observantiam, qua cxteris 
preesse videbatur, sspe proposita ordinata, [re- 
quenter autem decana ex more constituta, etc. » 
Postea tamen in conc. Aquisgr. statutum est (Can. 
56) « ut prepositus, decanus, cellerarius de eorum 
ministerio nisi causa utilitatis, aut necessitatis non 
removeantur. » Quibus tamen verbis non tam per- 
petuitatem in officiis stabiliri, quam nimis facilem 
mobili:iatem amoveri existimo. Vide Innoc. Ill Cón- 
stitut., cap. Cum ad monasterium. 

D ipsis.] Fratribus scilicet, in. quo « manifestat, 
iuquit Hildemarus, quia non debe.t esse aliunde. » 
Validam tamen fore electionem, si de alieno fieret 
monasterio, ceusev Richardus de S. Ange.o, quan- 
quam non espediat. 

Fratres boni testimonii.] Quod « locum habet quando 
illi debent eligi, qui nou sunt de gremio, inquit prae 
fatus Richardu-, quia non suni eiigendi, nisi eus 
reddat notos laudabile testimonium. » 

340 Et sancta conversationis.] () 0d « locum ha- 
bet, addit idem Richardus, quando eliguntur illi «e 
gremio. quia cx transacta vila sua possumus scire 


481 


S. P. BENEDICTI 


438 


quid de sequenti. conversatione praesumamus. » Sed A cellulis usque ad horam nonam : υἱ institutum erat, 


εἶν de gremio, sive aliunde, et boni testimonii et 
sancta conversationis. Boni autem testimonii Nico- 
laus de Fractura intelligit quantum ad. actus : sancte 
conversationis quantum ad mores. 

Et consti-uantur decani.| ld est ordinentur. Ordi- 
nationis vero formulam describit i» Regula Mag ster 
his verbis (Cap. 11) : « Convocatis eisdem decein 
fratribus ab abbate, presente omni congregatione, 
in oratorio susceptione virg: decem illis praeponau- 
"wir voce abbatis, testimonio Scripturs dicentis : 
Tieges eos in virga, id est in timoris vigore. liem di- 
cente Apostolo : Quid vultis ? in. virga veniam a vos 
an in charitcte? Nam εἰ Moyses divin: virga virtutis 
coninisso sibi populo per profundum naris salutis 
viam ostendit. » Ubi observare licet antiquum morem 
ordinandi decanos per virz:z traditionem ; quo modo 
etiam ipsi abbates et. praojposiri omnes atque prelati 
ordinabantur, sicuti observat Menardus in Conc. 
legul. c. 28, $2. 

Qui sollicitudinem gerant super decanias suas.] ld 
est super decein fratres quibus pra ponuntur : quam- 
vis secundum usum etiam quindecim fratribus unus 
decanus przfici possit juxta lHlildemarum ; imo etiam 
paucioribus quam decem, uti observant etiam nunc 
Cassinenscs. Magister duos decem fratribus pr:eponit 
in ltegul. cap. 11. 

In omnibus.| Non solum quis placent, sed etiam 
qua propriis repugnant affectibus. 

Secundum manda!a Dei, et precepta abbatis sui.| 
Ne forte exutus se credant ab ejus potestate, a quo 
quidquid, habent potestatis obtinent ; cui semper sub- 
jiciuntur, quem in arduis consulere, et ei su: soili- 
citudinis rationem debent reddere. Sicut ergo supe- 
rius abbati frenum imposuit, ne quoslibet eligeret 
pro uutu, sed fratres boni testimonii ; ita hic decanis, 
ut non ea qus libuerit agant, sed qu;e Deus mandat, 
et abbas przcipit. A'que « in rebus novis praceptum 
abbatis debet exposcere; in aliis vero. quoti.lianis 
sive communibus commissio officii hal:etur pro prae- 
erepto abbstis siue licentia, » inquit Boherius. Sed 
juvat hic aliunde hanc decanorum *ollicitudinem ex 
regulis οἱ SS, Patrum institutis ac scriptis repetere. 

Primo itaque secunduta. Smaragdum : € Decani 
sollicitudo et eruditio hac erit erga unumquemque 
quem sibi ab abbate traditum susceperit, ut doceat 
eum primitus suas vincere voluutates; in quibus 
i-luin diligenter exercens, illa ei semper de iudus:ria 
imperet, qua senserit animo ejus esse contraria ; 
quia multis experimentis hoc doctum est, nunquam 
posse mon.chum suas concupiscenti«s refrenare, 
nisi prius per obedientiam mortiticare didicerit suas 
voluntates, » Ita Smaragdus Cassianum exscribeus 
(Cap. 12). Simili modo S. Fructuosus : « Deconi, 
qui super decanias sunt constituti, tantam sollicitu- 
dinem gerant super quos dclegatos 9&] habent fra- 
tres, ut nullas proprias faciant voluntates, non lo- 
quantur nisi interrogati, suo arbitrio nihil faciant 
nisi mandati, alibi non pergant non ordinati, etc. » 

Secundo, « cum decem numero (ratres sub sua cu- 
ra suscipiant, inquit Magister (Cap. 11), hanceis de- 
bent sollicitudinem exercere, sive in die, sive in no- 
cie, sive in quovis oyere, eum eisutsint prinio pra- 
sentes, et cum eis operantes in. quovis opere, ut cum 
sedent, ambulant, vel stant, diligenti sua. ob-ervan- 
tia, vel eurio-o intuitu diaboli ab cis debent actus 
Cumpesccre., » 

Tertio, addit Ma :ister (Ibidem) : « propter quod 
otuni hora fratribus praesenies sunt,oseorumet gestum 
ἃ y eccato Custodiant, et diversa in eis vitia vel prava 
compeseant, id estsi audierit prx positus. fratrem 
non interrogatum loqui, moneat euin. dicens: Quid 
agis, Irater, quod regula prohibet? babeto tacitur- 
uitatem usque ad interrogationern. » 

Quarto, decanorum muneris erat fluctnantes  fra- 
tres visitare, consolari, instruere, nt docet S. lliero- 
ny mus (Epist, 99) : Mancbant separati, sed junctis 


nemo pergebat ad alium, exceptis his decanis quos 
diximus, nt δὶ cogitatiouibus forte quis fluctusret, 
illius consolaretur alloquiis. » Hinc S. Fructuosns 
(Cap. 12). « Non celent, inquit, fratres decanis suis 
quidquid per singulos dies cogitaverint ; decani vero 
sint eis quasi rectores el custodes, tanquam pro 
ipsis Domino reddituri raiionem. » 

Quinto, incorrigibiles ad abbatem deferebant, vel 
ad przpositum, quiet ipse eosdeferebat ad abbatem z 
* Decanorum officium, inquit Ilildemarus, est so- 
]ummodo custodire subditos ; etsi per suam admo- 
vitionem non possunt corrigere, tunc debent nuntiare 
albati. » Et S. Fruetuosus (Cap. 19) : « Negligentias 
cunctorum ipsi prvideant, et emendandi potestatein 
habeant, et quod ipsi nion valuerint emendare, prze- 


posito non morentur accu-are; ui et ipsi przepositi. 


sic hoc distincte et rationabiliter agant, ut abbates 
suos nnllo mudo przsumantinquietare, excepto quod 
utrique non valuerint emendare. » 

Sexto, mensis edentium fratrum. przeerant. Ita de- 
cernit Magister (Cap. 11) : « Mense eorum prasen- 
tes sint, ut tacite cum eis et moderate mauducent. » 
Et Cassianus de /Egyptiis et Tabennensiotis (Lib. 1v, 
cap. 45) : « lantum silentium ab omuibus exhibetur, 
ut cum in unum tanta numerositas fr.trum refectio 
nis obtentu coi.sederit, nullus nec mutire quidem 
audeat, preter eum qui decanie sus praeest. » 
Quem in locum Alardus Gaz:eus ita. scribit : « Hine 
apparetin uno refectorio fuisse distinctas, et divisas 
[ratrum decurias sive decanias ; et unicuique decania 
suum assedisse et prirsedisse decanum aut. decurio- 
uem ; quod et S. Ilieronymus indicat ad Eustochium 
scribens : Unaquzque, inquit, decuria cum suo pa- 
rente pergit ad imensam, quibus per singulas hebdo 
madas vicissim ministrant. » 

Septimo, vestimenta fratribus providebant : « Ve- 
stiaria fratrum sub sua cura pr:epositi contineant, » 
inquit Magister. Et Cassianus (Lib. 1v, cap. 10) : «in- 
dumenta 349 vicaria prepositus unusquisque su: 
decaniz subministrat, cum 14 quibus vestiti ew 
sorduisse conspexerit. » Vicaria autem hic vocat al. 
lerna, qus per vices mutabantur. 

Octavo, suorum operibus prwerant, ut patet ex S. 
llieronyimno (Epist. 22) : « Opus diei statutum est, 
quod decano redditum fertur ad. eeconomuni.. » Et 
ex S. Augustino (Lib.1 deMor. Eccl. cap.51) : 
€ Operauiur manibus ea quibus et corpus pasci pos- 
Sil, el a Deo inens impediri non possit, opus aulem 
suum tradunt eis quos decanos vocant. » 

Nono, ad suos nocte decumbebant : « Lectis eo- 
rum, inquit Magister (Cap. 11), lectos praepositi ha- 
beant prope, propter aliquam, ut. diximus, vitiorum 
culpamin eis emendandain, et ut reverentius przesente 
niajore dormiant. » Et sic capiendus se,uenti cap. 
94 S. Benedictus ;: « Deni aut viceni eum senioribus 
suis, qui super eossolliciti sint, pausent. » 

Denique Cassinenses declarant (Declar. Cass. ad c. 


p 21) ad officium decanorum « pertinere esse sollicitos 


quod regularis ob-ervantia teneatur in. monasterio, 
fratrum sibi per pr.clatum depuratorum confessiones 
audiant, offieinas monasteiii horis compeleutibus 
visitent, ipsorum fratrum etiam corrigant excessus, 
nisi notabiles inveniant przelato reservandos, eis etiam 
particulares liceniias juxta facultatem eis ἃ praelato 
waditam concedant; diligentem insuper curam hia- 
beant quod czxreinoniz congregationis, et ordinaia 
per capitulum, seu praelatum observentur : iuvigi- 
lent ut divinum officium devote dicatur, studeaut 
communibus fratrum exercitiis, aut. capitulo culpa- 
rum interesse. » 

Qui decani tales eligantur, in. quibus securus. abbas 
partiatur onera sua.| tlic tria occurrunt notanda. Pri- 
mu:n, quod ut tales eligantur, quibus abbas securus 
partiatur onera sua, sex in eis requirunt Hildemarux, 
Bernardus Cassinensis et Boherius, 4.8 sant : 
« 1* bonum testimonium, et hoc quantuin. ad affabi- 


491 


S. P. BENEDICTI 


£92 


separatio minorum et permixiio seniorum : qux? A S. Angelo : « Lectisternia, id est ordines, seu ordi- 


omnia consequenter exponenda sunt. 

9A Singuli per singula lecta dormiant.] H.ee prima 
est cautela, quam cum S.|Benedicto adhibent S. Atha- 
nasius : « Dum dormiunt, unusquisque seorsim dis- 
cumbat, ac suum quisque habeat sticharinm ; saccu- 
lum scilicet absconditum, ut quando per noctem 
preces fundend:e , parati promptique sinl; » abbas 
Isaías : « Ne cube: cum alio sub eodem stragulo ; » 
S. Aurelianus : « Omnes divisis maneant lectulis ; » 
S. Ferreolus : « Duo quamlibet proxini et am:ei 
propter secretam orationem, quz inelius ad Dominum 
nullo teste dirigitur, ut an mo et uno lectulo non 
teneantur... Quisque strati sui, ut sapra diximus, erit 
solus ipse possessor, habens secum meliori commu- 
tatione pro dormitorio fratrum Dominum vigilantem; » 
S. Isidorus : « Duobus in lecto uno jacere non liceat; » 
S. Fructuosus : « Duo in uno lecto non jaceant, nec 
dormire extra cubile proprium cuiquam licentia 
pateat, lutervallum singulorum lectorum singulis 
cubitis intercedat, ne dum ad invicem proximant 
-erpora , nutriant libidinis inceutiva; » Magistr 
(Cap. 41): «Singulos precipimus non binos per lectum 
dormire. » Quibus accedit conc. Turonense (Can.14) : 
4 Ut sinistrz existimationis sditu« amputetur, nullus 
sacerdotum aut monachorum colligere alium in suo 
lecto praesumat. » Ex quo mirari subit qua ratione 
ltegula Cujusdam ad Virgines przseribat (Cap. 14), 
« Ut bine et bins prater infirmas et seniores in 
lectulis dormlant, » quanquam hujus statuti periculis 
providisse videatur adjiciens : « Sic tamen ut ad 
invicem non loquantur, neque ad invicem , id est 
facie ad faciem respiciant, sed una post aliam quie- 
scens doriniat... ut una ex illis semper senior sit, 
de cujus religione non dubitetur. Juvenculas vero 
nullatenus simul quiescere censemus. » 

Notat porro bic Derusrdus Ca:sinensis istis S. Be- 
nedicti verbis : Singuli per singula lecta dormiant , 
supplendum esse vel. quit. scant , quia perfectus mo- 
naclius non semper in lecto jacens dormit, sed la- 
erymis interdum strstum suum rigat, ut Prophete 
ad in-tar nos hortatue S. Ferreolus in Regula c. 33. 
Et certe sanc:i nocturnas vigilias orationibus et pre- 
cibus przvenire solebaut , sicut de S. Mauro refert 
Faustos in ejus Vita, quod aliquaudo quinquagenos, 
aliquando centenos psalmos , aliquando  psalteriuin 
integrum recitaret ante nocturuxz erationis synaxiimn ; 
et Gervinus abbas Centulensis piissimus ( Chron. 
Centul. [. ww, c. 26), ubi somni pirum percepisset , 
de grabato sese exeutiens, domum oratioris intrabat, 
omnes aras orando, gemendo , genuaque flecteudo 
circuibat ; atque ut vigiliarum boram advenire sen- 
tiret, ne ab :edituis aut Janitoribus observaretur , 
lectum ullo sine strepitu repetebat. 

Lectisternia.] Quid sint leetisternia non consentiunt 
Begulhe commentatores. Hildemarus : « Steruia, 
juquit, duobus modis dicuntur; id est domus ubi 
lecti sternuntur , seu etiain locus ubi u.us iectus 
stratus existit. » Similiter Smaragdo : « Lectisteruia 
dicuntur ubi homines jacere sedereque consueve- 
runt.» lia etiam Nicolaus de Fractura : « Lectisternia, 
id ext loca in quibus jacere solent monachi ; » et 
cardmalis d: Tnrrecrema!a : « Lectisternia autem , 
id est loca vel locellos 3446 in quibus lecti sternendi 
suut. » Quibus consentit Bernardus. Cassinensis ita 
sceribsus : « De noc vocabulo, lectisternia , dic.nt 
quidain quod idem est quud lectus stratus , hoc est 
lectus cum suo strameuto ; alii dicuut lectisternium 
esse domum in qua lecti sternuntur ; sed rei veritas 
est quod leciisternia sunt laca in quibus sedere et 
jacer: solemus : nam regulariter monachus el lectum 
m quo quiescat, et lecellum iu quo sedendo legat 
habere debet. » Bernardum iu primo commeut. 
exscribit Buherius ; in seeuud » vero: « Lectisternia, 
inquit, id est leet irum stramenta, » de quibus c. 53, 
ad quod remittit : € Sirajnenta lectorum iata , sa- 
gu, l«na, et capitale. » Dezni jue. Richardus de 


nationes lectorum. » Ad quem accedit Theobaldus 
Artaldus hunc locum Gallice ita reddens : /is doivent 
avoir et garder les lieux et situations de leurs couckes. 

Ex his omnibus sententiis dux omnino videntur 
probabiles. Prima, quam refert Bernardus Cassinen- 
sis , qua leciisternia dicuntur lecti strati, scu lecti 
cum suo stramento. Eam sequitur Menardus hunc in 
locum ita scribens : « Lectisternia sunt lecti. Sidonius 
e»ist. 15, l. » : Epulum multiplex et capacissima [e- 
ct:sternia para. Acta S. Findani, c. 4 : Pro lectis:erniis 
lapides velatos inter fratres pausans occulte corpori 
supposuit. » Concinit antqua versio Gallica Regulze 
S. Benedicti : Les lits soient. appareillés comme i, 
appartient à leur conversation; et versio Guidonis : 
Et aient les couches garnies de ce qu'il faut. selon la 
maniére de leur co:wersution ; ali:sque plures exposi- 
tiones Gallice. Secunda est quam tr.dit in secuudo 
comment, Doherius , ubi lec isternia interpretatur 
lectorum stramenta; quo sensu eam vocem aliquando 
usurpat S. Gregorius : « Ancillis Dei, quas vosgrac: 
lingua monastrias di. itis, lectisternia emere disposui; 
quia in lectis suis gravi nuditate in bujus hiemís 
vehementi-simo frigore taborant. » Et al bi ad Joan-. 
nem a:batem de monte Sinas ribeus (Lib. xu, ep. 16): 
« Cognovinius lectos vel leciisternia iu Geroutocomio, 
quod illic ab lsauro constructum est, dees:e; pro- 
pterea misimus l;enas 45 , rachanas 30, lectos 13. » 
Alque ita Joanues de Precis, abbas S. Germani: a Pratis, 
liunc Regulz locum Gallice reddidit: Et doivent prendre 
οἰ. draps, el telles couvertures comme l'abbé établira. 
Utraque expositio proba est et probanda ; sed reji- 
cienda vider utraque Hildemari inierpretatio, Saa- 
ragdi, Bernardi Cassinen-is, Nicolai , et cardinalis 
Turrecrematze : nain S. Benedictus nec domum in qua 
multi steruuntur lecti singulis mouachis co«ceuit ; 
nec singulis -inga'as domos, in qua unus lectus ster- 
nant indu gel ; sed omues uno vult dormire in dor- 
m:torio. 


C Pro modo conversationis.] Obscura locutio , quam 


diversimode reddunt commeniaiores. Hildemarus 
pro modo conversationis intelligit : Secundum quali- 
latem vite uniuscujusque ; quod clarius expouit. Ber- 
nardus Cassineusis : Secundum illum modum ἐπ quo 
ipsi conversantur in monasterio bene pel male, tep de 
vel ferventer. Et in hoc secundum adve'sus insidias 
inimici caute!'am constituit, ut nimirum nalis boni. 
tepidis ferventiures vicini doriniant, ut horum exetie 
plo illi ernditi a1 3/7 meliorem frugem :e trausfe- 
rant. In eamdem sententiam abit Nicolaus de Frac- 
tura : cui Boherius in primo comm. aliam 8 ijicit, 
ut pro modo conversationis idem sit ac secundum 
qualitatem loci in quo conversantur ; quia revera in 
frigidis regionibus pluribus , in calidis p»ucioribus 
indigetur stramentis. Turrecremata pro modo con- 
versationis explicat pro modo vie, antiqui ais, debi- 
litat.8, aut necessitatis, seu alterius causc : quae omues 
exposiliones bonz videntur e legitinie ; sed his non 


p ce'it ea quam profert Joannes Craesbeeck, qua lecti- 


»'ernia pro modo conversationis in:elhigit, ΦΗ δον - 
versulioni el instituto monacliorum cenven:uut 7 id quod ' 
quedam versio Gallica reddit, à ἰα monastiqwe ; et 
altera, conformément à leur profession; ac proinde 
cum inonasticum insutuium omnes Carus illecebras 
ahdieet, vii. austeritate praedicet : € Lectisternia 
monachorum , inquit, esse debent nou niol.ia, nun 
pretiosa, quaesensibus blandiuntur, cirnem dele: tan , 
allic.ünt, et ad longes iteratosque somnos iuvitau', 
sel dura et vilia, qu.e natura quidem et neccssit .ti 
sufliciunt, caruem domant, lascivire proh: bent. » Et 
cerie tales fuisse veterum monachorum lectos explo. 
rquuim. habent qui vel minimaui rerum asceticarum 
notitiam consecuti suut. Notat porro Gaz:eus (Comm. 
in Cass., coll. 1, cap.2 :) viros olim religiosos : 19 aut 
humi cubare solitos ; 29 aut in stratis junceis; 3*aut 
in cilieiis : quos tres doriniendi modos videre est iu 
una 3. Anton i Via, qui, ut scribit S. Atianasius, 


435 


REGULA COMMENTATA., CAP. XXII. 


i94 


« quieti membra concedens, junco coutexto atque A apud semetipsos; sed in communi testes alterntri 


cilicio utebatur ἢ nonnunquam eiiam supra. nudam 
bumum jacebat. » De S. Hilarione etiam relert 
S. Hieronymus (In ejus Vita), quod « super nudam 
humum statumque junceum usque ad mortem cubi- 
tavit. » Et de seipso S. doctor ( Epist. 22) : « Si 
quando repugnantem somnus imminens oppressisset, 
nnda humo vix ossa hzrentia collidebam. » Denique 
de S. Martino ita canit S. Paulinus (Lib. iv) : 


At si quando brevi cessissent lumina somno, 
Nuda huius ad tenuem sat erat subjecta soporem. 


Plurima hujusmodi exempla offendes in actis san- 
ctorum ei maxime nostrorum, ut in Vita S. Mauri 
auctore Fausto, n. 8; S. Placidi auctore Gordiano, 
n. δ: S. Marculli, n. 15; S. Paterni, S. Samsonis, 
S. Radegundis auctore Fortunato, n. 22; S. Severi, 
n. 13; et S. Fidoli, n. 10, 5856. 1 Bened. ; S. Bavo- 
nia, n. 11; S. Vandregesili, n. 8; S. Tillonis, n. 8, 
82:5. 11, et aliorum prope infinitorum. Atque i:a sua- 
det Syntagma doctrinz: S. Athanasii ad monachos et 
clericos : « Te monachum, te sacerdotem adhortor 
humi ut dormias, si vales. » Vide infra, c. 55. 

δὲ potest fieri omnes in uno loco dormiant.| Juxta 
veterum monachorum morem, quem in omnibus 

eorum regulis advertere licet. [1 Regula S. 
Posthumio ab angelo tradita, qux refertur in ejus 
Vita, c. 8 (Lib. 1 de Vit. Pat.) : « Procul ab invicem 
contextas vites sternite, cum ad dormiendum sece- 
ditis : ivierstitium unius babeatur cubitus, nedum ad 
invicem proximant corpo'a, nutriantur libidinis in- 
centiva. » 5. Caesarius Arelatensis episcopus (Regul. 
ad Virg., c. 7) : « Nulli liceat semotam eligere man- 
sionem, nec habebit cubiculum, aut armariolum, aut 
aliquid hujusmodi, 3 quod péculiarius claudi 
pos.it; sed omnes divisis leciulis iu una. maneant 
eelluía: qux vero senes sunt et inlirm:e, ita illis 
convenit obtemperari vel ordinari, ut non singul» 
singulas cellas habeant, sed in una recipiantur om- 


Sint honestatis el castitatis. » Et ex novella 41, 
monachi « neque clam testibus vivant, sed et come» 
muniter cibum capiant, et in communi loco cubent, 
et undique bene compositam persequantur vitam, 
testesque sint invicem mutux honestatis. » Atque ex 
Vita S. Eugendi abbatis Jurensis (Num. 91, sec. 1 
Bened., p. 575), qui « destructis mansionum sedicu 
lis, nno cunctos secum xenodochio quiescere fecit, s. 

Idem postea renovavit anno 1922 concilium Oxe- 
niense, edito hoc decreto (Apud Spelm. tom. Il Conc. 
Angl.) : « Provida deli! erstjione censemus, ut tam . 
monachi quam canonici regulares ct moniales in uno 
dorinitorio pariter dormiant et quiescant, singel'« 
personis singulis propriis lectis assignatis. » Kt 
Benedictus papa Xll : « Omnes monachi, vel si mui- 
titudo non sinit eorum, saltem qu»ndo plures ex 
ipsis commode poterunt, in una domo dormiant et. 
jaceant, juxta regularia et canonica instituta, non 
per separatas camers»s vel per cellas, exceptis his 
quibus in cameris et cellis 3449 inürmitorii permü- 
letur propter senectutem, vel invaletudines corpo- 
rales, vel ex aliis rationabilibus causis. » 

Neque vero id solis exstitit monachis singulare; 
nam et canonicis idem olim prescriptum legimus ix 
concilio Turonensi (Can. 25) : « Canonici et clerici 
civitatum, qui in episcopiis conversantur, cousidera- - 
vimus ut in claustris habitantes simul omnes in uno 
dormitorio dormiant, simulque in uno refectorio re- 
ficiautur. » In Meldensi sub Sergio ἢ (Can. 52) : 
« Canonici in civit;te vel monasteriis, sicut consti 
tutum est, in. dormitorio dormiant, et in refectorio 
comedant. » et apud Chrodegangum in Regula Ca- 
nonicorum cap. 13 ( Spicil. tom. D « Omnes in 
uno: dormiant dormitorio, prster illos quibus epi- 
scopus licentiam dederit. » 

Ex dicis hactenus habemus, 4* monachos olim 
uno simul in loco dormisse, quem ideo dormitorium 
appellabant. 2" Jta tamen ut se invicem non tange- 


nes, ubi et maneant. » S. Aurelianus (Regul. ad (? rent, ut ex Regulis S. Posthumii, et S. Fructuosi 


Mon. c. 8; ad Virg. c. 6) : « Nulli liceat. cellam, aut 
armariolum, aut aliquid hujusmodi, quod peculia- 
rius claudi possit, habere. » S. Ferreolus (Cap. 16) : 
« Totam congregationem mansio et domus una con- 
eludat. » S. Isidorus (Cap. 14) : « Fratres omn:s, si 
possibile est, in uno conclavi commorari dece!. Quod 
si d flicile fuerit, certe vel decem, quibus unus. est 
praeponendus decanus quasi rector et custos. » 
S. Fructuosus (Cap. 17) : « Intervallum singulorum 
leetulorum singulis cubitis in'ercedat, ne dum ad 


turnitatem vel reverentiam io circuitu considerans, 
omnium ovium suarum gregem intra unum ovile 
cellectum quasi diligens vel sollicitus pastor atten- 
dat. » Regula Cujusdam ad Virgines (Cap. 14) : « Om- 
hes, Si fieri pote-t, una doinus ad dormieudum ca- 
piat, prater si infirmitas, aut senilis zetas poposcerit, 
aut culpa damnaverit, aut novitas probata nonu fue- 
pit, ut in cella separentur. » 

ldem constat ex concilio Turon. n (Can. 14): « Nec 
liceat monachis cellulas babere communes, ubi aut 
bini maneant, aut peculiares reponi possint ; sed 
schola labore communi construatur, ub: omnes ja- 
ceant, aut abbate, aut przposito gubernante, » Ex 
Justiniani imperatoris novella 5 : « Neque enim vo- 
lumus in ullo monasterio sub ditione nostra consti- 
tuto, sive plurimorum hominum est, sive paucorum, 
monachos qui ibi sunt d;visos ab alterutris esse, et 
propriis habitationibus uti; sed communiter quidem 
eos comede:e sancimus, dormire etiam omnes in 
cowmuni, unoquoque quidem in propria statura jo- 
eente, in do vo vero una collocaios ; aut si forte non 
sufficit ob mult.tudine.n monachorum domus una, 
in duas forsan, aut plures, non tamen. seocsin et 


manifestum est. Et certe divisis dormiebant lectulis. 
5" Nullos nisi forte propter infirmitatem aut necessi- 
tatem extra commune dormitorium pernoctasse : 
qui eniin dicit omnes nullum excipit. 4* Ergo nec ab- 
batem, qui in Regula Magistri medius inter fratres 
tanquam pastor inter gregem dormire jubetur ; et in 
antiquis consuetudinibus Cluniacensis  monasterit 
apud Udalricum (Lib. 11, cap. 1), « In medio dormi- 
torii est lectus ejus prope murum, sonitum ipse fa- 
cit, quo fratres diluculo ad surgendum excitantur. » 
In Regula etiam S. Aureliani decernitur (Cap. 55), 
ut « Sanctus abbas exira. congregationem non ma. 
neat. » In. Regula S. Isidori (Cap. 14) : « Abbutem 
cum [fratribus pariier in congrega ione commorari 
oportet. » Ex concilio quoque Francofordiensi (Can. 
15), « Abbas cum suis dormiat. monachis secundum 
Hegulam S. Benedicti. » Et ex concilio Londonien-i 
auno 1102 : « in eadem domo cum suis monaehis 
manducet, aut dormiat. » Et certe S. Benedictum ip 
turri fratrum dormitorio contigua quievisse constat 
ex l. u Dial. S. Greg. pap:e, c. 55. S. Mummolu 
abhas Floriacen:is in communi fratrum dormitorio 
recubuisse legitur apud. Adrevaldum in hist. Transit. 
S. Benedicti, n. 15, sxc. n. ldem de Eastervivo 
abbate Wireuiutensi scribit Beda in Vita S. Benedi- 
cti Biscopi, n. 8. 

Cavesi;p hujus institutionis tres assignari possunt , 
ex quibus prima repetitur ex ratione vitae casnobiti- 
cce, quae nihil singulare permittit, sed oinnia vult 
exse communia : unde Justinianus imperator ( Nortel. 
155) : « Nullus omnino quidquam babeat proprii, 
sed diu noctuque in. communi vivat, et noctes eaim- 
dem inter ipsos cum diebus observantiam habeant. » 
Secunda, ut tesies allerutri sint honestaiis el casplutis, 
ut loquitur. idem imperator (Nosel. 5). Terüa e.t 
propter furentes daemonum — insultus,  nocturuo 
ui2vune Leinpore inonachis iufestorum, et horribili 


* 4 


495 


S. PF. DENED:CTI.- 


speeie aliquando spparentium ; quorum aspectus A S. Gallus oratorium. eonstruxisse dieitur (Waifrid. 


vix ferre posset solitarius, fratrum societite εἰ jre- 
eibus destitutus. Quibus forte de cau-is mansiuncu- 
las olim monachorum destruxit S. Eugendus abbas 
jurensis, desiruique pr:ecepit Justinianus imperaior 
in novella 153, δι: novissime Benedictus papa XII in 
sus Constitutione pro monachis Benedictinis, c. 96 ; 

eui paruerunt. Anglicani monachi ex. statuto 
capitoli aeni 1941; Bursleidenses ex Cerem. dist. 5, 
e. 49, et Cluniacenses iu capitulo ann. 1458, sub 
Joanne Borbouio celebrat, 

Nunc véro per universas fere monachorum ὁ0"- 
regationes usus invaluit dormitoria plures in cellas 
ivideundi, suamque unicuique monacho assignaudi. 

Idque ad vitaudam szcularium curiositate n, qui nun 

nunquam per nostra pervaganiur dormitoria; ut 
fratres. orationi ac spiritali leotioui liberius vacent ; 
variis pontentis operibus, quae oculos hominum 
fugiunt, sese exerceat; tum etiam propter bone:ta- 
.tein. majoremque silentii ac solitudinis observan- 
tiam ; sive etiam ut aliquam ecelesus domus imagi- 
:pem monasteria referant, sicuti de Cartliusianis belle 
dicebat Petrus Blesensis (Epist. 86) : « Ad exemplar 
-siquidem domns illius de qud seriptum est : n domo 
Patris mei mansiones mulie suut; habet unusquisque 
cel:ulam et mansiunculam suam, ut. contemplationi εἰ 
orationi liberius vacet. » 

Neque vero ita recens aut nova est istliec institu- 

tio, quasi antiquis monachis nou fuerit in usu; nam 

pti, teste S. Hieronymo (Ipist. 21), « maneb nt 
separati, sed junciis cellulis : » unde Cassianus (Lib. 
i, cap. 19): « Cum fuerint, iuquit, canonicarum ura- 
tionum functioues ex. iore finite, unusquisque ad 
suam recurreus cellulam, quam aut solus, aut cuin 
alio tantum inhabitare perwittitur, etc. » ldem insti- 
totum imitati sunt in Galliis Leriuenses monachi, ut 
distimus ex Eucherii epist, ad Hilarium de Lauue 
witsm -solitariz, ubi inter alias Lerinensis insule 
Jaudes hac scribit : « Hac nunc habet sanctos senes 
illos qui divisis cellulis &gypuos Patres Galliis no- 
stris intulerunt. » Eamdem disciplinam arripuisse 
Agauneuses monachos patet ex vetustissimo scri- 
ptore Vite S. Romani abbatis dureusi; apud B.llan- 
dum (38 Feb.), in cujus przeíatione, quam δυδῃ et 
Atitientario mouachis Agauuensibus iisciib.t, post- 
quam Joannem praefatum Joanni Baptisue et evan- 
gelist» comparavit, de Armentario iia subdit : « Ai- 
ter vero in modum natatilis arez» dui illic in c030- 
bio etiam, claustro peculiaris celig contentus, muudi 
turbines impsctus irridet. » De Jureusi inonast rio 
constat ex Vita 5. Eugendi ejusdem loci abuatis 
(Sec. 1 Bened.) , qui «ielutato. arclimandritarum 
more, utlius omnes univit iu. ruedium : destru-tis 
uamque imáusionum aediculis, uno secum xenodu- 
chio quiescere fecit. » Ergo prius ibidem eraut uan 
sionum sedicule, ia quibus quisque manebat, quas 
ille destraxu. Sed eas postea reparatas fuisse colli- 

ex monacho Fontanellen-i in Vita S. Vaudrc- 
Mdb, qui eo in. monasterio agens, « quadam nocte 


rendis in cella sibi constituta. » Similier in. Elisan- 
giensi ἃ se consirueto monasterio « quadam nocte 
juxta morem eilicio obvolutus in cella sua dum ad 
1efocillandum quieti. membra dedisset, in excessum 
mentis subito raptus » legitur. De uiscipulis S. Mai- 
tini audiendus e»t Galius in dialogo 3 apud Severum 
sulpicium (Lib. ut de Vit. S. Mart.) : « Contigua 
flumini habebamus habitacula. » clarius ideui Sulpi- 
€mus in lib. 1: « "Tunc ille (S. Martinus) couvocats 
fratribus, relert 85] quid dinbolus indicasset, δυ!- 
licitosque esse pra:cepit per cellulas singulorum quite- 
nam boc casu fuisset affecius. » 1n Regula. etiam 
'larnateusis monasterii lego. (Cap. 7): « Cellulau 
eiteries prater abbiiem et piupositum, n.si dat 
signo, egi illicitum introire ; quia ipsis lantum cou- 
ceditur fratrum &ecreia. cognoscere, et qualiter 56 
vuusquisque agat occulta inspeetione perquirerc. » 


in Vit. S. Galli, c. 38) « mansiunculis per gvrum ἀν.» 
positis ad cominanendum fratribus. » S. Willibror- 
dus « venit ad suum gratia visitandi nopasterium, 
et post orationes et salutstiones fraieruas, et admo- 
nitienes pacifieas, circuiens singwa fratrism  habita- 
cula, si quid in illis emendandum fuisset, pus paster 
explorare volut, » inqnit Alcuinus in ejus Vita (Num. 
48). Deuique Tritliemius de prima Hirsaugiensis me- 
nasterii fundatione. auno. 859 facta, de cellis agens 
(Chron. Hirsau:iense): «Monachorum tabernacula, in- 
quit, per gyrum claustri disposita, quantun ad von- 
suetud nem ist:u« temporis attinebat, satis pulcfia 
et ordinata fuerunt; quatquam si nostri monachi 
similibus includerentur cellulis, se maucipatos vim- 
culis et te..ebris clauiitareui, Factum hoc autem pri- 
scorum imliatione. » Hujusmodi cellas habent nostra 
state Cartbusienses monachi, quibvs illi forie non 
tam ad dormiendum quam ad legendum utebantur. 
Vide Menardi notas ad Concord. Regul. cap. δᾶ, 


B & 1. Nibil dico de Sinaitis monachis, de quibus &, 


Nilus (Hist. cirdis SS. Pat. in Sina, c. 5) : « Faciunt 
autem habitationes *ua« non Sibi invicem propi 
quas , sed satis procul distantes, ut qui viginti et eo 
amplius stadia absint alius ab. alio : » nam hi pro- 
ptie eiant eremite. De Paehomianis vero illud 80- 
lum. decernitur in Regula 2b angelo tradita ( Apud 
Boll. 44 Maii) : « Facies autem diversas celtulas, εἰ 
ternos per unam cellulam habitare constituas. » ὧΣ- 
terum variis incommodis quie ex cellurum separa- 
tione nasci possunt, ac periculis satis occurrunt 
quz eas novissimis temporibus invexerunt. διομδδὶ. 
co congregauones, de quibus vide Haeften. tib. xn, 
wact. $,disq. 5, 8 ει. 

Sin autem muliitudo non sinit, deni aut viceni.] Iaem 
habet Regula S. Isidori, c. 14, et Justiniani novella 
9. Sed multo plures iu Gemnmieet.censi. wonasteris 
sub S. Filiberto abbate capiebant dormitoria (Vita 
S. Filib. n. 7, sec. n Bened.) : ibi enim « daplex ver- 
gens ad austrum ducentorum nonaginta pedum lon- 
gitud ne, quinquaginta iu latitudine, eminebat domm 
quiescendi obtentu. » 

Cum senioribus.] Id est. decanis, inquit. Richardus 
de S. Angelo : id qvou conlirmat Nicolaus Braves ex 
Regula ὃ. Isidori c. 14. 

Qui super eos solliciti sin'.] Vigilias noctis custo- 
dientes, uti exponunt Hiluemarus Bernardas Cass. 
et Boherius; quía « cum dicit soliciti sint, inquit 
llildemarus, pravipit illos vigilare in. doruiiorio; 
quia nero poiesi esse sollicitus in uoc!e, misi vigi- 
laverit ; quia 1105 curn s. Iheiti e-se voluwus pro aliqua 
re, vigilamus. » Cut. concinit. Justinianus iinperator 
( Norel. 153) : « Neque eniin semper omnes der- 
miunt, sed mauifestariuan est, quod duin hi dur- 
miendo occupati sunt, illi vizilant, et prorsus qai- 
dai dormientes inspiciunt, » Sed Nicolaus de Fra- 
ctura (Vide ἰ. 1 de Antiq. mon. Hit., cap. 1) 888 
banc sollicitudinem in eo consiituit, « αἱ surgant de 
nocte videre si vestiti, cincti cingulis et funibus, vel 


sMentüsime precibus insisteret diviuis auribus offe- D alias regula(iter doriniant fratres. » 


Candela jugiter in eadem cella ardeat »sque we, ] 
Simili prorsus odo S. Eugenius statuerat olun (In 
ejus Vit. n. 21), « ut lumen Des, «icut. ín. eratorin, 
indeficiens » arderet in dormit rio. Et. S. μὲ i 
(Cap. 14) : «Lux nocie dornientium locum illustret, 
ut depulsis tesebr.s testimonium pateat. singularis 
quietis.» Et Regula Cujusdam ad Virgines (Cap. 14): 
« ln schola qua dormitur per totam &octem lucerua 
ardeat, » ldem etam praescribit Hhegula. Magisuri 
c. 23. 

Candelie auiem. nomine hic. intelligitur « vel lam- 
pas cum oleo accensa, vel cereus cum cera et lychno, 
vel etiam sepum in quodam vase aptatum, » inquit 
Dernardus Cassinensis; cui concinit N.colaus de 
Fractura. 

Puoiro licet unius duntaxat candele mentionem 
facere vid-atur S. Benedictus, dug tamen vel plares, 


4 


REGULA COMMENTATA, CAP. XXII. 


438 


wbi non sufücit uma (011 illu trando dormitorio, de- A in dormitorie debet accendere luminaria supradicta, 


beut accendi, «t clare fratres in lectis singulis videan- 
tur, inquit Bernardus Cassin. Imo tradit Boherius 
in Cassinensi monasterio, ubi centum monachi resi- 
dere consueverant, septem lampades tota nocte in 
dormitorio ardere consuevisse; quod etiam asserit 
Nicolaus de Fractura : neque id in dormitorio tan- 
tum, sed et in cella, ut vocant, necessariarum , ad 
quam fratres ventris purgandi grati: pergunt ; et in 
omnibus ojnnino locis in quibus fratres de nocte 
Lransire necesse est, ut tam corporis quam anima 
offendicula viteutur : id quod in. muliis Gallis tno- 
Basteriis obscrvatum vidisse se testatur Boherius : 
« Nam in claustro, inquit, in ingressu dormitorii, 
et oratorá post completorium , et in prima pulsaiione 
bucturparum vigiliarum certa? accenduntur candela. » 
Sane in l'arisiensi S. Germani monasterio (Jacob. 
Brol. in add. ad ms. hist. S. Germ.-a Pratis) « auti- 
quitus erant quinque lampades in dormitorio, ut 
einpibus fratr.bus cellis carentibus servirent, praeter 
alias quatuor lampades in diversis locis dispositas : 
h rum ania erat in cella magni prioris, altera in cella 
subprwris, tertia iu valetudinario, et quarta in collo- 
eutgrio, » id quod anno 1577 confirmavit curia Par- 
lamenii Parisiensis. In Croylandenci etiam monaste- 
rio uuum in capitulo, tria in. claustro, quatuor in 
dormitorio eraut luminaria ex lugulli statuto mox 
eitaudo, Ea etiam fui? ordinis Benedictini cousue- 
tudo, ut pueri, novitii, aliique juniores monachi 
noctu sine accensis luceruis, et. comitibus magistris 
lecedere non permitterentur, quemadmodum hic 
Scribuut Hildeimarus, Bernardus Cassinensis οἱ Bo- 
horius, patetque ex diversis monasteriorum copsue- 
Wudinar.is. 

Purro ex ftegula Orientali c. 28, et ex Regula 
Magistri cap. 22, ad bebdoinadarios pertinebat ac- 
cendere candelam. tiebdomadarios vero intelligo 
enquinz : unde et Udalricus agens de pueris, ait 
(Li. i, cap. 8): « Quando in coquina obsequun- 


Iur, uiag str) eorum solent. providere, ut opportune C 


accedant lueinaria dormitorii, et necessariarum , 
et ad nocturnos.» 

Accendeudi horam assign.t Magister his ver- 
bis (Gup. 29) : « In que atrio peudeat cicendelus, qui 
quotidie a cellerario factus, ab hebdomadariis ad se- 
ras onze completorios incendatur, ut videant diversi 
q.omodo se collocent. » Hildeiarus vero, habita 
lerpporum ratione, a-taie quidem qua majores suut 
dies, post capitulum, id est post collationis. le-tio- 
nén; hieme autem, quando. incipiente jam mnoete 
tom,letur capitulum, duin ibidem sedent, lucernam 
vult accendi. Suiaragdus quotidie ante. compleio- 
rium, Bernardus Cassinensis quando propter solis 
nccasum dormitorium incipit obscurari, Set juvat 
hic luzuifi abbatis Croylandensis de retum hanc in 
Fein referre : « tlietne accedente ἃ festo S. Bariho- 
lou: ad festum S. Michaelis statim post. termina-- 
tam campanam colia iouis famuli ecclesi: accendaut 
iria lumwaria in claustro, et quatuor in doruitorio: 
Videlicet duo in dormitoiio, et alia duo in necessa- 
Tlerun domo. Sed luminare in capitulo antequam 
campana collationis incipiat pu:Sari, debet accendi, 
εἰ continuo ardere usquequo iatutinis finitis dor- 
mitorium ascenderivt inouachi universi. Hieie vero 
yecedente a festo Puriticatiouis B. Marie usque ad 
fesiuin 5. Gutlil.ci idem inodus. illuninationis. uni- 
versorum luminariuni przedictoruin. iu oinnibus ob- 
servetur. A lesto vcro S. Micbaelis usque ad festum 
V'uriticationis accendantur omna ista luminaria pr:e- 
dicta autequami monachi ad. reg:zlare:n. potariooem 
FefeCiorium ingrediantur; et sic maneant acceusi 
enini tempore anni usque ad ortum solis, praeter 
lampadem: pendentem in capitulo, qui debet exsiin- 
gui postquam couveutus dormitorium.| ascenderit , 
uatut nis in ecclesia consumuatis. À festo quippe S. 
Gutlilaci usque ad. festum S. Bariliolomei per totam 
wet tein in ipso seli« o€ 328153 Crista, seu *»ubsac: ista 


ita quod sxeularis tempore nocturno nou habeat 
Ooccasio;em dormitorium jntroeundi; et &ic debent 
ardere usque clarus dies illucese t. Quod si de ne- 
gligentía sacriste aliqua dietorum luminarium de- 
fecerint statutis temporilws jaacceusa, ipse sacrista 
sit in crastino in refectorio ad panein et aquam abs- 
que misericordia. Quod si parvipendens hanc jus- 
tissiniam nostram ordinatiouem defecerit in. illumi- 
natione, vel continuatione de aliquo luminpariuin 
praedictorum, comedat in refectorio per quindeuam 
integram sexiis feriis in eisdem septimanis pane et 
aqua tantum. conten us. Quod si tertio contigerit. 
aliquis defectus luminarium przdicioruti, ab oltficie 
2moveatur, el per biennium sequens maneat iuba- 
bilis ad omne officium exsequendum. Quod si de 
famulorum negligentia id accidisset, pro qualibet. 
v.ce debent amittere corrodia sua per hebdomadam, 
Quod 8i bis vel ter acciderit, seve:ior accedat cor- 
reptio, seu duplicetur penitentia ante dicta. » [186- 
tenus ingulías, cujus iutegruur. statutum referie !li- 
buit, ut inde pateret omuibus quauti majores nosui 
res vel minimas facerent. 

Ardere autem candela debet usque mane, id est 
uousque de die videri suleat tota demus, ut exponunt 
jurnardus Cass. et Nicolaus de Fractura. Εἰ tauien 
Mag:ster in tegula statuit, « ut postquau se Ομ) 
percollocaverint, 95/& a suprodictis tutetur, si 
forte indigentia olei 1n. monaserio sentiatur. ». At 
lounge aliter sensit Petrus Venerabilis, cum decrevit 
(Stai, 49): « Ne qu s fratrum nostrorum, iu propriis 
s4liem locis sine. lumine noctibus dormiat. Qui si 
adeo pauper fuerit ut propriam Jueernam in dortni- 
torio suo providere noa possit , illaui qu: 1n ceeclesia. 
fuerit acc.piat , et iu dormitorio wan«ferat. » 

Hujus institutionis causas 4res aífert Hicbardus de 
S. Augelo. Primo. « ut deconus quando accedit vi 
surus utrum morachi honeste dormiant sive Jaceant,. 
ut moris est, aperte valeat hoc inspicere. Σ ecundo, 
ut monachi libere accedant ad requisita veutiis cuu 
egeut. Tertio, ut. ostenda:ur sub. isto typo. Juunnis. 
leuporali» illa lus de qua legitur in Joauuis cap. 1: 
Erat lux vera, qua illuminat anuem honucen veuen - 
lem in huuc mundum. » 

Vestiti dormiant | Vesiitos olm dJarniis6e moga3e 
clos coustat uon. solum. ex. dtegula S. Benedicti , 
Sed euam ex lHKegula S. Pachomio ab ans»elo tradita, 
ex hegula Magpotri c. 2, ex. Kegula. Cujyusdam δ 
virgines cap. 14, cx ltegula Solitar. cap. ἂν. ». fie- 
neuie i stitutum  renovaruut. Gregorius EN et Leue- 


ctus NIE in suis constitutionibus pro iunacbis ἐδ" 


uedictinis. 

Sed qu.vret fortassis aliquis quibus juduti vestibus 
dortnirei ? Noo una. fuit omnium hac a0 ΤΕ consue- 
tudo; nim i ριον BHegula S. Pachomnu. deecria- 
tur, ut «Νυνί noctbus jebitones lineos, pra- 
cincti lumbos, biabeantque singuli melo:em, id est. 
caprinam peliem. eonfectum albam, ssue qua neque 
comedant, ueque. dorniant. » S. Pateinus. priüum 
mouachu:, postea episcopus, « veste tautuiumode 
qua in die usu- est, ea por uoctem contentus ext. ». 
ul scribit Fortunatus episcopus in. ejus Vit?, n. 9 
Suniliter S. Fulzeniius in episcopatu viraur δεῖ 
relitiens, « nec deposito saltem cingulo souiut μ- 
livic;.... el in qua tunica dormiebat, in ipsa sacrili- 
cabat; et in tempore sacrilicii mutanda esse. potius 
corda quam vesumenta dicebat. » S. Benedictus 1i- 
hil boc capitulo definit; sed ex cap. 55 saltem tu- 
nica et cuculla indutos quiescere debere. iionaclos. 
lenedictinos colligunus. : sufficere emm ait. imo- 
Nacho duas (unicas «1 duas cucullus hubere propter 
noctes et propler. lavare. ipsas res. Quamvis Turre- 
crewala idum in. doc.m sic scribat: « Licet. nobis 
yrima facio ita videatur, nibbouunus quia linc grave 
est ec durum, anui con uebiduni orditis, qua at 
b;terpres legis habenda est, standum in. liac par e 
ceusulitius, » Verom. proterjuaimr quod. istud. goi 


499 


S. P. BENEDICTI 


500 


decernit S. Benedictus, nisi quia grave est, cerium A ties post vesperas coenatur, ΘΕΟΣ ccena facta, dorini- 


est non uDam fuisse ordinis consuetudinem. S. Hil- 
degardis lioc caput exponens : « Vestiti, inquit, 
dormiant, scilicet simplici et sola veste qux? proxima 
ad cutem liominis est, ne nudi jaceant, quie lanea 
fu t, et non duplici veste induti, quia hoc pati non 


possent : cincti. cingulis aut funibus; ne vestis qua. 


wmduti dormiunt, ab eis dilfluat, et ne ita nudi appa- 
reant. » Quse explicatio videtur laxior. Ex lib. Usuum 
Cisterc. (Cap. 82) «sine cuculla, tunica, caligis jacere 
nou debent.» 355 Dursfeldenses ita decernunt (Ce- 
rem. dist, 5, c. 25): « Omnia observent quz capitulum 
Hegul:ie 22 tradit observanda, dormientes. videlicet 
vestiti, ita lamen ut pro qualitate loci vel temporis 
hujusmodi possit remperari vestitus ; locis videlicel et 
teinporibus frigidis pluribus; calidis vero paucioribus 
»eu levioribus uteado indumentis. Pro habitu autem 
super ori cuculla utantur regulari, clausa sine ma- 
vieis, nisi fuerint itinerantes, quibus couceditur sca- 
pularibus uti dormitionis tempore, non minus tamen 
Owmes quiescentes tunica et caligis vestiantur sub 
habitu regulari. » Cassinenses declarant. (Cap. 99) 
« hoc modo vestitos dormire fratres, cum scapulari 
»cilicet cum caputio sicut in die super tunicellam 
propter munditiam, quod habet quasi formam cucullz 
secundum Clemeuntinam. » Constitutiones Montis Oli- 


veli : « Nocturno tempore inspiciat abbas si monachi 


euin biretulis laneis iaduti tunicella, scapulari, cin- 
guloque cincti dormiant ; iisque nocturnum scapu- 
lare conficiendum curet : secus dormientem primum 
“108 et pane jejunare pr.ecipiat; secundo arctiori 
pora emendare procuret. » Paulo laxiores sunt 
t.onstitutiones Coelestinorum , qu:* solum volunt 
(Cap. 10, $12) ut « monachi ipsi nudi non dorm ant, 
»ed vestiti et. cingulo accincti, et sine cultello juxta 
Megule dispositionem; et propter evitaudom im- 
munditiam, et in zestate calorem, lanea saltem inte- 
rula, et parvo. scapulari sint induti ; » et Fulien-iuin 
(Cup. 22), ut « nemo sine cuculla et caputio dor- 


wat (cum ex iis constet. vestitus monachi) nec dis- ( 


cinctus. » Non przetereundi sunt Carthusiani (Part, 
nt, c. 25, n. 51), qui « vestiti cilicio, tunicella, c.li- 
156. cingulo, et parva cuculla, » hoc e.t minimo sca- 
pulari dormiunt ex Nova Collectione statutorum. De 
pedum indumentis audiendus est Hiliemarus (In 
cap. 55) : « Sciendum est quia, si necessitas est cala- 
ris, potest ille monachus sine pedulibus jacere; ita 
tamen ut ad nocturnas statim ot surgit debeat illos 
iuduere, el sic cum illis ire debet in ecclesiam..... 
Si potest fieri ante debet sine femvoralibus jacere, 
«nam sine pedulibus. » Hic venit in mentem quod de 
S5. llugone episcopo Gratianopolitano seribit Guizo 
m ejus Vita, n. 51 (Boll. 1 April.) : « Dolebat non- 
nullos in religioso habitu ad sanctitatis injuriam 
tibiis dormire nudatis, » 

Et cincti cingulis aut. (unibus.| Quid sit cingulum, 
quid funis, explicat his verbis Hildemarus : « Funis 
est qui de canaba fit vel lino in rotundum ;. cingulus 
autem corrigia est de lana vel lino, sed non in ro- 


torium asceudit, cultellum deponit, diurnal bus cal- 
ceis detractis; nociurnales induit, etc. » Quod de 
p»rvis eultellis ad pauem, aliaque comesiibilia, aut 
aliquid hujusmodi secandum, est intelligendum: nam 
« inaguos gladios nohis liabere non licet, inquit Bo- 
herius, imo tenentes inter septa monasterii sunt eo 
ip-o excommunicati, nisi licentiam expressam ha- 
baerint suorum przlatorum, » ex decretali Clemen- 
Uus V Nein agro dominico. Porro ad hunc S. Benedicti 
locum respicit Masister cum dicit (Cap. 11) : « Bracile 
fratrem in. n^cete. uti ideo prohibemus, ne dum se 
regyrat, per somnum exiens per thecam mucro eul- 
teli carni ejus figatur. » 

Et ut parati sint monachi semper.] Ad opus Dei sci- 
Ι cet. H:ec periodus ad superiora verba refertur 
Vestiti dormiant, et. cincti ; est enim hic verborum 
transpositio, quibus rationem reddit quare vestites 
dorwire velit monachos, scilicet ut parati sint. sem- 
per ad opus Dei festinare. Porro licet unicam hane 


B rationem afferat, alio tainen respexisse censent in 


terpretes. Magister tres adducit (Cap. 11) : 1* « Ideo, 
inquit, vestitos et cinctos dormire diximus fratres, 
ut cum hora operis Dei advenerit, et oratorii indez 
sonaverit, noctu mox consurgant... 29 Inde ergo ve- 
stili et cincti debent fratres dormire, quia nou licet 
fratrem nuda membra sua contegere, ma:m exinde 
immunditiz libidinum in animam ingeruntur, com 
membrorum nuditas tactu contingitlur, feminarum 
illico cordi desideria titillantur, nnde per somnem 
coinquinantur membra sorditate. 3v Et maxime ideo 
vestiti et cincti debent fratres dormire, ne'quaerentes 
in obscuro res suas, vel cingula, ab ingredientibes 
oratorium sollicitis, vel paratis fratribus, cum adhue 
il i lectos suos per negligentiam in obscuro subrer- 
tendo et dissipando revolvunt, aliquot oratioaes 
perdant, aut psalmos. » 

Et facio signo absque mora surgentes. ) Sienti 
scribit Regula S. Pachotii (Art. 75) : « Audito signo 
excitantis, aut voce psallentis, omnes surgaut, cor- 
rentes ad orationem. » 

Festinent. invicem se praevenire ad opus. Dei, cum 
gravitate tamen et modestia.] Qus « notabilem gres- 
sum et incessus levitatem relrenet, » inquit Bernar. 
dus Cassinensis. 

Adolescentiores fratres juzta se non habeant lestos, 
sed permixti cum senioribus. | A quibus gravitatem et 
honestatem. addiscant. Siutile sliquid decermt S. 
Basilius (Serm. de Abdic. rerum) : « Quandocunque 
capiendi soinni causa cubandurm, cave ue vestimenta 
inter $e mutuo sib: vestra propinquent, potiusque 
medius inter vos aliquis senex δοίη μοῦ adhibeatur. » 
Et recte quidein : 8, ut ait Gerardus. Belga mona- 
clus piissimus; « Sicut cearbonis ad carbones, sic 
juceudii inotus inter juveues ; proin misceri oportet 
(sed frigidos; senes, non qui sunt ipsi sicut. oleum 
ad ignes. Jllos autem censeo temperate frigidos quos 
constat vere exsangues esse, vere mortificatos. » 

Surgentes vero ad opus Dei, invicem se moderate 


tundnm sicut. funis, sed in latum sicut tricia. » Et D cohortentur propter somnolentorum ezcusationes.] 887 


revera S, Stephanus abbas Obazineusis laneo uteba- 
» cingulo ex ejus Vit l. i, 0. 54 (Tom. 14V. Misc. 
u$.). 

Et cultellos ad latus. suum. non. lhubeant. dum dor- 
mint, ne forte per somnum vulnercntur. dormientes.) 
l;rgo culteilos seu. gladiolos ad latus olim  deferre- 
bant inonachi per diei, quos ad seram antequam 
lecto decumberent, deponebant, et. mane surgentes 
resumebant, ut videre est in antiquis Cluniacensis 
wonasterii Consuetudinibus (Lib. n, cup. 10): « Ad 
sonitum qui diluculo fieri solet in dormitorio ad 
excitandos fratres, facit (novitius) id ipsum quod ad 
signum nocturnorum : quantocius surgiL..... cultelli 
&ui secum portandi cavet oblivisci. » Et postea : «(Quo- 


V 


Nullum tameu verbum ore proferentes, quia buc 
prohibetur cap. 42: «Se aut sonitu oris, aut pedis 
in lerra, aut. tactu. lecti ab-que eo. quod dormiens 
lan;atur, » iuquit Turrecremata. Apposite autem δέ 
huuc locum Hegula Abbatis lsaiw (Cap. 57): «Si 
pigritetur corpus tuum dum ad orationem sorgendom 
est, dicito illi: Visne requiem capere modico hoc 
tempore, deinde abire ad longuin supplicium ? nonne 
pr&siat ut parum hic labores, tum requieseas illic 
cum sanctis in :ternum ἢ tunc. enim recedit a t6 
pigritia, et adveniet tihi divinum auxilium. » Porrv 
quau ben'gue excitlantes nos ad vigilias excipere 
debeamus, docet S. Dasilius in ftegul. Brev. interrog 
45 et 45. 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXIII. 


509 


CAPUT XXIII. 


De excommunicatione culparum. 


quis frater contumax, aut inobediens, aut A secundo secrete * a senioribus 4 suis. Si non 


bus, aut murmuraus, vel in aliquo * contrarius 
ens 5 sanct» Regula, et. preceptis seniorum 
m, contemptor repertus fuerit, bic secundum 
wb nostri preceptum admoneatur semel, et 


ild. ín aliqua causa. 
IEOn., contrar.o consistens. 


einendaverit, objurgetar publice coram omnibus. 
Si vero neque sic correxerit, si intelligit qualis poena 
sit, excommunicationi subjaceat. Si autem improbus 
est, vindictze corporali subdatur. 


€ ΑἹ. secreto. 
d AJ., a majoribus. 


COMMENTARIUS 


quis frater contumaz, aut. inobediens , etc.] Sex 
sinque causas casusve pro diversa lectionum 
unctione assignat, in quibus excominunicationis 
inuri debeat. Prima est, si quis frater contumax 
uid vero sit contumax ita exponunt auctores. 
Warus : « lile, inquit, est contumax qui contemnit 
! ju prima fronte quod imperatur : verbi gratia 
dicitur illi, Fac hoc, et ille contumax dicit, 
facio. » Bernardus Cassinensis et Boherius : 
tumacia dicitur illa qua quis citatus ut veniat, 
tomparet ; aut si comparuerit, in judicio non 
dit: hic autein aliter assumitur conturmacia, 
lo videlicet correptus de aliqua specie mali, 
be respondet, οἱ resistit in facie corrigenti. » 
2 de Fractura: « Sciendum. 856 est quod 
plex est contumacia, et multipliciter quis dicitur 
max, cuu jussus restituere non restituit. ltem 
Mus ternis edictis, vel uno peremptorio pro 
)us, ad judicium non venit; vel si venit, illi- 
Mus discessit. ltem s: jussus respondere, non 
ndit; vel quia respondit, si obscure respondit; 
idem est ac si non responderet. Item si. venit 
dicium, et non comporet, seu latitat post co- 
18, habetur ac si non venisset. Hic vero aliter 
αν contumacia, videlicet cum quis secrete cor- 


(II Thess. wi). Sed S. Columbanus (Panitentiali) so- 
lum decernit, ut «si quis frater inobediens fuerit, duos 
dies unuin. paximalium et aquam » tantum accipiat. 


Tertia, aut superbus, quocunque superbie genere. 
Quarta, aut murmurans, hoc est, qui : non tantum 


p superbo et. prztíracto animo tacite inobediens est, 


sed per apertum murmur virus suum in alios diffun. 
dit, et eorum animos ad contradictioneur excitat, » 
infit Haeftenus. Sed Bernardus Cassinensis et Dohe- 
rius S. Benedictum hic intelligunt de levi et «quasi 
consueto murmurio, non de illo quod alíos ad cam- 
motionis peccatum trahit. De murmurio quod S. 
Benedictus excommusicatione ferit, et post. eum 
Regula Magistri c. 12, et Cujusdam ad virgin. c. 18, 
dixiinus ad cap. 4 et 5, ubi varias quibus apud ve- 
teres monachos plecteretur poenas retuliinus. 


459 Vel in aliquo contrarius existens S. Regule, 
et preceptis seniorum suorum , contemptor repertus 
fuerit.] Quintuin hic sextunique casum reponit B. r- 
nardus Cassinensis, in qui excommunicationis 
medela adhibenda est : scilicet qu:ntum : Si in aliquo 
contrarius existat quis S. ltegulz ; sextum : Si 
preceptis seniorum suorum contempt r repertus 
fuerit, sub hac interpunctione Regul.e textum scri- 


8 resistere nititur corrigenti. » Richardus de (Σ bens : Vel in aliquo contrarius existens S. Regula, e 


gelo : « Tribus modis aliquis dicitur contumax : 
vocatus nou venit; 2* si venit et non velit obe- 
9* ài recedit illicentiatus. » Ita. illi secundum 
Denique Benedictus Haeftenus (Lib. vin, tract. 
4. 9) : « Dicium autem volunt c .ntumacem sive 
temuendo, sive, ut aliis placet, a tumore, hoc 
üperbia. Jurisconsultis contumax dicitur, qui 
| propositis edictis, vel uno pro tribus, quod 
| peremptorium appellatur, judicisque litteris 
tus, presentiam sui facere contemnit. Apud 
chos autem qui non tantuin non comparet , sed 
n paret. » 
"nda, aut inobediens. Quem a contumace distin- 
liildemarus, in eo quod omnis contumax est 
diens, sed non e converso omnis inobedieus 
intumay : nam etsi jussionem aut. preceptum 
mpleat, non tamen superbe respondet aut. re- 
in facie. Hzc vero inobedientia qua de hic 
B. Benedictus, « illa est, inquiunt Bernardus 
nensis, Nicolaus de Fractura, et Boherius, qua 
on vult facere satisfactionem sibi secrete injun- 
» Non vero illa, addit Boherius, qux? coutra- 
ne opponitur obedienti:P. professionis, quia per 
totaliter receditur a Deo. » luobedientem eig ; 
creto admonitum et tertio publice objurgatuin 
nedictus exconinunicari praecipit. Econtra S. 
mius (Ari. 89): Si perlectz aatis sit, decies 
meri ut a vitiis desistat ; post hiec audire no- 
n monasterii legibus inerepari ; S. Basilius 
[μὲ., c. 47): inobedientie rationem nolen ein 
re e fratrum contubernio ejici. Simile aliquid 
ur apud Cassianum (Lib. iw, c. 6). Et certe. Si 
von obedit verbo nostro. per. epistolam, iuquit 
olus, ^unc no'ate, et. ne couvnisceamini cum ilo 


preceptis seniorum suorum contemptor repertus fuerit. 
Cui favent nonnulli codices 1188. et antiqua versio 
Gallica, qua hune locum ita reddit, ow quil soit 
contraire en aucune chose ἃ la sainte rieule, et qu'.I 
soit trouvà despisant les commendemens de ses enciens. 
Sed si valeret talis interpunctio, non preceptis, sed 
praeceptorum seniorum suorum. contemptor legendum 
esset. Similiter Turrecremata quíntum casum, si quis 
contrarius existat Regul οἱ prece,tis ; sextum in 
contemptu seniorum constituit, eum hac interpuu- 
ctione Regul:ze textum scribens : Vel contrarius. exi- 
siens S. Hegulam et preceptis, seniorum s«orum con- 
templor repertus (uerit; cui concinit versio Gallica 
Guidonis Juvenalis. Sed non ita recie. Melius qui 
cum Menaruo et Haefteno ita legunt : Vel in aliquo 
conirarius existens S. Regula, et preceptis seniorum 
suorum, contemptor repertus fueiit. Quibus in verbis 
unam et quintam excommunicationis causam consti- 
tuunt,. Atque ita 5, Columbanus in Ponitentiali : 
« Qui vero suum przpositum aut Regulam blasphe- 
mavertit, foras repellendus est, nisi ipse dicat: Peenitet 
me quod dixi. Si autem non se bumiliaverit, qua- 
draginta diebus peeniteat, quia superbizxe morbo deti- 
netur. » Et iterum : « Si quis contradicit mandatum, 
aut Regulam frangit, duos dies unum paxim .tium. » 
legula vero S. Pachomi ita babet (Art. 91) : « Qui 
contemnunt praicep:a m-jorum, et regulas inonasterii, 
qui Dei pricepto constitute suut, οἱ parvipendunt 
seniorum consilia, corripientur juxt« erdinem consti- 
witum donec corrigautur.. » Idcm Icgitur in. Regula 
Urieptali cap. 19. : 

Hic szcundum Domini nostri preceptum | admonea- 
(ur semel et secundo secrete a scnioribus suis.] Si iamen 
lione:to ct intelligibili aunmno sit; uaui duros 60] ἐδ in 


500 5. P. BENEDICT]. tos 
jpso initio peceati durius eoercere oportet, ut ex A habet. nostra monitio, vel tuus spiritus, eui cuum 


Htegulie cap. 2 hic observat Hildema: us. 

. Si non. emendaverit , objurgelur publice coram om- 
nibus.] A preelato scilicet, qui solus hahet potestatem 
publice delinquentes corripiendi ; aut etiam ἃ se- 
nioribus cum ejus potestate. Regula Cujusdam ad 
virgines priescribit (Cup. 18), ut « secreto a seniori- 
bus semel vel bis corripiatur. Si non emendavetit , 
tunc simul ab oimni congregatione ohjurgetur. » 

Si intelligit: qualis pena εἰ". Sive, ut loquitur 
Regula Cujusdam ad virgines : Si ejus antea intel- 
lectus viguit, ezcommunicationi subjaceat, lgitar S. 
Benedictus post trinam admonitionem incorrigibilem 
excommunicationi subjicit. Kamdem disciplinam in- 
stituit S. Basilius in 360 Regulis brev. interrog. 5, 
jn Constitut. Monast. c. 50; Regula Orientalis cap. 32, 
Regula Magistri c. 12, et Regula Cujusdam ad vir- 
gines c:p. 18. 

Quid vero excommunicationis nomine hic intelli- 
p S. Benedictus, ita exponunt commentatores. 

ildemarüs : « Cum d cit excormunicationi , subau- 
diendum est simplici tantum; id est illi excommuni- 
cationi subjaceat qu.» a mensa separat monachum. » 
Similiter Bernardus Cassinensis : « Hsc excommuni- 
cationon dicitur major, neque separatío a sacramentis, 
sed separatio a mensa participatione, de qua dicetu£ 
In sequenti capitulo; quia ist:e culpze non computan- 
iur inter graviores. » Et Boherius : « Nota quod ista 
excommunicatio non est anathema, quie a solo fertur 
episcopo cum certa solemnitate; nec major excom-« 
niuDicatio, quie separat ἃ corpote Christi οἱ Ecclesia, 
id est communione fidelium; quia illa n»n debet fleri 
pro minoribus culpis, de quibus hic ; nec etiam minor 
excommunicatio, qua separat a sacramentis Eccle- 
Si: ; sed est ista excommunicatio separatio a mensa 

ftattum, et chori ecclesie communi participatione , 
de qua loquitur sequenti capite. » Econtra Menardus: 
« ἤχο est propria excommunicatio, quam majorem 
vocant theologi; nam ex parte exoummunicati prze- 
cedit contumacia, et contemptus, et gravitas culp:; 
ex párte excommunicantis trina admonitio. » Cui 
consentit Joannes Craesbeeck. Vetus versio Gallica 
ita reddit textum : Soit exconmiunié, c'6-à-dire mis 
hors de la communauté des autres. Sed. mea quidem 
sententia S. Benedictus hoc capite loquitur de ex- 
commuricatiohe in genere, de eadem in specie di- 
cturus duobus capitibus consequentibus, An vero pro 
gravioribus culpis excommunicatione, qua proprie 
Wit ecclesiastica censura, fratres suos inuri volterit , 
discutiendum erit ad caput 35. Interim antiquam 
excommunicandi formulam ex Regula Magistri ac- 
cipé (Cap. 15) : « Cum suggeswum | fuerit. abbati 
meritum inobedientis , jam non dicendus frater, sed 
hafelicus legis; jam non dicendus tilius Dei , sed 
operarius dzemonis, qui dissipando sanctorum facta, 
*elut qusedam scabies e»t procreata in grege. Convo- 
cet eum abbas prasentibus suis prepositis, vel 
€detera congregatione circumstante ; et iuterrogati ab 
abbste prepositi ejus quid peccaverit, vel quoties 
monitus de ipso vitio non emendaverit, respondeant 
quid eum accusant. Quv audito vitio, talem abbatis 
contrà se audiat vocem : Ὁ misera anima, quod es 
responsum datura Deo, quem per inobedientiam 
quotidie irritas, cum accesseris adorare eum? quare 
sub dominio Dei servis potius mammonz? quid inen- 
uris Deo, alter Judas? Ille Judas iniquitatis pretio 
justitiam vendidit, tu Christianum nomen laceras 
»nalefactis. Ille Judas per pacem fal-am Domino scan- 
dalum generavit, tu sub nomiue sancti servitii Deo 
inagis rebellis existis. llle Jüdas falsus tradidit Ma- 
Kistrum discipulus, tu sub nomine sancto magis dia- 
bolum factis sequeris Christianus. Astare enim 


carne per propriam voluntatem repugnas, Deo ante 
tribunal tremendi judicii dicens : Domine, noluit in- 
telligere 961 "t bene ageret; iniquitatem meditatus 
est, astitit omni viz aon bonz, malitiam autem non 
audivit, sed magis gloriatus est in ea, potens fait in 
iuiquitate. Cum hzc accusatus fueris in judicio, post 
nostram simul et ipsius tremendi judicis audias vocem 
dicentis tibi : Tu es qui odisti disciplinam, et projecisti 
sermones meos pos! te. Si videbas furem, simul curre- 
lascum eo, et cumadulteris portionem tuam ponebas. 
Os tuum abundavit malitia, etlingua tna. concinnavit 
dolum. Sedens adversus fratrem tuum detrabebas, et.—. 
onebas scandalum. Tota die injustitiam cogitavit 
inzua tua; sicut novacula acuta fecisti dolum ; di— 
lexisti malitiam super benignitatem ; iniquitàtem» 
magis quam loqui zequita:em. Dilexisti omnia verbes 
r:ecipitationis in lingua dolosa. Hzc fecisti et tacui zz 
xistimasti iniquitatem quia eram tibi similis; ar— 
p fuam te, et statuam il'am contra faciem tuam , 58 
destruat te Deus in fiaem : evellet te, et esnigrabig 
te de tabernaculo tuo, et radicem tuam de terra v« 
ventium. Tunc etiam el omnes justi de sua gloria ig 
judicio videbunt te, cuin ab eis fueris sequesiratus ad 
$inistram inter li:edos, el super te ridebunt ipe di- 
centes : Ecce hoino qui nou posuit Deum adj :torem 
Sibi, sed praevaluit in vanitate sua, et non fuit timor 
Dei anie oculos ejus; quoniam dolose egit. in. con. 
$pectu ejus, et dixit ut insipiens in corde 8:0 : Noa 
fequiret Deus, avertit faciem suam ne videat usque 
in flnem, Et ignoravit quia inimici qui mentiunlor 
Domino, erit tempus eorum in ponam aeternam. 
Quid ad hzc dicturus es Deo? quas afferre ei babes 
1niser excusationes in peccatis? cum 1ua 16 primo 
impugpaverint mala, et gehenna ex«p-ctaverit ai 
incendat. Post hanc increpantis vocem ante congre- 
gationem abbatis, statim exigi jubeatur ab oratwro. 
et communi mensa; et extraneus deputeturP : et cum 
inimicus Dei designatur, non debei ex illa hora jam 


C (fratribus esse amicus. » 


Sin autem improbus est.] Improbus Bernardo Cas- 
sineusi est « protervus, aut in maliiia perseveraus; » 
Bolierio , « improbus dicitur faciens contra legem, 
vel importunus, vel in malo perseverans; » Joansi 
Craesbeeck, quem nec opprobria, nec animse peri- 
cula movent. Joannes de Précis Abbas S. Ge:mani 
Parisiensis hunc locum Gallice ita reddit : S'il » 
l'entend, et est rebelle. Versio ms. S. P«tri Concben- 
sis : S'il est obstiné. Versio Guidonis Juvenalis : S'il 
est deshonté ne tenant conie de cela, Recentiores : S'il 
est endurci. 

Vindicte corporali subdatur.] « Quod duobus mo- 
dis intelligitur : id est jejuniis nimiis, aut certe fla- 
gellis, » iuquiunt lildemarus, Bernardus Cas-inensis 
et Boberius. Jejunii autem nomine omnis corporalis 
castigatio capienda est ex S. Hildegarde, quz hune 
locum ita exponit : « Vindictz» corporali subdatur, id 
est verberibus, aut aliis corporalibus castigatiopibus 
casiigetur.: » Et merito quidem; nam, ut ait Joannes 
Craesbeeck : « Improbi qu»s nec opprobria, nec anima 
pericula movent, non excommunicatione, sed 
rum acerbitate ad instar irrationabilium pecorum, qu£ 
nullo rationis judicio ducuntur, sed flagello impellun- 
tur, cogendi sunt; ut qui $649 malitia sua excaecati 
et obdurati nullis rationibus cedunt, illos corporum 
alflictio et cruciatus cominoveat et ad mentem revo- 
cet. » Consonat Regula Magistri : « Excoimunicati 
vero fratres, si ita superbi exstiterint, ut in superbia 
cordis perseverantes, in terta die hora nona saiisf^- 
cere abbati noluerint, custoditi usque ad necem cz- 
dautur virgis; et si placuerit abbati, de monasterie 
expellantur, eic. » 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXIV. 


CAPUT XXIV. 


Qualis debeat esse modus excommunieattonis. 


endum modum culpzs excommunicatonis vel A tiphonam non impoual ueque lectionem €, reritet , 


linge mensura debet extendi : qui culparum 
| in »bbatis pendeat judicio ^. Si quis tamen 
in levioribus culpis invenitur, a mense. parti- 
ae privetur. Privati b autem a mensae cornsor- 
la erit ratio : ut in oratorio psalmum, aut an- 
wc. Comp., pendet judicio. Sabin. Conch., pen- 
rbitrio. 

arh., privato; al., privatis ; al.. privotus. 

wb., imponat neque re.ponsorium dicat , neque 
em. 

l., sibi. 


usque ad satisfactionem. Refectionem nutem cibi 4, 
post fratrum refectionem * solus accipiat f. Ut si, 
verbi gratia, fratres reficiunt δ sexta liora, ille frat r 
nona ; si fratres nona, ille vespera ^, usque dutn sa- 
tisfactione congrua veniam consequatur. 

6 [lild. deest post fratrum ref ctionem. 

f Hild. Couc., solus percipiat. Edi addunt. men- 
sura vel hora qua previderit avbas ei competere; qua 
verba desiderantur io omnibus miss. 


& Coucl. deest reficiunt. 
b Uxon., vespertina. 


COMMENTAR;US. 
undum | modum culpe excommunicationis vel B dehiscit, dissolvitur; si radix parum scinditur, inue 


lime mensura. debet extendi.] De excommunica- 
quasi in genere dixit superiori capite S. P. Be- 
88, de eadem velut in specie is!o et se uenti, 
bue agit de levioribus et gravioribus culpis; 
| enim unain eamdemque omnium culparum 
m vult esse, uti contendebant olim Stoici , qui 
mnia hominum peccata esse :qualia asser. rent, 
i etiam vindicta censebant esse perstringenda ; 
m errorem a Joviniano lizretico postea suscita- 
oufoderunt S. Hieronymus l. n odversus Jovi- 
m , ei S. Augustinus epist. 167; quorum etiam 
gam secutus S. Benedictus 363 ait : Secundum 
n culpe, id est juxta quantitatem aut qualita- 
up: ; ἃ quibus ρα πη modum repetendum esse 
ι H.ldemarus, Bernardus Cassinensis, Nicolaus 
actora, Ricliardus de S. Angelo, et Boherius. 
wuanicelionis vel disciplina debel extendi men- 
id est quantitas vel qualitas poen; ut tandiu 
a6 excommunicatus, quandiu deliquit, idque 
i vel minori excommunicatione pro delicti gra- 
. EA bene S. Pater ait. excommunicationis vel 
line , quas licet idem esse asserut Richardus, 
sommunicatione tamen disciplinam distinguunt 
parus, Bernardus Cass. et Bolierius : nam dis- 
P BOwine virgam intelligit Hildemarus; jeju- 
et virgam simul Bernardus et Boherius. 
: culparum modus in abbatis pendeat judicio. ἢ 
rerba non sic capienda sunt, quasi ex ablatis 
ret judicio, ut culpa levis sit gravis, au! gravis 
(ares sunt enim eo ipso quo commiss:e sunt 
»ndenter ab. ejus judicio : sed quod ejus sit 
ntis et judicii discernere et zestimare an talis 
, lali aut tali circumstantia affecta, gravis sit 
yvie. ]tein. non sic capienda quasi ex abbatis 
ret voluntate pro suo libito culpis penas. in- 
re; sed quod ejus sit agnoscere et dijudicare 
sit culp», gravis an levis; qua semel cognita, 
am a S. Benedicto inferat penam, non aliam. 


.jta S. P. Benedictum explicare videtur Hil- D 


"us. Porro huc referri posset quod statuit etiam 
lilius (Serm. 4 de Instit, mon.) : « lilius qui in 
delicto deprehensus fucrit paena sit sccundum 
i peccati : scilicel ut vel non permittatur cum 
nteresse ad psalinodiam, vel non suscipiatur ad 
unionem orationis, vel repellatur à participa- 
mensa» ; qua in re qui erit communis disciplinge 
tor poenam etiam commetietur, » 

yia tamen frater in levioribus culpis invenitur, a 
* participatione privetur.] S. Benedictus ne le- 
jas culpas inultas reliquit, ne forte neglectze 
m graves evaderent; noverat enim quod ait S. 
Ostomus (Scrm. 8 in] Cor.) : « Parum deficiens, 
m in yregressu deliciet ; elenim si corpus gla- 
ülnus accipit, crrumpliiur ; adificiua 51 parum 


C 


tiliá e$t; quare hoc parum non est arum, ed prope 
totum est. Cum igitur parum deliquerimus vel i0r- 
puerimus , ne spernamus illud parum , quoniam id 
q'od neglectum est niagnum fit : vestimentum fraugi 
incipiens et neglectum, tandem scinditur ; et iectum 
cum paucse reguli» ceciderunt, neglectum. iutegram 
domum pessumdat : haec. igitur considerantes nun- 
quam parva speruamus, ne in magna dilabamur. » Ut 
autem S. Benedicti mentem plenius aitings mus, in- 
qurendum est quzeaam leves culj:e censeri debeant ; 
nam graviores sequenti capitulo investigsbimu-, Ia- 
que t levioris culpe reus est, inquit S. Isidorus (Cap. 

5). qui otiosus esse dilexerit, qui ad ofticium, vel sd 
coilauonem, vel ad inensam tardius. venerit ; qui ju 
choro horis riserit. fabulisve vacaverit; qui relicto 
oficio vel opere, extra necessitatis 364 causam fo- 
ras disce-serit, qui torporem aut somnum amaverit, 
qui $26,ius juraveril, qui muitiloquus fuerit, «ui mi- 
nisterium cujuslibet operis injunctum sibi sine 
nedictione susceperit, ac peracto opere benedi-tiouem 
miniwe postulaverit, qui injuuctum opus negligenter 
ei tardius expleverit, qui easu vas aliquod (rege:it, 
qui damnum rei parvg intulefit, qui codice negligen- 
ler usus fuerit, qui alicubi ad momentum seces-eri!, 
qui occulte litteras ab aliquo vel quodlibet «unus 
acceperit, vel epistolam suscipiens occultaverit, qi 
sine alatis consensu rescripserit, vel quemlibet 
parentum vel secularium sine jus-u seniori. nut vi- 
derit, aut cum «o locutus sit; qui seniori inobediens 
fuerit, qui contumaciter seniori responderit, qui erpa 
seniorum linguam non repress.rit, qui lascivus. in 
liugua fuerit, qui inboneste ince»serit, qui jocaverit, 
qui satis riserit, qui cum excommunicato lecutus 
fuerit, oraverit, aut comederit ; qui illus.onem no- 
ciuruam Patri non. patefecerit. 1.δς igitur et similia 
triduana. excommunicatione emendanda suut. » His 
ere simMHia sunt ea quas refert Cassianus 1l. iv, cap. 
Hildemarus vero et Bernardus Cassin. inter le- 
v'ores Cu!pas- spiritualia peccata recensent; inter 
graviores carnalia. Spiritualia autem peccata vocaut 
ea qua superiori capite retulit S. Beneliclus , «oo- 
tumaciam , inobedientian , superbiam ,. murmur 
rium, etc. ; carnalia, fornicationetn, adulterium , et 
his similia. 

Boherio leviores culpz sunt peccata venialia ; Tur- 
recremat:e, « (ransgressiones regule 801 coustitu- 
tionum quoad ea qux non sunt de essentia religionis, 
nec ad actus pertincaut virtutum, sed qu;e ad cre. 
monias pertineant, uL est fraciiosilentii, tarde veniva 
in chorum et refectorium, et similia ; aut eun: de 
numero eorum qua de suo genere sunt levia peccata, 
sieut est verbum otiosum , vanilequium , risus 11}}- 
moderatus, ct simil:a. » Certe de S. Benedicto Ania- 


5 


S. P. DENEDICTI 


518 


ueusi aliba'e ceferunt (Ardo in ejus Vita, n. 52, sec. A municatione solvatur ; quomodo autem solveretur 


Iv, part. 1), quod « tanta erat ejus sollicitudo, ut si 
vel modica grana leguminum, vel exigux porri conim, 
cauliumque folia ab eo. neylecta invenirentur, mox 
digna excominunicationis animadvertebatur sententia 
cujus probaretur esse delictum. » Qualis autem esset 
illa excommunicationis sententia pro levioribus, ex- 
plirat S. Pater, scilicet a mense participatione prive- 
tir, non autem ab oratorio ; nam dum fratres in re- 
fectorio comedunt, ipse sit in ecclesia, ex statutis Lan- 
Íranci eap. 17. Ejnsdem poenz: meminerunt S. Bpilius 
in serin. 1 de Institutione monach. ; S. Cv-arius in 
ltegu!. ad virg. c. 11; Regula Cujusdam ad virg., c. 10; 
et Hegula Magis ri, cap. 135. 

Privati autem a mense consortio ista erit ratio. | ld 
est rationabiliter isto modo procedetur, inquit Bernar- 
dus Cassinensis, sive, ut ait Hildemarus, Hationabilis 
causa est. 

Ut in oratorio psalmum , aut antiphonam non. im- 
onat.] Sed neque aliquid simile, ut sunt responsoria, 
iini, etc. , quia idem judicium est in ipsis , infit 

her us. 

365 Negwe lectionem recitet.] Neque missam ce- 
lebret, si presbyter; neque ad eam offerat, si solum 
imonachus sit, ut post Hildemarum docent Bernardus 
Cas-in., Nicolaus de Fractura et Boherius, Qua, in- 
quiunt, cui minus proh:betur, prohibetur et majus ; 
«quorum sententiam confirmant S:atuta Lanfranci his 
verhis : « Ad levis culp: satisfactionem adjudicatus 
Ífruier 3 communi iensa separatur... In ecclesia mis- 
sam non celebret, epistolam, vel lectionem, evange- 
lum von legat, resp :nsorium non canat, aut phonam 
wuper psalmos non imponat, nec aliquid hujusmodi 
nisi cum c:zteris agat, ad candelahrum, vel ad thiu- 
ribulum non se revestiat, ad offerendam, vel ad picem 
non accedat, » Et Caeremoniale Barsfeldensium (Dist. 
1, c. 8) : « Missus. in culpam leviorem ita se habere 
debet quemadmodum ipsa sibi regula prscribit. In 
quam lamen nullus inititatur, nisi tile quid eummi- 
serit, quod. pro sui enurmitate videatur districtiori 
animadversione puniendum. liaque. exi-teus iu pee- 
nitentia hinjusmodi , antiphonam ant. psalmum non 
imponat, lectionem non recitet, neque invitatorii of- 
fiium faciat, nou osculetur textu.» Evangelii , nec 
€o i municet , aut celebret , vel ministret publice in 
conventu, qua tawen in privato facere non prohi- 
betur. » Antiquzm Consuetudines Cluwacensis. mo- 
nasterii apud Udalricum 1. i1, c. 18, et ims. S. Beni- 
gni Divionensis c. 52, solum habent : « Non offert, 
non osculatur textum evangelii, non accedit ad pa- 
cem. » Sed ab hac paenitentia abstinebant iu festis 
duodecim lectionum, ex przdietis Lanfranci 7tatutis, 
Cons. Cluniac. et S. Benigni, donec privati dies re- 
dirent; in quibus privatis diebus eiiam privatim 
missas celebrare poterant, ut habet Cirem. Bursfel- 
gensium, et docet Peirus Bolierius in primo commern- 

rio. 

Usque ad satisfactionem.] Id est douec ab excom- 


C 


dicemus postea ad cap. 44. 

liefectionem autem cibi post fratrum refectionem so- 
lus accipiat.| Id est, sine servitore sibi ministrante, 
*ine consortio fratris secum comedentis , in aliquo 
diversorio a communi fratrum refectorio separato , 
vel in communi refectorio post fratrum refectionem, 
uti exponit Bernardus Cassinensis, Ex antiquis etiam 
definitiombus Cisterc. (Dist. 7, c. 5) : « Extra re- 
fectorium nbi abbati visum fuerit secundum regulam 
comedaut. Nec post refectionem servitorum cum aliis 
eant ad biberes. » Et tamen Hildeinarus asseri! quod 
S. Benedictus non tllit illi locum in ordine, quod non 
de releetorio intelligendum pu'o, sed de choro, in 
quo tandiu debel in loco suo stare, iuquit Hildemarus, 
usque dum íratres genuflectunt ad. supplication m 
litanizx : quo tempore in deputatum ab abbsie locum 
pergens. ibidem prostratus jacet dum completur opus 
Dei, ut dicemus iufra ad cap. 44, quamvis Laufranci 
Statuta decernaut. (Cup. 17), ut « in monasterio, et 
in capitulo, in loco ubi solet esse, sit aut ultimus 
omnium, aut inter utrumque secundum quod culpa 
ferit, et abbas pr:eceperit, 

Editi fere omnes addunt : Mensura, tel hora 
praviderit abbas ei 8G competere. Quia si improbus. 
sit, non solum vi:gis castigandus , sed niiniis etiam 
jejuniis affligendus : alioquin si vere sit delicti pae- 
nitens, eodem cibo ct potu, quo alii reficere debet : 
neque enim S. Benedicius « tollit illi 'ocumin ordine, 
inqui Hildemarus, vel cibum, aut potum, praeter sj 
ille jam ex hac excommunicatione non se emends. 
verit. » Unde et Statuta Lanfranci (Cap. 17) : « Ad 
levis culpae satisfactionem adjudicatus frater at con 
muni mensa separatur, usurus cibo et potu quibus 
alii fratres, nisi ei nominatim fuerit interdictum. » Bt 
Boherius in primo commentario asserit talem vino 
non esse privaudum ; in secundo vero ita scribit ad 
cap. 25 : « In leviori autem culpa ciborum uon me- 
tatur mensura, sed hora retardatur. » 

Ut si, verbi. gratia, fratres reficiunt. sexta hora , ille 
[rater mona; δὶ fratres. nona, ille. vespera.] Simititer 
Hegula Magistri (Cap. 15) : « Quod si forie propter 
levitatem. culpe non ei voluerit abbas duplicare je- 
junia ; si fratres sexta refi iunt, ille ad nonam horam 
de uno pulmento, et panis cibarii sibi fragmentum et 
aqu: a przeposito suo pro misericordia porrigatur. Si 
inculpabiles fratres hora nona reficiunt, illiua supra- 
dieta refectio protrahatur in vesperam , ut sentiat 
quid ei malorum culya contulit, quid per negligentiam 
bunorum amisit. » 

Usque dum satisfactione congrua veniam consequa- 
tur.] Congrua aute satisfacuo ex Hildemaro et Sma- 
ragdo tunc erii, quando secundum modum culps 
peracta fuerit poenitentia; qua in re semper atteu- 
dendum est qua intentione, aut quomodo deliquertt, 
uut quo animo pouiteat ; citius absolvendus, si bu 
nuliter ac verecunde satisfacit ; tardius, si negligeutet 
ac tepide. 


e emer etm Mtr t ditt eid i ar t d rr a t 
CAPUT XXV. 


De grav oribus culpis. 


ls autem frater qui gravioris culpz noxa tenetur, p) Satanze * iu 4 interitum carnis, ut spiritus salvus sit 


Su-pendatur ἃ mensa sünul et ab oratorio. Nullus ei 
fratrum ia ullo * jungatur consortio neque in collo- 
quio. Solus sit ad opus sibi injunctum, persistens in 
poenitenti: luctu , sciens illam terribilem Apos:oli 
scutentiam dicentis, wadituim Ὁ liujusmodi bominem 


4 Al., ul/o; al., in nullo, 
b dHild., 4radite. 
* Uxut. ct Lyr. deest Sautauc, 


in die Domini *. Cibi autem refectionem solus per- 
cipiat mensura vel hora qua previderit * 867 abbas 
ei competere. Nec a quoquam benedicatur trauseunte, 
pec cibus qui ei datur. 


€ AJ, in int. ritu, ín 
e Al., in diem Domini. lHlild., in die juicit. 
[Δ]... quam vider 1; al., 4. a pra'dixeri:. 


δι 


REGULY COMMENTATA. CAP. XXV. 


— austin eu τατον Puc-euber* QuEP- ema Ὁ au^ 


510 


COMMENTARIUS 


De ponis quibas excommunica!i pro. gravioribus A sed vere ecclesiastica excommunicatione percutere 


eulpis plecterentur diciuris ante videtur iuquireudum 
quaenani graviores poeu: censeri debeant. Et quidem 
eo in numero primum r-«poni posse eas existimo quas 
veteres monachi plagis emendabant, aut. expul«ione 
purpgabant , qua-que refert Cassianus his veris (Lib. 
1v, Cap. 16): «Re-idua vero qui: apud nos inditfe- 
reuter admissa, a nobis quoque reprehens bilius sus- 
tinentur; id est averta convicia, manifesti contem - 
ptus, contradictiones tumidz, libera et effre;ata pro- 
cessio, familiaritas apud femiuas, ire, rix:e, simul- 
tates, et jurgi2, operis peculiaris prsuimptio; pbi- 
largyrize contagio, aif cius aique possessio revum «u- 
perlluarum , qus: ἃ exteris. fratribus non. habentur, 
extraordinaria ac furtiva cibi refectio, et hi« simil:a, 
Bou !lla increpatione quaii. diximus, spiritali; sed 
vel plagis emendauiur, vel expulsione pur,anuir. 

Secundo, quas enumerat in Regula S. Isidorus sic 
seribens (Cap 16) : « Graviori autem culpae obuioxius 
est, si teimulentus quisque sit, si di-curs , si turpilo- 
quus, δὶ feminarum familiaris, si seminans discordias, 
$i iracundu., si a'tv et erecti? cervies, si ueste tu- 
midus, ve! jactanti incessu. iimmoderatus, de!ractor, 
susurro, vel invidus, si przesumptor rei peculiaris, si 

iecuniz: centagio implica: ur, si aliquid pr:eter regu- 

rem dispeusationem superfluum possideat ; 8i frau- 
dator rei «cceptze, vel cominissaz sibi aut minus com- 
misse, Inier liec si. se de rebus secum allatis extu- 
leiit ; vel de iis per inebedieutiam murmuraverit, si 
rei maj ris dawnum intulerit, si furatus fuerit, si 
per juraverit. si f:1sum dixerit, si contentiones et rixas 
amaverit, οἱ manifestum convic. um (rati intulerit, si 
parsonam innocentis falio crimine maculaverit, si 
co,.tumaci aniio seniorem despexerit, si rancorem 
adversus fratrem tenuerit, si peccanti in se et postea 
supplicanti veniam non concesserit, si cum parvulis 
joc.v erit, si cum altero iu uno lecto jacuerit, si extra 
cominunem. mensam privatim. vel furtim quippiam 
sumpserit, si. alicubi extra consultum pr:epositi vel 
abbatis discedeus wedio die vel amphus com- 
moratus fuerit, si ut otiosus sit falsam infirmitate 
pratenderit.. dec et. siniilia juxta. arbitrium Pairis 
diuturna excommunicatione purganda sunt, ut qui 
graviter peccare noscuntur, aeriori severitate coer- 
ceantur. » 

Tertio, si Regulie commentatores consulamus, 
Mi:demarus iu cap. 22 et 34 graviores culyas docet 
6.586 peccata carn»lia, ut sunt fornicatio, homicidium, 
furtum et similia; et in cap. 25*, mortalia delicta, 
crimuialia peccata. Similiter Sinaragdus, Bernardus 
Cassineusis, Nicolaus 368 de Fractuira, Turrecre- 
iata et Guido Juvenalis per graviores culpas intel- 
ligunt peccata inortalia , quia nullus xecundum cano- 
nes, nisi peccato mortali obnoxius, majore excom- 
municalione fer.endus est; nihilque aduunt specia- 
lius, nisi quod Bernardus Cassinensis ait : « Ego ta- 
men sic teneo quod indistincte hic. loquitur Pater de 
illis mortalibus peccatis qu: per actum et perpetra- 
tionem cognoscunt, et qu:e judicat abbas non levio- 
1685, sed graviores esse culpas. » 

Denique Joanni Craesbeeck, « eraviores culpze sunt 
tFium votorum monasticorum violatio, et alia graviu- 
ra peccata, qu hominem :elernie mortis reum con- 
διε, cujusmodi multa recenset Apostolus (Gal.v): 
Manilesta sunt autem, inquit, opera carnis, qua 
sunt lornicatio, immundiia, impudicilia, luxuria, 
idolorum servitus, etc. » 

Tales ergo οὐρὰ quomodo emendanda sint, de- 
clarat hoc capitulo S. Pater his verbis : 

Is autem (rater. qui gravioris culpe noxa tenetur, 
suspendator.| id est excoiumunicetur. 

Δ mensa sunul et ub oratorio. ] 1d est Sacramentis 
εἰ hominum puriter yarüicipatione, inquit. Bobierius in 
Z counm., ex cujus meuie dicendum foret S. D. Be- 
ne ἢ non. regulari. simpliciter et m: nastica, 


voluisse gravioribus culpis obnoxi:s: quam qmaem 
opinione:u sequentibus argumentis quis eoufinusre 
posset. 

Primo, S. Benedictus codem prorsus modo quo 
Ecclesia adversus excommunicandes procedit ;. nam 
ex μι excouimunicandi requirit. contumaciam, 
eontemptum, et gravitatem culpe; ex parte exeome- 
munieaturi triusm monitionem pr:eviam, ut patet ex 
Hegul:e c. 25; quamvis, ut notant aliii. comimenta- 
tores , uon semper praecedere debeat trina. imonitio ; 
noniulla enim sunt. crimina in quibus lapsus ipso 
fa^to e.t excommunicatus. 

Secundo, S. Bene.lictus excommnoicatum hoc pr:c- 
sertim capite iisdem oumino privat, quibns eccle- 
siustiea ligati excominunicalione privantur; — qua 
forte ratione asseroit. Hildemarus sacros canones, 
qui hominem ab Eccle-ia separant, ex hoc capite 
traetos— fuisse. Εἰ certe. excommmnicato — negat 


eomimunem metusam , oratorii ingressum, fratrum 


colloquium, benedictionem transeuntium, alicujus 
eonsortium, sive coliibitationeim ; a quibus excom- 
municalione nodatos. prohibet Ecclesia ; ut patet 
ex duobus hisce versibus, quos refert S. Thomas. 


Si pro delictis anathema quis efficiatur, 
Os, orare, vale, comiunio, meusa negetur. 


Et licet communio, quatenus sacramentorum par- 
ticipationem involvit, minus expresse hoc nominetur 
in capitulo, ab ea tamen satis privari iutelligitur, 
cum ab oratorio in quo s«let suscipi suspeuditur. vt 
plane si pro levioribus culpis excomtunicati nec 
celebrare nec communicare publice poter.nt , ut su- 


.periori eapite vidimus ex Hildemaro, Statutis Lan- 


[ranci, Beriardo Cassiu. etc., a fortiori m jnri per- 
culsus excommunicatione 9369, vec publice, nec 
privatis, celebrare aut communicare poterit. 
Tertio, de excommunieatione tanquam de maxima 
omnium poena loqui. videtur S. Benedictus cum ait 


C (Cup. 251: δὲ intelligit quanta ait pena , excommuni- 


calioni aubjaceat. 

Quarto, hujusmodi. traditum Satan in. interitum 
carnis asserit. Quid vero sit tradi S.iaínge exp.icat S. 
Augustinus his verbis : « Omnis Christianus qui a sa- 
cerdotibus excommunicatur , Satauc traditur. Quo- 
modo? Quia extra Ecclesiain disbo!'us est, sieut on 
Ecclesia Chrisus ; ac per lioc quasi Satange traditur 
qui ab ecclesiastica cominunione re:«ovetur ; uude 
illos quos tune Apostolus Satau:e. traditos praedicat, 
excommuuicatos a se.esse demonstrat. » 

Quinto, cum excommunieato comunmnicantem si- 
milem cum eo. excomumunicationis viudictaui sortiri 
voluit, quod tantum cavendum constat cum iajori 
excoumnnuuicatione devineto. 

Sex.o, accedit communis commentatoruin — alio- 
runique sententia, qui S. Benedicium lioc priesertiu 
capite de ecclesiastica excommunicatione locutum 
censent. lta Hildemarus, Bernardus Cagsin., liohe 
rius in utroque comm., Turrecremata , Guido Juve- 
nalis, Matthias Lambertus in cap. 25, Joannes Craes- 
beeck iu cap. 25, Alardus Gazzus in comment, ad 
Cuwosiani lib. 11, c. 16; Antonius Perezius, in eap. 
95; Tlieophilus Haynaudus, lib. de Monitoriis eccles. 
p. n, c. 1, n. 6; Ílugo Menardus ad. Concord, [ἰ6- 
gul. e. 30, 8 1, οἱ ς. 52, $8 1, et c. 54, $8 14; Bene 
dictus (laefienus lib. vit, tract. 4, disq. 1, quibus 
addere poiuissemus S. Bernardum, serm. 44 in Cant., 
in quorum ommuio refereudis tesumoniis nimius e»- 
sem : unus omnium ad. iustar sulficiet. [hldemares, 
ut pole antiquissimus ; nec infimus inter legulze coin - 
mentatores. Itaque scribens iu lioc caput. sic. loquie 
tur : € Hoc capitulum geueravit illam. seuteutiau 
Pauli apostoli, iu qua dicit: Tiudite hujusmodi lio- 
minem SNatange 1n iuteiitum carne ; inde etam sacri 
canones quj bominem ab ecdesia separaut. (γι ἢ 


b 


S. P. DENEDICTI 


5:2 


sunt. » Et iterum : « Sciendum est quia isti] capitn- A egisse memorat S. ifierouymus liis verbis (r.pitaph., 


lum de. cinonica auctoritate tractum est; nam in 
Veteri Testamento ita pr.ecipüur, ut si leprosus fue- 
rit, maneat extra cast! a; δὶ autem non fuerit, maneat 
in castris. llla lepra significat illa peccata pro quibus 
extra Ecclesiam lieri debet. Similiter et pollutio ma- 
jor" peccatoruw tenet. figuram siet. lepra; per 
castra autem. intelligitur Ecelesia. ». E. a4 cap. 27 : 
« Magnum studium debet esse abbaii de illo excom- 
municato, ne conting»t ante. mori, quam reconcilie- 
tur ; quia si ante, quod absit, mortuus fuerit, secun- 
dum canonicam auctoritatein po eo sacrificium of- 
(erri non debet, etc. » Quod conlirimari pos-et exem- 
plo sanctimon:alium quas S. P. Benedictus excoui- 
imunicavit. 

Econtra tamen S. Hildeszardis, Columbanus Uranx 
jn ms. comm., Silvanus ltazzi Camaldulensis mona- 
chus, Julianus Par:sius in [το de Prima vivendi lta- 
tione Cisterc. part. 11, c. 6, sect. 1; Nicolaus DBravus, 
Joannes Bona cardinalis de Divina Psaliod, c. 3, 
δ 4, n. 4, censent 870 S. Benedictum non de ec- 
rlesiasUca, sed de regulari tantum excommunica- 
tione locutum fuisse, his pr:ecipue nixi fundamentis. 

Primo. S. Benedictus, lieet non pre-byter, excom- 
municasse legitur in lib. u Dialogor. S. Gregorii pa- 
pa. Sed hoc non urget, «um siu plex abbas etian 
non presbyter nec benedictus , modo sit legitime in- 
S$titutus et confirinatas, pos-it excommunicare. Quid 
quod simplex monachus Theodosium Juniorem im- 
perstorem excemmunicasse legitur (Cassiod. Histor. 
eccles. Tripart. |l. x , c. 27)? cujus exconimuvicatio- 
nem certe non contempsit impera!or , licet omnino 
eam improbet S. Odo abbas Cluuiacensis lib. 5 
Collat. 

Secundo. Regula S. Benedicti non fuit ab initio 
approbata ab Ecclesia, cjus est hujusmodi excom- 
municandi potentiam dare. Huie argumento respon- 
det Haefienus. tacite approbatam fuisse ab Ecclesia 
Regulam S. Benedicti, nec opus fuisse tunc expreso 


B 


aule): «Quam linguosam, garrulam , procacem, 
rixisque perspexerat deleciari, et s&zepius common - 
tam nolle converti, inter ultimas, etexira eonventum 
sororuw ad fores tricliaii orare faciebat, et separa- 
t m cium sumere, ut quam objurgatio noa correge- 
rat, emendaret 371 pudor.» In Regula Cujisdam 
ad virgines decernitur (Cap. 6), ut. « h:» sorores 
qux: pro gravibus culpis in peenitentia detinentur, in 
ecclesia cum exteris quas communicant son stent, 
sed in alia ecelesia secrete cursum cantent. » Sed de 
his satis. Utriusque sententi:e argumenta proponi- 
mus, ut liberim situnieuique quam voluerit amplecti 
sententiam. Ad Regulz textum revertor. 

Nullus ei (ratrum in ullo j«ngatur consortio neque in 
colloquio.] Nam « cum inimieus Dei designatur, nos 
dehet ex illa hora jam (ratribus esse asicus, » wt fe- 
quitur Magister (Cap. 15'. lta. etiam S. Aurelianus 
(Cap. 36) : « Nulli liceat loqui cum illo qui fuerit ex- 
commiunicatus, praeter eum quem S. sbbss custodem 
dederit. ». S. Isidorus (Cap. 17) : « Ad excommmunei- 
catum nulli liceat ingredi citra imperium senioris : 
eum exeommunieato neque orare, neque loqui cui- 
quam licebit. » S. Fructuosus Braearensi« episcopss 
ju prima Regula (Cop. 44) : « Cum excommunicato 
nullus loquatur, neque qualibet eum compassione 
vel miseratione refoveat. » Et in secunda (Cap. 14): 
« Absque ullo solatio vel colloquio fratrum jacet, 
nisi quem abbatis vel praepositi cum eo przeceperit 
auctoritas ut loquatur.» 

Solus sit ad opus sibi injunctum.] Solus, inquit, et 
quidem incarceratus ; tanc. enim inter alias del n- 
quentium graviter pcenas fuisse, ut peccans earceri 
iuancipare:ur, constat. ex Justiniani imperatoris .no- 
vella 155. « Si quis delinqua:, hunc quid: m si me- 
d.ocre d.lictum sit, et admoneto, et seorsim inclu- 
dito, empusque illi peenitentize assignato; ut meliore 
ratione percepta ad se ipsum redeat, neque depensos 
jam et exliaust.s labores amittat; sin vero major 


apostolice sedis dipl. maie, quod necdum hoc sibi C lapsus fuerit, pro inodo peccati adbibetor etiam 


reservasset Ecclesi», sed satis fuisse episcopi in cu- 
jus diocesi monasteria zedificabantur approbationem. 
Certe longe alia est hodierna Ecclesi disciplina a 
disciplina illorum temporum. 

Tertio. Gravior esset monachorum conditio, si 
pro quavis graviori culpa, hoc est pro quovis mortali 
peccato excommunicentur. Sed non eo ipso quo qu 8 
i : graviorem culpam incidisset, nisi forte of» materise 
gravitatein, exconimunicatione feriebatur; nam tri- 
plex ex parte excommunicantis przcedere debet 
monitio; et ex parie excommuuicandi conturmacia 
el contemptus. Deinde hoc statuto non praeceptum 
ab^*ati dedi! S. Pater, sed potestatem , qua. ille cum 
summa discretione ac prudentia debet uj, nec pro 
qnolibet peccato mortali statim excommunicare, ma- 
xime cum olim eo ipso quo fuisset quis exeommu- 
n:catus, ad sacerdotium inhabilis evaderet. Quapro- 
pter abbatem monet Ilildemarus prudenter attendere, 
»un ille qui deliquit sit presbyter, ant possit tandem 
3liquando ad sacerdotiun evectus, aliquain Ecclesie 
conferre utilitatem; eo enim casu, nisi forte talis 
essel ejus culpa, quizP redderet inlhabilem ad sacru:n 
ordine, abstinere deberet ab. excommunicatione, 
4 quia, inquit, si in majori culpa excommunicatus 
fuerit, si preshyter est, non dehet missam cantare ; 
$! auiem non est presbyter , uec debet esse. ». Idein 
docet in cap. 23. 

Quarto, S. Benedictus tam sanctimonialibus quam 
monaclis. legula:n scripsit, quarum tamen abbatisse 
D» possunt ecommunicare. Sed non omnia quie 
Hegula sancta prescribit sanctimonialibus couve- 
niunt, ut sunt ea qus de »acerdoubus et de exoomau- 
Iucatone leguutur, quod tamen noun iinpedit quomi- 
bus 6. qua $uo stil conveniunt, iu delinquentes 
decernere queant earum abbatisse, ut sunt privare 
Ὁ 1 6188. ἃ sororum corsort;o excludere, et cetera 
μη) σι αι, quic iu Betbleemitico monasterio Paulaw 


D 


emendationis diligentia, et item vehementiorem ad- 
monitionem, et fortiorem paonitentiam expetito; » 
ex S, Joaune Climaeo cujusdam monasterii csrcerem 
ita describente (Grad. 4) : « Locus erat ab ipso me- 
nasterio uno duntaxat lapide seu milliari sejunct.s, 
earcer dicius, omui consolatione destitutus : nullus 
ibi culinze fumus cernebatur, non viuum, non oleum 
in cibum adhibebatur ; non a!iud quid preter panem 
et minuta eluseula. In hoc qui post religiosam pro. 
fessionem in peccatum p olapsi erant, iia eonclade- 
bat (abbas) ut. pedem efferre nun-4uam possen!; nec 
plures simul jungebat, sed singulos seorsim, aut ut 
plurimum binos, manehantque ibi, donec praeses de 
singulis diviuitus edoceretur. » Idein constat ex Re- 
gula S. Cesarii ad monachos (Cap. 25) : « Qui pro 
aliqua culpa excommunicatus fuer.t, in una cella re- 
cludatur, et cum uno seniore ibi legat, donec jubea- 
tur ad veniam venire; » ex Regula monsstiea com- 
muni S. Fructuosi episcopi (Cap. 14) : « Cvm ex- 
communicatur aliquis pro culpa, mitatur solitarius 
in cellam obscuram in olo pane et 4.181» ex ltegula 
Cujusdam ad virgines (Cap. 19) : Excommunicata 
vero sOTOF, quz culpis graviorihus existentibus, at 
cellula recluditur, aw a consortio. congregationis 
separatur; » ek concilio Aquisgranensi (Cun. 50), in 
quo decernitur ut bis qui quelibet modo, tamen gra- 
vier delinquunt, « douus semota..... liabeatur, qua 
in hieme 372. iybis possit accendi, et δὶ ium jaxta 
sit in quo valeant quod eis injuugitur operari; » ex 
$uMulis Lanfranci (Cap. 17), qua pr:escribunt. ot 
&g avioris cups reus accepta disciplina, deposite 
€4ltello, capite caputio cooperto, a1 locum huic. ne- 
golio deputatum pergat, precedente fratre. qui. cla- 
veur ipsius loci *ervat; eg Petro Venerabili, de Mat- 
Ui eo priore S. M rint de Campis et postea episcopo 
Albaneusi ita sceribente (Lib. n Mirac. c. 9) : « Me- 
linqueutes Cluniacensi more, prout jus uim videbatur, 


515 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXVI. 


oH 


sanguinolentis verheribns, ferro, compedibus, et di- A linquentibus et excommunicatis non solum de ammona 


versi generis vinculis coercebat; tenebroso plerosque 
carceri wancipabat, fame valida et siti, carnis ac 
ap ritus superbiam contercbat ; aliquando. quoque, 
qued semel tantum, quia sic oportuit, fecisse dicitur, 
gepultura perpetua cohibebat. Hoc (unc fecit quando 
cuidam spiritaliter mortuo caveam subterraneam velut 
sepulcrum paravit, in quo concludens eum, elc.; » ex 
Bernardo Cassinensi sub (inem hujus. capitis : « In 
nonnul'is monasteriis frater qui sic excommun'catur 
pro grav oribus culpis, in. aliquo loco includitur, et 
nulli eundi ad eum p:tet. accessus, et talem locum 
càtrc. rem. appellaut, excominunicatis taliter. deputa- 
tum. » ]dem ex eo scribit Boherius in primo coim- 
ient, additque : « Apud nos vero non omaes sic 
excommunicatos iucarceramus, nec omnes nou ex- 
coumunicatos a carceribus eximimus; sed cun vi- 
dentur hujusmodi culpabiles esse incorrigibiles, vel 
fugitivi, eos incarceramus aliquando, vel iu perpe- 
tuum, vel iu lougum, vel in breve tempus. » 

Ne tamen intern manerent oti-si, sic inclusis ali- 
quid operis injungeba'ur, sicuti statui. concilium 
Aquisgran. can. 4U, patetque ex S. Joaw: e Climaco 
loco a nobis supra relato, liec. addente (Grad. 4) : 
« Prafeci: autem eis virum quenidam eximium cui 
leaacus numen, qui ἃ sibi commissis precum assi- 
duarum pensum exigebat, et prope nunquam a votis 
cessare permittebat, Suppeditabat eis niagnam  pal- 
marum copiam, e quibus ad vitandum οἱ  cala- 
tbos texebaut . » Et ex Hegula. M.gistri (Cap. 12): 
« Ab hac «xcoimmunicationis hora soli posito et sc- 
que trato ei aliqua opera propter otiositatem a prz- 
posito sue cousigretur..... Quidquid vcro extra opus 
assignatum peculiariter vel ultro effecerit, disper- 
gatur, vel dissipetur. » lta lugo Derveusis monachus 
p:opter fugam ab aliis semoius jussus est formam 
crucis dominica.... (ormose componere, ex lib. Mirac. 
85. Bercarii abbatis n. 22. Et lioc est quod S. Bene- 
dictus ait : solus sit ad opus sibi injunctum. 

Penriistens in ponitentie luctu.] Luctum poenitentiz 
jungit S. Pater, ut cognoscatur, inquit. Bernardus 
Cassinensis, quia illa est peenitentia fructuosa, qua 
quis lacrywis et gemitibus lavat peccata. 

Sciens illam terribilom Apostoli sententiam dicentis 
traditum hujusmodi hom nei Satane in interitum car- 
mis, ut spiritus salvus sit in die Domini.) Cujus senten- 
1:5 tres affert expositiones Hlildemarus. Prima est 
eorum qui tradi Satanz intelligunt detrudi in carce- 
rem ; eo quod Satane 3773 coutrarius interpretetur, 
et carcer omnino carni conirarius coznoscatur. Se- 
eunda eorum qui dicant. Apo-tolus hujusmodi ho- 
minem tradidisse in pote-tatem dinboli, ut illius 
vexandi habere: potentiam. Tertia. eorum qui tenent 
Paulwun homine: illum jussisse occidi. Ex quibus 
sol» secunda ad mentem Apostoli esse videlur; nam 
interitus carnis, lic non tmortem, sed aftlictionem 
ac ponalitateiu significat, ut docet Dernaidus Cassi- 
pensis. 


Cibi autem refectionem solus percipiat, mensura vel 
hora qua praviderit abbas δὶ competere.] Meusura hic 
non pro quantitate Solum, sed etiam. pro qualitate 
ciborum accipienda 6:1; solebant enim graviter. de- 


B 


aliquid. subtr2here, sed et al οὐ a communi frairum 
refectione. viliores cibos prebere, puta panem et 
aquam. 114 S. Pachomius (Ar!. 84) f:cilem ad detra- 
heudum, et. «ecuido monitum, non se corrigentem 
sepleuf diebus cuim pane el aqua separat a fratrum 
conventu. S. Isidorus decernit (Cap. 17) ut « cujus 
biduaua ve triduana fuerit illatas excommunica'fonis 
suspensio, sula pauis et aqu: in vespertinum, sit ad- 
hihenda refectio. » S. Fructuosus in prima Regula 
(Cap. 16) : « Trium mensium spatio ecommunica- 
tionis vindictam suscipiens, sub paenitentiz distri- 
ctione solus recludatur in cella. de vespere in ve- 
speri ex hordeacei panis sex unciis, et aquas mensura 
parvula sustentandus. » Et in secunda Ktegula (Cap. 
44) : « Cum excommunicatur aliquis pro culpa, mit- 
tatur soliiarius in cellam obscuram in solo pane et 
aqua, ut in vespera post caenam fratrum inedium 
accipiat paximatium, el non ad satietatem. aquam. » 
Regula Magistri (Cap. 15) : « Qued si forte propter 
levitatem culp:e non ei voluerit abbas dupli-are j«- 
junia, si fratres sexta reficiunt, ille ad nonam de uno 
pulmen:to, et panis cibarii sibi fragmentum et aqua 


“ἃ praeposito suo pro misericordia porrigatur. » Con- 


cilium Tarraconense 1 (Can. 1) : « Si vero religiosus 
vel monachus in cella monasterii inclusus poenitentiae 
lamentis incumbat, ubi singulari afflicione panis et 
aqui victum et ablatis ordinatione percipiat. » Ex 
quibus omnibus collígitur consuetam excouimnunica- 
torum refectionem fuisse in solo pane et aqua ; solo, 
inquam, pane, ex quidem vili, cibario, hordeaceu, 
aqua vero permodice, idque ad vesperan $0:um. 

Nec a quoquam benedicatur. transeunte.]. Similiter 
Regula Magistri (Cap. 13) : « Tacito omnium per- 
Uauseaiur aspectu, petenti benedictionem nullus 
respondeat : Deus. » 

Nec cibus qui ei datur.) lta etiam Magister (Ibidem): 
« Quidquid ei porrigitur a nullo signetur. » Εἰ S. 
Fructnosus in Regula monastica communi (Cap. 44): 
« Medium accipiat paximatium, et non ad satietatein 


C aquam, et hoc ab abbate exsufflatum, non sauculi- 


D 


catum. » 

He sunt peus precipue quas in delinquentes 
S. Benedictus infligi voluit. Fuere im usu et alia 
apud inonachos quam plurima, ut sunt flagellatio, 
et e monasterio ejectio, de quibus pestea ; abras:o 
coron: seu capitis decalvatio, conspurcaiio spuiua- 
menti in facie, ut in Regula 374 S. Fructuosi Bra- 
CatensiS episcopi cap. 16. πὸ not t Mabillonius 
noster (Pref. in sec. ww. Bened., port. 1, n. 43) 
quosdam exstitisse abbates qui cum eorum judicio 
Regula culparum remedia credat ac panas, errata 
monachorum suorum orbatione oculofum ac mem« 
brorum mutilatione punirent; unde Carolus Magnu. 
in capitulari anni 789 pro monachis edito, cap. 40, 
pracepit, « ut discipliua monachis regularis inipo- 
natur, non szcularis ; id est non orbentur, non man- 
cationes alias habeant, nisi ex auctoritate regulae. » 
Et concil.uin. Francofurtense auno. 794, cap. 18: 
«Abbates qualibet culpa a monachis commissa, ne- 
quaquam permittimus c::care, aut membroruin de- 
bilhtatem ingerere, nisi regulari disciplinx eubja- 
ceaut » 


JI DR D DEP Da UD Apr aa mL EP aH DA RUP ORRUPFENIEEEREEREDPOROERDO RAE RRIUDPUREMMEUMC FOHREPPURE) 


CAPUT XXVI. 


Με iis qui sine jussione abbutis * junguntur » excommunicatis, 


Si. quis frater przesumpserit sine jussione abbats 
fratri excommunicato quolibet modo se jungere, aut 


* Deest in Flor., Comp. et Lyr., cbbaiis, 
P. Al., jungunt se. 


loqui cum eo, vel mandatum ei * dirigere, -imien 
sortiatur excommunicationis vindictam. 


* Deest in Conc. εἰ, 


515 S. δι BENEDICTI 516 


e^ (bu 


COMMENTARIUS. 


juter alias quas superiori capite 'escripserat ex- A et dcbet esse escommumceaius, 112 ut illo excom- 
cenmununicatorum penas, S. Beuedictus dixerat, ne — municationis vinculo soluto, ipse remaneat ligatus. 
quis ei fritruin. in ullo jungeretur consortio, neque — lta Hildemarus temporis sui disciplinain reprsen- 
in colloquio. Igitur ne quis falsa pietate, aut commi- — tans. Similiter Bernardus Cass nensis et Boherius 
seratione ind screta motus contra aliquid presume- — observant tribus modis aliquem participare eum 
iet, sapien'er sulgunxit : excommunicato : 19 Simpliciter cum eo loquendo, 

Si quis frater presumpserit sine jussione abbatis — bibendo, comedendo, consedendo , operando ; 2» ut 
fratri excommunicato qualibet modo se jungere, aut communicet ei conperatione et consilio; 39 ut com- 
foqui cum eo, vel mandatum ei diri,ere, similem sor- — municet ei auctoritate vel defensione. Quibus duobus 
tiatur excommunicattonis vind ctam.| Quod ex antiqua postremis modis qui porticipaut. excomminicato , 
veierum monachorum disciplina desumpsit.apudquos, | eamdem sortiuntuP excominunicationis vindictam ; 
* si quis, ut ait Cassiauus (Lib. n, cap. 16), pro ad- — qui vero primo tantum modo , minorem dumtaxat 
misso quolibet delicto fuerit ab oratione suspensus, — incurrit excommunicationem. Sed in hoc illi loqunn- 
eullus cuim eo prorsus orandi habet licentiam, 8η16- tur secundum recentiora jura; nam tempore S. P. Be- 
quam submissa in terram panitentia reconciliatio — nedicti nulla nisi major agnosceb.;tur excommuni- 
ejus, et admissi venia coram fra ribus cuictis publice — catjo, ἃ qua posteris s:xculis nonnihil relaxavit 
fuerit ab abbate co:ces-a ; ob hoc namque tali obser- — Ecclesiz, praedicto casu minorem tantum inferens 
vantia sewelipsos ab orationis ejus cousortio segre- — excommunicationem , qua nec ἃ suffragiis, nec a 
gant atque secernunt, quod credunt eum qui ab ora-— consurtio fidelium, uec ἃ conferendis alteri sacra- 
tione suspenditur, secundum Apostoli sententiam B mentis excludit, sed a sola sacramentorum partici- 
tradi Satan:e; et si quis orationi ejus antequam re- “" patione. ]mo alia etiam accessit ex concil o Con- 
cipiatur a seniore inconsiderata pietate permotus — stantien-i moderatio, ut excommunicationi etiam 
communicare 375 presumpserit, complicem se X minori not! sit locus ex participauene cum excom- 
damnationis e;us efficiat, tradens scilicet semetipsum — municato, nisi ile fuerit publice et nominatim 
voluntarie Satanz, cui ille pro sui reatus emenda- — denuntiatus, 
tione fuerat derutatus, in. eo vel maxime gravius 476 Nec mirum videri debet Ecclesiam aut mo- 
crimen incnrrens, quod cum illo se vel coufabuia- — nactus tantam in. cominunicantes excommunicatis 
tionis, vel orationis cummunione miscendo, majorem — adhibuisse severitatei ; hoc enim exigebat rectus 
illi geueret insoleuti:e fomitem, et contumaciam de- — ordo discipline , sive ad incutiendum aliis excom- 
linqueniis in. pejus enutriat. » Ideni etiam postea — municationis timorem, sive ad excommunicatos ru- 
Statuit Magister in Regul. c. 15; eamdemque Eccle- — bore suffundendos , a:que liac confusione ad humili- 
sia servavit. severitatem adversus commuuicantes — tatis satisfactionem provocandos. Alioquin si aliorum. 
cuni excominunicatis, ut patet ex can. apostolorum, — perírni possent consortio , magis ac m»gis indurati 
ex Callixti papze epist. 2 ad Episcopos Gallie, ex — excemmunicatiouis poenam spernerent, imo alios 
eoncilio Antioch. an. 541, can. 2; ex conc. Carthag. — sibi communicantes pervertere possent. « Pernmi- 
1v, can. 74; ex conc. Later. sub Innocentio 1], can. ὁ, ciosum nainque solatium tribuens , inquit Cassianus 
Vide Giat. τι, q. 8. (Lib. n, cap. 16), cor ejus mag.s ac magis faciet 

Netat vero Hildemarus quinque modis fleri posse — indurari, nec humiliari eum sinet, ob quod fuerat 
vt aliquis eum excommunicato communicet : 1? igno-— segregatus : et per hoc vel increpationem senioris 
.rau8 eum esse excommunicatum; 29 ignorans legem C non qwagni pendere, vel dissimulanter de saiisfac- 

rohibentem conimunionem cum excomimunicato; — lione el venia c. gitare. » 

9» ei participans animo provocandi eum ad bumili- Notat tamen in secundo comment, Boherius liane 
tatis saii-lactionem ; 49 comimunicans eum eo, ut legem a S. Benedicto nu sic latam fui-se, quasi 
eum in malitia confirmet; 5? ut det illifugiendi con- — vellet ut jungeus *é excommunieato excommumea- 
silium, et medium exsequendz fuge suliministret. — tionis pa&nam ipso facio incurreret, « sed, inquit, 
Ex quibus casibus qui primo et secundo modo parti- — ostendit textus qua poena reus diguus sit, et. plecti 
cipant, ut inmunes a culpa, ita etiam immunes esse — merito possit. » Suniliter Richardus de S. Angelo : 
debent ἃ poena; sic tamen ut novitiorum magister, — « Non credo, ait, quod ipso facto incurrat ipsam di- 
qui prohationis lempore legem non edocuit discipu- — ciam vindictam excomimunicationis, cum istud verbum 
los, indictam hic pro iliis subeat poeuam. Qui vero — soritatur tenipus futurum designet; propiec quod dico 
terio modo cum excominunicato partieipavit, si — quod debet excommunicari per abbatem. » Addit 
presbyter est aut esse potest, in minori culpa judi- — tamen : « Vel dicas quod ipso facto incurrat ipsam 
€ari debe: (si enirn majorem subiret excominunica- — vindictam, ut magis timeautur qux hie dicuntur. » 
tionem, inhabilis esset ad suscipiendos aut exercendos Sunt eiiam nonnulli casus in quibus licite quis 
sacros ordine ). Sin minus e»mdem  excommunica- — polest participare cum excominunicato, qui boc conr- 
tionis vindictam sortiri debet; sed ita ut paucis — preleuduntur versiculo : 
diebus, verbi gratia, duobus vel tribus maneat ex- 
eommunicatus, Qui vero quarto εἰ quinto. modo Utile, lex, humile, rcs ignorata, necesse, 
commuaoicaut, eamdem omnino exconinunicationis D 
vindictam sustineaut ; hoc est tandiu excominuni- ^ Cujus explica'ionem videre est apud auctores qui 
centur, quaudiu ile , quocum coummunicaverunt, luit ea de re tractaverunt. 


—- 00 TIE "pe 


CAPUT XXVII. 


Qualiter debeat abbas sollicitus esse circa ezcommunticalos, 


Qnid sonicitudine curam gerat abbas circa delin- — modo, ut sapiens medicus , immittere quasi occultos 
q : ntes fratres ; quia uon est opus sanis medicus, sed — consolatores " sympectas *, id est seniores sapientes 
uale * bobentibus (Ma th. ix). Etideo uti debet omni — fraires, qui quasi secrete. consolentur fratrem flu- 


4 Na. b., mala. —— Al.. Sepectas. Al., Sinpectas. Al, Semprctas, F.di- 
b Ἵ ἐπ ttis. , Consilictores. tiones recentiores, Semipetas. Quid im antiqui : diu, 
* Al, Sempetes. Al., Senpect.s, Al., S.mpcectas. — Seuipectas. 


817 


REGULA COMMENTATA. CAP. AXVII. 


E18 


ctusntem , et provacent eum * ad humilitatis satisfa- A sanas tyrannidem : et metuat. prophetz: comminaria 


ctionem. Et consolentur eum b, ne abundantinri 
377 tristitia absorbeatur: sed, sicut ait idem apo- 


s10lus, confirmetur in eo charitas, et oretur pro eo ab - 


omnibus (11 Cor. n). 

Magnopere enim dehet sollicitudinem gerere ab- 
bas, et omni sagacitate et industria curare * ne ali- 
quam de ovibus sibi creditis € perdat. Noverit enim 
se infirmarum curam suscepisse animarum, non -uper 


2 Oxon. et Cass. deest eum. 

b Hild. deest et consolentur eum. 

* Oxon., Flor., Hild., Boher., currere. 
4 ΑἹ. subjectis. 


neta per quem dicit Deus * : Quod crassum videoaus 
assum.batis, el quod debile erat projiciebatis (Ezech. 
xxxiv). Et Pastoris boni pium imitetur exemptum f, 
qui relictis nonaginta novem ovibus in mon:ibus, 
abiit unam ovem quz erraverat quzrere (Luc. xv ) : 
cujus iufirmi:'ati in. tantuin. compassus est, ut. eaim 
in sacris liutneris suis dignaretur imponere δ, et sic 
reportare ad gregem. 


* Al., Dominus. 
I Sabin., et Pastor bonus pium misit exemplum, qut 
& |Mild., imponeret. 


E ———— MM LLL 
COMMENTARIUS. 


Omm sollicitudine curam gerat abbas circa d-lin- B noctipete dicuntur in Vita S. Posthumii. Quam ex. 


quentes. fraires.] l'ropter delictum excommunicatos, 
ut apposite supplet Ricliardus de S, Anvelo. Atten- 
dant hic abbate. quanta sollicitudine S. P. Benedictus 
velit eos fratris excommunicati salutem curare, circa 
quim non simpliciter curam aut sollicitudinem ha. 
bere precipit, sed, uti post Hildemarum et Bernar- 
dum C€assineuse » observat Boherius, omnem omnino 
sollicitudinem exhibere, idque « per se, per alios, 
verhi«, exemplis, monitionibus, terroribus, blandi- 
mentis, alllictionibus, consolationibus, remissionibus 
sp.Fitualibu: et temporalibus, ne nimis rerisse tra- 
eintus. similia vel pejora iterum committendi mate- 
riam habeat, aut nimis crudeliter afflictus de mise- 
rieordia desperare contiugat, » inquit Bernardus 
Cassiuensis. 

Quia non est opus sanis medicus, sed male habenii- 
bus.] llic o-tentit S. P. Benedictus abbates aliosque 
pr:latos non tam. propter bonos quam proptcr per- 
ver-os imperfectosque monaclios , imo fere unice 
propter tales esse superiores; et in hoc priecipuuin 
eorum onus esse, quoi talibus pr:zefecti siut, uti egre- 
gie docet S. Bernardus ad Rainaldum abbatem de 
prelationis munere nimis anxzium scribens in hxc 
verba (Epist. 535) : « Hcc autein onus animarum est 
et! inlirmaruim ; nam 41.» san: sunt portari non iu- 
digent, ac per hoc nec onus £uat. Quoscunque igitur 
de iuis inveneris trisies, pusillanitmnes, turipurosos, 
ipsorum te patrem, ipsorui te noveris e-se abba:em. 
Consolando, exhortaundo, iucrepando agis opus tuum, 
portas onus 376 tuin, et portando sanas quos sa- 
nando porios. Si quis vero iti sanus est, ut magis 
jnvet te quaii juvetur a te, bujus te non patrem, sed 
parem; comitem, non abbatem cognoscas. Quid igi- 
tr causaris te aliquorum qui tecum sunt magis gra- 
vari cousoriio quam (rui solatio, cum s lus emnium 
datus sis solatium tanquam oninibus sanior, omnibus 
fortior, qui omnibus sulticias per Dei: gra:iam sola- 
tiarj, et à nemine omnium indigeas confortari. De- 
nique in quantum gravaris, in tantum Incraris; in 
quatum juvaris, in tantum tua tibi przmia mi- 
syuis, e c. » 

Et ideo uti debet omni modo ut sapiens medicus ἢ 
Eamdem «coinparationem instituit S. Basilius in lte- 
gulis brev., interrog. 25. Sapiens vero medicus, in- 
quit Boberius, ille reputatur, « si morbos noverit 
previdere, et qui pro,ter. inultiplicata recidiva in 
desperationem patientem. liujusimedi uon inducit; et 
qui secuudum diversità em p.rsonarum et temporum 
diversam inedicinam novit. propinare, quia novis 
snorbis nova convenit antidola proparari. » 

]wmitere quasi occul:os | consolatores sympecias.] 
Sympecia. vox obscura et. explica u dillicilis, qua in 
in expoueuda variant commentatores, Nonnulli enim 
vulpsiam: lectionem retinentes, senipetas intelligunt 
sSeiium jeLente , sicuti loui  proticisceutes Rori- 
pelus vocat. Callixius papa. 4. 24, c. 5; ct daemones 


positionem confirmare videtnr S. Pater eum suljicit : 
ld »est seniores sapientes fratres. Verum eum huic 
lec ioni refr»gentur omnes codices mss. antiqui, qui 
non xenipelas, Sed senpectas, sempectas, simpectas 
legunt, et celebriores Regul;:e eiimentatores, Sma- 
razdus. Bernardus Cassin., Boherius in utroque 
comment., qui vocem hanc non. Lativam, sed Grze- 
081.) esse. asserunt : manifestum est in recentioribus 
editis corruptum esse Regul:e trexium, idque insciia 
aut. incuria. amanuensium, qui cum. ignorarent quid 
sit sympmcta, s;ve, ut legitor in imss,, sempecta, exi- 
stimaverunt ex duabus litteris ni unicam a seriptori- 
hus m factam fuisse, quod facile credi potuit ex uon- 
nullis mss. in quibus m vix distinguitur ἃ ni ; cumque 
nescirent quid sibi vellel senipectas, add.iam fisse 
litteram c exis'imaverunt, lezeruntque senipetas, Ye- 
rum senipeta noun e-t verbum Grzecum, sed suympecta, 

Quid vero per svmpzctas intelligit S. Denedictus, 
« nec alibi quoque positum aut expositum valui re- 
perire, » inquit. Boherius. Attamen συωπάιχτης VOX 
Gr:ea. interpretatur. collusor, cujus mentio est apud 
Palladium iu Vita. Serapionis Sindonite 2 € Narrant 
vero Patres quod sssumens quemdam sympeciem 
monachum συμπαίτην ἀσκητήν, Vendidit s« in quadam 
civitate mimis gentilibus. » Ex quo loco Benedictus 
ll:eftenus infest (Lb. vim, tract. 4, disj. 5) S. P. 
Benedictum v.luisse € submitti. aliquos socias ct fa- 
miliares, cum qu bus olim forsitan c«lludere fuerat 
solitus (frater excommunicatus), et qui actionum ejus 
fuerint consortes, ut ita grati e& amici elfica. iorem ci 
exhibeant consolationem. » Sed hzec parum concinere 
videntur sequenti S. Patris expositioni, id est seniores 
sapentes. 379 [ratres. Rectius forsan yer sympe- 
cte aliquis intelligeret seniorem aliquem Iraire n 
qui cum abbate conspiraret ad. excommunicatum 
cilludendum, dolo bono capiendum, et ad debitnin 
oíficium reducendum : atque ita intellig t Paulus Au- 
gustinus a Janua. Porro ex Ingulli Ili-toria quinqua- 


D genarius in ordine sempecta vocan:lus est. 


[4 est seniores sapientes fratres.] Ita nimirum vo- 
cem illam S. Pater interpretatur, person poti.s 
quam vocis rationem hsbens; quia, inquit M«nardus, 
hoc nomen quocumque modo legatur, non potest liec 
tria nomina significare. linmniitat ergo seniores sa- 
pientes. fratres, nt maturitas sit in sene, amor in 
fratre, cautela debita sive discretio in sayiente, ut 
aiunt Bern, Cass. et Bole: ius, 

Qui quasi secrete consoleutur fluctuantem fratrem. 
Julianus Paris in lib. de Prima vivendi latione Ci- 
sterc. (Part. n, c. 6, sect. 9) eam tradit fuisse con- 
suetudinem, ut cum aliquis paeaa. culp:e vravioris 
plecteretur, abbas omuibus iudiceret faciendam pre 
eo orationem, designaretque unum aut altrui que 
eum visitarent, consolarentur, et ad. lum .litatis sa 
Uusfactionem provocareut, Verum huic consuetudini, 
quie. [uit Cisterciensium, repuguaut anti ui egula 


313 


S. P. ΒΕΝΕΔΙΟΤΙ 


550 


commentatores, [lildemarus, Bérnardus Cassin., Bo- A ΕἾ oretur Ρ'0 eo ab omnibus,] Ut convertatur ad 


herius, qui h«c verba quasi secrete exponunt tanquam 
ab abbate non missi : « Quasi uon ab abbate, sed a se 
ipeis venisse illi fratri excomtmunicato loquantur, » 
inquit Hildemarues. Et Bernardus Cassinensis : « Istud 
secrete lic importat quod nou videantur ab ipso missi 
sp c aliter abbate, ne forle uiis de misericordia 
pr:'sumens in sua duril a perseveret. » ldem fere 
iisdeem verbis habet. Boberius. Verum eum haud la- 
teat excommuni.a um neminem nisi ex abbatis l,cen- 
tia secum loqui posse, ne de abbatis c'ementia prx- 
sumat, hujusmodi symp:ecte. erit discretionis pie ac 
sapieuter decipere incautum. « Potest »uteim, inquit 
Bernardus Cass., dicere sic : Frater, ego multum 
compatior tibi, et mul'um desiderarem salutem ani- 
ma tu, et diligo te in Christo Jesu; et ideo com- 
patiendo ubi ego obt nui a domno abbate quod liceat 
me loqui tibi. δὲς autem qua dicturus sum dico ex 
me, et rogo te quod si tu aliquando loquaris abbati 
reconciliatus, sibi nou dicas quod tibi dixerim verba 
i$1a ; eL tunc incipiat suas consolationes et alia verba 
ad auiimnaimn luerandam apta. » Hanc autem sollicitu- 
dinem ceilerario, si prudens sit, committi posse 
asserit Ilildemarus, in eujus monasterio illius erat 
excommunicatis cibum ministrare. 

Et consolentur eum, ne forte abundantiori tristitia 
abserbeatur.] Ne sic desperans in aternum pereat. 

Sed, sicut ait. Apostolus, confirmetur in eo charitas.| 
Quou Bernardus Cassinensis exponit eum. charitate 
firmare. Suniliter Haeftenus (Lib. vin, tract. À, disq. 
9) : « lta, inqut, in charitate coutirmetur, ut non 
varillet ci ca siatuim suuin immutandum, aut à bono 
propusito deficiat, et przíracte. rebellis efficiatur : 
q.ize ev consolationis defectu suboriri possunt. « Sed 
hav ex;o itio supponit excominunicatum esse in 
charitate, 384) quod esset probandum. Rectius llil- 
demarus : « Conti metur iu eo claritas, » inquit, id 
est habe tur et teneatur erga illum charitas, ne fran- 
gatur; sive, ut ait. Richardus de S. Angelo, conlir- 


Dominum, quam orationem distiuctam ab illa de qua 
sequenti capite S. P. Benedictus, asserunt Hilden - 
rus, Bernardus Cass., Bolierius. lta etiam Haeítenus 
(Lib. viu, "tract. 4, disq. 5) : « ld non de publica 
oratione, sed de privata intelligendum, aut vult ut 
omnes pro excommunicato apud pralatum interce- 
dat, ut ab excommunicatione absolvatur. » 

Perro sicut imwittebantur ad. consolandum ex- 
cominunicatum seniores fratres, ila etiam aliquae e 
ad increp:ndum, et probaudum si vera esset ejus 
p "nitentia, ut patet ex Regula S. Fructuosi episcopi, 
cap. 14. 

Magnopere enim debet sollicitudinem gerere abbas 
circa delinquentes. [ratres. | Ut. eo noscint. abbates 
quanti redemptas pretieso Chrisu sanguine faeere 
debeant animas, repetit quod hujus capit 5 initio 
dixerat : Owni sollicitudine curam gerat abbas circa 
del:-n quentes fratres. 

Ei omni sagac tate et indusiria curare, ne aliquem 


B q, ovibus aibi creditus perdut.] Ac proiude si de alien- 


ju» fuga. timeat, eam in carcerem nittat, eatenis, 
compedibus aut vinculis etring«t, ut ex hoc loco ia- 
fert Hildemarus, Notat autem Bernardus Cas«. quos- 
dam codices non curare, sed currere scribere; et 
revera ita legunt eodex Ánglicanus, Smaragdus Fle- 
riacensis, Hildemarus et Boherius, et quidem recte: 
nam proprium pastoris est post ovem errantem cur- 
rere; debet autem « non corpore, sed men'is et 
intelligentiae gressibus currere, ne aliquam de oyitius 
suis perdat per suam negligentiam, taruitatem, vel 
segnitiem, » ut loquitur Smaragdus. 

Noverit enim se infirmarum curam suscepisse ami- 
rum, non super sanas tyraunidem.] Ita eiiam de prze- 
latis Ecclesi» S. Augustinus (De Mor. Eccl. cathol., 
c. 922) : « Non enim sanatis magis quam :anaadis 
hominibus pr:esunt. » Additque : « Perpetienda sunt 
vitia mul itudinis ut curentur, et prius toleranda 
quam sedauda pestilentia. » Et S. Bernardus bonos 


meur im eo charitas « diligendo fravrein, et. n^n Q describens prelatos (Serm. 25 ἐπ Cant) : « Medicos 


ipsius vit a5 » et Boherius in secundo comm. ; « Con- 
lirime:ur 14 eo charitas, ecilicet fraternitatis, ut di- 
gnus sit ahorww consoruo. » Hanc charitatem erga 
ilum os nabere deinonstrabimus, si quod sequitur 
e«sequaimur. 


se, nou dominos agnoscentes, parant confestita ad« 
versus plrenuesim anime non vindictam, sed me» 
delam. » 

Et metuat prophetas commina:ionem, ete.| {1856 nou 
indigent expositione. 


ξ..-ααι,.δι.................«Δο---ο-----.-- ..  - ὦ -- ὁ“ Ὁ ὁ epp OPERE 


CAPUT XXVIII. 


De 1s qui sepius correpti non emendaverint *. 


38 15i quis frater frequenter correptus pro qua- 
libet culpa, si etiam ex: omimnunicatus, non. emenda- 
veri, acrior ei accedat correptio, id est, ut. verbe- 
yum vindieta in eum procedat. (uod si nec ita cor- 
rexer t, aut forte (quod absit) in. superbiam 5 elatus 
etian. defendere. voluerit opera $ua, tunc abbas 
facia! quod sapieus medicus. 

Si exhibuit fomenta , si unguenta * adhortatio- 
num, sj mediciunina Scripturarum divinarum, si ad 
ulimum | ustiouem 4 excomimunica ionis, vel plagas 


3 Al, emenda:e noluerint. 

b ALL, in swperbiau. 

€ ltitd., sive unguenta. 

4 Narb., Sasb., uittonem. 

* Oxon., Fior., vel plagcrum. virg. Cass ,. plaga- 


virgarum * , eliam si viderit nihil] suam pravalere 
industriam: adbibeat etiam (quod majus e$!) suam 
et omninm fratrum pro eo orationem : uu Dominus, 
qui omnia potest f, operetur salutem circa infirmum 
fratrem. Quod si nec isto modo sanatus fuerit, tune 
jam uta!ur abbas ferro abcissionis, ui! ait Apostolus ; 
Auferte malum ex vobis (I Ger. v). Et iterum : Infide- 
lis si discedit, discedat : ne una ovis morbida omnem 
gregem contaminet δ (1 Cor. vn). 


rum virgas. Couc., plagas virga. 

f Oxon., Cass., omnivo'!ens est. 

8 Flor., contagiet. [lild., conragiet, id est. eomta- 
minet. 


COMMENTARIUS. 


S: quis (rater. frequenter correptus.] lloc est bis se- 
Ci monitus, ettertie publice elijurgatus, ut expo- 
aunt Hildemarus, Bernardus Cass. εἰ Bolierius. Licet 


ex Nicolao de Fractura, frequentia. in. duabus v;e:bus 
consistere videtur. 
Pro qualibet culpa.] Minori scilicet vel. ma:ori ut 


531 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXVIII. 


522 


loquuntur Dern. Cass., Richardus de S. &ngelo, et A quz in eum prerogata sunt, minime emendatum , 


Boherius. Levis enim culpa, ut ait Bernardus, per 
Cuntemptum gravis efficitur 

Si etiam excomimunicatus.] Minori aut. majori sen- 
tentia, inquit Boherius in ὁ comment., et indicare 
videntur ista verba, pro qualibet culpa. 

Acrior ei accedat correptio.] Übi querunt. interpre- 
tes, 989 quomodo excommunicato acrior accedere 
pessit correptio, cum maxima omnium pena sit ex- 
communicatio. (Quam dif(íicultatem duobus modis sol- 
vere possumus. 1» Dicendo verberum vindictam una 
cum excommunicatione acriorem esse poenam, quam 
solam excommunicationem : et hoc voluerit Bernai- 
dus Cassinensis, cum ait : « Quidquid additur aciius, 
judicatur; non quod sic periculosius, vel majus, sed 
quia magis limentur diverse pou quam una.» 

9 Quia « verberum vindicta est acrior, et sensibilior 
corpori, » inquit Boherius; sive, ut ait Richardus de 
$. Angelo, « dicas quod S. Benedictus vertit se ad 
conditiones delinquentium, qui magis dolent si per- 
cutiuntur externis, id estin corpore, quam si percussi 
sunt internis, id est anima per excommunicatio- 
nem. » 

ld est ut verberum vindicta in. eum procedal.] De 
verberibus, sive, ut nunc loquuntur, de disciplina 
diximus in lib. i! de Antiq. monach. Ritib., c. 11. 

Quod sí nec ita secorrexerit, etc., tunc abbas faciat 
quod sapiens medicus.| Hic observat Hil/!emarus sa- 
pientis prudentisque esse medici non s'atim mutare 
aut multiplicare temere reiedia ; sed iisdem semper 
uti donec inutilia reddantur, atque ad alia trauseundi 
cogat necessitas. Ex quo infert abbati tanquam sa- 
pienti animarum medico non ita propere transeun- 
dum ab uno gradu ad alium, nec verbi gratia statim 
ut aliquem privatim monuit, hunc publice objurgare 
debere; aut ut publice objurgavit, statim excommu- 
nicare; sed aliquandiu exspectare, si forte sua pa- 
tientia delinquentem ad poenitentiam adducat. 

Si exhibuit fomenta, si unguenta exhortationum, etc.] 


Quosdam hic veluti gradus describit per quos ad ferri (ἡ 


przcisionem,hocest ad ejectionem e monasterio me- 
dicus spiritalis tandem ascendere debeat. Sex przci- 
pue nvuerant Hildemarus, Bern. Cass. et Boherius 
(Vide Cons. Bened. tom. 1V Anal.), scilicet 19 binam 
admonitionem secretam, 2" publicain objurgationem, 
9. excommunicationem, 4? jejunium, 5? verberum 
vindictam. 6" orationem : quos omnes hic assignatos 
esse asserunt. Primum gradum his aiunt verbis con- 
tineri,Si exhibuit fomenta, si unguenta exhortationum ; 
nam fomenta levia sunt medicamenta, quz spe cum 
uleo fiunt ; similiter et unguenta, quz? odorem reddunt, 
unde hic pro monitionibus secretis, qua nihil asperi, 
nihil duri, nihil nisi leve continent, ponuntur : « Ca- 
stigaliones cum pietate et mansuetudinerecte fomenta 
vecantur; exhortationes vero cumdulcedinis lenitate 
unguenta dicuntur, » inquit Smaragdus. Sed tamen 
Richardus de S. Angelo per fomenta medelam, quam 
pro gravioribus culpis c. 25 przscribit sanctus Be- 
nedictus, per unguenta exhortationum consolationes 
per immissossympact3s, qui provocent ad humilitatis 
satisfactionem, intelligit, hoc est Jenitatem cum aspe- 
ritate. 

Si medicamina Scripturarum divinarum.] ITxc quia 
terrent non incongrue objurgationem publicam  si- 
gnificant, secundumque gradum reprazsentant. : 

383 Si ad ultimum ustionem ercommunicationis. | 
En vertius gradus, quem sanctus Pater ustionem ez- 
communicationis appellat, qui revera urit animam; 
« sed ustio ista a peccati. rubigine liumilem purgat 
animam, superbam veroia plumbi coovertit natu- 
ram, » inquit Smaragdus. Detriplici hoc gradu ita dis- 
currit sanctus Bernardus (Serm. 48, in Cant.) : « Ne- 
cessariuin habet spiritalis medicus etiam vinutn fer- 
vidi zeli cum oleo mansuetudinis, cui sane convenit 
non modo consolari pusillanimes, sed etiam corrigere 
inquietos : si enim viderit illum qui vulneratus est, 
id cst qui peccavit, blandisac lenibus bortomentis, 


PaTRor. LXVI, 


magis autem abutentem sua mansuetudine, el patien- 
tia negligentiorem fieri, et in peccato suo etiam se- 
curius obdormire; frustrato tam suavium oleo tmo- 
nitionwm, oportebit sane mordaciorihis uti medica- 
mentis, et vinum compunctionis infundere, duris 
videlicet cum eo increparionibus agere; οἱ si Causa 
requirit, et duritia tanta est, etiam censura eccle- 
siastic:e baculo percellere contemptore:n. » 

In tertio autem gradu. quartum scilicet. jejunium 
contineri docent, et certe uua cun excommunicatio- 
ne solet jungi ; nam S. P. l'eneiictus. excomimunica- 
tos cibi refectionem mensura vel liora qua praviderit 
abbas eis competere sumere przcipit. 

Vel plagas virgarum.] Eu quintus gradus, de quo iu 
lib. 1 deAntiquis monachorum RBitibus. 

Adhibeat etiam quod majus est suam. et. omnium 
fratrum pro eo orationem.] Sextum. gradum tanquam 
efficacissimum omnium remedium wpr:escribit oratig« 
nem omnium fratrum, quia, ut ait S. Leo (Serm. 3 de 
Jejun. sept. mensis), « Pleniss ma peccatorum obiine- 
tur abolitio, quando totius Ecclesix:e ura est oratio et 
una confessío : $i enim duorum vel trium sanctorum 
pio consensu omnia qua poposcerint Dominus 
praestanda promittit, quid negabitur inultorum millium 
plebi unam observantiam pariter exsequenti, et. per 
unum Spiritum concorditer supplicanti ? » 

Eosdem fere gradus correctionis offendes in Regula 
Cujuadam ad virgines cap. 20. Vide Regulam Orien- 
tilem cap. 52 et sequentibus. 

Quod si necisto modo sanatus fuerit, tunc jam utotur 
abbas ferro abscissionis.| lta eliam sanctus Basilius ( Re- 
gul. fus. c- 28) : « Qui ad obediendum mandatis Dei 
segniter est affectus, principiotanquam inlirino mem- 
hro condolendum est ab omnibus, et a pr:eposito ten- 
tandum an suis ipsum laudibus ab ea infirmitate resti- 
tuere valeat ; perdurantem vero in ea inobedientia 
emendationemque respuentem severius coram oin- 
nibus frawibus arguere oportet, et cum omni adhor- 
tatione ut medelam suscipiat inducere. Quod si post 
multam correptionem nec pudorem induerit, nee 
seipsum curaverit, tanquam (ut in proverbio esi) sui 
ipsius corruptorem, et veluti corruptum, a€ prorsus 
inutile membrum multis cum lacrymis ac lamentis ad 
exeniplum medicorum 8 commuui corpure ampute- 
tur ; etenim illi si 9&4 quod membrum incurabili 
morbo corruptum invenerint, ne ad ulteriora malum 
illius proserpat, propter vicinitatem proxima qu.eque 
corrumpens, incisionibus illud et ustionibus auferre 
solent ; quod et nobis erga eos necessario faciendum 
est, qui iniinico animo praditi, ut impedimento sint 
mandatis Domini, juzta mandatum Domini dicentis : 
Si oculus dexter tibi obstaculo fuerit, erue eum et 
projice abs te. » 

Ut ait Apostolus : Auferie malum ex. vobis.] Apo- 
stolico conliriat testimonio quod liüc statuit, ejus» 
que verha suo proposito adaptai : Auferte malui ex 
vobis, ejiciendo scilicet extra monasterium : ita enim 
placuerat antiquis illis vite monastic.e Patribus, eos 
qui nulla arte emendari poterant, expellere e monaste- 
rio, ut patet ex loco sancti Dasilii modo relato, et ex 
Regul. brev. interrog. 44, et ex Cassian. 1. 1v, c. 10. 
[τ eiiam Regula Orientalis decernit (Cap. 55), ut « Si 
quis fuerit tai durus, tam alienus a timore, ut tot 
cas'igationibus et tot remissionihus non emendet, 
projiciatur de inonasterio. » Regula sancti Fructuosi 
(Cap. 8) : « Si se corripere non permiserint, foras 
projiciantur. » Et iterum (Cap. 14) : « Quodsi in malo 
perseverans perduraver;t, et propria voluntate poeni- 
teutiam agere noluerit, e( sepe 86 spe contumax, 
et umuriuurator patule contra seniorem «el fratres in 
facie perstiterit, et cum propinquis se vindicare 
ma uerit, incollationem deductus exuatur menasierii 
vestibus, et iuduatur quas olim adduxerat. sxculari- 
bus, et cutn confusionis nota 4 uonasterio. cxpella- 
tur. » Et item (Cap. 15) : « Verber«tus desiuo carceri 
mancipetur. aut si poenitere noluerit, loras projicia- 


1; 


5235 


S. P. DENEDICTI 


5354 


tur. » Regula tertia. 5. Angast no. atiributa. (Cap. A poenitudinem emendari, dum projicitur, cre diaboii 


$95) : « Convictus debet. emendatóriam sustinere 
vindictom ; quam οἱ ferre recusaverit. etiamsi. ipse 
non abcesserit, de vestra societate projiciatur; non 
enim hoc fit erudeliter, sed misericorduüer, ne. con- 
Jagione pesiifera plurimos perdat. » lta. etiam Just- 
nianus imperator ( Vovell. 155) : € Si delieium | airo- 
cus sit quam quod medela reparari possit, tunc pror- 
sus e monasterio ijsum expeliito. » l'en que Gregorius 
pipa IV in epist. ad episcopo: Gaili:e, ete., De pri- 
vilegiis Floriacensis monasterii (Misc. Baluz. tom. M); 
« Permittimus etiam tt, si alicujus de ipsis fratribus 
onerosa conversatio fuerit, ipse potius cum suo de- 
irimento discedat. quam alios iuquinet, » IHujusce 
rei praxim videre est in Vita S. Sabe n. 41. et δέ, 
tom. lll Monum. Eccles. Grae. ; in Vita saucti Ai- 
gulfi abbaiis et martyris, n. 15, Sxc. 1 Dened., et 
alibi passim apud auctores. Imo, juxta sextam syno- 
dum eap. 12, abbas vitiosus e monasterio ejici po- 
terat. 

Porro circa ejusmodi ejectionem quo veniunt 
observanda. Primum non eain  seuper fuisse perpe- 
tum, sed aliquando solum ad tempus, ut notat Me- 
nardus noster ad Concord. legul. c. 51, ὃ ὁ. Secun- 
dum ejecium ejusmodi monachum sub episcopi cura 
remausisse, uti praescribitur in. coucilio Meldensi 
«an. 59 : « Monachus de monasterio sin: consultuet 
praescientia episcopi aut vicarii ejus ad hocregulari- 
ter deductus non ejiciatur ; cujus dispositione et au- 
ctoritate de c:etero vita et conversatio 385 | ejecti, 
ne perditus perpetuo fiat, si aliquo modu salvari po- 
test, ordinari debet atque decerni. » 

Nunc vero alia viget in monasteriis consuetudo , 
scilicet non ejiciendi rebelles incorrigibilesque mo- 
nachos, sed solum incarcerandi; id quod olim pr:e- 
scripserat sanctus lsidorus his verbis (Cap. 15): 
« Quamvis frequentium gravissimorumque vitiorum 
voragine sit quisquam iniunersus, non tamen a tno- 
nasterio projiciendus; sed juxta qualitatem delicti 


devoretur. » Et Regula. Cujusdam ad virgines (Cap. 
20): « Quod si nec siv corrigi voluerit, ivtra sepia 
monasterii sub yoenitentii? tenore ab omuibus praeter 
custodilius segregaía, tandiu castigetur diversis cor- 
rectionibus, usque dum ejus humilitas omnibus vera 
credulitate. patefiat, quoniam. et invitis szpe salus 
priestatur. » Idem approbssse videtur S. Gregorius, 
seu quivis alius in libros Regum (Lib. 1v, cap. 9), ita 
s.r.hbens: « Qui sunt in monasteriis tepidi, medendi 
sunt quasi cwgri, non sunt ejiciendi ut. mortui. » 
Accedunt nova statuta Cartus anorum ( Parth. n, cap, 
9, n. 9): « Nullus pro quocunque crimine de ordine 
expellatur, sed pro modo criminis et delicti, carceri 
perpetuo vel ad tempus intrudatur. » Atque ita Pau- 
Ins seculo x1 abbas S. Albani in Anglia, « contu- 
macibus carcerem tetrum et fortem «onstituit pra- 
parari, » ut scribit Matth. Paris. in lib. de Vit. 
viginti trium abbatum S. Albani. Eadem lex fuit 
sanctimonialibus posita, quarum cu una ex mona- 
sterio Metensi S. Petri, detracto velo, ejecta esset , 
recipi jussa est, et inlra monasterium inu ergastulo 
poti decreto. synodi Metensis anni. 888, can. 9. 
Possunt tamen 6 iam nunc incorrigibiles , servatis 
servaudis, ex bulla Urbani VIII expelli ex monaste- 
riis. 

Et iterum in(idelis, si discedit, discedat.] llaec dicit 
Apostolus de infideli cum conjuge fide!i matrimonio 
conjuncto, quam si propter fidein relinquat, disce- 
dere permittit, Ejus verba suo propo-ito S. Bene- 
dictus adaptat: Intidelis si discedit, aut sponte de 
monsslerio egrediens, ant invite projectus, uti ex- 
ponit Hildemarus, discedat. 

Ne una evis morbida iotum gregem contaminet. ] 
Sive, ut loquitur Justinianus imper-tor (Novel. 155): 
« Ut cum seipsum 3 melioribus ad deteriora coutu- 
lerit, ipse solus improbitatis sue [ructuim. capiat, 
neque vitiorum suorum aliquid c:zteris contagione 
affricet, quemadmodum peste laborantia et incura- 


coercendus est; ne forte qui poterat per diuturnam C biliter :grotantia solent pecora. » 


CAPUT XXIX. 


Si debcant iterum :ecipi fratres exeuntes de monasterio. 


386 Frater qui proprio vitio egreditur aut pro- 
jicitur de monasterio, si reverti voluerit, spondeat 
prius omnem emendationem vitii pro quo egressus 
«st ; et sic in ultimo gradu recipiatur, ut ex hoc ejus 


huinilitas cumprobetur. Quod si denuo exierit, us Qua 
tertio ita. recipiatur. Jam postea sciens omnem sibi 
reveisionis aditum denegari. 


COMMENTAHRIUS. 


Frater qui proprio vitio egreditur aut projicitur de 
monasterio.| Cum nu lus sit adeo scelestus, aut tain 
grandis peccator, quem victrix t«ndem gratia. ad 
meliorem frugem revocare non possit, quemque vere 
revertentem ad Deum oumnin» abjicere, non modo 
durum, sed et impium foret : cum superiori capite 
S. P. Benedictus incorrigibiles expelli e monasterio 
priescripsisset, statim docet, an, quoties et quomodo 
recipi debeant qui proprio vitio egrediuntur aut 
projieiuntur de monasterio. Proprio autem vitio 
egredi, Richardo de S. Angelo idem est ac. propria 
voluntate ; Bolierio iu secundo comm.: Sua quidem 
vitiosa voluntate occasione proprietatis in ejus forsan 
pectore bullientis ; minus quidcm , uti videtur, pro- 
prie: melius et rectius in pris.o comment.: « Scias, 
inquit, qued ideo dicil proprio vitio, ut excludatuc 
egressus virtuosus, qui fit quando petita licentia, licet 
non obtenta, quaudo spiritu. Dei ducitur [rater ad 
arcioreu religionem iatraadam ; et ut. excludatur 
transitus ἃ monasterio in eremum : sed loquitur 
quando frater timore discipline, vel animi incon- 
&'autia, vel levitate, vel propter muudanas voluptates 


egreditur sine licentia de monasterio ad saeculum 
redeundo, ut se celet abbati, et talis dicilur fugiti- 
vus. » Aiiter llildemarus proprium vitium exponit , 
quod ita fugitivo aut projecto est proprium, ut nulii 
Sit alteri comune : « Proprium, inquit, vitium e-t 
illud, ubi cnim perpetratur, 4108 non. intermiscetur, 


B sed solus unus illud malum peragit. » Si enim vel 


alterum securi vitii conscii babe.t, jam non erit 
proprium, sed commune: atque ideo a Bernardo 
Cassinueusi contagiosum appellatum, de quo ex eodeta 
Bernardo ei llildemaro tacet hoc capite sanctus 
Benedictus. Hic nimirum quinque distinguit causas, 
pro quibus aliquis egredi de monasterio potest. 2" 
Quidam propter relaxatam in proprio cenobio 

vite regularis disciplinam exeunt, ad aliud observau- 
ti: strictioris transiluri. 2* Alii, studio majoris per- 
feciionis aut contemplationis , eremum appetunt, 
9. Alii levitate et inconstantia, aut timore disci- 
pliux: egrediuntur. 4* Alii propter superbiam, e€on- 
tumaciaim aut aliud vitium projiciuntur, aut propria 
temeritate exeunt, 5" Denique propter vitium conta- 
giosum, lioc est comimnuue, pro quo cum alio, ex pel- 


525 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXIX. 


526 


luntur. Et. primi quidem et secundi non solum, $i A rum emendationem perversitatum, et ejus proprie 


reveriuntur, suscipiendi, sed etiam cum honore et 
amore ainplcetendi, ut eorum exemplo alii edificen- 
ur. Tertii ct quarti eo modo recipiendi, quein hic 
describit ὃ. Benedictus. D» contagios:s omni:0 silere 
ὃ. Benedictum docent Hildemarus et Bernardus 
Cassinensis : de quibus idem ferendum judicium, etsi 
id non scribat -anctus Pater, ac. de tertio egressis, 
.2ut projectis : hoc est, ut etiam post primaimn egres- 
sionem aut ejectioniem revertentes non recipiuntur ; 
Rut si motus abbas iuisericordia suscipiendos cen- 
suerit, recipiat quidem, sed liabitaturos in tali loco, 
hoc est in monte, aut locis ubi haud queant alios ad 
peccatum trahere et maculare, et « 81 ita volueriut 
agere, inquit, ut supra diximus, recipiantur tandiu, 
douec possit illos cognoscere a^5bas , et eis credere 
sine difficultate: » alioquin, si ita noluerint, nec 
recipiantur. Fatetur tamen idem Hildemarus imaxi- 
mam t:nonasteriorum Franci: partem hunc locum 
aliter intellexisse, nec inter proprium aut com.vune 
vitium distinxisse, sed simpliciter pro qualicunque 
viuo egressos usque tertio recepis-e, nec eos quos 
post secundam aut tertiam fugam recipereut , in ea 
qua ante fugam digni erant, paenitentia detinui-se. 
« Sed tamen, addit, illi faciunt melius, qui secundum 
priorem sensum faciunt; eo quod sapien!iores et 
acutiores suut qui ita intelligunt; nam et ego ita 
[scio in nostro monasterio , et iia hortor. ut c:eteri 
aciant , sicuti sapientiores intelligunt et faviunt. » 
Porro crimina capitalia propter qua meretur mo- 
nachus, si uon emendaverit, e monasteri» ejici, ex 
Nicolao de Fractura sunt, « sacrilegium, homici- 
dium, adulterium, fornicatio, falsum testimonium , 
rapina, furtum, superbia, avaritia, concupiscentia ; 
et si longo tempore tenetur iracundia; et ebrietas , 
si assidua sit, in eorum numero computantur. » 
Carthusieuses in antiquis statutis « confessum coram 
testibus vel convictum de incontinentia, de manu 
violenta, de furto, de proprietate, rebellione, inu- 


obeuienua , infamatione criminis, quod quis objicit C 


alteri, nee probare potest, de magisterio conspira- 
tionis, nec uon de frequenti seminatione discordiz, » 
etiam professum a toto ordine laciunt alienum. 

Spondeat quidem omnem emendationem vitii pro 
quo egressus est.] lsth:ec autem « omnis emendatio 
comprehenditur specialiter in duobus, ut debita (iat 
sauislactio, et vitii nou sit iteratio, » inquit Bernar- 
dus Cassinensis. Idem habet flildemarus. Vult ergo 
S. Benedictus non simplicem ip redeunte vile in me- 
lius de cetero in-tituende sponsionem, sed. etiam 
sinceram pro culpis ante 388 et post fugam aut 
ejectionem commissis satislaciendi voluntatem : unde 
Hildemarus hunc locum exponens : Spondea! omiem 
emendalionem vitii pro quo egressus est, idem esse 
asserit « acsi diceret, in ipsa poenitentia suscipiatur, 
quam dignus erat habere quando projectus est, vel 
egressus est, » etc. Imo etiam majori propter fugam 
et delicia qux? eam coinitati soleut. 

kt sic in ullimo gradu recipialur , t ex noc ejus 
humilitas comprobetur.| lta etiam Iltegula. S. Pacho- 
mit (Art, 79): « Qui absque commouitione fratrum 


recesserit, ac pustea penitentia venerit, non erit in. 


ordine suo absque majoris imperio. » Regula sancti 
Fructuosi (Cap. 20): « Si certe ipsi apostate ab 
omnibus fuerint expulsi , et huc illucque vagantes, 
diversis locis instabiles atque vacillantes, suo mo- 
nasterio reverli se petierint necessitate compulsi , 
in fornace probentur; et cum probati fuerint, suo 
mnonasterio reformentur; et non prima, sed uitima 
cathedra recipiantur. » Regula Cujusdaim ad virgines 


(Cap. 21): « In extremo loco inter poenitentes re-. - 


cepta tandiu examinetur, usque dum probabilis ejus 
vita irveniatar. » Statuta. Guigonis (Cap. 17): « Si 
quis liabitatorum loci hujus vel aufugerit, vel pulsus 
fuerit, et ductus poenitentia redieri!, promitteus sua- 


4 |d est accepta flagelli disciplina, 


vitii propter quod pulsus fnerat vel aunfugerat , tra- 
ctabit prior causam ejus communi consilio , et sicut 
vel fratrum numerus, vel domus utilitas, vel etiam 
salas ipsius postulare videbitur, faciet ei: et si con- 
silium recipiendi placuerit, ad probationem huwili- 
tati- iu ultimo constituetur laco. » Ántiqua. statuta 
Car liusiauorum (Part. ( , c. 52, n. 26) : « Omnes 
autem criminosi clerici vel laici postquam. reconci- 
liati fueriut, omnium quos. inveneriut seu per altimi 
erunt, Sine spe restitutionis in primum gradum. » 
Paulo indulgentiores in. Nova Collectione. statuto- 
rum (Part. i1, c. 95, n. 51): « Qui cum semel recon - 
ciliati fuerint, inquiunt, amittent quatum ad locum 
annos quos extra ordinem nostrum expenderuut ; 
illique tantum anni quos in ordine fecerant, redden- 
tur eis. Si autein. bis reconciliati fuerint, omnium 
quos invenerint ultimi semper erust, ν lustituia 
capit. general. ord. Cisterc. (Cap. 63) : « Fugitivus, 
si infra undecim dies red.erit, restitui po est. in 
ordine quem prius habuerat; si vero ulura undeciu 
dies redierit, recipi quidem potest, ita tameu quod 
in eo gradu iu quo ultimus recipitur, Scinper. per- 
manebit. » llanc multam nonnihil auz;ent lusititu- 
tiones cap. gener. ejusdem ord., iu quibus h«c 
lego (Dist. 10, cap. 5): « Omnes fugitivi qui modo 
extra ordinem sunt vel a modo. eaierint, nisi infra 
septem dies post egressum redierint, omnium quos 
invenerint ultiwi semper erunt ; et monachi qui bis 
exierint, nunquam promoveantur in abbates. Fugi- 
tivi vero qui infra septem dies redierint, ultimi eruut 
ad minus per annum. » 

Quia vero hic agitur de receptione fugitivorum 
sponte revertentium, haud. erit fortassis iuzratuu 
lectoribus antiquum ordinem eos in monasterio 
recipiendi hic referre, quem tam ex mss. libris quam 
ex editis depromemus. 


Ex mss. Cousuetudinibus Romani S. Pauli et Far[»nsis 
monasterii. 


389 Frater fugiens de monasterio, dum reverti 
voluerit, nudus et discalciatus veniat. in capitnlum , 
in brachia teneas eucul am, et manu virgam ferens ; 
acceptoque judicio *, eat foras in aliquo loco, et ve- 
stial se, et calciel, revertensque in eapi:ulum, petat 
veniam ante abbatem, et ipso jubente, eat. sedere 
sicut regula precipit. Si abbis «eest, ipsi reservetur 
judicium. Cuni autem ventus fuerit, ipse frater sub- 
ducat se a conspectu ejus. donec tali in loco. veniat 
ubi petat veniain suam satislaciendo, et quod ei prze- 
ceperit, id faciat : una nocte jaceat in hospitale an- 
tequam recipiatur. Si fugerit de Δ΄ 1 cella, et ibi 
reversus fuerit, recipiatur «ut est supradictum ; et 
quando venerit ad caput mona-terii, similiter id fa- 
ciat. Si fugerit de aliqua cella, et ibi non reversus 
fuerit, et venerit ad caput imonasterii, recipiatur ut 
est Superius pranolatum, donec vocetur. prior de 
cella, et audiantur querel:e amborum , et. ubicunque 
fuerit culpa inventa, emendetur ; post hxc, si priori 


D videtur, revertatur ipse (rater ad ipsam cellam. 


Ez mss. Consuetudinibus S. Benigni Divionensis , 
cap. 92. 

Fugitivi vero monasterii cum redierint, hoc modo 
debent satis(acere : si veniunt post capitulum, debei 
eleemosynarius eos suscipere donec in cra-tino fra- 
tres fuerint. in capitulo : quibus congregatis, post- 
quam aliquantulum de ordine suo locuti fuerint, mnit- 
titur eleemosynarius , ut eos adducat. llli autem iu 
auditorio nudati et discalciati, cuculla plicata in si- 
nistra, acceptoque manipulo virgarui in dextera, 
sic debent venire in medium capiwli, positisque cu» 
cullis ad sinistram, et virgis ad. dexteram, coram 
domno ahbate vel priore humiliter venias petant in 
medio eurum. Deinde, dicto. ei» ut surgant, sedeat 
3d terram, resumptis cuculs tintuin super genua ,; 


HET. d 


52; 


S. P. DENEDICTI 


538 


tune αἱ domnus abbas adfuerit, quale illi judicinm A dictio accipitur, dum incipitur Ayrie eleison, οἱ sur- 


placuerit dabitur eis; si vero non adest, non dabitur 
eis judicium, scd dicet eis, qui teuet capitulum : Istud 
judicium domni abbatis est, ille exspectandus est: 
tte, et cireimdate vobis vestimenta vestra, ac redite. 
Quo faeto, petunt. iternm venias suas, et przcipitur 
eis ut eant sessum ultimi omnium; et sic semper sunt 
et in cloro, et in capitulo, et in omnibus locis, ex- 
tremi videlicet emnium, etiam novitiorum, quousque 
dómnus abbas faciat cis iisericordiam. Qui autem 
habitum abjeceruut, eodem quidem modo suscipiun- 
tar, excepto quod. habitum. secum in capitulo ion 
deferunt, sed ponitur ante yedes ejus qui tenel capi- 
tulum ; et postquam , ut dictum est, nudi satisfece- 
rint, dicituz eis a prassidente, ut si volunt habitum, 
quem voluntate propria reliquerunt, sponte sua acci- 
piant. Quando autem. domnus abbas venerit, si, ut 
dictum e-t, eo absente suscepti sunt, tam illi quam 
jsti non debent 399 venire in presentia illius, do- 
nec ipse prxcipiat ; sed vel in infirmaria, vel in alio 
Joco manere, donec ipse pro eis mittat ; et tunc non 
nudautur, neque discalceantur, sed staminias(Sic)suas 
pri parant, ut si domno abbati placuerit, nudi »usci- 
pere judicia parati inveniantur. Cum autem capitu- 
lum ingrediuntur, non ad sedes suas, sed recto tra- 
mite ante domnum abbatem gradiuntur, et venias 
petere non morantur. 
Eadem fere leguntur in mss. Consuet. Cluniac. 


Ex me. libro Usuum Beccensium. 


Quando frater qui proprio vitio egressus fuerat, 
vel de monasterio projectus, poenitens revertitur; Si 
abbas et conventus eum suscipere voluerint, quaudiu 
foris erit, in elceimosyn:ze hospitio erit, d.: cellerario 
victum habebit. Si pannos non habet, camerarius 
Inveniet. Cum vero recipi debuerit, in capitulum ve- 
niet nudus et di:caleeatus, succinctus staminia, fe- 
rens cucullam plicatam super sinistrum brachium. et 
virgas in manibus. Et accipiens veniam prostratus, 
ponet ex una parle virgas, ex altera cucullam : jus- 
sus$ ab abbate surgat, statimque resibit ad suscipien- 
dam disciplinam, et trahet eucullam super genua sua. 
Post judicium vestiet Staminiam suam et cucullam; 
et reducetur ubi induatur ceteris vestimentis suis: 
po-tea revestitus revertetur in capitulum a4 locum 
ubi fuit prius, et accipiet plures venias prostratus 
toto corpore per singulas dicens : Mea culpa, donec 
abbas dicat, Sufficit. Tuuc suscipiet sententiam gra- 
vis culpz, et exibit capite operto capitio. Et frater 
sibi deputabitur, qui eum ducet ad locum ad hoc de- 
stinatum, ubi erit quandiu abbas secundum modum 
culpz judicaverit : quando vero vocatus in capituluin 
venerit, nibil cuiquam dicet, nec quisquam sibi ; sed 
accipiet. veniam, el surget injussus; et mox przepa- 
rabit se ad suscipiendum judicitin, et sic reducctur 
in priorem locum. Dic quo in capitulum veniet, ha- 
bebit omnes cibos quos conventus habuerit; si non 
venerit, non habeb t preter panem et aquam, nisi 
abbas jusserit. Ad omnes horas nocte el die sedebit 


C 


foris ad ostium oratorii, et in fine horx jaccbit in D 


terra, sicut S. Benedictus jubet, operto capite, pro- 
nus omnium pedibus exeuntium. Similiter. faciet ad 
prandium et ad cceuam, quando conventus venerit 
de refectorio, et quando post versum exierit de ora- 
torio; et cum omnes exierint, revertetur in locum 
suum. Ad capitulum et ad collationem mon. satisfa- 
ciel, nec ad introitum, nec ad. exitum ; sed erit in 
luco suo usque in sequentem horam. Cum vero abbas 
de tam gravi poena. dimiserit, veniens in capitulum, 
accipiet veniam, et quirret judicium. Post hxc cum 
abbas dixerit quod dimittet eum de gravi culpa, ac- 
cedens frater discooperiet caput, et corruet ad pedes 
ejus ; et absolutus sedebit ultimus ju capitulo et cho- 
ro; et erit in levi eulpa : antiphouani non imponet, 
responsorium non cautbit, lectionem non leget. nec 
manducabit enu fratribus ; ad omnes canonicas 391 
horas pro:tr bit se in eliuro ante grad ἀρ, ubi bene- 


get sacerdote diceute in fine collectz Per. Dominum. 
Festis. duodecim lectionum, si coneedat abbas, non 
faciet satisfactionem istam. Quando vero domnus 
abbas eum celevi culpa. in capitulo dimiserit, pro- 
$lernet se ad pedes ejiis, et denuo absolutas. sedebit 
ubi abbas jusserit. Si ultimus fuerit iater benedictos 
fratres, et eos si qui suat qui nondum sunt professi, 
sedebit quandiu abbas jusserit. Hoc totum de utraque 
culpa fiet de fratre qui in. monasterio vel exira fc- 
cerit quod talibus poenis debet emendari. Si autem 
abbas tam longe abfuerit a provincia, ut ejus reditns 
ad pra-ens non exspecietur, el aliquis frater liujus- 
modi redierit, prior consilio fratrum poterit eum 
suscipere eo ordine quo dictum est. Nam aliter non 
debet ab:que notitia et jussu abbatis pr:»sumere cui- 
qu. gravis vellevis culpe paeam imponere. Nullus 
alius hoc. ullo modo attentare zdeat, nec. frairem 
quilibet verberari a duobus jubere debet, nisi solus 
abbas, et hoc in presentia sua. 


Ez Statutis Lanfranci, cap. 11. 


Fugitivus de monasterio monachus, si reversum 
ad monasterium suscipiendum eum esse abbas judi- 
caverit, hoc modo suscipiatur. Iu hospitali domo ali- 
quantis diebus primum maneat; ad claustrum, vel 
ad officinas claustri, vel ad monasterium nis: jussus 
nullatenus accedat, ut interim  poenitudinis su:e, et 
humilitatis, et patienti.e aliquod documentum osten- 
dat. Nullus frater secum conversetur, nullus ei in 
aliquo consortio vel colloquio conjungatur, nisi ei 
ab abbate, vel ἃ priore, vel ab eo qui servat ordi- 
nem, jubeatur. Ea vero die qu2 iu capitulum intrat. 
rus e-t, in locutorio vestimentis suis se exuat; st3- 
minis, si habitum non reliquit, cireumposito e:ngulo 
se cireumcingat, sinistro brachio Cucullain plicatam, 
et iu dextera manu virgas sumat ; ct »ic nudis pedi- 
hus, nudo desuper corpore, ducente eum fratre cui 
injunctum fuerit, in capituium veniat. Quo ingressus 
in lo«o ubi prosterui solet, statim se proste» nat. In- 
terrogatus more solito, culpam dicat ; deh:nc sedens 
corporalem disciplinam ad imperium abbatis susci- 
piat : qua suscepta, cuculla tantum ibi induta, sicut 
venit, se non ferens virgas, in locutorium redeat , 
ibi se calceet, et re:ularuer induat, et in capitulum 
rediens, tandiu se piosternat donec a.i: abbaie dicatur 
ci : Sufficiat. Injungatur ei satisfactio gr.vi» culpe, 
et in ipsa satisfactione habeat se, s:cut superius di- 
cium est, cum de gravi culpa. agere ur. Si abject s 
monachi vestimenus in saxculari babitu ad inonaste- 
rium redit, servatis circa eum ceteris, qua: superius 
dicta suut, saeculari veste, in qua reversus est, cir- 
cumcinctus, sicut supra de staminia dictum est, et 
non portans cucullain, capitulum ingrediatur, et po-t 
susceptam disciplinam, cuculla ἃ camerario ante 
ipsum posila ab eo suscipiatur, et ibi stalim iu- 
uualtur. 


Ex Constitutione Benedicti pape X11, cap. 94. 


392 ^4 ecclesias etiam, vel monasteria, seu loca 
liujusmodi redeuntes, ad communionem aliorum tno- 
nachorum s«u fratrum donec satisfactionem bujus- 
modi fecerint, iiullarenus admittautur; qu: subjicitur 
esse talis, videlicet quod a porta regulari, parlatorio., 
seu alio foco cousueto per claustrum cum iagistro 
novitiorum, vel alio ad hoc deputato, ad cap tulum 
veniat in. staminia, vel nudus, secundum quarum- 
dam ecclesiarum, monasteriorum, et locorum reli« 
giosorum morem, feinoralia et caligas sine pedalibus 
tantum habens; cucullun, seu scapulare vel (locum 
in brachiis, ac ferulam in manibus suis ferreus, cum 
quibus, ibi prius vecia recepta, οἱ sua. recugnila 
culpa, coram omnibus publice verberetur. Demum 
vero per abbatem vel alium privlatutn principalem, 
si sit ibi, aut. priorem, vel alium post abbatem, seu 
per principalem pr.celatum hujusmodi poenitentia seu 
joua levis aut gravis culpa sibi qualitate deiweriti 


529 


imponatur secundum morem cujuslibet ecclesiz , A 


monasterii, seu loci laudabiliter ob-ervatumn. Proviso 
auentius, quod modum peccati. inodus correctionis 
Deéquaquam excedat. 


Ex antiquis Carthusiensium Statutis, part. 1, cap. 54. 
num. 90. 


[n reconciliatione fugitivorum qui non sunt crimi- 
nosi, talis forma servetur : Redeuntes in primis cla- 
ment eulpam suam przsente conventu misericordiam 
postulantes, et emendationem promittentes, et tam 
monachi quam conversi, si infra quinque dies redie- 
rint, statim reconcilientur ordini et conventui , et 

uindecim in capitulo recipiant disciplinas, et quin- 

ecim diebus cemedant ad terram in refectorio super 
asserem nudum, cum exceptionibus supradictis, et 
sint novitii : prior tamen suus cum consilio conventus 
poss:t eos restituere, quando sibi videbitur, in pristi- 
num gradum. * Si vero ultra quinque dies. redire 
distulerint, ad minus per liebdomadaui sustententur 
extra cellam et extra. conventum : qua. completa, 
prior eum consilio conventus poterit eos, quando sibi 
piacuerit, conventui plenarie reconciliare. Porro isti 
a prima die susteutationis per quadraginta dies sus- 
tineant in victualibus 3993 «isciplinas; postquam 
vero conventui sociati [uerint, per vigin!j dies disci- 
plinentur : monachi sc licet post vesperas, laici die- 
bus ferialitus post inatutinas, et festivis post vespe- 
Fas, ut. dictum est de criminosis, et per viginti dies 
comedant ad. terrain in refectorio, sicut eriminosi, et 
per annum sustineant. prz:dictam. generalem or.linis 
discipiinam, nec liabeant obedientiam, nec vocem in 
conventi, nec contra aliquem, ut supra. dictum est 
de crimiaosis, donec per capitulum generale conce- 
datur. Qui cum semel. reconciliati fue.-iut , amitteut 
quantum ad locum. annos, quos extra ordinem no- 
stum expenderuvt, illique tantum anni, quos in 
ordine fecerant, reddentur eis. Si autein. bis recon- 
eiliati fuerint, omnium, quos invenerint, seinper 
ultimi erunt. Post tertiam reconciliationem, sciant 
omues tam. clerici quam laici, omner sibi reconci- 
Jiationis aditum secundum B. Bened:cti aicta dene- 


gari. 
Ez mss. Statutis S. Stephani Grandimontensis, alio- 


rumque ejus successorum pastorum u Guillelmo P.1- 
licerii primo abbate Grandimontensicollecus, cap. 11. 


Quicunque frater ordinis nostri ultra dies tres exi- 
verit de ordine, nunquam reeipistur ulterius i: ordine, 
nisi per capitolum generale. Et novitii, «qui. infra 
2unum sus probationis a nostro ordine exiverint, 
ulterius in nostro ordine minime admitiantir, nisi de 
eonsensu capituli generalis. Fugitivi sb ordine per 
anuum verberentur in capitulo oinnibus diebus domi- 
nicis, el in omni sexta feria siut ii pane et aqua, et 
&edeant in. solio [f. solo] refecterit relectionis tem- 
pore, et in ecclesia ad hosas, et in capitulo duin ca- 
pitulum teuebitur, in inferioribus sedibus stent 1 er 
annum. 


REGULA 'COMMENTATA. CAP. XXIX. 500 


Ex Constitutionibus F'ulicnsium cap. 39. 


Quod si redire voluerint, sic accipiantur : carcere 
conclusi per quantum tempus superjori congregatio- 
nis visum fuerit, triduum singulis liebdosiadis in 
pane et aqua jejunent, et semel quaque hebdomada 
virgis czedantur. igressi vero de carcere ad infimum 
locum abjiciantur; si clerici sunt, clericorum; si 
conversi, conversorum, omni przecisa spe restitntio- 
nis in pristinum locum, et simul jure suffragii $894 
quinquennium priventur. Quas poenas superior con- 
gregationis pro ratione circumstantiarum et personae 
possit augere vel mitigare, etc. 

Ex dictis hactenus de ordine susc piendoruin eje- 
ctorum aut fuziuvorum, constat : 1" aliquod ante 
tempus in eleemosynaria aut hospitio exegisse, quam 
in monasterium admitterentur, 2* admissos in capi- 
tulo nudos virgarum plagas excepisse, 5* gr.vioris 
culp: poenas postea sustinuis:e, ac proinde aut in 
carcere, aut in cella saltem a communi fratrum con- 
Sortio semota permansisse; cujua rei praxim videre 
est in Vita S. Sabz» , qui Jacobo cuid:m, quem ut 
homicidam sui, eo quod sibi tentationis superanda 
gratia testiculus amputasse: , laura ejecerat, postea 
tamen panitenti « in. mandatis ded t, ut in propria 
cellula quietem silentiumque teneret, nunquam pro- 
diret, neque nemineu reciperet, cum netnine con- 
grederetur, nisi cum uno illo qui ei ininisiraturus 
esset ; » in lib. Mirac. S. Bercharii, abbatis D'erveusis, 
in quo llugo»em monachum , monasterio füga. ela- 
psum et reversum abbas cuim fratribus « in remoto 
diversorio cum sibi necessariis trnanere constituerunt, 
ubi ad votum cuncta ei, etiam superflua, quod dictu 

vave est, ministrantes, formam crucis doininic:e 
jubent, ut noverant eum posse, formose componere ;» 
et ex lib. 1 Mir. S. Bertini, cap. 2, ubi de quodam 
motacho Benjamin dicio refertur (Siec. 11: Bened.), 
quod post fugam , paenitentia ductus, ad portam ec- 
clesix: humiliter accedebat quotidie ; « at Pater mo- 
nasterii, videns ejus humilitatem, a Domino cor ejus 


C intellexit vi-itatum, et ad poriam eum collocavit, prz- 


bendo victum quoiJiauum. » Postea vero, probata 
ejus poenitentia since: aque virtnte ex miraculo sanvti 
Bertini, fratres « statim siae mora eum in pcriureu 
revocavere locum. 

Porro licet habitu monastico statim ut redierant 
revestitos fuisse appareat, aliquibus tatneu saltem iu 
l»cis cis denegabatur, ut patet ex praefato lib. Mir. 
S. Bercharii, ubi predictus Hugo, Dervensis mona- 
clius, tandem iiorbo correptus, « auvilium fratrum 
Stat ii revocare ccepil, ul οὐαὶ quam citissime habitu 
mon^stico renovarent. » Antiqua etiam Cariusien- 
sium statuta decernunt (Part. 11, cap. 51, n. 41), ut 
« oinnibus expulsis et fugitivis , si tieri potest. com- 
mode , liabitus auferatur, vel ad minus detruncetur, 
exceptis fugitivi-, qui ad alium ordiuem J:tteras ac- 
cipiunt de non repeteudo : clericus er«o cucullam , 
laicus caputium. deponat et barbam. ν Sed ex tertia 
slatutorum compilatione (Cap. 10, n. 6) « apostate 
ante ounia ad reassumendum babitum ordinis cotu- 


Ez ms. Constitutione. Clementis V papz vro ordine D p.lantur, » In. synodic.s etiam canonibus. Nicephori 


Grandimontensi. 


Fugitivi autem de dicto ordine, si ad ordinem 
ipsum reversi fuerint, per triennium ad aliquam a.l- 
minisirationem vel officium in eodem ordine hab re 
ian possint, nec prior vel definitores secum super 
hoc durante dicto triennio valeant dispensare. 


* ]n Nova statutorum Collectione part. ii, cap. 25, 
jta habetur : « Qui vero ultra quinque dies redire 
distulerint, de c.etero quandocunque. redierint non 
recipiantur nisi ad carceres; à quibus tamen, si cri- 
minosi non fuerint, nec secundo Jam fügerint, priores 
eorum de consilio conventus poterunt illos educere, 
quando videbitur expedire. Educli. vero viginti iu 
capitulo recipiant disciplinas, et per viginti dies co- 
medant ad terrin, et per anuum generalem ordinis 


PC. decimus quartus ita babetur (Tom. 1H. Mon. Eccl. 
Grac.) : « Monachum, qui liabituiu diwisit, et po-tea 
Conver-us est, op -rtet iterum vestimento mouachali, 
quod exuit, induere absque precibus constitutis.» 
Quzret aliquis quid de rebus ab hujusmodi in sx- 
culu acquisitis faciendum esset? iteiu. delinu Jusu- 


Suslineant disciplinam, nisi ex aliqua causa rationa- 
bili prior has puuas inoderan las judicaverit.... Fa- 
gilivi autem cruininosi, qni vel crimine conunisso 
lugerint, vel iu. fuga. erimea. couimnis: rint, quando- 
cuuque redierint, nunquaui uisi ad carceres reci« 
piantur, a quibus non. possunt nisi. per. capitulum 
generale aut lh. Patrem educi. Educti vero. criminge. 
sorum poenam, de qua dictum est, sustineant. 


951 


S. P. EENEDICTI 


553 


nianus 3d m^nasterium pertirere; sed Petri abbatis A habitu, iterum ad. sceculum regressi fuerint, vel ali- 


Csvensis ὀχ proponere. malumus. Hic, ut 
«cribit Venu-sinus abbas in ejus Vita, n. 24, mona- 
chium apostatam revertenteni 395 cum imazno gau- 
dio recepit ; ea vero omnia, qua attulit, contempsit ; 
ingentem foveam fieri jussit, in qua delata omnia 
irme concremavit. » Sed. de his satis : ad ftegulie 
textum revertor. 

Quod si deuuo exierit, usqul eeriio recipiatur ; jam 
tero postea. scial sibi omnem revers:onis adilum dene- 
gari, | ldem habetur in Regula Cujusdam ad virgines, 


cap. 21. Ixc lex fugitivum quidem constringit, non. 


abbat^m ; ira ut ille quartam receptionem exigere non 
possit, licet illam ei misericorditer concedere iste 
queat, Atque ita docent explicantque sanctum liene- 
dictum Hildemarus , Bernardus Cass. , Boherius in 
$ecundo comm., Turrecremata, Theobaldus Artaldus, 
Matthias Lambertus, Joannes Craesbeeck, Nicolaus 
Bravus, quibus accengendue est Petrus Venerabilis , 
qui ad sauctum Bernardum scribeus idem argumen- 
tum fuse οἱ elegauter prosequitur, ac tand«m relato 
HRegule textu, Sciat sibi omnem reversionis aditum 
deregari, ita concludit (Lib. 1, epist, 93) : « Non, in- 
quit, denegetur : sed scia! sibi denegari. In qua : ea- 
tentia cum niliil prcepti inveniatur, non obicem 
Wisericordi,e posuisse, sed terrorem temerariis in- 
lentasse cognoscitur. Ergo desinite talia loqui, et nou 
Scrip:uras vestro sensui, sed sensum vestrum Seri- 
pturis applicate, et converti veraciter cupientes abs- 
que uil: re ractatione etiam millies suscipite, alioquin 
Deo contr. rii , et Regulie adversarii iuveniemini. » 
Sed li:ec subtiliora exi- timat Menardus, simpliciorem- 
que S. Denedieti sensum esse, ut ei qui tertio de 
wonasterio eiiveri: , tevertenti omniuo negetur in- 
gressus; id quod conlirmat ex lezula Magistri, quii 
S. Benedicti mentem explicars ait: « Frater, si 
exieril [requenter de mo:asterio , usqu- ad tertium 
reversus resuscipiatur : amplius non jam , quia ta is 
apud Dominum ejus agnoscitur divini servitii (ides, 


qualis apud homines pedum instabilitas coustitit : C 


et utquid in monasterio jam opus sit, 4 em Deus 
non possidet? Ideoque pos: tertiom. correptionem 
juste mona terio sit ut eibnicus et publicanus. » Et 
ex Petro blesensi, qui epist. 88 asserit S. Bened ctun 
inisericordiam ad ternarium numerum c aretas-e. 
Eamdem sententiam sequitur Beuedictus lloeftenus 
l. vini, tract. ὁ, disq. 5. ld quod observant etiain nonc 
Carthusienses, quorum in Statutis ita legitur (Nova 
Collect. Stat., part. ui, cap. 95, n.28) : « Decerniinus 
el declaramus, apostatas criminosos post terim 
aposiasiam non esse amplius requirendos , sed. nec 
in ordine recipiendos. » Eremite sancti Augustini 
ex eorum Consttut. p. 6, c. 14, Carmelite. discal- 
ceati ex eorum item Constitut. part. ni, c. 95, n. 9. 
Nec misericordie janua hujusmodi revertenti omnino 
przecluditor, eum abbas possit post trinam reimissio- 
nem ejecto fratri charitatis oflicia extra monasterium 
exhibere, inquit Menarius, maneatque ejectus sub 
eura episcopi, qui salutem illius curare debeat. Ci- 
stcreienses tamen. recipiebant quidem , sed μοὴ ad 
bh bitum : « Fugitivi, mquiunt institutiones Capit. 
gener. ord. Cistere, (Dist. 10, c. 4), qui juxta Regulam 
us.jue teriio recipiuntur, si plus quam ter exierint, 
nullatenus ad habitum monachi vel conversi adniit- 
{Δ ΠῚ Γ in ordine; Abbas transgressor hujus sententie 
3996 omui «exta feria sit in pane et aqua usque ad 
capitulum generale, et inde venia petat. »ktantiqu.e 
Delinitiones ejusdcm ordinis (Dist. 113, c. 5) : « Fu- 
itivi, qui juxta Regulam usque teitio recipiuntur, si 
plus quam ter apostataverint, et. paenitentes redire 
volueriut, et satisfacere pro delicto, omnino recipian- 
tur vel in domibus propriis, vel in locis aliquibus 
earum, si aliud canonicum uon obsistat, semel tan- 
tin ad viciun, et non ad. habitum regularem ; sed 
ad alium sieut. abbati visum fuerit expedire, quein 
«q idem hal tui si. recipere noluerint aut. portare, 
c,sdeur temp ralia denegentur. δὲ vero suscepto illo 


quid τὴ] comniiserint, pro quo monachus [ποδί 
emitti, uullus eis de ordine tencatur ulterius provi- 
dere. Eis autem in habitu sibi constituto vel tradito 
existentbus, horis vigiliarum venire teneantur ad 
ecclesiam extra chorum, et jejunia conventus , rose- 
quantur. Conversi vero in. familiarium habitum re- 
dacti teneantur ad observantias conversorum. » Atque 
jia etiam recipiendos esse asserit Boherius : « Intel- 
lige, inquit, quod hic dicitur de non recipiendo fugi- 
{νι ultra tertiam vicem, scilicet iu co umuni con- 
sortio fratrum, sed bene ia ergastulo. » 

Hactenus de fugitivis aut ejectis mouachis sponte 
redeuntibus : quid vero de obstinatis, in peccate 
perseverantibus, et reditum ne quidem c.gitantibus ἢ 
De his nullum hic protulit verbum S. P. Benedictus : 
unde apparet hanc in illos servari legem voluisse, 
quam superiori capile. sancivit : Infidelis si discedit, 
discedal. Et certe si putridae carnes abscissionis 
ferro sunt. resecandz:e, multo minus repeteud e vi- 
dentur, 

Constat nili'ominus jam olim ab ipso fere S. Be- 
neuicli tempere, ne dicam antea , requisitos et ad 
proprium imnconasster um reductus fuisse : « Fuzitivum 
monachum, inquit s«netus Ferreolus (Hiegul. c. 20), 
deserentem disciplinam et perdentem 56. velut con- 
teinplorem placuit. revocara. « Et S. Fruciu sui 
(Ib gul.. c. 29) : » Cum aliquis per vitium e'apsus 
fuerit à monasterio, in aliud non recipi:x ur caeno- 
bium, neque in humanitatis charitatem, neque in pacis 
oculum ; sed eoutinuo vineii- post tergum manibus 
reducatur proprio. » Ita quoque Justin:anus impera» 
tor (Nov-l. 125) : « Si quis monachus monasterium 
reliquerit, et ad secularem vitam transierit, hic 
nnlitia primum et honore, 81 quem babet, denudatus, 
per locorum episcopum, et provincie praesidem in 
mouasterium reumitlitor, et res quas postea habere 
monstratus fuerit, ad monasterium in quod imoitii- 
tur, perlinento. Si denuo quoque monasterium re- 
linquat, tunc praeses eum provinci» in qua inventus 
fuerit, detineto, et sub ect:e. sibi cohorti conaume- 
rato. » Idem decernont concilia, Aurelianense t * « Ipsi 
autem monachi , qui fu-rint pervagati, ubi invenü 
fuerint, cum auxilio episcop: tanquam fugaces sub cu- 
slodia revocentur ; et reum se ille abbati futurum 6558 
cognoscat, qui hujusmodi personas non regulari adver- 
Si0ne distrinxerit, vel eiiam qni monachum susceperit 
alienum ; »Toletanum vii : « Quicuuque ex sacerdotibus 
397 el ministris vagantes monachos repererit , aut 
$1 las est, in propriis locis ceenobio suis rectoribus 
eus reformet, aut si difficile est, pro sola honestate 
vigore sux potestatis erudiendos inclinet. » Constan- 
tinopolitanum i1 : « Si quis qui praeest monasterio, 
eos qui ei subjecti sunt monachos cum multa diligen- 
tia non requirat, vel inveuiens ton recipiat , statuit 
synodus eum segregationi subjici. » Quem canouem 
de fugitivs intelligit Balsamon.. Vide concilium Laur- 
betliense an. 1281 , apud Spelmannuirn, llis adde Gre- 
gorii papze 1X constitutionem pro monachis Benedi- 
ctiuis : « Statuimus ut. przsidentes capitulis cele- 
brandis secundum statutum concilii generalis, ses 
Patres abbates, seu priores fugitivos et abjectos de 
ordine suo requirant. 80Jicite aunuatim.. Qui si in 
monasterio suo. recipi possunt , secundum ordinem 
regularem abbates seu priures eorum, monitione 
promissa, ecclesiatica censura compellantur ad re- 
ceptionem. eorum , salva ordinis disciplina. Quod si 
hoc reyularis ordo nou patitur, auetori ate nostra 
provideatur ut apud idem inouasterium in locis com 
petenubus, si absque gravi scandalo fieri poterit; 
alioquin ex aliis religio-is domibus ejusdem oruinis 
ad agendam ibi poeurteitiamn talibus vite necessaria 
münistrentur. Si vero hujusiodi fugitivos inoben- 
dientes invenerint, eos excommunicent , οἱ tandia 
Jaciant ecclesiarum praelatis excommunicatos publice 
denuutiari, donec ad mandatiin. ipsorum Bhumiliier 
revertaptur. » Deique Gousttutioies Richardi eyr 


-——— a 


535 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXI. 


5-4 


scopi Sarum anno 1217 eJitze (Apud Spelm. tom. ll A in. carcerem retineri. » Tandem canones Synodici 


Conc. Angl.) : « Cum quidam apostatze salutis su: im- 
memores, abjecto 6mo:e Dei, de vrdiue suo egredi 
sine licentia suorvm przlatorum , et in saeculo s:ecu- 
lariter conversari , abjee'o religionis habitu, non ve- 
rentur; przcipimus archidiacenis, decanis etiam, 
monuilioue | r:iimissa cempetenti, ut tales ad claustrum 
per ecclesiasticam censuram retire compellant : quod 
οἱ n€c sic ad 'esumendarm religionem induci pos- 
siut, jubemus eos cowmprelendi, et ad poenitentiam 


Nicephori t. C. n. 25 (Tom. m Monum. Eccles. 
Grec.) : « Si monachus, habitu sancto ucposito, car- 
nem comederit , uxorem duxerit, oportet 'eum con- 
verti, nolentem anathemati submitti , et invitum mo- 
nasiicis vestibus indui, atque in monasterio cone 
cludi. » Cseterum antiquam hujus rei pravim vider" 
est apud. Joannem Diacouum in lib. 1 de Vita sancti 
Gregorii pap, cap. 14, et apud Ardonem in Vita 
S. Benedicti Anianensis n. 21. 


———————nÁÁ—————À—————————————!€—- (c (vo 
CAPUT XXX. 


De purris minori atate, qualiter corripiantur. 


Omnis 2etas vel intellectus proprias debet babere 
mensuras. Ideoque quotiens pueri, vel adolescentiores 
setate , aut qui minus inteliigere possunt quanta poena 


^ Flor. cum quibusdam aniiquis mss. nimis. 
b Conc. , Cass., Flor., lHild., Conch., Comp., 


sit 398 excommunicationis ; hi tales dum delin- 
quunt, aut jejuniis nimiis * affligantur, aut acribus * 
verberibus coerceantur, ul sanentur *. 


acris. , Ebrul., Lyr., acrius. 
€ Narb. , salventur. 


COMMENTARIUS. 


Omnis «tes. vel. intellectus.] Mic notat Menardus B aut alterum diem differendo. Additque quosdam esse 


aetatem ab inte.lectu seu. capac.tate intelligendi dis- 
tingui : nam etsi pueris mens sit immaturior, sunt 
tamen nonuulli graudiores, aut. durze cervicis, aut 
imbecillioris intellectus, quos virga agere solet , non 
ratio, nec exconununicationis vis, 

Proprias debet habere mensuras.] « ld est judicii 
disciplina nou uniformiter est ownibus exhibenda , 
sed secundum uniuscujus jue zt»tem vel intellectum 
cum magno est moderamine inferenda. Aliter enim 
parvuli, aliter adulescentes et juvenes , aliter senes, 
aliter vero in decrepita positi debent judicari ztate, » 
inquit Smaragdus. 

Idecque quotiens pucri.] Pueritia a septimo anno 
incipit , et decimo quarto comyleto desinit. 

Vel adolescen iores «ate.| Adolescentia ab anno 
decimo qu»rií0 ad *igesimum octavum peragitur. 
Porro acute notat hic Bernardus Cassinensis S. P. Be- 
nedicium duas hic tat s comprehendisse, integram 
unam, scilicet puerit am, :nceptam alteram, nempe 
adolescent am; nec simplic.ter dixisse adolescentes , 
sed adolescen iores , quia cias. pueriti:e proxima de 
pueriti levitate inagis retiuel. 

Aut qui minus intelligere possunt. quanta pena sit 
excommunicationis.| « llle, inquit Hildemarus, non 
intelligit qui non verecundatur, nec turpitudinem 
habet pro excommunicatione. » Ubi S. Pater « om- 
nein coiprehendit :etatem , uti observat Bern. Cass. , 
el i*tos in ca; ite 25 supra improbos appellavit, quos 
vindict:e corporali subjacere decrevit. » 

Hi tales dum delinquunt.| Et delictum exigit. 

Aut jejuniis nimiis affligantur.| Quod ex lHlildemaro 
duobus modis fieri potest : aut aliquid de cibo et potu 
subtrahendo eadem qua czteri hora reficientibus, aut 
eamdem quam alii sumunt refectionem in vesperam , 


qui nimium jejunium « intelligunt mediam libram 
p»nis solummodo, et unum staupponem aquz in hie: 
me, in ;stivo tempore duos ; alios vero quartam par- 
tem librz panis et aquam sicut super.ores. Sed isti, iu- 
quit, quiquartam partem librz pauis dicunt, non bena 
discernunt. » Verum istud nimiis non stricte pro ex- 
cessu in jejuniis 399 accipiendum reor ; sed late , 
quasi diceret duris jejuniis, servata tamen discretione. 

Aut acribus v:rberibus coerceantur.] lta etiam sap- 
ctus Pachoiius (Art. 97) : « Omnes pueri qui non 
timent confundi pro peccato, et correpti verbo non 
emendaverint, verberentur quandiu disciplinam ac- 
cipiant, et timorem. » S. Isidorus (Cap. 17) : « [n 
minori tate non sunt coercendi sententia excom- 
municationis , sed pro qualitate negligentix congruis 
emendandi sunt plagis, ut quos aetatis infirmitas a 
culpa non revocat, flagelli disciplina compescat. » 
Magister (Cap. 14) : « Infantules usque ad quindecim 
3nnos non excommunicari , sed precipimus vapulari 
pro culpis. « S. Fructuosus (Cap. 6) : « Quod si in 
aliquo, 40:8 diximus deprehensi fuerint, continuo ab 
ipso suo decano virga emendentur. » Sed S. Basilius 
pueros ita puniri prscribit (Regul. fus., cap. 15) : 
« Cibum, inquit, usurpavit intempestive? majore 
diei portione Jejunus maneat. Imimode:te et turpiter 
comed:t? tempore refectionis cibo prohibitus, coga- 
tur alios scite vescentes contueri, ut et abstinentia 
puuiatur, et gravitatem discat. Otiose quid locutus 
est? Convicium dixit proximo suo? mentitus est? aut 
aliorum quid eorum dixit qux prohibita sunt? et je- 
junio et silentio eastigetur. » L. 

Ut sanentur.| Nam , ut ait Scriptura, Stultitia col. 
[gata est in corde pueri, et virga discipline effugabit 
eam (Prov. xxii). 


REPE ΟΣ ς΄ ς΄ -- τος ὡς, DUDUREFISPEIONIDNIPISUFRPEPRDUUFDERUEIED SIPITUAPCHE 7p Hr rtr «--.. ΟἹ 
CAPUT XXXI. 


De cellerario m-nasterii qualis sd ». 


Cellerarius » monasterii eligatur de congregatione 1) qui omni congregationi sit sicut pater. Curam gerat 


sapiens, maturis moribus, sobrius, non multum 
edax *, non elatus, non tiurbulentus, non injurio- 
sus d, non tardus, non prodigus, sed timens Deum, 


84 Oxon., Narh., qualis debcat 6350. 
5 AI., Cellmariue, 


de omnibus , sine jussione abbatis nihil faciat. Quas 
jobentur eustodiat : fraires non contristet. Si quis 
Irater ab eo forte aliqua irrationabiliter postulat, 


* Al., audax. — 
4 Al., uon jurgiosus. 


835 


S. P. BENEDICTI 


non spernendo eum contristet, sed rationabiliter cum A tia * non est 41:8 tribuatur, sermo responsionis por- 


humilitate * male petenti deneget. 

Animam suam custodiat, memor ^ semper illud 
apostolieum,, quia q»i bzms ministraverit , gradum [0- 
num sili acquirit (I Tim. .v). lafirmorum, infantium, 
hospitum pauperumque cuim omni sollicitudine cu- 
Fam gerat, sciens sine dubio quia pro his 400 om- 
nibus in die * judicii rationem redditurus est. Omnia 
vasa monasterii cunctamque substantiam , ac si alta- 
ris vasa sacrata conspiciat. Nihil ducat negligendum ; 
neque avaritize studeat, neque prodigus si, out ex- 
stirpatord substantizs moaasterii : sed omnia mensu- 
rate faciat, et secundum jussionem abbatis, 

Hlumilitatem ante omni: habet : et cui substan- 


2 {Π|}}}, deest, cum humilitate. 

b N rb., memoret. Al. , meunorans. 

€ (C35s., Narb., Flor., in diem. ' 

4 Flor., lHlild. , et stirpator. Conch. , Comp., Lyr. 
et quidam alii., aut stirpator. 

« Al., et cum substantia. 

! [lild., tribuatur. Edit. Paris., dirigatur. 


rigatur ! bonus , ut scriptum est : Sermo bonus super 
datum optimum (Eccli. xvm). Omnia qua ei injJunze- 
rit abbas, ipsa babeat sub cura sua ; a quibus probi- 
buerit , non przsumat. Fratribus constitutam anno- 
nam sine aliquo typo € vel mora offerat, ut nou 
scandalizentur, memor divini eloquii , quid mereatur 
qui scandalizaverit unum de pusillis 5 (Matth. xvin). 
Si congregatio major fuerit, solatia ei dentur, a qui- 
bus adjutus et ipse zquo animo impleat officium 
sibi commissum. Horis competentibus dentnr ! quae 
danda sunt , et petantur quz petenda sunt : ut neme 
perturbetur neque contristetur in domo Dei, 


€ Oxon. , Hild. , Haef. , sine aliquo typho. Cone., 
sine aliqua typho. Al. , sine aliquo verbo. 

h Cass. addunt istis : expedit ei ut suspendatur mola 
asinaria in collo ejus, et demergatur in profnndum 
maris. 

U AL, et dentur. 


COMMENTARIUS. 


Cellerarius monasterii.] ta nimirum S. Pater vocat 
eum cui curam et administrationem rerum tempora- 
lium committit, a cella , seu cellario, in quo reser- 
vàntur ac celantur ea qu: ad vite susientationem 
pertitent. Nonnulli cellarium custodem cellarii ap- 
pellant, alii eeconomum, quidam provisorem , aliqui 
procuratorem. nominant, cujus vocis fit mentio in 
Tiipart to. libro Mir. S. Roberti abbatis Caszx Dei, 
auctore Dertraudo, dist. 1, n. 3. 

Eligatur.] Non ait : ponatur ad libitum abbatis; 
seil eligatur, id est constituatur, qui melior ex om- 
nibus repertus fuerit; alias personarum esset ac- 
ceptio, non electio : « Quid est enitn electio, inquit 
Iildemarus, nisi separatio optimi a meliore, vel me- 
lioris a bono, aut boni a malo? » 

De congregatione.] Quia, ut ait idem Ilildemarus, 
non aliunde debet eligi : » Ubi « laicos excludit, et 
Mlos qui mores et 4] actus religionis et fratrum 
ignorant, » inquit Bernardus Cassineusis, atque , ut 
addit Nicolaus de Fraciura, « clericis ac religiosis op: 
pido sunt infesii. » Nihil tamen vetat aliquando piis 
laicis ac Deum timentibus uii ad exsequenda servo- 
rum Dei extra monasterium negotia , ut non sit ne- 
cesse ce.lerariis toties progredi foras , et cum s:rcula- 
ribus conversari , quia non omnino expedit animabus 
eorum. Vide Vitam S. Joannis abbatis Gorzieusis, 
n. 85 et 86, 55. v. 

Sed quiret. aliquis a quo fieri debeat hujusmodi 
cellerarii electio, quando, et quomodo? Hesp ndet 
Doherius : « Per abbatem pariter et conventum, cum 
hujus officium sit de pr:icipuis causis. » Atque ita 
Regula S. l'ructuosi (Cup. 6) : « Eligatur cellerarius 
bon: patienti. prohaius, quem comtnunis elegerit 
collatio. » Sed Bernardus Cassinensis hanc electio- 
nem asserit fieri non debere « s-cundum ordinem 
j'ris, sed secundum discretionem abbaris, convocato 
aliquo concilio seniorum aliquorum. » Eodem modo 
Nicolaus de Fraetura, Turrecremata, Mattliias Lam- 
hert, Joannes Craesbeeck maturo dicunt judicio. ab 
abbate eligendum cum consilio saltem senicrum.. Sic- 
que observant Cassinenses, ad. verbum eligatur iia 
declarautes ( Declar. Cass., c. 54) : € A privtato scili- 
cet de consilio seniorum Patribus proponendus; sit 
autem decanus, et omnino tioribus gravis. » Sed 
Coustitutiones Montis Oliveti pr:seribuut (Part. n, 
cap. 91), ut. cellerarii monasteriorum eligantur in 
bancheito per vota secreta, de cousensu majoris par- 


tis ipsius. Generalis vero abhas pro quolibet mona- 
sterio ad hoc munus duos idoneos nominabit, ex 
quibus electus censeatur qui plura vota habuerit. » 
lsth:ec autem ! electio singulis olim annis apud no- 
stros celebrabatur, ut docet nos Mabillonius his ver- 
bis (Pref. ad sec. wv Ben. , part. 1, n. 126) : « Ot- 
ficium istud (obedientiam vocabant veteres) in annum 
committi antiquus mos est in ordine nostro usitatus. » 
Cujus sententiam confirmat anonymus in Vita S. 


C Sslabergz (Sec. n Ben.) : « Famulaque Christi, eui 


obedienti e causa eodem anno juxta tenorem ftegulam 
ad cellarium custodiendum sororibusque ministran- 
dum ordo evenerat. » Idem colligitur ex Vita S, 
Joannis Gorziensis n. 75. Auctor est tamen llilde- 
marus, decanos et cellerarios plures in annos comnti- 
nuari debere : « Cellerarius, inquit (In cap. 52), et 
decanus non dicit ut per vicem sibi succedant, sed 
usque dum non potest meliorem invenire, semper illa 
debet esse in decania sua, aut. ille in cel!ario suo, 
eiiauisi per decem. annos meliorem non potest inve- 
nire, ille solus agat illud ministerium. » Bernardus 
etiam Cassinensis et Boherius docent cellerarios, 
decanos pr:zepositosque non sib: succedere yer. vices. 
Sed ex Constitutionibus Cong. Montis Oliveti celle- 
rarius « per quadriennium tantum duret, quo elapso, 
per alios quatuor annuos idem munus in eodem mo- 
nasterio exercere non possit. » De aliis obedientiis 
dicemus sequenti capite. 

Electionis modus erat omnino solemnis : eadem 
enim benedictione qua prior ordinabatur absoiveba- 
turque cellerarius, ut patet ex Udalrico, l. 11, c. 18, 
et ex mss. Consuet. S. lienigni, c. 58. 

A09, Sapiens.] Ut domus Dei a sapientibus sa- 
pienter adiinistretur, ubi sapiens ex Bernardo 
Cassinensi, « et prudentiam, et scientiam, et iutelli- 
gentiain importat, nec solummodo debet e-se sapiens 
in rebus ordinavdis humanis , sed ct maxiine philo- 
sophus, id est amator sapientie in. divinis, » Qu.d 
vero sit esse philosophum in divinis, 11a. explicat 
llildemarus : « Philosophia coelestis est disceraere 
inter vilia et virtutes ; deinde amare virtutes, et odire 
vitia , ac deinceps ipsas virtuies, quas cognovit, ope- 
ribus exercere studeat, eo quod niliil valet sapere, 
et cognoscere bonum, et. illud non diligere, atque 
amando non operari : talis enim est qui sapit bonum 
et illud non diligendo operawr, qualis est ille qui 
portat pauem et virum, et exinde nec manducat, uec 


551 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXI. 


538 


hihit. » Et tamen Richardus de S. Angelo ait: « Non ἃ Qui omni congregationi sit sicut. pater.] Ut. eum 


credo quod requiratur in isto scientia divinarum 
Seripturarum, sed scientia solummodo naturalis, ut 
sit maturus moribus, et sobrius, prout uic sequi- 
tur. » 

Maturxs  moribus.] Moribus, inquit, non «state ; 
quia, ut hic notant Dernardus Cassinensis et Nicolaus 
de Fraetura, cum cellerarius per monasterium fre- 
quenter discurrere deb»at, et singulas ejus officinas 
perlustrare, zgre injunctum sibi officium impleret, 
si mnlta foret gravatus etate, Ex. Constitutionibus 
vero Moutis Oliveti (Part. n, cap. 31) debet esse 
« saltem viginti octo annorum, et decem ante annos 
jn religione professus. » 

Sobrius.] Sobrius Smaragdo « intelligitur cautus, 
vel consideratus, in cibo et potu frugalis et parcus, 
verbo et opere temperatus ; » a Boherio « tempera- 
tus in victu et in aliis ; » a Menardo « non temuleu- 
tus. » Aliter Hildemaro : « Hle dicitur sobrius, qui 
temperatus est, id est nec p'us nec minus quam 
oportet agit. » Eodem modo S. Denedic um inter- 
preiantur llernardus Cassinensis et Nicolaus de Fra- 
ctura. Et certe quod parcitateu in cibo et potu S. P. 
non hic intelligat ex sequentibus verbis, non multum 
edaz, colligitur. Sit. ergo cellerarius sapiens, matu- 
rus moribus, et sobrius, « ut per sapientiam cuncta 
disponat, per maturitatem morum levitatem indebi- 
tam fugia!, et per sobrietateimn seipsum temperet. in 
actibus et in verbis, » inquit Bernardus Cassi- 
nensis. 

Non mu'tum edax.]| Et hoc potissimum vitium in 
eellerario vitari volebant veteres monachi; unde 
Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii et alte- 
rius Macrii : Abbas, inquit (Cap. 12), « decernere 
debet quomodo debeat esse qui cellarium fratrum 
€ontineat ; debet talis tantummodo eligi, qui possit 
in omnibus gulx:e sux suggestionibus doiinari, et 
evangelico ordine fratribus suis victu:n gubernare. » 
Et Regula Magistri (Cap. 16) : « Cellerarius vero 


ipse írater ordina'ur, qui probatus fuerit ab abbate C 


fidelis et abstinens esse, quem numquam vicit ali- 
quando aliqua. desideriorum gula , vel qui non mul- 
tum amat manducare aut. bibere. » ld tamen maxime 
vi&re debet, cum extra monasterium cum szeculari- 
bus manducat : qua de re vile Joannis Gorziensis 
exemplum. 

&Q3 Non elatus.] Elaus. dicitur in superbia ele- 
vatus, audax, jactans et arrogans, » inquit Sma- 
ragdus. In hoc tamen superbiam ab elatione distinguit 
Hildemarus, quod elatio in spiritalibus, superbia in 
spiritalibus simul et temporalibus flat. 

Non turbulentus.] Turbu!entus ex Hildemaro «: di- 
citur obscurus , non sincerus, non hilaris, furibun- 
dus; veluti aer dicitur turbulentus cum non est sere- 
nus, id est lucidus. Sive aqua dicitur turbulenta cuiu 
h.n est limpida et lucida; ita homo dicitur turbu:en- 
tus cujus vultus obscurus est , id est non hilaris aut 
suavis. » Eodem fere inodo Bernardus Cassin., Nico- 
3aus de Fractura et Turrecremata. 

Non injuriosus.] Ad injurias inferendas contume- 
liasque irrogandas promptus. 

Non tardus.| « In obediendo scilicet mandato su- 

; perioris, nec in constitutam annonam fratribus etia 
tribuendo, » inquit Boherius. 

Non prodigus.] ld est, num s largus, aut profu-us, 
consumptor et. dilapidator bonorum monasterii, ne 
fort» ex «jus profusion: toiius monasterii ruina ma- 
naret. ita autem se gerere debet, ut anuui sumptus 
monasterii non excedant reditum ; quin imo nec t0- 
tum expendat, ui: semp r supersit aliquid pauperibus 
erogaudum, Íícr:uilisque casibus opportune possil 
occurri. 

Sed timens Deum.] Quod. est veluti. antedictorum 
coro larium, ad quod illa omnia referri debent. Qui 
enim Deum timue:it, predicta omnia facili negotio 
obser vabit. 


charitate cuncta admivistret, omnes fratres tanquam 
(ilios dil gat, eisque necessaria affatim subministret, 
nullum negligens, nullum spernens; et quia patris 
est omnium que familiam spectant curam susci- 
pere, apposite subjungit : 

Curam gerat de omnibus, sine jussioue abbatis nihil 
faciat.| Qux duo, licet. inter se pugnare videaniur 
(nàm curam gerere de omnibus haud potest, cui ui- 
hi! sine jussione facere permittitur), facile tamen 
couciliantur ex consequentibus. 


Que jubentur custodiat.] « Quod idem e:t, inquit 
Smaragdus, ac si diceret : Quod superius dixi de 
omnibus illum curam agere; de his, quee custodire 
jussus fuerit, curam gerat; de czieris vero rebus 
sine jussione abbatis nihil faciat. » Eodem mod» 
ratiocinatur Boherius in secundo comm. Quxnam 
vero sint illa quorum curam abbas cellerari» com- 
mittere debet, colligi potest ex Regula S. Isidori, in 


B qua hzc scribuntur (Cap. 19) : « Ad eum qui cellario 


praeponitur pertinebit sollicitudo eorum qua in 
promptuario sunt. Iste przbebit hebdomadariis quid- 
quid necessarium est victui mónachorum, hospitum 
et inlirmorum. Isto przsente dispensantur ea qu 
mensis deferenda sunt. Is etiam quidquid residuum 
sumptui fuerit pro pauperum usibus reservabit. Huic 
quoque lebdomadarius, expleta hebdomada, vasa 
sibi tradita exhibebit, ad perspiciendum utique si 
negligenter habita non 4/4 sunt ; ac denuo succe- 
denti bebdomadario coram isto tradantur. Ad hunc 
quoque pertinent horrea, greges ovium et pecorum, 
lana et linum, aviaria; sollicitudo cibaria adm ni- 
strandi pistoribus, jumentis, bobus et. avibus ; indu- 
stria quoque calceamentorum, cura pastorum seu 
piscatorum, » Et. ex Regu.a Orientali qu.e decernit 
(Cap. 25), ut cellerarius « omnia utensilia, quie in 
monasterio sunt, id es. vestem, vas, ferramentum, 
et quidquid usibus quo:idianis necessariim est, cu- 
Stodiat, et unamquamque rem proferens cum fuerit 
necessariuin, ab eo iterum ad reponendum cui utendo 
consignaver:t recepturus. Ad victum vero fratrum 
proferat et tradat septimanariis, ad condiendos cibos 
det necessaria secundum quotidianz expen-3 con- 
suetudinem, neque profuse, neque avare; ne vitio 
ipsius vel monasterii substantia gravetur, ct fratres 
patiantur injuriam. Sed et necessitatem infirmorum 
fratrum 2c laborem con-iderans, nihil xgrotantium 
desideriis neget ex his quae habuerit, quantum illis 
necesse fuerit : advenientibus diversis fratribus escas 
parabit. llzc erit cura custodis cella:ii, recurrens 
semper ad seniorum consilium, et requirens de om- 
nibus, et precipue de his qu:xe proprio intellectu non 
potuit adimplere. » θυ: postrema verba hunc sau- 
etx» Regule locum illustrant, ut scilicet. in his 
que dubiZ sunt, nec proprio potest adimplere 
intellectu, sive, ut loquitur Lanfraucus (Stat. c. 
9), in majoribus causis, sine abbaiis jussione ni- 
hil faciat. Optimum quoque erit quod ait Dernar- 


D dus Cassinen:is, si scripturam ei tradat, in qua dis- 


tinete. contineantur ea quorum ei curam committit, 
sive, ut loquitur Hildemarus, qux curare habet, « de- 
bet illi abbas constituere isto modo, v. g. : Sub cura 
tua sint infantes, liospites, infirmi, pauperes; servi 
etai, qui ad usum horti, vel coquin: sunt deputati, 
fleustomati, et illa generalitas monachorum. Deinde 
debet illi constituere hospitum curam isto modo, 
v. f» : Si venerint episcopi, aut abbates, aut comites, 
tali modo illis servire stude : si autem venerint cle- 
rici, c3uouici, tali modo servitium eis exhibe. .Si 
certe veueriut monachi, tali inodo illos reco lige. Et 
posuremo debet ili dicere: δὶ in his tib. duliietas 
venerit, me interroga, eic. » Additque, si tais. sit 
cellerarius, qualeu hic describit S. Benedictus, pus:6 
abbatem cuncta ejus arbivrio committere. 


Ut autem possit abbas aguoscere au. qu;e jubentur 
fideli er custodiat. celler:»r es, debet. ab. ev certis 


HD. 


S. P. FENEDICM 


$10 


temporibus rerum gestarum et administrat:e substar - À quanóo nee 1p5e in officio sibi commisso peccat, nec 


tize rationem repetere; id quod singu'is mensibus 
faciendum praescribit sanctus Fructuosus : « Quod 
per singuios menses expensum fuerit, per omnium 
capita mensium rationem suo. abbati faciat (praepo- 
situs, qui substant:am monasterii. dispensandain ac- 
cipiebat), et hoc cum tremore, et. simplicitate, οἱ 
vera cordis humilitate tanquam redditurus Domino 
rationem. » Et instituta Capitul. gener. ord. Cister- 
ciensis (Cap. 78) : « Major cellerarius semel in 
jnense, vel sxpius, si abbas voluerit, de omnibus, 
qu: accipit, abbati, vel quibus jusserit, computet. » 
Sed Institutiones eorum indefinite tantum decernunt, 
f£ 05 ut « major cellerarius, quando abbas voluerit, 
de omnibus quz accipit et exp ndit, alibati vel qui- 
bus jusserit computet. » Cassinenses vero voluat ut 
quilibet cellerarius computa, rationes, debita, et 
credita monasterii quater. in anno, hoc cst per sin- 
gulos quosque tres menses cstendat praelato et su- 
perioribus, qui omnes eadeni manu sua subscribaut. 
ldque juxta Gregorii pape 1X constitutionem, in 
qua hzc lego : « Ut domorum status certior liabeatur, 
singulis tribus mensibus coram abbate sen priore, si 
ibi non est abbas, et senioribus reddant oflicia es de 
suis officiis rationabilem coniputationem de c.nnibus 
expensis, et fideliter facientes abbates et priores bis 
in anno, scilicet in calendis Octobris, col'ectis annuis 
Iructibus ; et in calendis Apr.lis. statum domus suce 
in capitulo, vel coram seniorib:s, el etiam corum 
Visitatoribus cum venerint ple.arie manifestent, 
Abbas autem, vel prior, sive prapositus, qui in 
przedictis ratiocin:is gravia debita suppresserit [rau- 
dulenter, ab administratione quam obtinet penitus 
rep.llatur. » Ex con-titutione etiam Benedicti papae 
Xll, cap. 3, abbates, priores, seu administratores 
singulis annis. in copitulo generali rationem debent 
reddere ; cellerarii vero et alii. ofliciales ter in anno 
coram abbate et conventu. Sim:le aliquid babetur in 
Statutis Nigrorum Movachorum anno 1253 Londini 


edius. Vide Ottobonis legati in Anglia Constitutiones C 


apud Spelmannum ad aunum 1248. Ad Regul:e textum 
revertor. 

Fratres non. contristet.| Quod ita exponit Bildema- 
rus: « Nulli debet acrius responsum dare, sed. eis 
bo»num sermonem in ommbus tribuere ; » sive, ut 
ait Bernardu-, « Nibil faciat vel dicat per quo.! possint 
rationabiliter contristari : » verbi gra:ia, « In dene- 
pando qui deuet dare, vel in. dando tardius quam 
debeat, » ut loquitur Boher;us. 

Si quis aut. m fruter ab eo [orte aliquid irrationabili- 
ter. postulet, non. spernendo. eum. contri-tet , etc.| lta 
S. Benedieius, in monasterio S. Sequani cellerarius, 
et pos ea abba . Anianensis (Ja ejus Vita, n. 9, sac. 
iv), € juxia. p aceptuin Hegulae totis viribus sese 
componere, ac licita. petentibus sine inora. studebat 
largiri; ile. petentibus denegare, impossibilia ex- 
quireiutibus blande excusare. » Et ante eum sanctus 
Leolunus factus. cellerarius (Sec. 1 Bened.), « ita se 
reddidit providum, ut nec superpetenti daret aliquid 
superll;ium , nec iudigenti congruum  subtraheret 
alimentum. » Quid autem sive petenio, sive distri- 
luendo observari deceat, docent. sequentes versiculi 
ex Boherii iu primo comm. : 


In posceute novem, sex in donante notanda, 
Causa, tides, modus, locus, et penuria, tempus, 
At S, nobilitas, cum conditione petentis, 

Mens hilaris, festina manus, adsit que faeultas 
Dulcior affatus, discretio dautis, et ordo. 


Animam suam cus'odiat.] Qu:e verba ita. expouit 
Smarageus : « Nou. offendat in. his quas non sunt 
danda dando, aut qui respondenda 406 non «uut 
re-pondendo. » Cui concinere. videtur. Bernardus 
Cassiuensis his verbis : « lloc attinet ad fidelitatem 
tpecialiter, ut. videlicet sit fidelis con-ervator et da- 
tors alias enim. animai. suam male custodiret. » 
Addilgue : « Pizeterea. anim suam bene custodit, 


D 


alios peucare perinittit. Hoc autem verbum ad omnia 
illa qua contra Deum sunt vitanda, et cum Deo sunt 
facienda, large potest extendi.» Unde ctiam Cassi- 
nenses in suis declarationibus ad hac verba : « Cel- 
lerarii, inquiunt, non sic se immergant temporalibus, 
quin vacent spiritualibus ; sed sic transeant per bona 
temporalia, ut non amittant z:eteriia.» Et Bursfelden. 
ses ( Dist. 2, cap. 5) : « Cellerarius quamvis exemp.e 
M nile, eujus suscepit officium, circa multa solliei- 
lari et turbari necesse biabeht, non tamen se prorsus 
à cenventaalibus alienare, aut. silentium et quietem 
cell» penitus abjicere et abhorrere; $ed potius quan- 
Um Sunt opportunitas, necessariis expeditis ad opus 
Dei ei conventum, sed et ad cellam quasi ad. quietis- 
Simium et tutissimum portus sinum recurrat, ut le- 
gendo, orando, med.tando, turbulentos animi sui 
motus. ex cura et dispositione exteriorum  *trgentes 
sedare possit, et spiritualibus consolationibus refri- 
g'rari.» Sim I ter Constituti nes Fuliensium (Cap. 31): 
« Ne cura teinporalium rerum sic obrui se sinat 
cellerarius, ut. in. spiritualibus langueat ; cum ilz 
his tauquain admninistrz ancillari deheant. (Quare det 
Operam uL quam tarissime absit a clioro et offleie 
divino, a medita'ione et ali:s exercitiis regularibus, 
qua quidem illius officium non impediant.» Esdem 
raiione. ftegula. Magistri. prasscri it (Cap. 16), ut 
« quotidie cellerarius cuin. septimanariis coram ab- 
hate in. oratorio cum. congregatione communicet, » 
ne forte przttextu rerum gerendarum a colesti pane 
sumendo abstineret; quo magis omnibus ind get, ut 
j^ fortitudine cibi illius ambulet feliciter per iuvia et 
in34u0sa rerum temporalium, neve coniabesceret 
cor iliius intra se, si oblivisceretur comedere pauem 
8U1!/tl. 

Memor illius apostolici, quia qui bene ministraverü 
graaum bonum sibi acquirit. | Ita etiam Regula SS. Se- 
rapionis, Maearii, Paplinutii. et alterius. Macarü : 
« Studere debet qui huic officio deputatur, ut audiat, 
quia qui bene miuistraverit, bonum gradum sin 
acquirit, et anima Sus Iucrum facit.» 

Infirmorum, infantium, hospitum pauperunque ctm 
solliciudine curum gerat.| Quatuor. lic. potissioium 
cur:? ac sollicitudini cellerarii S. P. Benedictus com. 
mittit. Primo. infirmes, quorum curam ante omnia 
el euper omuia adhiberi voluit, ut sicut revera Chri- 
810, ila eS serviatur ; priecipitque abbatem attendere 
ne a cellerariis aut servitoribus negligantur. Eadem 
mente Grientalis Regula priescribit (Cap. 25) ut cel- 
lerarius « niliil ;egrotantium desideriis neget, ex his 
qu lahue it, quantum necesse fuerit, » Et antiqua 
Cluniacensis monasterii consu-tudines apud Udalri- 
cuin (Lib. 14, c. 15) : « Si quis fratrum adeo est in- 
lirmus ut de lecto surgere non possit, ad hunc 
quotidie suuumo diluculo sunul cum infirmario venu 
cellerarius,et de ominibus qu:e habere potestsciscitatur 
ab eo, quid sit, quod sibi videatur, ut przparet ad ejus 
recreationem. » Et. iterum (Lib. in, c. 11) : « Si quis 
dederit nobis decem solidos, aut pauciores, hi seu 
per cellerario sunt deputati ad hoc tantum ut fratri- 
bus infirmioribus vel aliquantulum. delicatis, absque 
lioc quod general:ter omnibus datur, aliquam possit 
impendere. cliaritatein.» Mirum prorsus est quauta 
sollicitudine hane regulie partem ob«ervaret ἰδ, Raiu- 
gardis in Marcinianensi monasterio. olim sanctimo- 
nialis et celleraria, quie, ut. scribit venerabilis ejus 
lilius l'euus abbss Cluniacensis (Lib. n, ep. 17) 
« Scripserat in mente sua quo unaquieque corporali 
iucommodo laboraret, et morbos earum vel qualib-, 
ten 801] cita adnotaveral, ut posset unicuique absque 
errore subvenire, cuni nihil eam. talium ccn ingeret 
ipnmoraie, Noverat eas ut. nobiles et. delicatas, ut 
(fragiles et intirinas, pro sexu, pro loco, pro usa 
multis egere; el. ideo mentern, ue quid eis. deesset, 
multo sollicitabat. angore. Occupabat eau servilium 
cura officiorum, et aucillarum Dei se famuam ese 
gavis*, vilia qu:eque ministeria procurabat. Variahat 


54i 


REGULA COMMENTATA. CAD. XXXI. 


"9 


εὐ Σ ὦ 


in eorde suo. diversos apparatus ciborum, et talium Α se habere noverit cum illo rege qui in vasis domus 


inezperia coquin:e. disciplinam addiscere cogebatur. 
Huic 2552, illi elixa, salsa isti, insulsa alteri provi- 
dere, sollicita circa frequens ministerium satagebat; 
praparabat ipsa, coquebat ipsa, inferebat ipsa; et 
ut nihil sibi de mercede periret, nihil sibi de labore 
jinminui patiebatur. Collegerat uno suo in corde 
aninos singu'arum. et quod unaqu;ieque mag 8 affe- 
claret a2noscens, effectu operis omnium affectibus 
con-orabat. » 

Secundo, infantes, « ut considerans in eis statis 
fragilitatem, et corporis teneritudinem, qu:e neces- 
saria sunt paterno :ininistret. affectu, » uti loquitur 
Smara;dus. 

Tertio, hospites, quibus advenientibus escas parabit 
ex Regula Orientali cap. 95. Sive, «t. praescribit 
S. Is'dorus (Cap. 19), « ipse prebebit hebdomadariis 
«quidquid necessarium est victui monachorum hospi- 
tum et infirmorum.» Observat etiam bic Ilildemarus 
1miOris fu:sse apud veteres monachos ut! cellerarius 
hospitum. euram gereret; successu vero temporis 
propter nimiam eorum mulitudinem, alios ad. id 
muneris constitutos. fuisse, illudque, quod FBRegula 
&. Benedi t cellerario. injuugit de cura. liospitum, 
intell gendum esse quando dicuntur in refectorio 
manduc ituri. Cujus senteutiam  conlirmare videntur 
Stainta S. Adelardi lib. n, cap. 3. 

Quarto, pauperes, quibus ex Regula S. Isidori 
quidquid residuum fuerit reservabit. Sed et juxta Re- 
gulain Magistri (Cap. 19), « Cellerarius eleemosynam 
faciat cuin jussu abbatis in praesentia ejus. In absen- 
tia vero liceat ei pe'eu i pauperi eleeusynam exhi- 
bere, propter pr:scep um Domini, qu d dicit : Omni 
petenti te tribue; οἱ item : Da, ne cui non dederis, 
ipse sit Chri: tus. » 

Utroruimque autem 6: hospitum et pau;erum omnt 
prorsus admiratione dignam sollicitudinem gerebat 
B. haingardis ( Petr. Vener. lib. ui, ep. 17), « Hos 
h«norifice 40$ suscipiens, istis soll.cite provideus; 


B 


Dei sanctificatis cum suis hibebat concubinis, et qua- 
lem meruit vindictam. » [ta. etiam ὃ. Basiliüs a4 
interrogationem (Hegul. brcv. interr. 145), « Quomodo 
qui opus faciunt, curam gerere dehlent instrumeuto- 
rum sihi commissoraum?» respondet : « Ut. eorum 
quz dedicata et consecrata sunt. De».» Et ad inter- 
rogationem (Ibid., interr. 145). « Si quid ex incuria 
amiserit aliquis, aut ex coutemptu abusus fnerit? » 
respondet : « Prorsus qui ab:sus fuerit tanquam 
sacrilegus : qui vero amiserit, tanquam sacrilegii 
auctor judicetur, cum omnia Domino sint dedicata, 
et Deo cousecrata.». Eadem omnino meus erat alio- 
rum /Egyptiorum monachorum, qui, referente Cas- 
&iano (Lib. iv, c. 20), « non. solum seipsos non es:e 
suos; sed et omnia quie sua suut, credunt. Domino 
consecrata; propt^r quod. si quid fuerit. monasterio 
semel il'atum, ut sacro-anctum cum omni decernunt 
reverent ἃ debere tractari : » et. item utensilia ac 
vàsa coquina « tanta sollicitedine curzque suscipien- 
te$ custodiunt, ue quid ex eis imminuatur et pe:eat, 
u: eredant pro misimis quibusque vasis tanqua:n. pro 
sacrosanctis 1ationem non. solum dispensatori prz- 
:enti: A4Q9, sed. etiam Domino reddituros, si forte 
aliquid eorum negligentia. [uerit imminutum.» Hec 
omma confirmat concilium — Aureliaueuse can, 7 
( Apud Durchard. |. i, c. 1329) : « Omnia. quz vc 
offeruntur cousecraia habentur in vineis, terris, silvis, 
utensilibus, vestimentis, pecoribus et reliquis pos- 
sessionibus ; el quse ecclesiis, sine dubio Chiristo, qui 
fponsus earum est, offernntur.» Ex hac porro do- 
ctriva recte infertur quod sequ:tur. 

Nihil ducat negligendum.| Ex va is substantiaque 
monasterii tanquam parvum nulliusve momenti. Certe 
vix cogitari potest. quam religiosi fue:int in rebug 
minimis prisci monacaui, quod vel uno exemp'o a 
Cassiauo relato stupebit aliquis. Narrat siquidem 
(Lib. iw, cup. 20) quod cum quidam (frater. coquine 
ministerio depuiatus, tria leiticulze grana ad terram 


ut nec iilis congrua, nec istis deessent necessaria. (ἡ decidere sivisset, ad »bbatem delatus ab. aeconomo, 


Cura tamen propensior circa pauperes erat, quorum 
egestas in corde mulieris sanctae przpouderabat, ut 
quos major premebat indigentia, inajor illis adhibe- 
retur prz aliis diligentia. -Ea de causa si quid de 
commissa ohedientia superesse peterat, in usus 
eorum devote expendebat. Erogabantur frequentes 
eleemosyu:s, vestes pro posse parabantur, aut eme- 
bhaniur novz, aut veteres sororibus subrept:e daban- 
Iur, omnibus secundum Evangelium petentibus 
ab»que qusstione quidquid cibi vel indumenti un- 
dequaque corrodere poterat, tribuebat : quosdain 
vero, quos filios ludens vocabat, quotidiano νεῖ et 
sumptibus reliciebat : pausabat in eis mens «edita 
Deo, et velut ab antiquis mundi laboribus requiesce- 
bat, nunc tandem reputans invenisse se locum [)0- 
mino , tabernaculum Deo Jacob; quidquid enim in 
pauperes dispergebat, sibi totum con;zregari gaude- 
bat, sciens proprium lucrum esse, quod ab aliis 
credebatur subs:aniie detrimentum. » — Egregium 
' plane charitatis in pauperes sanctx mulieris exem- 
plum quod utinam bene imitentur cellerarii. 

Omnia vasa monasterii cunctamque substantiam, ac 
€i altaris vasa sacrata conspiciat.| lc. verba noa 
Secundum omnimodam similitudinem accipienda esse 
docent antiqui ltegulze cominentatores, Hildemarus, 
Bernardus Cassinensis, οἱ Dolerius, sed. respective, 
e sic tractentur. secundum sui valorem, sicut. sacra 
vasa secundum sui diqnitutein, Verum, ut mihi vide- 
tur, non ita recte ad inenteimn S. P. Benedicti. vete- 
rumque monachorum, qui res monasterii. habebaut 
nou tanquam indifferentes, sed ut. sanctilicatas ac 
Deo vere sacratas, sicuti. patet. ex. [tegula S5. Pa- 
trum Serapionis, Macarii , Paphuoutii et. :lterius 
Macarii : « Nosse deheut ctiam fratres, atia quidqui i 
in monasterio traciatur, sive in. vasis, Sive du feria- 
δ ΘΠ, vel cetera. omnia Csse. sanctiticata. Si quis 
«c fratribus aliquid. negligenter. UÜractaverit, parie 


« velut inversor neglectorque sacri peculii judicatus, 
al oratione suspensus sit. » Nec minus profezto mo- 
vet quod de Benedicto Anianensi abba:e scribit Ardo 
ejus discipulus (In ejus Vita n. 52, scc. ww Bened.) : 
€ lanta erat ejus sollicitudo, ut si vel modica grava 
leguminum, vel exiguum porri com:e, cauliumque 
folia ab eo neelecta invenirentur, niox digna excom- 
municationis animadvertebatur sententia , cuju- pro- 
bar-tur esse delictum. Sin autem quis ei aquam ad 
lavandum porrigeret, et ut. $clet largius quam decct 
effunderci, peccatum. incurrere. fatebatur, eo quod 
d scretions non incederet ealle. » Siunle aliquid. le- 
gimus de «ancto Stephano abbate Obaziuensi in ejts 
Vita lib. n, n. δῷ (Tom. iv Misc. Daluz.) : « δ᾽ vero 
per porticum ambulans, vel in quocunque loco olera 
sive legumina per incuriam elapsa, terr:eque sparsa 
conspiceret, inox ea incurvus granatim, quanttim-ue 
modica colligebat , vocatisque quorum culpa decide- 
rant, pro Sua eos negligentia durius arguebat. » 

Neque avaritie studeat.] luc. spectat quod. in con- 
cilio Francofordiendi sub Carolo Magno decern.tur 
(Can. 4): « Ut cellerarii in monasteriis avari non eli- 
gantur, *ed tales electi sint quales Regula S. Bene- 
dicti docet. » Hac etiam referri potest quod prxscetri- 
bit Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii, et 
alterius Macarii : « Cellerarius debet talis eligi, qui 
possit in omnibus gula su:e suggestionibus dominari, 
el evangelico ordine fratribus suis victum gubernare, 
qui timeat Jud: scotentiam , qui ab iuitio fuit 
lur. » 

Xe ;ue prodigus sit aut exstirpator substantie mona- 
sterii. | Dando quie dare non debet. 

Ned omnia sensurate faciat.| Media ineedens via 
avairinam inter el prodigalita.em, ut etiam pr:escrib.t 
tegula Orientilis (Cap. 25) : « Ad vietuin vero fra- 
trii prolerat ac tradat seplimanariis ad eondiendes 
cibos, det uecessaria secundum quotidi:ure ex eusie 


$45 


S. P. BENEDICTI 


514 


consuetudinem, neque profuse, neque àvare, ne virio A solum nihil nubilum praferebat ; sed et si quas tri- 


illius vel monasterii substantia gravetur, vel fratres 
patiantur. iujuriam. » Regula Cujusdain ad virgines 
(Cap. 4): « Avaritiz et cupiditatis pestem omnino 
fugiat. Similiter sicut non avara, sic non sit prodiga, 
id est sicut dono omnipotentis Dei sub avariii:e vitio 
occultando subtrahere non debet; sic nec sine justa 
4410 dispensatione nimis fenerando communem sub- 
stantiam non debet dirip:re, sed omnia per discre- 
tionem temperando pensare. » Denique Petrus Da- 
miani. (Opusc. 15, c. 19) : « Cellerarius debet ofli- 
cium siti commissum tanta dispensationis arte per- 
agere, ut manum et aperiendo substringat, οἱ 
stringendo discretus aperiat : quatenus in eo et parca 
sit largitas, et pareitas larga. Summopere cavendum 
est ne parcitatem tenacitas, largitatem effusio men- 
tatur; s.epe enim vitium virtutis se specie palliat; 
quantoque quasi benurm esse quod malum est cerni- 
wir, tanto. difficilius emendatur, Bonus auteim admi- 
nistrator sic dispensat necessaria corporum, ut saluti 
eiiam consulat animarum, quia et parcendo sobrie- 
talem. nutrit, et largicudo inurmuratiouis vitium ne 
oriaiur obsistit. » 

Humilitatem ante omnia habeat. | Cujus ut exemplum 
aliquod omnibus demonstraret, antiqua fuit ordinis 
nosiri consuetudo , ut cum in cap.tulo. hoc regulae 
caput legeretur, cellerarius pronus cor»m omnibus 
veniam peteret de omnibus excessibus in couinissa 
5:0} obedientia perpetratis : « Lecta vero in capitulo 
el exposita predicta seutentia, inquit Lanfrancus 
(In Stat. c. 9), cum dicium fuerit a priore, loquamur 
de ordine nostro , staüm prostratus in loco ubi mos 
est dicat : Istam obedientiam quas mihi injuncta est, 
niea eulpa negligenter el tepide, et multa aliter quam 
op rtet tracto, etin ea in inultis offendo Duminuim et 
nostros seniores, mea culpa, et requiro inde absolu- 
lionem ve-tram et seniorum. (uo dicto absolvat e..in 
qui capitulum tenet de bis offensis quas ibi enume- 
ravit, et de omuibus reliquis qu: in eo sunt, ad cujus 
absolutionis finem responso ab omnibus cum omni 
devotionis affectu, ut mos e-t, amen, vadat ad pedem 
ejus, et deinde jubeatur ire sessum , etc. » ldem sed 
In sequenti capitulo przstabant Cluniacenses, ut patet 
ex Udilrico : « In. sequ«-nte. rursus capitulo veniam 
petit, seque reum de multis negligentiis per occasio- 
nem obediestize conlitetur. Absolvit eum prior, et 
Huperat ut. psalmum «quinquages.mum cum collecta 
pro eo ad sanctam Mariam comuniter ab omuibus 
cantetur. » Lodem fere inodo loquuntur mss. Con- 
suctudines S. Benigni Divionensis c. 58. 

Et cut. substantia non est qug tribuatur , sermo re- 
sponsionis yorrigutur bonus.] ldem priescribit ltegula 
GCujusdam ad virgines, cap. 4, et sanctus Dorotheus 
in doctrina 4, n. δύ ; et merito quidem, « quia sermo 
superbus ct malus etiam bonos viros convertit ad 
malum, serio vero humilis et bonus etiam malos 
mutat in melius, » ut dicebat abbas Macarius (Apud 
fiufin. |. m de Vit. Pat.,n.127). Debet ergo cellera- 
ri S mansuetus esse et lens, ut libera sit omuibus ad 
cum accedendi facultas ; multi enim maxime juniores 
suat timiut, qui ad morosum et iracundum vix aude- 
rént accedere , ac proinde multam rerum necessaria- 
rum penuriam ferre cogerentur. Egregium hujusce 
lenitatis exemplum praebuit B. Raingardis (Petrus 
Vener. lib. n, epist. A7) : nam « cum s2pe paupertas 
charitatis ejus divitis non responderet, tristabatur, 
dilebat; et 4uia satisfacere universis pro voto uon 
l'oterat, magno tormentorum supplico torquebatur : 
4.1} οἱ οὐ a uon babente muita exigerentur, se- 
cuuduin lteguiam paiientiam servabat it corde, man- 
suetudiaem referebat in. serinoue ; nec inanis ab ca 
recedere poterat, quam mentis Lilaritate ac verborum 
jucunditate replebat, In qua virtute ita priecelluit, ut 
Sorores omues ea defuncta attestarentur, nunquam 
por viginti fere annos, quibus inter eas conversata 
tSt, verbum aliquod duruin ab ejus ore vcl leviter se 
aud'Ssc. Sir semper liülar's, semper sucenda, non 


stiti:e nebulas in perturhatis mentibus a'iquamndo of- 
fendisset, sereno verborum lumine extiurbabat. » Vide 
Vitam S. Antonini abbatis Surrentini n. 8, 5856. tv. 
Porro in HRegu'a Cujusdam ad virgines pr:xscribitar 
(Cap. 4j, ut « quamvis quod petitur non sit unde 
δι ibuatur , nullatenus respondeat se non habere , sed 
dicat fideli voce : Dominus dabit. » 

Sermo bonus super datum optimum.] Quod cum 
mala voluntate, aut cum tristitia, vel iracundia tri- 
buitur. 

Fratribus constitutam annonam.] Quid hic sit annona 
explicat Smaragdus.his verbis : « Annonam dicit alie 
moniam ciborum , et omnem victum monachorum : 
hora euim nona veteres comedere solebant, et ideo a 
tempore ipso hor:e nonz, quo illi cibos sumebant, 
omnis victus hominis non incongrue nomeu accepit 
annona; ab actu enim et tempore multa derivantur 
nomina. » Eodem fere modo loquuutur Hildemarus, 
Bernardus Cassin., l'etrus Díacouus, citatus ab Augus 
διΐη0 a Janua ; Itichardus et alii. 

Sine aliquo typo et mora offerat.] Typus, s;ve, ut 
legit Hidemarus , « tvphus dicitur lanugo, id est 
herba viridis, 3qux? quz supernaiat, qua neque ia 
radicibus, neque in creme:to almuid habet, sed 
tantummodo aspectum habere dignoscitur, vel osteg« 
ditur; » οἱ quz , ut ait Smaragdus, «se ab aqua 
inflat, unde etiam amlitiosorum et sibi placentium 
tumor typus vocaiur. » Typus eti»m, si vim norainis 
attendamus, idem est ac figura : « τύπος enim Gra- 
cus est sermo quem nos figuram dicimus, seu for- 
mam, » inquit Smaragdus. Et Hildemarus : « Inter- 
pretatur tumor vel figura. » Ex quibus Bernardus 
Cassinensis ita infert : « Considerari possunt tris, 
videlicet quod uon debet cum (ποτὰ seu inflaiiope 
superbie; et quod non debet sub aliqua. indeceuti 
figura verborum; et quod moram noxiam, vel not 
bilem, vel scandalizautem in dando evitet. [ae 
enim est sine typo et mora dare. » [n Regula etiam 


C SS. Pauli et Stephani statuitur, ut « hi quibus in sin- 


gulis rebus custodia commissa est, convementi de- 
votione el charissima humilitate qu:e necessaria sunl 
sine mora et fastidio jubente seuiore iinistrent; 
nec per superbam inflat:onem dillerendo occasionet 
faciaut querelarum, per quas murmuratio contra eo- 
ruin laboreum, qui nobis in assignatis rebus cliarita« 
deserviunt, non debet excitari. » Tvpi etiam dicuotut 
febres frigide ; eoque forte respexit versio Gallies 
4. Constituuonibus sanctimonialium Vallis Gratia 
premittitur, bunc locum ita reddens, sans agir. eee 
[ro.deur chagrine et 419 dédaigneuse ; Guido Juve 
nalis vertit, sans [ascherie ; aliera. versio, sans. che- 
grin ; alia vero, sans urrogance. Nou desunt etiam qui 
typum hic pro excusatione interpretantur; alii qui 
typum et inoram idem es-e existimant, 

Memor diviu: eloquii , quid mereutur , qui scandaliss- 
veril unum de pusillis.] Namirum expedit ei ut suspen- 
datur in collo ejus mola asinaria , et demergatur in 
profundum maris. Terribile prorsus judiciuin ! quaue 
vis haud minus terrere debeat quod respondet 580- 
cetus Basilius (Regul. brev.) ad interrogationem «Quid 
δὶ ex negligentia res necessarias fratri non tribue- 
rit? » Scilicet « Perspicuum est lioc judicium ex ver 
his Domini cum dixit :  Discedite a me, maledicti, & 
ignem eternum, qui preparatus est. diabolo et angelis 
ejus : esurivi enim, el uon. dedistis mihi manducare; 
sitivi, el non dedistis mihi polum, et quiae sequuntur, 
el quoniam 1ualedietus qui facit opus Dei negligeo- 
ter. » 

Si congregato major fuerit, solatia ei dentur.] lia 
etiain lheguta. Taruateusis : Übi utilitas poposcerit, 
$.lat.um non deuegetuz, Solatium hic vocat adjutores 
fratres, unum aut plure-, a quibus nomihil levamui 
accipiat cellerarius. lic iu siatutis S. Adalardi Jl. u, 
c. 9, cellerarius junior appellatur. Apud Cluniacenses 
cellerarius tres quatuorve habebat suffragaueos, ut 
potet ex Ugalrico: « Hi sunt. quos cellerarius sul- 


545 REGULA COMMENTATA. CAP. XXXII. 516 


fraganeos habet. Primus, qui per omnia vices agit A habebat discipulos, quos dirigebat ad singulis aliquid 
ejus absentis, et de omnibus respondet, de quibus — dandum. Ideo evim in uno loco sede'^at, ut omnes 
solet et ipse respoudere. Secundus est qui annonam — qui necesse habebant aliquid ab illo petere, semper 
recipit quem οἱ granat»rium vocamus. » Et cap. — pr:esentei invenirent. » Apud Cluniaceuses ille di- 
sequenti : « Tertius e t suffraganeus ejusdem celle- — cebantur competentes hor:e quibus animi relaxandi 
rarii, qui vinum recipit et custodit. » Et sequenti ca- — gratia mutuis sese colloquiis fratres recreare debe- 
pite : « Et. hortulanus debet cellerario esse subje- — bant. )ta discimus ex Udilrico, cujus hzc verha 
ctus. » Eodem fere modo loquuntur mss. Consueta- — (Lib. ni, c. 41) : « Quoties loquuntur in claustro, ca- 
dines S. Benigni Divionensis (Cap. 38), scilicet: « Hi — merarius, vel ejus junior, qui clavem camera: portat, 
autem sunt quos habet suffraganeos : granetarius, — nunquam debet deesse; tunc. euim auditurus est. a 
custos panis et vini, et hortulanus. Est quoque pri- singulis quid ille, aut ille opus habeat; et nec ad ipsos 
mus horum quidam frater, qui ad solatium ei datus — pueros venire negligit, ut ab eis si. quid sit quo in- 
est, et per omnia vicem agit ipsius absentis ; et de — digeant , «ciscitetur. Ergo ea vice dat quidquid est 
omnibus respondet, de quibus et ipse solet respon- — dandum, ne si fratres, qui ab eo ad aliam horam, qua 
dere. Frater etiam, qui pisces comparat, sub eo est. — silentium est, qussierint, si'entiumn tenere nou. pos- 
Hic potest post vesperas de monasterio exire, et ad sint. » Et alibi sgens de his qux uon licet facere nisi 
obedienuam illam ire, quz huic negotio deputata est. — ad lioram loquendi, ita habet (Lib. n. c. 20) : « Si 
Hi omnes nequaquam debent obsiatere precepto et — quid opus habet ἃ camerario quaere, tunc maxime 
voluntati cellerarii, nisi tale quid przcipiat, quod sit — quierit. » Idem przscribunt Divioneuses S. Benigni 
damnum ecclesis. » Horum omnium officia descripta B Consuetudines c. 45. Quod mec obscure iusinuant 
hahes tum in praedictis Consuetudinibus, tum apud "" Hildemarus et przcitati Smaragdus et Bernardus 
Udalricum. Cassinensis, cum lioras competentes esse asserunt, 
Horis competentibus, etc.] Horze competentes Sma- — quando sileniium tenere fratres non debent, sive 
ragdo sunt « hora convenientes, et congruentes, — legere, aut orationi vacare ; iuem sit judicium de tem- 
quando u rumque licet utrisque, id est, et petenti pore laborss, et coiestionis, quo strictum fratribus 
petere, et dare donanti, Nam quando vel lectioni, vel — silentium indictum est. 
orationi debent vacare, silentiumque tenere (inquit) Dentur que danda sunt, et petantur que petenda 
ni«i causa necessitalis nec pelere nni, nec donare — sunt.| Hic tacite omnia superflua 86 statui. monastico 
licebit alteri. » Simii fere modo Bernardus Cassi- contraria S. P. Benedictus resecat, cellerarium astrin- 
ne :8is horas competentes vocat, « quando fratres non — gens ad solas res necessarias distribuendas; dentur 
suut in aliis va:de necessariis occupati; non enim — qud danda sunt ; Οἱ [fratres ad. petenda que vetenda 
sunt 413 hore competentes ad petenda necessaria — sunt, et non alia. 
de nocte; vel quaudo fratres psalmodi:e vel lectioni Ut nemo yerturbetur neque contristetur in domo Dei.] 
vacaut ; unde illis horis, nisi necessitas urgeat, non Hoc est in monasterio; « Vere enim inonasterium 
debet cellerarius aut alii officisles inquietari. » Ad- — domus Dei est , inquit Richardus de Sancto Angelo, 
ditque: « Dicunt antiqui Patres nostri quod cellerarius — quia ibisemper oraiur. » Addit Nicolausüe Fractura: 
uebet habere certam sedem, et ibi debent eum inve- ὀ « In quo Deo servimus. » Vel eti m, « domus Dei 
nire subolficiales sui, ut non quzratur per monaste- — bonorum monachorum sanctissima corda, et eorum 
rium. » Ubi respicere videtur ad ilia verba Hilde- — sunt purissima habitacula, in quibus mundissunum 
tuari : « Ferunt quia apud antiquos mos fuerit, quia C Domino suo praebent habitaculum, » ut loquitur Sma- 
cellerarius in cathedra in loco suo noto sedebat, et — ragdus. 


QE 
CAPUT XXXII. 


De [erramentis vel rebus monasterii. 


&lA* Substanti: monasteriiinferramentis vel ves- — dum sibi in ipsa assignata fratres vicissim f succe- 
tibus, seu quibuslibet rebus provideat P abbas fratres — dunt, sciat quid dat aut quid recipit. Si quis autem 
de quorum vita et moribus securus sit^;et eissingula, — sordide aut negligenter res »nonasterii tractaverit, 
ut utile judicaverit, cousignet custodienda 4 atque —corripiatur; si non emendaverit , disciplinz regulari 
recolligenda. Ex quibus abbas brevem * teneat : ut — subjacear. 


8 Oxon., Cone., Flor.,. Cass,, Substantia. d Oxon., Constituenda. 

b Oxon. et Lyc., pravideat. 5. AI., breve. 

« Hild. deest, si. f Qxon., Cass., Conc., Conch. Hadr., vicibus, 
COMMENTARIUS. 


Substantie monasterii. | Quid substantie nomine D dum, » inquit Richardus de S. Angelo. Ubi ferramen- 
hie intelligatur, explicat Bernardus Cassinensis bis — torum nomine omnia intelligit. iustrumenta quibus 
verbis : « Substantia pro rebus illis quibus vivimus — inter laborandum fratres utuntur, « sive sint ex fer- 
et subsistimus, vel qu:e ad nostram substantiam sunt ro, sive ex :ere, sive etiam sint vasa de lignis, » ait 
cooperativa intelligitur. » Quod quasi exponens Ri- — Bernardus Cassinensis. Et llildemarus : « Ferramenta 
ehardus de Sancto Angelo ait : «Puta granum, mile- — attinent ad sappam, ad secureni, seu dolatoria, et 
mum, hordeum, et similia. » Rectius tamen meo ju- reliqua his similia. » 
dieio Boherius in secundo comm. sub-tantiam hic Vel vestibus. | lunc locum non ita recte videtur 
jaterpretitur pro rebus mobilibus monasterii; quod — intellexisse Hildemarus, cum dicit: « Vestes attinent 
et in consequentibus fatetur ipse Bernardus; indieat- — ad vesti «enta illa qux» debent in. operam liabere . 
que haud obscure sanctus P. Benedictus cum sub- — quando operantur aliqnid quod cis ἃ priore injun- 

jicit : ctum fuerit; » naui S. Benedictus hic loquitur de qui- 

Fn ferramentis.] « Videlicet utilibus ad laboran-  buslibet vestibus. 


21 S. P. BENEDICTI 


518 


Seu quibuslibet rebis, | « Ut. privilegiis et aliis A — Deinde vult S. Benedictus.alterum ab abbate con- 


minimentis, 415, vasis argeuteis, libris, ornamentis 
ecclesiasticis, bladis, vinis et a;tis pretiosis, qu:e non 
debentextia monasteria poni, » ΠῚ Boherius. lecte, 

Provideat abbas fratres de quorum vita et moribus 
securus sit.|Quos magister vult «tide divina constriu- 
gi, ut timore vel testinionie Dei fidetiter. possint 
eommissa implere; » et quorum «x Regula Cujusdam 
ad virgines (Cap. 417) « et sollici. udo animi vigeat , 
et couscienti:e (rmitas sit probata. ». Et cer:e quod 
ile his, postquam egitde cellerari» S. Paterimm: diate 
pertiractat, haud obscur* insinuat (Cap. 15), « quia 
iisdem omnino qualitaiibus vos esse constititos corn- 
venit, quibus ille, ut loquitur Gerardus Delga moua- 
chus, hoc est, nt sint sapientes, maturis moribus, etc. » 

Εἰ eis singula ut utile judicaverit.| Utile, inquam, 
monasterio quidem, non sibi , infit Bohlerius ; et hoc, 
€ habito scilicet consilio cum omnibus fratribus, vel 
saltem cum senioribus ; » uti idem explicat juxta sui 
temporis inorern. 

Consignet. custodienla atque. recolligenda. ] Finito 
scilicet labore manuum. Vu't igitur sauctus Benedi- 
ctus hoc capite primo unum ab abbateinstitui custo- 
deii instrumentorum ; idque juxta priscorum mona- 
ehoriun consuetudinem , quam videre est in ltegula 
sancti. Pachomii (Art. 66 in cod. Ticgul.), que id mu- 
nis ei qui post prepositum secundus est, commtir. 
« Cum ad domos suas pervenerunt, ferramenta, qui- 
bus opus fecerant , et gall.cas traden! ei, qui seeun- 
dus est. post. praposituui. domus; et ille inferet ea 
vespere ia cellulam sepacatzn , ibique concludet. » 
In ftegula SS. Pauli et Stephani (Cap. 55) : « Euntes 
in qualecunque opus, ferramenta necessaria is qui 
iuter ipsos vadit prior, acustode fer ramentorum mane 
annumerata suseipiut, et uni de ininoribus ex his 
qui eum eo ituri sunt, qnem ad hoc idoneum viderit, 
eustadienda ass'guet. Qiio opere completo, ab ipso 
sollicite ipse recipiat ; et eustodi. contradat ut. nihil 
Jepereat oblivioue solita, et negligentia plurimorum.» 


In Regula sancti Isidoit (Cup. 19) : « Strumentorum C 


custodia et. ferrameuntorum. ad unvin, quem Pater 
monacliorum elegerit, periucbit; qui ea operantibus 
di-tribuat , receptaque custodiat. » In Regula sancti 
Ferrevli (Cap. 7) : « Ferramenta vel utensilia quie- 
libet ar.ifieum sub uno reconden.ta sunt conclavi, et 
custodia unius fratris iudustrii et providi ; quique se- 
gregatim illa idoneo collocans loco, prout res expetit, 
poscentibus ad operandum  frairibus tribuet, atque 
ad vesperum suis ea colligeus loc's, curam habebit, 
ne quid de bis aut pereat, aut per uegiüigentiam aeru- 
giuet, vel qualibet occasione vilescat.. » Denique in 
ltegzula Magistri (Cap. 17) : « Ferramenta monaster.i 
in uno contineantur cubiculo, et uni (rairi cujus di- 
ligentiam abbas agnoverit, eorum. conservandorum 
curam committat ; qui quotidie fratribus ad facienda 
opera eonsignet ad numerum; et a disjungentibus 
similiter. munda ipse reci: iat et reponat. » Sanctus 
vero Basil.us (/tegul. fus. cup. 41) de cura ferramen- 
Lorum sive utensilium ita. decernit : « Cura instru- 
mentorum, utensilium pr:ecipue 416 quidem unius- 
eujusque operis artificem coucernit, ut arti sux 
deputata custodiat. Si vero contigerit aliquando ut 
siquid illorum negligatur , tanquam commune om- 
nium bonum ab iis competenter colligatur, quorum 
primum conspectui objeetum fuerit : licet enim illo- 
rum usus sit separatus, et quibusdam peculiariter 
»eputatus , utilitas tamen ip-orum communis est : 
auam si quisquam tanquam ad se nihtl pertineniia 
aliarum artium. instrumenta contempserit, animi 
alienati notam habebit. Neque tamen convenit arti- 
lices. in-trumentorum suorum dominium sibi ipsis 
vindicare; ita ut nolint ipsorum usum prieposilo 
fratrum ad. quamcunque rem |; jlle velit permittere ; 
vel sibi ipsis id potestaiis usurpare , ut illa vel vcn- 
dant, vel commutent, aut alio quocunque modo ab- 
jiciaunt, vel alta ad ea quie liabent aequirant. » 


stitui fratrem qui curam gerat vestimentorum : cujns 
exemplo sanctus Fructuosus h»c statuit (Cap. 4) : 
« Quidquid in veste vel cultu est monachorum , uoa 
peculiariter apud unumquemque habendum, sed sub 
manu uuius fratris spiritualis in una celia reconden- 
dum est; quique, cum necessitas poposcerit, petenti 
cuique congrua staturze mutatoria tribuat. » (lic apud 
nostros dictus est camerarius, cujus officium ex anii- 
quis Farfensis wonasterii Consuetudinibus mss. accipe: 

« lpse camerarius debet procurare cum alio fratre 
omnium vestimenta fratrum, emere, atque invenire, 
οἱ distribuere ad unumquemque prout condecet, et 
in loco est constitutum : videlicet ut omnihus fra- 
tribus det per singulos duas staminias, simili:er fe- 
moralia, duas tunicas, et duas cucullas cum latis 
manicis, duas pelliculas cum strictis manic:s, et lei- 
liam enum largis; caligas distribuat nocturnales. et 
diurnales , pedules ad arcendum f[rigus. Duo yaria 
dentur ex nocte, et duo ex die, et ad unumquemque 
vagina cum cultello, praeter scriptores, qui duo ha- 
beant, et corrigia ad cingendüm. Tabulz, acus, 
pecten, cum indumento, capellum in capite, qui alio 
nomine capitium vocatur. In lectulo ad unummqueim- 
que deputetur iena. cum pellicula investita , sagum 
laneum , capitale. Vestiinenta sive calciamen a dum 
tumpitur, seu suitur *, unusquisque [rater lavet im- 
prius; deinde aute ostium auvitorii deferat, et ca- 
inerarius accipiat , et deportet ad -»artores, ut eimen- 
dent. De fratribus nullus debet perzere ad ipsos, nec 
aliquam emendationem facere de vestinients  se- 
cundum suum libitum, nisi que consueta fuerit muo- 
nasterii, et camerarius ordinaverit : qui aliuim fecerit, 
disiriete dijudicetur ab omnibus fratribus, ut ceteri 
metuant ; nam et ipse frater semper sollicitus sit, ut 
cuicumque viderit vestimentum, ct ex fratribus quod 
aliquam repreliensionem habeat, ut emendetur vel 
auferaiur ; quia ad ipsum respicit, si neglexerit. Lecta 
cum priore írequeunter provideat, ne alicui aliquid 
veniat, Paleas vel fenum ipse cum sarioribus babere 
faciat octo dies ante festum Principis apostolorum 
in singulos lectos. Liuteamina opportuna manibus 
sive pe libus ipse provideat : similiter- mantiles refec- 
torii. Videat ut semper 417 precepta abbatis cus- 
todiat : similiter faciat prioris, vel decani, seu illius 
qui ordinem tenuerit, quando abbas ab-ens fuerit ; 
et nulla habeat sub sua cura abscouso tam ille quam 
secretarii vel cellerarii, quie uousint przcognita priori 
vel decano, Similiter de ounibus obedieutiis, quia si 
ad jud cium venerit, et aliquid inveutum fuerit ab 
aliquibus ex ipsis fratribus, ipsi proprium deputabi- 
tur, et iu poena iuergitur, sicut ex ionasterio beati 
Gregorii pape contigit de Justo mouaclio, et ex mul- 
tis aliis ceeuobiis jam experti sumus. In coquina re- 
gulare, sive familiare, omnia uteusi!ia , *ive caccavi 
praparentur ab ipso, prater boucos el scutellas, 
quie dentur a cellerario et praeposito. » ljusden etiam 
officium descriptum habes in mss. Consuetudinibus 
Sancti Benigui c. 45; iu Statutis Laufranci c. 7. et 


D apud Udalricum 1. ni, c. 11. Ex quo etiom discimus 


ad eum quoque pertinuisse mouasterii pecunias ser- 
vare : id quod confirmat Hildemarus , cum explicans 
illud sancti Benedicti, Ne dissimulaus ast parvipena-us 
salutem. animarum, hac scribit. (Comm. in. Rega. 
S. D. cap. 2) : « Abbas habet vestiarium plenum 4i- 
vitiis, et videl fratreu) uecessitateu habentem : i36 
talis tirnens ne suuui vestiartum miuoretur, non sut- 
currit frau patienti necess.tatem, ast cellas infirinte 
ruin non restanrat propter avaritiam ; hic talis ma- 
nifestat se plus studere rebus terrenis quam de s ;lut6 
frais. » Et Joannes Diaconus in lib. 1 de Vita saucti 
Gregorii pap:e, c. 10, ubi referens insignem in nau- 
fragum pauperem sancti Patris charitatem, liac liae 
bet (Sac. 1 Bened.) : « Cui liberalissimus Pater, aecete 
δι vestiario , alia sex numismata dari. priecipiens, 
coguovit iu vestiario. nihil nu:visma'um unde possel 


" zeusas et ey octavis exigunt ut leeatur, rimpuntur, et, dissuuntur. τη τὶ 


$19 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXI. 


50 


eorsolari naufíagum remansisse. » Idem videre est À omni excusatione, dilatione ac contradietione r-- 


in. tegula saneti Isidori c. 19. 

l'rzeter ferramentorum vestiumque custodes, alteri 
et;am committebarur eura conservandorum diploma- 
Lun, privilegiorum, chart:rumque monasterii; qui 
«mnia debito in ordine disposita, tutissimo in luco 
inclusa servabat; apud Floriacenses quidem in turri- 
«ula, ex Tortorü lib. de Mirac. S. Denedicti, c. 97 ; 
in Croylandensi morasterio in chartaria arcu lapideo 
per totum costecta ex. Ingulfi historia. Croylandensi 
(Ad «nn. 1091): quorum exemplaria pluribus in 
ocis aliquando deponebant, nt videre est in Chronici 
Ramesiensis parie secunda, cap. 7. [n typico seu Re- 
gula lrenes August:ze cap. 19, li:ec cura committitur 
vasorum sacrorum custodi. 

Alteri insuper lib:i custodiendi dabantur. fIuic obe- 
dientie custodem sacrarii sanctus Isidorus depu:at 
(In Reg. c. 9), prxescribens, ut « omnes codices custos 
sacrarii liabeat deputatos, a quo si gulos singuli fra- 
tres accipient, quos prudenter lectos vel habitos sem- 
per post vesperam reddent. » Apud nostros hoc of- 
ficium przcentor] demandari solebat, quem propterea 
srmariun, 2b armario in quo libri recondebantur, 
appellabant. Illud in Fuldensi monasterio olim exer- 
€uit Gerholins presbyter ex Rabani carmine 16, in 
Tolosano B. Mariv S. Gera!dus pestea episcopus 
Bracarensis (Misc. Baluz. tom. (8), qui « quia divinae 
Scripturz pabulo refici magnorere exoptabat, arma- 
rii, in quo libri divini reponebantur, custos facius 
A18 est, iu cujus oflicii obedientia annis multis 
perduravit, » inquit f'ernaldus in ejus Vita n. 1. Sed 
ex Regu!'a Magistri cap. 17, custos ferramentorum et 
libros et diplomata sub sua cura habebat. 

Quod de sancto Geralo scribit Bernordus eum in 
armarii obedientia annis multis perdurasse, non sic 
capiendum est, quasi ad vitm officia monachis es- 
$ent commissa, cuim potius singulis annis renovata 
fuisse consians sit traditio, quam colligere licet ex 
sancto llierenymo de Tabennensibus referente (Praf. 


imotis, etiam non requisiti (scilicet sinzulis anuis pos: 
redditam su» administrationis rationem) in. maun 
abbatis administrationibus suis, nih! penes se vel 
alium. penitos retinentes. Abbates tamen eos resti- 
tant, quos invenerint fideliter. ministrasse, ut sic 
servetur οἱ devota huniilitas in subjectis, el utilis 
providentia in pr:elatis. » 

Porro isthzc oftici»lium institutio ab antiquis mo- 
nachis in oratorio celebrata fuisse videlur : nam et 
claves ohedienti: sux desuper altare accipiebant, 
quemadmodum praescribit sanctus 3urelianus in Re- 
gula ad monachos, in cujus cap. 21 sic lego : « Qui- 
bus claves de cellario, cannava, horreo, posticio, et 
oratorio tradenda sunt, probatz 4419 :int person:v, 
et desuper altari vel Evangelio vas accipient, scies- 
tes se reddituros Deo rationem de miuisterio sibi 
credito ; » qu:e verba desumpsisse videtur ex Regu!a 
sancti Cesarii ad virg., cap. 50, uhi h:ee legunur : 
« Quz cellario, sive cannavir, sive vesiibus, vel co- 
dicibus, aut postitio, vel lanipendio pr:ponuntur, 
super Evangelium claves accipiant, et sine muriuu- 
ratione serviant reliquis. » Eadem verba sui? item ad 
virgines Re-ulz cap. 62 inseruit sauctus Donatu-. 
His accedit Typicuni seu Regula Irenes August:e pru 
sanctimouialibus; qua ritum instituendi. officiales 
describens, ita habet : « Quoties opus fuerit quam- 
dam institui ad quodlibet officium, claves quidem 
aute sacrum adytum ponentur, et unà cum illis verba 
eju-dem officii ex przesenti imperii mei typico trans- 
sumpta. Trisagio autem dieto, acceuet quie ad illud 
officium des:guata est ; et facta triplici geuuflectione, 
acceptisque clavibus, caput postea przfecte inclina- 
bit, prius procedens ad peles ejusdem, e! postea 
surgens. lla vero eam  instituet h:ec verba dicen: : 
Immaculata et gratia plena. Deipara designat te ad of- 
ficium illud. In quibus vero officiis claves non sunt, 
ai institutionem suflicient e, usdem institutionis verha 
a praefeeta prola:a, et acceptio descriptorum de siu- 


in Reg. saucti Pach., n. 8), quod singulis annis mense C gulis oflticiis statutorum ex loco, qui ante sanctuni 


eui vocabulum est imesore, id est Augusto, « dispo- 
nuntur monasteriorum capita, dispeusatores, prxpo- 
siti, mini-tri, prout necessitas vostulaverit; » ex 
Leo;c Ostiensi ducente morem fuisse apud Cassinen- 
ses (Chron. Cass. l. 1, c. 51) ut pridie calendas Sep- 
tembris omnium in circuitu monachorum conventus 
fleret, iu quo « sequenti die ordinabantur et. descri- 
bebantur, aique destinabantur in obedientias per 
singulas prout opportunum erat provincias; » ex 
Vita sancii. Joannis Gorziensis (Num. 75, sec. v Be- 
ned.), quem Einoldus abbas diversis exercere mutatio- 
nibus non destitit; cujus euam diversa officia descri- 
b:t Joannes abbas Mettensis his verbis : « Jassus 
prepositus, paret (continuo.) Pripositura deposita, 
decanus esio; jugum quietus admittit. Eo aliens cel- 
larium cura, mauum illico. profert, Alio ibi succe- 
dente, vestes fratrum serva ἢ nihilo plus reluctatur. 
Sie hospit bu:, sic, si ita contigit, iulirmis, sie qui- 
busque aliis imperatis summa eu alacritate morz 
nescius miuistravit; » ex Vita sancti Guidonis abba- 
tis Pomposiani (Boll. 51 Mart.), quem Guillelmus 
albas « per omnia oíficia monasterii, per serics tem- 
porum constituit, » uti scribit anonymus in secunda 
il'iu«s Vita n. 5 (Spicil. tom. V1); ex Fulcuino de 
gestis abbatum Laub ensium cap. 19, ubi obedientia- 
rum commutationem annuam aiiquid. regulare esse 
asserit ; ex Ekkehardo in lib. de Casibus sancii Galli 
cap. 15, ubi liie scribit : « (Quot annis more Romauo 
olfícia apud nos mutari solent, » Denique ex Hilde- 
maro, qui fratre. in inferioribus ministeriis sibi per 
vices succedere debere asserit. Poterani tamen, si ita 
probasset albas, plures per annos. in eodem officio 
continuari, praesertim celierarii, decani, et prae: osit', 
ut docet idem Ilildemarus, decerniturque in Statutis 
reformatoriis monachorum Benedictinorum provin- 
€i Narbonensis a Gregorio IX approbatis, cap. 1, 
his verhis (Spicil. t. Vl) : « Et renuntient absolute, 


adytum situs est, ut dictum est. Oportet. autem, ut 
unaquaque officialium specialia st.tuia. commis-i 
sibi officii e loco ante sanctum adytum sito accipiat ; 
ut consideret, et unde olficium desumat, et cui. pol- 
lieeatur se illud administraturam. » 
lstas autem obedieutiz su:e claves ad zonam ap- 
ensas deferre solebaut, ut colligimus ex Vito 3. 
faxiinini abbatis Miciacensis n. 35 (Sac. 1 Ben., p. 
587) : « Cum ergo, ut jam pr:xfatum . est, sanctus 
vir a cingulo solutis clavibus januas aperuisset, etc. » 
Sed de his satis : ad Regulie textum revertor. 
Ex quibus abbas breve ieneat.] Dreve hoc loco 
« appellatur scriptura metnorialis, quam debet abbas 
habere in. ehartulario suo, » in quit Bernardns Cas- 
sinensis. Hujusce vocis apud veteres. vari: fuerunt 
aceeptiones, de quibus audiendus est Baronius : 4 ΕΔ 
vox, ait (A4 aun. 1í2. n. 10), penes antiquos di- 
versi reperitur esse significationis : nam apud Opta- 


D tim Milevitanum brevis dicitur charta. illa. in qua 


conscripta essent bona ecclesiastica, quam nos 15] - 
latius dicere solemus inventarium : alio nomine idem 
Optatus. vocat. commemoraltorium. Eamdem  vcceu 
in enmdem sensum usurpat sanctus Augustinus con- 
tra Cre:con:um, οἱ Gregorius papa. Sed. et Cassic- 
dorus pro. reziis jussionibus ; nam "l'heodoricus a4 
Gemellum scribens, ait : Admonitio nostra nou 
deerit, ut instructior reddaris dum ivfrascriptis bre- 
v bus definita susceperit. Verum apud Lampridium 
eadem vox pro matricula, seu catalogo, in quo no- 
mina Sceriherentur, accipitur, sicut et in codice Jus- 
Hinianeo et. citatis aliis locis superius. » Hactenus 
Baronius, Breves etiam, seu. brevia dieuntur [toma- 
norum pontilicum litter:e, apostoliea auctoiitte date. 
Praeterea in monasteriis hrevis diecbatur charta in 
qua aitaris uinistri aliique officiales chori notabantur ; 
quo sensu. sumitur in cap. 5 420) Monachorum 24 
Augiam d rectorum, « ut sint. equideui quotidie szxy 


55i 


S. P. BENEDICTI 


552 


per brevem deputati fratres sacram offerentes. obla- A dunt.] Πα verba confirmant annuam, quam snpra 


tionem, etc. » Denique hrevis dicebatur schedula 


illa quam ad annuntiandum fratrum defunctorum - 


obitum ad diversa mittebant monasteria, atque ila 
passim aceipitur apud Udalricum, et in antiquis or- 
dinariis ritualibusque mss. Sed hoc loco brevis, sive, 
ut loquitur S. Benedictus, breve significat chartam 
bonorum monasterii meiuorialem, de qua hzc de- 
claraut Cassinenses (Decl. Cass. in cap. 52) : « Qui- 
libet officialis intra. tnensem a die publicationis 50:8 
faciat. inyentarium de rebus monasterii, quae perti- 
nent ad suum officium. Et przlatus habeat apud se 
inventarium universale omnium rerum tam imobi- 
liun quam iminobilium monasterii, ne perdantur ; 
quod etiam visitatoribus exhibeatur. » Et Benedictus 
papa XII, in sua pro monachis Benedictinis constitu- 
lione priscribit (Cap. 13), ut ab omnibus superio- 
ribus fiant inventoria et registra « in quibus scribatur 
quol mowuachi in quolibet loco ipsarum adiministra- 
tionum juxia ipsius loci facultates possint et debeant 
commorari ; el in quo s!atu quilibet recipit ec- 
clesiam, monasterium, vel prioratum, seu adminis- 
trationem, et inter alia qua exstent, vel deficiant 
animalia, et qualia, quanta blada, vina, et czetera 
victualia, et moneta, vasella aurea, vel argentea; et 
qu:e, et quot, et quibus ecclesia, monasterium, prio- 
ratus adininistratio, seu locus hujusmodi debent ; et 
qu:?, el quot, et a quibus debentur eisdem, et sub 
quibus obligationibus debent, et debetur eisdem; et 
qua, el quot, alia bona mobilia, vel vasa sive orna- 
Wenta, vel supellectilia et similia inihi fuerint. » 

Ut dum sibi in ipsa assignata fratres vicissim succe- 


diximus, obedientiarum mutationem, quz etiam am- 
plius patet ex eap. 55, quo pr:zescribitur, ut ad hospi- 
tum coquinam ad annum ingrediantur duo fratres. Ex 
liernardo tamen Cassinensi « Cellerarius, seu decani, 
aut przpositi non succedunt per vices. » [ta ille, ba- 
bita ratione ad usuin sui temporis. 


Si quis autem sordide aut negligertzr res monasteri 
tractaverit, corrip'atur ; si non emendaverit, discipline 
regulati subjaceat.] Hoc est, ducatur per sex gradus, 
de quibus supra, ex [lildemaro in cap. 3, ex Bernar- 
do Cass. et Nicolao de Fractura hic. [In Regula vero 
Orientali decernitur (Cap. 15), ut « in qualicunque 
omnino arte, quz exercetur ἃ fratribus, si quid pe- 
rierit, et per pegligentiam fuerit diss'patum, iucre- 
petur a Patre minister operum ; et ipse iterum in- 
crepet alium, qui opus perdiderit, duntaxat justa 
voluntatem et prxscientiam principis, absque que 
nullus increpandi fraurem habebit potestatem. » |a 
Regula S. Caesarii ad virgines : « Si quae vero vestis 
menta, calceamenta, utensilia negligenter expen- 
denda vel custodienda putarint, tanquam interverso- 
res rerum monasterialium severius corrigantur. » 
Denique in Regula Magistri : « Qui vero (rater non 
mundum ferramentum a terra de agro revocaverit, 
accusatus 421 ad mensam a custode ferramentorum, 
pene nounne in refectione in portionem panis sul 
unam quadram minus accipiat usque ad satislartiu- 
nem vel emendationem promissam ; quia exinde 
ruginat ferramentuih, cum mundum non fuerit po- 
situm. » 


———BMMMDADEDRRDND EUER ADRDAPUNDERREREEEERDQEREEEEAERDODEUADP ERRARE 


— A QaÜÀ D REED RR 


CAPUT XXXIII. 


Si quid debeant monachi proprium habere. 
Pracipue hoc vitium peculiare radicitus amputan- C quidquam liceat habere quod abbas non dederit a5 


dum est de monasterio, ne q«is prrsumat aliquid 
dare aut accipere sine jussione abbatis, neque aliquid 
habere proprium, nullam omnino rem, neque codi- 
tem, neque tabulas, neque graphium, sed nihil 
emnino * : quippe quibus nec corpora b sua, nec 
voluntates licet habere in propria potestate *. Omnia 
vero necessaria a Patre monasterii sperare; nec 


ἃ Oxon. deest omnino. 
* Hild., propria corpora. 


periniserit. 
Omniaque omnibus sint communia, ut scriptum 


. est : nec quisquam suum aliquid dicat aut przesumst 


(Act. 1v). Quod si quisquam huic nequissimo vitit 
deprehensus fuerit delectari, admonitus semel d 
jterum, si uon emendaverit, correptioni subjaceat. 


* Oxon., llild., Ebrul., Faron., Vict. uterque, te 
luntate. 


COMMENTARIUS. 


Cum ea sit pecunis aliarumque rerum tempora- D animo penitus extrudenda : von enim tam effect 


lium natura, ut picis ad instar vix tangi possint quin 
li:ereant manibus, apposite omnino sanctus. Benedi- 
ctus postquam de cellerario aliisque substanti:e mo- 
nasterii administris egit, ne forte prztextu admini- 
strationis commisseque sibi obedientie aliquid sibi 
proprium vindicare przsumerent, de amputanda a 
monachis proprietate consequenter trac'at : quam 
hoc capite primum a corde, deinde ab opere, tand«m 
ab ore eliminare conatur. Sibi enim in titulo quasi 
proponens, sí quid debeant monachi proprium habere? 
respondet : 

Precipue hoc vitium radicitus amputetur de mona- 
sterio. ] Radicitus, id est a corde, quod est fons, radix, 
et 499 origo omnis mali omnisque cupiditatis; «ut 
nec in intentione, nec in voluntate remanet aliquid 
de proprietate, per quod possit ad actum aliquem 
pullu!are, » inquit Bernardus Cassin. Et recte omni- 
no : nam, ut ait Cassianus, « non solum pecuniarum 
est cavenda possessio, verum etiam voluntas ipsa ab 


philargyriz vitandus est, quam affectus ipsius radici 
Ius aniputaudus est ; nihil enim proderit pecuuias wet 
habere, δὶ voluntas in uobis fuerit yossidendi. » Ye 
rum non Solum voluntas desideriumque liabeudi, 966 
etiam vel minimus, in his quas nobis ad usum conce 
duntur, affectus resecandis est. Quis enim non irti- 
deat uiona: hos. po*t amplas seuli divitias abjeetsi 
nius detiueri, tantoque. his allectu — iubzrere, 
quanto, 8! non majori, avarus thesauris? Et tauen 
id jam de nonnullis 3vi sui monachis deplorabai Cas 
Siavus his verbis (Collat. 4, c. 6) : « Nonnullos muuli 
liujus maximas. facultates, et non solum multa auri 
atque argenti talenta, verum etiain pr:ediorum πι8- 
giificeniaumr contemnentes, pust. lee. vidimus pte 
»capello, pro graphio, pro acu, pro calamo commo 
veri..... Nau et plerumque nonnulli tauto zelo eudi- 
cc » servant, ut eum ne leviter quidem vel coniingi 
ab aliquo patiantur, et inde occa-iones impatientiz 
ac uiortis incurrunt : unde monentur stipendia cbi- 


$55 


REGELA COMMENTATA 


CAP. XX XIH. 


ὅν} 


yitatis ac patienti:ze acquirere; cumque omnes divitias A — Terljo, S. Benedictus prohibet ne quisquam a'iquiJ 


suas pro Christi amore disperserint, pristinu:a ta- 
men affectum in rebus minimis retentantes. et pro 
ipsis nonnunquam mobiliter irascentes, veluti qui 
(on babet apostolicam charitatem ex omnibus infru- 
etuosi sterilesque inveniuntur. » 

Ne quis yresumat aliquid dare aut accipere sine jus- 
siene abbatis, neque aliquid habere proprium.| Tria bic 
prohibet 5. legisiator. Primum aliquid sine jussione 
abbatis cuiquam dare : id quod, ne falsa pietas deci- 
peret, etiam erga pauperes intelligendum esse docet 
illud S. Isidori (Cap. 5) : « Non est presumendum 
sine conscientia abbatis egenis vel quibuslibet con- 
ferre de eo quod regulari dispensatione noscitur mo- 
nachus possidere. » Imo uec de his qux ab abbate 
properibns eroganda constituta sunt, ex Regula S. 

silii (Regul. brev., interrog. 87) : « Dare 3ui. acci- 
pere etiam secundum mandatum non est cujuslibet, 
sed illius cui commissum est cum approbatione mu- 
nus dispensandi. Proinde hic erit qui sive vetus, sive 
Bovum (vestimentum) habita ratione temporis cujus- 
que dalit et accipiet. » E! alibi interrogatus (Inter- 
rog. 100) « venientes ad ostium, et petentes quomodo 
dimittemus, et si debet unusquisque porrigere pa- 
nem, vel quodcunque aliud, aut oportet ad eum qui 
praeest pertinere, » respondet : «s cui dispensatio 
credita est cum consideratione debet hoc facere. Si 
quis autem prater illius voluntatem facere hoc prx- 
sumit, tanquam inquielus et indisciplinatus confun- 
datur, usquequo discat leci sui ordinem custodire, 
secundum quod Apostolus dixit : unusquisque in quo 
vocatus est in eo permaneat. » 

Porro hoc nomine S. Pater vetat non solum quid- 
quam dare; sed 493 et permutare. aut mutuo com- 
modsre; idque juxia priscorum monachorum disci- 
plinam, quam videre est in Regula S. Pachomii : 
« Mutare de bis que a preposito acceperit cum al- 
tero nemo audebit, nec accipiet melius, et dabit de- 
terius aut econtrario dans melius, deterius accipiet. » 
ju Poenis incerti auctoris apud S. Basilium (Art. 58. 
]dem habetur in Heg. Orient c. 9): « Si quis per- 
mutet aliquid cum aliquo, aut quid largiatur 
prater. voluntatem. archimandrit», careat benedi- 
etione. «In Regula Tarnatensi : «Nihil de his quz 

eperit ei sit licitum commutare, nec pro ab- 
lectiore viliora, nec pro cominodo meliora; sed qua- 
iacunque fuerint attributa, cum gratiarum actione 
suo tantum usui vindicabit. » Iu Regula S. Isidori : 
« Cam alio quoque fratre quippiam commutare, nisi 
abbas vel przpo-itus jusserit, nulli licebit. » Et. in 
Regula Cujusdam ad virgines (Cap. 17) : «Ea qu» 
Bibi fuerint ab abbatissa commendata, id est neces- 
sitatem przsentem, aut in vestimento, aut in qualibet 
ve, nihil exinde aut dare aut commodare cuiquam 
preesumat, nisi tantum ab abbatissa illi fuerit. ordi- 
natum. » 1n rebus tamen minoris momenti possunt 
fratres sibi invicem commodare, verbi graiia, acum, 
eultellum , tabulas, etc, hujusmodi, quemadmodum 
docet Hildemarus. 

Secundo, prohibet S. Pater quidquam accipere sine 
juseione abbatis. lta etiam S. Pachomius : « Nemo ab 
altero accipiet quidquam nisi praepositus jusserit. » 
Regula Orientalis (Art. 58) : « Sine seniorum verbo 
et auctoritate, nullus fratrum quidquam agat, neque 
accipiat aliquid, neque det. » Poenze incerti auctoris 
apud S. Basilium (Cap. 51; idem habetur in 2 Regula 
SS. Patr. c. 3) : « $i quis foras dederit aliquid, aut 
acceperit prater voluntatem archimandritze, excom- 
municetur. » Et S. Fruetuosus : « Munus quodlibet, 
sive epistolas nemo monachus accipiat. » 

Hoc etiam nomine S. Benedictus vetat quidquam 
ab alio mutare sine prelati licentia : id quod simi- 
liter probibet Regula SS. Pauli et Stephaui his verbis 
(Cap. 27) : « Nee inter se fratribus liceat, ut id quod 
de communi quisquam acceye: it, nisi permissu prio- 
ris, cum alio fratre quasi 1 culiari amore mutuare, 
ne hac occasione nascatur «wor illicitus, » 


PArsaoL, LXVI. 


D 


habeat possideatque proprium : qued certe advo 
monasticze profes-ioni est annexum, t sine proprie. 
tatis abjeciione monachus esse non possit, uti sen- 
tiebat olim sanctus. Fulgentius. Nam « dicebat. fre- 
quenter, nec debere, nec posse monachum judicari, 
cui voluntas habere privatum peculium persuaserit. » 
Et S. 1saac apud. sanctum Gregorium (Lib. i Dial., 
c. 14) : « Monachus qui in terra possessionem quzrit, 
monachus non est.» Eadem mente S. Dasilius, ad 
Senatorem quemdam, qui szculo renuntians aliquid 
sibi de propriis facultatibus retinuerat, dixit : Et Se- 
matorem perdidisti, et monachum non fecisti (Apud 
Cass. |. vi, c. 19). Et revera quotquot exstiterunt 
aliquando veri monasticze vit cultores, quotquot 
Regularum conditores de abdicanda proculque aman- 
danda proprietate leges aut sanxerunt, aut servave- 
runt. Preclarum hanc in rem exemplum babemus in 
discipulis sancti Gerasimi abbatis, qui, ut scribit 
Cyrillus in Vita sancti Euthymii, «nibil A9 possidere 
tante eis erat curze, quantae nihi! aliud erantque 
adeo remoti ab omni sollicitudine, et a negotiis ku- 
manis ita disjuncti, ut nihil ha! erent prxter ea qui- 
bus induebantur, adeo ut non esset secundus aini- 
ctus..... Hzc autem lex est optime tradita a Gerasimo 
(Tom. 11 Monum. eccles. Grac.), ut exeuntes. cellas 
dimitterent apertas, ut liceret ei qui vellet ingredi, 
et quod vellet accipere ex illis vilibus, et ad u«um 
necessariis, nemine prohibente. » Et in discipulis 
sancii Martini, de quibus Severus Sulp'cius (In ejus 
Vit. c. 1) : « Nemo, inquit, ibi quidquam proprium 
habebat, omnia in medium conferebantur, non emere, 
aut. veudere, ut plerisque monachis moris est, cui- 
quam licebat. » Denique in Tabennensibus monachis, 
de quibus in Vita sancti Pachomii, n. 38 (Apud B. il., 
14 Maii): « Auri argentivenullus inter eos usus. Quin 
etiam reperti sunt, qui cum finem facerent viveudi, 
quid aurum argentumve omnino essel ignorarent. 
Soli videlicet , quibus administrandi necessaria olli- 
cium erat impositum, pecunie rationes noverant : 
et hi ipsi posiquam ad monasterium erant. reversi, 
nihil relinuissent in manibus, ne ad diem quidein 
unum, sed redditam sibi pecuniam servabat oescono- 
mus, donec eos rursus contingeret egredi. Hujusco 
institutionis decreta videre est in ipsa S. Pachomii 
Regula, qua przscribitur(Ar& 47) ut « nemo in cella 
sua habcat przeter ea. qux: monasterii lege precepta 
$unt, nec paucos nummos, nec proprium aliquid ex- 
tra habitum suum. Si quid inveneris, absque contra- 
dictione auferes. » Et iterum (Art. 65): « Nihil in 
cella 8ua absque przepositi jussione quidquam conet, 
nec poma quidem. » ltem ad amputsndezm omneia 
proprietatis occasionem (Art. 46) : « Si quis transfer- 
tur de domo iv alteram domum, excepto ea quas usui 
qu^tidiano ad habitum necessaria sunt, secum trana- 
ferre non poterit. » Similia statuta in aliis monacho- 
rum Regulis advertere licet, quas hic siugulaiim re- 
ferre esi videatur p:olixum, haud erit fortassis lecto- 
ribus ingratum. Itaque Regula SS. Serapionis, Ma- 
carii, Paphnutii, et alterius Macarii decernit (Cap. 7): 
« Si dives est, et habens multas divitias in $::culo, et 
converti voluerit; debet primo Dei voluntatem im- 
plere, et consequi przeceptum illud przeci; uum, quod 
adolescenti divi i dicitur : Vende omnia bona tua, et 
da pauperibus, et tolle crucem tuam, et sequere me. 
Deinde instruendus est ab. eo qui priest petre, ut 
nihil sibi relinquat n:$i crucem Christi quam tene!» 

Regula secunda SS. Patrum (Cap. 1) : « Ante 
omnia babentes charitatem, tumilitatem, patientiam, 
mansuetudinem, vel czetera quae docet sanctus. Apo- 
stolus, ita ut nemo quidquam s:bi vindicet, sed sicut 
&criptum est in Actibus Apostolorum, habeant omnia 
communia. » 

Regula tertia SS. Patrum (Cap. 2) : « Abbati nulli 
liceat sibi quidquam proprie vindicare (multo minus 
monachis), cum omnia Deo propiio in illius maneant 
potestate. Si quis vero quod iu. tegula junioribus 


18 


p 


SS S. P. BENEDICTI 


956 


prebibetur, sibi aliquid ex successione parentum, A mittatur liabere proprium. » Et iterum (Cap. 14): 


seu quolibet donato retinere pr:sumpserit, et. non 
omnia in communi posuerit, a fratribus arguatur. 
Si in vitio perstiterit, in notitiam episcopi deferatur ; 
qui si. ab episcopo correptus, nec sic emendaverit, 
deponatur. » . LL . 

49,5 hegula. S. Macarii (Cap. 24) : Novitius. « si 
Aliquam in cellula voluerit inferre substautiam, in 
mensa ponatur coram omnibus (ratribus, velut Re- 
gula coutinet. Qui si susceptus fuerit, non solum de 
substantia quam intulit, sed etiam nec de seipso ab 
ja judicabit hora. Nam si aliquid prius erogavit 
pauperibus, aut veniens in cellulam aliquid intulit 
Iratribus, ipsi tamen non est licitum ut aliquid habeat 
in sua potestate. » . 

Kegula Orientalis (Cap. 5) : « Nemo suum quid- 
quam vindicet, neque ullus aliquid peculiariter 
usurpet, sed habeant omuia communia. » 

S. Basilius interrogatus (leg. brev., interrog. 85), 
* Si oportet aliquid babere proprium in communi 
fratrum societate, » respondet : « Hoc contrarium est 
testimoniis illis 48 habentur in Actis de his qui 
crediderunt, in quibus scriptum est: Neque quisquam 
eorum qua possidebat, aliquid suum esse dicebat ; quare 
qui suum esse dicit aliquid, is seipsum reddit al:'enum 
ab Ecclesia Dei, et a charitte Domini, qui quidem 
et verbo, et re docuit ponendam esse animam suam 
pro inimicis suis, nedum res externas. » Vide ejus- 
dem Consütutiones monast, c. 55. 

Doctrina sancti Orsiesii abbatis de institutione 
monachorum (Cap. 22) : « Cui ministerium aliquod 
et dispensatio est credita monasterii; el si ex ea 
lucrum faciat, scelus putetur et sacrilegum quidquam 
ex ea continge:e, et in propriam vertere requiem, 
quasi despiciens eos qui non habent, et felici pau- 
pertate sunt divites, ut non solum ipse perierit, sed 
et egleros provocet ad pereundum. » E: infra : « Qui 
autem vixerunt in cadnobio, et de commuii in suos 
aliquid averterunt usus: vi? eis cum de corpore 
exierint, dicetur illis: Mementote quia recepistis bona 
jn vita vestra. » 

Consensoria monachorum (Cap. 8) : « Non poterit 
proprie retinere quod per pactum ad omnes pertinet, 
et Deo utique est consecratum. » 

Regula :ncerti auctoris (Cep. 29) : « Nemo sibi 
aliquid vindicet proprium, sive in vestimento, sive 
in quacunque re : apostolica enim vita optamus 
viverc. » 

Regula sancti Cesarii ad virgines (Cap. 43): 
« Nemo sibi aliquid judicet proprium, sive in vesti- 
mento, sive in quacunque alia re. » 

Regula sancti Aureliani ad monachos (Cap. 5) : 
« Nihil occulte accipiatis, sed si propinquus aut 
amicus aliquid in vestimento, aut in auro, vel aliud 
quodcunque dederit aut trausniserit, in pote !ate sit 
abbatis ; etsi illi cui transmittitur necesse fuerit , 
tribuatur; sin vero ille nihil indiget, in commune 
.redactum cui necessarium est, tribuatur. » 

Regula S. Ferreoli (Cap. 10) : « lllud etiam statui 
debere perspeximus, ut nullus monachorum aliquid 
sibi propriutu absque societate fratrum. audeat vin- 
dicare : ita ut etiam in his qu:& sua sunt nibil 
amplius credat sibi juris esse quam czteris; quia 
cum seipsum alterius subdidit potestati, omnia secum 
in alienam potestatem transmisit. Quidquid ergo 
secum rerum detulerit expetito consortio mona- 
chorum, ac ubi corpori congregationis membrum 
factus adlizeserit, stalim cognoscat omnia in 9G 
communionem itrausiisse; et boe tantum judicet 
proprium, quidquid cuim íratribus posséderit indi- 
visum, elc. » 

Hegula sancti Columbani (Cap. 4):« Nuditas et 
faeultatum contemptus prima perfectio est mona- 
chorum. » 

Regula Tarnatensis (Cap. 2) : « Nulli liceat seque- 
ewatum eligere mausionem, nec armariolum, aut 
Aliquid simile quod peculiarius claudi possit per- 


« Nihilque habere vos proprium reputetis. » 

ltegula saueti [sidori ( Cap. 5) : « Monaehi in 
communi viveutes nihil peculiare sibi facere audeant 
neque in suis cellulis quidquam quod ad vicium vel 
ad quamlibet rem aliam pertineat, sine regulari 
dispensatione hibere vel possidere praesumant. la 
l'entecoste autem , qui est dies remissionis , omncs 
fratres sub divina professione se alligent , nihil pe 
culiare apud conscientiam suam habere. » 

Regula sancti Fructuosi (Cap. 8) : « Peculiaritas 
aut in utensilibus, aut in vestimentis, aut in qui- 
buslibet rebus vi'issimis saltem et abjectis omni- 
modo vitetur : quia abominatio monachis est et 
infamium quidquam possidere superfluum aut rese-- 
vare proprium vel occultum, qued non longe sb 
Anani:? et Saphire exemplo segreg:tur. » 

Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 17) : « Nibil 
possideudum tanquam proprium et specialiter inter 


B monachos, sed sint eis omnia communia. » 


Regula Magistri (Cap. 89) : « Si quod ergo pece- 
liare inventum in aliquo fuerit, grandi eum abbas et 
diuturna excommunicatione condemnet, ut exemplo 
illius vindiet:e nullus hoc audeat imitari : hoc enim 
ne sit in alique, frequenter omues scrutentur s 
praepositis suis; el si in aliqua re fuerit visus sibi 
frater multum gavi-ci aut plaudere, tollatur ei, ei 
alio detur, et alterius illi quodvis fuerit, ut propria 
iu eo non extollatur voluntas. » 

Hegula solitariorum (Cap. 6; vid. cap. 41): « Ili 
ergo qui seculum perfecte derelinquunt, nihil debent 
possidere przer. Dominum, etc. » 

Typicum lIrenes Auguste pro sanctimonialibus 
monasterii S5. Deiparz Gratia plenz (Cap. 59, iu 
Gracis Analectis) : « Summz paupertati operam 
date , non tantum in pecuniis usque ad obolum, sed 
εἰ iu cibo et in potu usque ad minimum quodlibet. 
Quo enim hujusinodi nostrum preceptum non vio- 
letur, hortamur prafectam ut quoiies et quando 


C voluerit vos perlustret, et nihi! plus habere $.nat 


quam a ccenobitica regula concedatur. » 

llis accedunt. summorum pontificum decreta : 
Innocentii fll, Gregorii IX, Nicolai IV, et Bene- 
dicti XII, ex quibus unum hic Innocent um proferre 
881 erit. (Cap. Cum ad monasterium) : « Prohibemus, 
inquit, districte in virtute obedientiz, sub ate-ta- 
tione divini judicii, ne quis monachorum proprium 
aliquo modo possideat; sed si quis aliquid habeat 
proprii, totum in continenti resignet. Si vero post 
hoc proprietatem aliqua. fuerit deprehensus habere, 
regulari inodo priedic o de monasterio expellaLur, 
nec recipiatur ulterius, nisi paniteat secundum 
monasticam disciplinam. » 48.4.7 Et sub finem : « Nec 
testimet al.bas quod super habeuda aliqua proprietate 
possit cum aliquo monacho dispensare, quia abdicatio 
proprietaiis, sicut οἱ custodia castitatis, adeo esi 
annexa regulz: monacliali, ut contra eain nec summus 
pontifex possit licentiam indulgere. » 

Idem videre est in Concilius passim , przesertim in 
Aurelianensi 1, can. 21; Autissiodoressi can. 95, 
Later. nensi sub Alexandro lll, et aliis plurimis, Sed 
de his satis. Ad textum revertor. 

Nuliam omnino rem, neque codicem, neque tabulet, 
meque g:aphium, sed nihil omnino. ] Nullam onines 
rem, « quasi diceret : duminodo s.t res, istam tili 
ezcl..do ; et omnino, id est omnibus modis, .huc ex 
per nullum modum habeas : » inquit Dernardu 
Cassinensis. 

Quippe quibus nec corpora sua , nec voluntates lied 
habere in propria potestate, | Reddit his verbis ratio- 
nem cur monachus possidere proprium haud debet; 
nam si nec voluntatis proprim, nec sui corporis 
potestatem liabere liceit, muito minus rerum teinpo- 
raliui : Quod vero uec voluntas, nec corpora, nostra 
siut in potestate, vel iude inaxime patet, quod pef 
seculi !u;am, Deique dilectionem nos ipsos eendi- 
dimus, ut loquitur S. Johannes Climacus (Grad. 3) 


Ww esu 
ooi 


REGELA COMMENTATA. CAP. XXXIII. 


558 


quapropter sicuti res vendita haud amplius est ejus A ad usum monachorum permittitur, superfluitas ut 


qui vendidit illam, ita nec nos nostri sumus , sed 
Dei, cui per monasticam professionem venditi sumus. 
Eadem ratione proprium a monachis amputandum 
censuit S. Ferreolus; « quia, inqnit, eum seipsum 
alterius subdidit potestati, o:'nnia secum in alienam 
potestatem transmisit. » Et Magister : « ldeo aliquid 
peculiore babere denegatur; quia nemo serviens 

Deo implicat se negotiis sxcularibus, ut ei placeat 
cui se probavit, ut cum omnibus rebus suis alieno 
cum se imperio subdiderit , non sit res ubi propria 
ej"s voluntas extollatur. » 

Porro scute hic no!at Haeftenus triplicem hoc 
€apite a S. Bene/licto przscriptam esse abdicationem, 
tribus votis respondentem : rerum temporalium, quas 
pec paupertatem abnegamus; corporum, 408) per 
castitatem Deo consecramus ; et voluntatis proprize, 
quam per obedientiam Deo immolamus. Et hanc 
ultimam abdicationem a suis frairibus ante omuia 
exigebat V. Wala Corbeieusis abbas, qui , ut scribit 
Paschasius ju ejus Vita, 1. 1, c. 21 (Suc. 4 Bened., 
part. 1), « quam szpe cunctos generaliter, non minus 
qram plurimos specialiter de voluntate liberi 
arbitrii, e& potestate proprii corporis , juxta profes- 
sionem :00nastice disc;plinzs satis. argumen!ose 
monebat, ne nostrum aliquis voluntatem propriam 
sequeretur; ali»quin, aiebat, quomodo rationem 
pro aliquo redditurus ero, uisi et petestatem sui 
corporis, et voluntatem liberi arbitrii mihi relinquat. 
Quod si ipse sibi in sua se retinuerit potestate vel 
voluntate, noverit rationem se redditurum, non 
&0lum pro suis, verborum, aut cogitationum , vel 
gestorum factis; verum etiam quia coutra professio- 
nem monaslicz legis, iu süa se retinuit potestate 
vel volnntate cordis. Tauto profecto, inquiens, liber 
ero, quanto 49 non mihi debita potestas concessa 
manet, ne'ue voluntas sui relaxatur arbitrii. » 

Omnia v.ro necessaria a. Patre monasterii sperare.] 
Plurinia hunc in locum observanda occurrunt. Primo 
per monasterii Patrem : 1* intelligi posse Deum 
psum, qui communis omnium pater est, in. quo 
oculi omnium sperant, et dat escam illorum in tern- 
pore opportuno , aperitique manu:n suam, et implet 
omne animal benedictione ; 99 abbatem , qui vices 
ejus in monasterio agit, ipsius vocatur prienomine, 
diceute Apostolo : Accepistis spiritum adoptionis in 

uo clamamus, Abba Pater : quo sensu monasterii 

trem hic intellexit Richardus de S. Angelo; 

9» cellerarium, qui ex Regulz cap. 51, omni congre- 
gationi sit sicut pater. 

Secundo, per onmmia necessaria, hie non solum 
intelligi vietum aut vestituin, si stricte sumawtur, 
&ed ea omnia qux ad vitam monasticam decenter 
couvenienterque ageadam requiruntur ; qu:e sanctus 
Pater exposuisse videtur, cum cap. 55 ait : « Et ut 
hoe vitium peculiare radicitus amputetur, dentur ab 
abbate oinnia qux? sunt. necessaria, id est cuculla, 
tunica, pedules, calig:e, bracile, culteltus, graphium, 
acus, mappula, tabulz ; ut omnis auferatur necessi- 
latis excusatio. » 

' Terio, abbatem et cellerarium in necessariis 
sdministrandis valde sollicitos esse dehere; quia, 
« sicut saucitum est ut uihit proprium habeant, ita 
justum est ut omnes qu: necessaria fuerint a sancto 
abbate accipiant,» inquit sanctus C:zesariusin fteg. ad 
monachos (Cap. 16). Et citatus hie ab Hildemaro 
Gregorius : « Si vult pastor snis discipulis proficere, 
magnum studium dehet habere de temporalibus 
Becessitatibus przebendis. » In quibus eua distri- 
buendis attendere debet quod ait Trithemius ( De 
Propr. monach., cap. 9) : « Qu: sine culpa potest 
«oticedere , non debet cum periculo denegare : sus- 
eepit enim infirmorum curam, nou fortium. » 

Quarto , quod sicut omnia necessaria a Patre mo- 
nasterii sperare, ita super(la resecare oportet : « Ab 
' abbate igitur necessaria speranda sunt , infit Trithe- 
mius (Abid., c. 5), non superflua; quia ubi necessitas 


C 


crimen condemnatur; et sicut abbas necessaria 
(fratribus denegans, graviter a Deo reprehenditur, 
ita si coneesserit superflua, tanquam przvaricator 
sancti ordinis condemnatur. » Ulinc concilium Tri- 
dentinum (Sess. 25, de Regul., c. 2) : « Mobilium 
usun ita superiores permittant, ut eorum supellex 
statui paupertatis quam professi sunt conveniat, 
nihilque superflai inea sit, nihil etiam quod sit ne- 
ce-sarium eis denegelur. » Jam vero si qu:zeras quid 
sit superfluum? respondet Joannes de Fano (In 
discursu super observ. paupert. f'ratr. Minor.) : « Su- 
perfluum est illud quo sublato reliquuw sufficit. 
Duarum altera superfluit, quando una illarum sufficit; 
multum superfluit, quando parum satis est : pre- 
tiosum abundat, si vile satisfacit. » 

Quinto, observat Wlildemarus sanctum Patrem 
Benedictum non dixisse omnia necessaria ὦ paren- 
libus , vel ab amicis, sed a Patre monasterii speranda 
esse. Et cerle indignum est abjectis ss»cularibus 
cur:s, re'ictis 45499 s»cularibus cbaris, monachum 
quasi fastidientem — monasticam paupertatem , ad 
parentum aut amicoruiw thesauros recurrere; quos 
pauperibus distribuendo iin coelestes thesauros 
recondere deberet. 

Nec quidquam liceat habere quod abbas non dederit 
aut p»rmiserit.] Quod sic non capiendum, quasi pos- 
set abbas fratribus permiitere proprium, cum nec 
suminus pontifex id queat, ut supra dicebat luno- 
centius lil. 

Omniaque omnibus sint communia.| Utpote qui' us 
« Deus communis est, communis pietatis negot atio, 
communis salus, conimmunia certamina, communes 
labores, communes quoque coronz, » ut loquitur 
sanctus Basilius (Constitut. monast. cap. 19). 

Nec quisquam suum esse aliquid dicat aut. presu- 
mat.| Hactenus S. P. Benedictus proprietatis vitium 
ex corde et opere monachi eliminare aggressus est : 
jam vero illud etiam in ore ejus condemnare vide- 
tur, dicens : Nec quisquam suum esse aliquid dicent : 
ad quem locum illus; andum Joannes Trithewius 
(De Propr. monach., c. 6) : « Non dicat abbas suum 
aliquid , non codex meus, non ager, non villa, nou 
census; sed si tale coratn. hominibus dicere opor- 
teat, noster, non meus dicat. Etenim cum res mo- 
nas'erii communitatis sint, et communitas przsup- 
ponit multos, nulli videatur ridiculum si monachus 
aut abbas, singularis per-ona dixerit nostrum. Ad 
conmunitatem dicti sermonis refertur intentio ; ne- 
que puerilia sunt bxec, qux? SS. Patres. antiquissi- 
mos iam studiose constat observasse, ut poeuiten- 
tiam in transgressores prascriberent, » Ad SS. Pa- 
tres quod spectat ex antiquis eorum institutis ac 
regulis apparet quanta sollicitudine frigidum illud 
verbum meum in communi sermone vitarent. Da 
Agyptiis Tabennensiotisque audieudus est Cassianus 
(Lib. 1v, c. 15) : « [n aliis quoque monasteriis, in 
quibus aliqua remissius iudulgentur, hanc regulam 


Ὁ videmus strictissime nunc usque servari, ut ne verbo 


quideni audeat quis dicere suum aliquid ; magaum - 
que sit crimen, ex ore monachi processisse codicem 
meum, tabulas meas, graphium meum, tunicam 
meam, caligas meas; proque hoc digna poenitentia 
satislacturus sit, si casu aliquo per subreptionerm, 
vel ignorantiam hujusmodi: verbum de ore ejus effu- 
gerit. » Ex saucio. etiam Basilio (fleg. fus., cap. 
$3) : « Doctrina veritatis eranino illud meum ac 
tuum inter fratres dici vetat. » Idem videre est in 
a'iis mouasticis regulis passim. In Regula sancu 
Augustini (Cap. 1) : «Non dicatis aliquid proprium.» 
In Regula sancti Aureliani (Cap. 25) z « Nullus prze- 
sumat quidquam suum dicere. » [n Pcenitentiali san- 
cti Columbani : « Meum et tuum dixisse sex plagis. » 
In tegula ἃ saucto. David monachis tradita. (Apud 
Boll., Mart. ἃ}: « Omnia omuibus communia, et ni« 
hil meum, nihil tuum dicebant; quisquis en ui dice- 
bat meum δι hoc, 15] istud, dur: poenitentiz subji- 


OUO 


S. P. BENEDICTI 


ciebatur. » In Regula S. Fruetuosi (Cap. δ) : « Nec A 


quisquam e monachis suum  assereus dicat, couex 
meus, tabul:e mez, et reliqua : quod verbum si de 
ore ejus effugerit, penitentie subjacebit, ne velut 
propria quaslibet in monasterio habere videatur. » 
In Regula Cujusdam (Cap. 17) : « Qui autem dixerit, 
&30 meum est hoc, aut illud, peccavit coram Deo, 
nisi tantum per obreptionem sermonis; sed pro lioc 
ipso tameu veniam petat a Den, et c2veat de reli- 
quo, et ne iterare audeat. » In. OrJine Conversatio- 
ais monasiic:e (Cap. 10) : « Nullus ex fratribus suuin 
aliquid. dicat, aut ren aliquam, aut. rnembrum cor- 
poris, sed semper nostrum : hoc solum oportet di- 
cere propriun. nea culpa. » Apud. Udalrieum (Lib. 
it, c. 20) : « Nibil appellat singulariter suum, sed 
omnia dicit nostrum, misi de patre et matre ; de liis 
solis solet licenter dici meus et mea. » Consuetudines 
S. Benigni Divion. c. 51 habent : « Omnia dicit no- 
strum, nisi de patre, vel matre. vel de peccato. » 
Quod si quisuam lice nequissimc vitio deprehensus 
iuerit delectari, admoneatur seriel εἰ iterum; δὶ non 
emendaverit, correptioni zubjaceat.| Quod 5. Pater 
alibi exprimit lus verbis (Cap. 55) : « EL si cui in- 
ventum fuerit quod ab abbate non acceperit, gravis- 
Siindc dseiplinze subjaceat. » Quid vezo sit gravissime 
discip'inz subjici, ita exponunt. Kegulie commen'a- 
tores, lillemarus: « Si per furtum habuit illam 
rem, si graudis est, sicut jam diximus, id est qua- 
"ior valens denariis; eo modo in minori culpa judi- 
candus est. Si autem major est, tunc debet res in- 
cendi ; et ipse in graviori culp1 judicandus est. » 
Bernardus Cassinensis : « Gradibus non servatis, 
excominunicationem intelligo gravissimam discipli- 
nan, ut sicut de notorio »roprietario dictum est pu- 
niatur. » Econtra Boherius in primo comm. : « Dic, 
inquit, quod prius semel et iterum debet proyrieta- 
rus admoneri secreto, οἱ inde graviori, id est pu- 
blic: correctioni subjici, et postea per reliquos gra- 
dus deduci. » At non inuito post ita habet : « Dic 
Sulijaceat gravissimi disciplin:z, id est corporali vin- 
diete, quod erit. arbitrarium. » Iu. secundo vero 
commeniario ad verba gravissims discipline subja- 
ceal, addit ex. Cassiani ]. iv, cap. 10, plagarum sc.li- 
cet, vel. expulsionis. Sed. Bernardi sententiam sequi 


videtur Nicolaus de Fractura. Ita nimirum illi S. Be-.- 


nedictum explicant. Pro conclusione autem hujus 
ezpitis liaud erit abs re de propriet:riorum paeuis 
paulo fusius disserere; «quod tunc prastitisse nos 
credimus, posiquam antiqua regularum monasticarum 
statuta, couciliorum, Romanoruin que pontilieum de- 
creta, ac tandem recentiorum etiam congregationuin 
consututiones lianc in rem protulerimus. 

liaque in ltegula teria S3. Patruin decernitur, ut 
abbas proprietarius « a fratribus arguatur ; δὶ in vi- 
tio perstiterit, in notitiam episcopi deferatur : qui 
si ab episcopo eorreptus, nec sic emeudaverit, depo- 
natur. » Poe incerti auctoris apud S. Basiliuin : 
4 Si quis possidet aliquid iu 1nonasterio, vel exira 
monasterium, sit exeomimunicatus. » Εἰ iterum: 
« Si quis foras dederit aliquid aut acceperit preter 
voluntaàtem  arcliunaadrit:e , excomniunieetur. » 5. 
Columbanus jn Penitentiali : « Operis peculiaris 
prisumptio, centum plagis. Possessio alicujus rei, 
quam uon. necessitas generaliter fratribus concessit, 
amissione ejusdem, et centum plagis coerceatur. Ne- 
cessariuu vero ac licituin 43] aliquid facere, dare, 
accipere sine jussione duouecun plagis, misi ratio 
aliqua defendat, ut supplex satisfactio reinitiat. » S. 
Donatus (liegul. c. 8) : « 8i qua hec nequissiino vitio 
deprehenea fuerit delectari ; tribus superpositionibus 
paaniteat. » Hegula Cujuslam ad monachos (Cup. 17) : 
« S quis in lioc vilio existat insanabilis, expellendus 
est ab univerSis fratribus ; quoni.im vitium pbilargy- 
rie geavissinium est pri ouibus vitiis.» Begula Cu- 
jusdaim ad virgines quasi explicans S. Benedicti meu- 
tei (Cap. 17) : « Quud si huic. vitio aliqua sororum 
delectari luerit deprehensa, et post. primam, secun- 


D 


550 


dam, vel ter''am correctionem emendare noluerit, 
discip!in:e regulari suljaceat. » Denique Regu!a Ma- 
gistri (Cap. 82) : « Si quod ergo peculiare iuventum 
in aliquo lu»rit, grandi eum abbas et diuturna ex- 
comiminunicatione condemnet, ut exemplo iliius vindi- 
cie nullus audeat imitari. » Et h:ee ex veterum mo- 
nachoruiw regu'is : venio ad summorum pontificum 
decreta. 

In primis S. Gregorius Constantium quemdam, iu 
abbat^in oujusdam monasterii electum , ordinari re- 
rusavit, eo quod peculiarita'i studeret, et solus per- 
gere presumpsisset, quemadmodum ipse testatur 
( Lib. x, epist. 22). Innocentius au:em Hl, in sua de- 
creiali tà. habet (Cap. Cum ad. monast.) : « Si quis 
aliquid habeat proprii, totura. in continenti resigBet. 
Si vero pest hoc propri :tatem aliquam fuerit depre- 
hensus habere, regulari modo przedicto de monasie- 
rio expellatur, nec recipiatur u'terius, nisi puenitex 
secundum mon»asticam disciplinam, Quod si proprie- 
tas apud quemquam. inventa fuerit in morle, ipsa 
cum eo in signum proditionis extra monasterium ir 
sterquilinio subterretur (sic), secundum quod B. Gre- 
gorius narrat se fecisse in dialogo. » Gregorii factam 
ollendes in lib. wv Dialog., cap. 53. Simile reperies 
in Vita S. Leufredi, abbatis Madriacensis. n. 23. Ab 
Innocentio haud discrepare videtur Gregorius 1X, 
cuin in co:stitulione pro monachis Benedictinis sta- 
tuit, ut « monachi proprietarii excommunicentur 3b 
abbatibus suis; et si in morte inventus fuerit. pro- 
prietarius, ecclesiastica careat sepultura, Nulli autem 
prorsus nisi pro officio sibi commisso arcam eum 
clave habere liceat absque licentia abbatis sui; et 
quoties abbas hane peleerit, eidem tradatur. Et si 
al ter habeat, eo ipso proprietarius reputetur. Excom- 
munuicationis sententiam in proprietarios abbates se 
mel in anuo, scilicet in Ramis palmarum solemnitet 
in capitulo publicabunt : et si pest alias inventus fue- 
rit ionachus babere oroprium, baillivam, si quam 
babet, ainittat ; nec infra annum | sibi alia committ- 
Lür ; nec tune, nisi proprio restituto, et peracta pe- 
nitertia. competenti. Abbas qui scienter proprium 
concesserit monacho, vel punire contempserit, sus 
peudatur ad tempus secundum [tegulam S. Benedi- 
cj. » Et in buila ad Cluniacenses : « Monachis pre- 
prietariis e'iani paena juxta morem Cisterciensis or- 
dinis infligatur, et in proprietarios escommunicationis 
sententia promulgetur, nisi inonachus  proprietarius 
deposita reslituerit, qus suis fuerint monasteriis 
resignanda. » [la;c poenam pau:o miiigasse videtur 
Nicolaus IV,in bulla item ad Cluniacenses : « Pens, 
inquit, 439. insuper monachis proprietariis infli- 
gatur, videlicet ut per aunurm ad statum novum redi 
gantur; et infra dictum aunuin assidue. coram eon 
ventu comedant in terra sedentes. Et in depositarios, 
Si monachis propreetariis deposita  restitueiint, 
qua sunt suis monasteriis resignanda , monitioae 
przmissa, excommunicationis seatentia promulge- 
wir. ». Benedictus vero Xll. in sua. constitutione, €. 
16, proprietarios inonaches, ad quodcunque officium 
scu beneliciun obtinentum declarat. inhabiles. 

ὅτ vero ad concilia quod spectat, Autissiodorense 
ΠῚ ita havet. (Can. 25) : « Si monachus peculiare la. 
bere praesumpserit, ad ageudam panitentiam iu 
alio monasterio detrudatxur. » Londo ieuse, sub Lan- 
fr.nco anno 1075 ceiebratum (Apud. Spel. δι in Vit. 
S. Lan[., c. 32): « Si quis vero aliquid proprii sine 
pr:efata licentia babere iu. imorte tuerit deprebieosus, 
nec aute mortem id. reddilerit, cum. paenitentia el 
dolore peceatun suum confessus ; nec sigua pro ee 
pu sentur. nec salutaris pro. ejus abselutioue bostia 
immoletur , nec iu. ccdmeterio sepeliawur. » liem 
Londomense alterum anno 1200 ( bid.) : « Si 
peculium habuerit, nisi ei 4b abbate fuerit pro ia- 
juncta administratione permissum, a communione 
removeatur altaris; et qui in extremis cum pecalie 
iuventus fuerit, nec oblatio pro eo fiat, nec inut 
Íratres recipiat sepulluram. » Tridentinum vert 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXIII. 


502" 


95, de Requl. c. 9): In proprietate « depre- A dant , et exponant voluntati prioris; et in ipsa do- 


, aut convictus, biennio activa el passiva voce 
8 sit ; atque eliam juxta Regul.e et ordinis con- 
nes puniatur. » Qu:enam autem sint illz ordi- 
stitutiones, jam aperiendum est. 
imis hanc apud Cistercienses legem reperio in 
Mitutionum cap. gener. ord. Cist. (Dist. 6, c. 
lonachus vel conversus in furto vel proprie- 
prehensus, ultimus omnium per aunum erit ad 
et quantum ultra visum fuerit abbati ; et omni 
feria ner annum sit in pane el aqua, et qua- 
la diebus grossiori pane vescatur. Conversus 
ram comeda!, ei illis quadraginta diebus in 
0 sedeat, et operetur in silentio quod ei fuerit 
tnim ; nec loquatur nisi cum abbate, vel cum 
conventum tenet, et cum magistro converso- 
t de confessione. Et omnibus lioris canonicis 
|, el omnibus capitulis, quibus intererit, per 
verberetur; et monachus quadragiuta diebus 
tin capitulo monachorum. Et si furtum exces- 
Morem viginti solidorum, tam monachus quam 
sus, ablato ei habitu, ad portam emitta!ur. 
conversus fueiit recipiendus, non recipiatur 
familiarem, ità qued pev annum grossiori pane 
ir, et lineis non utatur. S. autem i» hoc statu 
commiserit furtum, vel incarceretur, vel de 
emittatur penitus. Monachus vero si recipia- 
ilpae gravioris in prinis poenitentiam agat, et 
pinus ponam monacho superius inflictam 
ms, ab efficio altaris per annuin abstineat, 
irtum vel proprietas committatur iv re parva, 
li. De μεθ tamen tewperanda pro re 
a eril in discretione abbatis. » Et alio in 
Dist. 6, cap. 85) : « Proprietarii. singulis 
in Ramis palmarum.... ab eo, qui praoest 
capitulo, cum stola, et candela accensa, et 
pastorali, si abbas fuerit, auctoritate Dei 
Dtentis Patris, et Filii, et Spiritus sancti. et 
rie , et omnium SS. excommunicentur. » ln 
is vero Delinitionib's ejusdem ordinis ita babe- 
8t. 1, c. 6) : « Proprietarii, quos, ioso facto quo 
wdi criminibusinplicantur, capitulum generale 
.& in excommunicationis laqueum incidisse, sin- 
nnís in Ramis palmarum post habitum sermo- 
omnibus :apitulis ordinis, ab eo qui przest ca- 
cum stola, caudela acceusa et baculo pastorali, 
8 [uerit, auctoritate Dei omnipotentis Patris, et 
et Spiritus sancti, et B. Marix, et omnium 
totius ordinis excommunicati denuntientur. » 
Ide statutum capituli generalis anni. 1227: 
rersus qui subito defunctus inventus est habere 
e denarios , et non fuit confessus , imo in sacra 
iitate Nativitatis dominicx accessit ad sacram 
mionem , uon facta confessione, remaneat 
5381 extra «eineteriuin tumulatus. » Non pos- 
ὃ praeterire factum S. Stephani , abbats Oba- 
8, ordinis Cisterciensis (Tm. 1V, Miscel. Ba- 
eujus cum Petrus prior aliquos solidos ex 
jtate potius quam ex cupiditate occultasset : 
eum abbati compertum esset, iin tantum com- 
est , ut eum ab oflicio suo deponeret , el in 
n cella remotiore bahitare prieciperet ;; ubi 
Jos annos in multa afflictione degens, tandein 
δ Dominoa terrenis ad co'lestia, ἃ labore ad 
D, a peregrinatione ad patriam feliciter emi- 
Hzc quoad Cistercieus;s , quorum antiquas 
iones dist. 7, cap. 7, videsis. 
jua Carthusiensium s'atuta adversus proprieta- 
definitat ( Part. u, c«p. 22, & 19) : « Singu- 
i$ a Circuincisione usque ad Quinquagesimam 
"ἶ et redditi : monachi vero a Quinquagesima 
id Ramos palmarum quidquid habent osten- 
e 


t πουΐδ statutis, part. 1, c. 5, habetur : Ultra va- 
rium solidorum Turonensium. (90s qui rctinue- 


C 


minica Ramis palmarum omnes tam monachi quam 
eonversi et. redditi conveniant in capitulo monacho- 
rum , ibique, non pr:emisso alio sermone, tracte- 
tur de consue'udinibus ordinis, et excommunicetur a 
priore, et a sing"ilis sacerdo'ibus omis Lam praesens 
quain absens, qui occultandi animo retinuerit. ali- 
quid ultra (a) duodecim denarios valens, donec illud 
ostendat et exponat priori, Vel si quid a priete- 
rito die Ramis palimarum sine licentia donando, seu 
aliter alieniverit, vel etiam commodaverit ultra 
summam prazd:etam, donec confiteatur priori, in- 
du'to tantum spatio praesentibus ad confitendum 
u*que ad diem cum , et absentibus usque ad octa- 
vam diem reversionis ad domos suas. Quicunque 
itaque exinde reiinuerit , aut de donatis, alienatis, 
sive accoinmodatis ultra valorem trium solidoru:u 
domum gravaverit , nec fuciit, ut dietum est, con- 
fessus, tanquam de proprio judiceiur, si. convictus 
fuerit, et de ordine expellatur. Si vero infra przdic- 
lam summam deliquerit, prioris arbitrio puniatur. 
Quicunque seras elandestinas habuerit, sit extra 
ecliam, et extra conventum. » Statuta reformatoria 
abliatum de Samnhyaco, et de Maceriis /&3/$ ordinis 
Cisterciensis, et priorum ae Ligeto, ei de Gladeriis 
Carthusiensis ordinis, auctoritate Gregorii pap v. X, 
pro ordine Grandimontensi , lianc in proprietaricá 
ponam decernunt (Cap. 4) : « Statuimus ut. omni 
anno Dominica in Hamis palmarum abbas , in loc 
ubi fuerit, et quilibet prior conventualis, in celta 
ubi przsidet, excominunicet in capitulo omnes pro- 
prietarios, stolis ad collum appositis, et exstinctis 
candelis , et si quis in fine proprietarius inventus 
fuerit, in sterquilinio subterretur. » Statuta vero 
monachorum Benedictinorum provinei: Narbonen- 
sis, anno 1226 a Gregorio 1X approbata ita habent 
(Sp:cil. tom. Vl) : « Si autem monitus retinere prz- 
sumpserit aliquid, a domo propria penitus expella- 
tur, et in alio monasterio retrudatur, nee aliqua ra- 
tione in proprio monasterio recipiatur usque ad nu- 
tum capituli generalis. Apud quem vero proprietas 
in morte inventa fuerit, in signum su:xe proditionis 
in sterquilinio subterretur. » Statuta reformatoria 
Nigrorum monachorum ab Othone legato anno 1238 
promulgata (Apud Matth. Paris. in Hist.) : « Stawi- 
“15 quod prelati, vel saliem in anno publice in 
co ventu. in omnes proprietarios excommunieationis 
ferant sententiam ; alias eos, si non resipuerint, pu- 
nientes, maxime per ignominiam sepulturz. » Alia 
Statuta anno sequenti in capitulo generali edita 
(In addit. Matth, Paris. , pag. 412) : « Proprietarii 
et omnes qui aliis falso crimen imp^nunt , singulis 
anuis, in secunda feria primz:: hebdomad:e (Quadraxe- 
sima, in capitulis a suis przlatis excommunicati pu- 
blice denuntientur cum stola et baculo pastorali. » 
Staiuta etiam capituli provincialis anno 1245 Nor- 
tamptonia celebrati, cap. 6, proprietarios feria 
secunda post dominicam primaw Quadragesima ; 
Bursfeldeuses item feria quinta in Cana Domini 


D exeommunicari decernunt. Constitutiones vero Con- 


gre-ationis montis Oliveti statuunt ( Partei, cap. 53), 
ut ε proprietrarii, et abbates, ac superiores non pu- 
uientes proprietarios , tanquam effractores voti, pra-- 
ler excommunicationem , a qua non nisi ab abbate 
generali, et in articulo mortis ab alio absolvi pos- 
sitit, incurrant in penam carceris arbitrio abbatis 
generalis, et jejunii in pane et aqua per annum bis 
i. hebdomada quarta et sexta feria, οἱ inhabilita- 
lionis a quocunque munere per sex snnos, que 
poni a nemiue remitti possint. » Constitutiones 
Coelestinorum (Tract. 1, c. 20, & 15): Si quis pro- 
prietarius repertus fuerit, videlicet si officialis in 


rint ipso (acto excommunicati in. Rurnis palnarum tales. 
tn capitulo denuntientur. 


563 


S. P. BENEDICTI 264 


tribus tarenis in pecunia , vel sex in valore; si vero A et per triennium ad officia qu:»cunque sit iubabilis; 


subditus fuerit, ab uno parvo denario usque ad Ca- 
rolenum, tot diebus pae«ain sustine it gravis culp:e, 
in quot denariis proprietarius invenitur. Si vero ultra 
excedens summa (uerit, ad abbatis arbitrium infra 
tres inenses poenam sustineat gravis culpe , omnique 
actu legitimo sit privatus , el proprio careat officio, 


prater poenas a sacro Tridentino concilio injunetas. » 
Denique Consiitutiones Fuliensium (Cap. 53) : « Qui 
monachus in proprietatis crimen lapsus esse de- 
prehensus fuerit, cum aliis paenis gravissimis punia- 
lur, tum monasterium pro carcere per aunuimn habeat, 
ita ut ex eo pedei non efferat. » 


EmnmCM-—-- CMM CSMMMEMEMEMLEGNNE NEMO ME MN MC NM ADM MEN AMEN T MN AD 


CAPUT XXXIV. 


35 Si omnes equaliter debeant ^ necessaria accipere. 


Sicut scriptum est b : Dividebatur singulis promt 
cuique opus erat : ubi non dicimus, ut personarum * 
(quod absit) acceptio sit, sed iufirmitatum conside- 
ratio. Ubi* qui minus indiget, agat Deo gratias, et 
non coutristetur; qui vero plus indiget *, humilietur 
pro infirmitate ei f non extollatur pro misericordia ; 


^ Al., debent. 

b Flor., scriptum est. 

€ Oxon., quod personarum. 

4 Narb., fMild., Ebrul., cum Regula Donati, ubi. 


et jta omnia membra erunt in pace. Ante omnia, ne 
murmurationis malum pro qualicunque causa im 
aliquo qualicunque verbo vel significatione appareat. 
Quod si deprehensus fuerit δ. districtiori discipline 
subdatur. 


* Oxon. deest indiget. 

! Deest pluribus mss. , etc. 

V Al. , Qued si deprehensum (uerit, 
b Narb., disciplina. 


COMMENTARIUS. 


Sicul scriptum cst : Dividebatur singulis prout cuique B Et « sanos, et laborantes anteponendos sibi nom 


epus erat, eic.| Eamdem Regulam ducem sequuninr 
S. Dasilius in Regulis brevior., interrog. 155, S. Au- 
gustinus in Regula cap. 4, Regula Tornatensis, c. 14, 
et S. Leauder in lib. de Institut. Virg., cap. 13. 

Ubi non dicimus ut. personarum, quod absi', accep- 
lio sit , sed infirmitatum consideratio.] Illuc respezit 
Gregorius IX in sua pro monachis Benedictinis Con- 
stitutione prascribens, ut « abbas det singulis et 
unicuique prout opus fuerit, ut non sit personarum 
acceptio, sed infirmitatis considerato habeatur. » 
]sthzec vero consideratio , ut scribit Doherius , debet 
attendi in omui infirmitate natur:e, juventutis, se- 
nectutis, vit:e, morum. Et recte quidem. Na.«. ut 
dicit Grimlaicus (In reg. Solit., c. 47), « habenda esi 
inter nobiles et ignobiles, inter sanos et infirmos, in- 
ter senes et juvenes magna discretio : non enim po:- 
sunt hi qui de deliciis veniunt , et hi qui in deliciis 
nunquam fuerunt, aequalem tenere rigorem ab-tinen- 
tis, neque sani et inGrmi :pqualiter. possunt asbti- 
nere. » Vide S. Basilii Regulam ex versione Ruflini 
cap. 10. 

Ubi qui minus indiget, aga! Deo gratias. Pro collata 
sibi fortitudine, et virtute abstinentia. 

Et non contristetur.] Murmurando quod aliis 
minus aliquid accipiat, quasi. divino munere haud 
contentus. Sive, ut loquitur S. Augustinus in Regula 
(Cap. 5) : « Quz infirmz sunt e« pristina consuetu- 
dine, s! aliter tractantur in victu, non debet aliis 
mo'estuin esse, nec injustum videri, quas fecit alia 
consuetudo Ííortiores. Nec illas feliciores putent, 
quia sumunt quod non sumunt ips , sed sibi potius 
gratulentur, quia valent quod non valent ill:e : et si 
eis que venerunt ex moribus delicatis ad monaste- 
rium, aliquid alimentorum , vestimentorum, stra- 
mentorum, operimentorum datur quod aliis fortio- 
ribus et ideo felicioribus non datur, cogitare debent 
quibus non datur, quantum de sua s:eculari vita illae 
ad istam descenderint, quamvis usque ad aliarum, 
quie sunt corpore fortiores, frugalitalem pervenire 
nequiverint. Nec ille debent conturbari, quod eas 
vident amplius (non quia honorantur sed qu'a to- 
lerantur) accipere, ne contingat detestanda per- 
versitas , ut in. mornasteiio , ubi quantum possust 
fiunt pauperes laboriosz, fiant pauperes delicat. » 
Eodem fere modoloquitur Regula Tarnatensis cap. 16; 
S. Isidorus Hegul. cap. 20, et sanctus Leander de 
Institutione virg. cap. 8. 

Qui vero plus indiget, humilictur pro. in[irmitate.] 


D 


c? 


dubitet; » ut ait sanctus Isidorus (Cap. 290). Simili 
prorsus ratione S. Leander virgines instituens : « Illa, 
inquit (Cap. 8), qux infirmitatis obtentu meretur ali- 
quid lenius, sit prz cxteris bumilis ; doleatque se 
non posse quz alix possunt, et abstinentiam tempore 
laxatain. non reputet virtuti, sed infirmitati. » E 
S. Fulrentius Huspensis episcopus ( /n ejws Vita, 
apud Boll., 4 Januar.) : « Quibuscunque plus caeteris 
consulebat, eos humilitatem custodire amplius admo- 
nebat, diceus eis : De substantia communi quisquis 
aliis plus accipit, omnium sit debitor, quorum est 
illa substantia : debitorem porro sola juvat humili. 
tas. » Et certe qui non humilietur, considerans δέ 
perpeudens istud Hippocratis verhum ? « Tanto -- 
plus elongatur a Deo, qui nullo indiget, quanto plus 
indiget ? » 

Et non eztollatur pro misericordia.] Qu: sibi impen- 
ditur, quasi proprio merito illam meritus esset acci- 
ere. Recte omnino Bernardus Cassiu. : « Fatuus est, 
inquit, qui superbit ex eo quod pellis ovina est sibi 
necessaria contra frigus. » 

Et ita omnia membra erunt in pace. | Et ita , id est, si 
et abbas sine personarum acceptione considerans infir- 
mitates indigentium, et non malam voluntatem inviden- 
tium, singulis ut necesse fuerit necessaria distribus'z 
et qui ininus indigent Dei dono contenti, non murmn- 
rent, sed potius gratias agant; qui autem plus indigen& 
humilientur pro infirmitate, et non extoilantur pro mi-— 
sericordia: omnia membra, id est tam abbas , qui e& 
caput, quam fratres, qui membra sunt corporis mona-— 
stici, erunt in pace, et Deus pacis erit cum eis. 


Ante omnia ne murmurationis malum, etc.] Hee 
A937 verba ex Mildemaro et inferiores respiciunt e«& 
superiores : inferiores, ut non murmurent, si quic 
eis desit, aut aliis minus aliquid accipiant, sed m 
benedicaut Deum, ut loquitur 5. Denedictus cap. E- 
superiores, quatenus, sic omnia temperent atqu 45 
disponaut, ut et anima salventur, et quod faciure t 
fratres absque ulla murmuratione faciant. Hoc autesum 
loco S. Pater satis exprimit quanta sollicitudine mum - 
murationis inalum a claust:is arceri desideret : Ae £ ὦ“ 
emnia, inquit. Magnum noveris es:e quod gequitu s; 
id enun isthiec. pr:smnissa. duo verba demonstrant : 
Ne murmurationis malum. Non dicit simpliciter sse 
murmuralio, sed ne murmurationis malum , nc jus 
crederet parum aliquid esse. Pro qualicustque causa, 
muuori scilicet vel majori. Jn al quo qualicunque verbo. 


565 


Attende , non dieit tantum in verbo, sed addit in ali- A intelligunt , 
qxo; net solum in aliquo verbo, sed in aliquo quali- 
cunque verbo , ut expressione prohibitionis magis 
intelligatur transgressio , et quantitas malze murmu- 
rationis. Vide Regul. 5. Ferreoli cap. 7. 

Quod si deprehensus fuerit quis, districiiori di- 
scipline subdatur. 1 Districtiorem disciplinam hic 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXV. 


906 


aut exaggerando culpam in privata 
sive publica correptione, aut uno prartermisso gradu 
ad aliud transeundo , verbi gratia post primam cor- 
reptionem secretam, przeterimnissa secunda, transeun- 
do ad publicam. Jta exponunt llildemarus, Bernardus 
Cassinensis et Boherius. De murmurantum poena 
diximus alibi. 


De septimanariis coquina. 


Fratres sibi invicem serviant ut nullus excusetur 
8 coquin:e officio, nisi aut zegritudine * , aut in causa b 
gravis * utilitatis qui occupatus fuerit : quia exinde 
major me:ces et charitas 4 acquiritur. Imbecillibus 
2utem procurentur &0latia, ut non cum tristitia hoc 
faciant, sed habeant omnes solatia secundum modum 
' cungregatuonis aut positionem l«ci. Si major congre- 
gatio fuerit, cellerarius excusetur ἃ coquina, vel si 
qui, ut dimus, majoribus utilitatibus occupantur *. 


quid dat i , aut. quid recipit. Septimanarii autem, 
ante unam horam refectionis, accipiant super statu- 
tam annonam, singulos biberes, et panem *, ut bora 
refectionis sine murmuratione et gravi labore ser- 
viani fratribus suis. In diebus autem solemnibus usque 
ad missas ! sustineant. 

Intrantes autem et exeuntes hebdomadarii in ora- 
torio mox matutinis finitis dominica " , omnium ge- 
nibus p. ovolvantur, postulantes pro se orari *. Egre- 


Czteri sibi sub charitate invicem serviant. Egressu- p diens autem de septimana dicat hunc versum : Bene- 


rus de septimana, sabbato niunditias faciat. Lintea f 
cum quibus sibi fratres manus aut pedes tergunt € , 
lavet. Pedes vero tam ipse qui egreditut. quam ille 
qui intraturus est, omnibus lavent. Vasa ministerii 
sui munda et aaua cellerario reconsignet b. Qui cel- 
lerarius item ! intranti 438 consignet, ut sciat 


4 Flor., aegritudo. Al., egritudo sit. 
b Hild., Dunst., causa. 
€ Al., grandis. 
4 Al. deest et charitas. 
* llild. deest vel si qui, ut. diximus mujoribus utilt- 
Jatibus occupantur, 
dann! AL, linteamina. 
ἣν 8 Al., tergent. Al., terserint. 
h Cassin., consignet. 
C 5 AL, iterum. 
1 Al., quot dat el quot recipit. 


————————————"————— I KK 


dictus es, Domine Deus, qui adjuvisti 9 me, et consolatus 
es me. Quo dicto tertio, accipiat P benedictionem 
egrediens. Subseqvatur ingrediens, et diet : Deus, 
in adjutorium meum intende ; Domine, ad adjuvandum 
me festina. Et hoc idem tertio 4 repetatur ab omni- 
bus. Et accepta benedictione, ingrediatur. 


t Oxon., singulus sibi bibere el pane. Cassin., Cone., 
Flor., singulas biberes ei panem. 

! AI., ad missam. 

" AI., die dominico. 

Ὁ Flor., orare. 

* Oxon., jutusti. 

P Faron., accipiant benedictionem egredientes. Con- 
cord., Flor., Cassin., Sancii Germ. ms., accepta be- 
nedictione egrediens. 

ᾳ Al., tertio dicte. 


COMMENTARIUS. 
Fratres sibi invicem serviant. j Fratres, inquit S. P. C bunt Statuta S. Adalardi : « De laicis hzc est una et 


Benedictus, non szculares aut laici : dedecet eniin 
monachos humilitati addictos ac penitentiz , fre- 
quenti famulorum ad sibi serviendum uti ministerio : 
uude Fuldeuses olim monachi porrecto ad Carolum 
Magnum. imperatorem libello supplici enixe flagita- 
veruot, « ut ipsa monasterii ministeria per fiatres 
ordinentur, id est pistrinum, hortus, braciarium, co- 
quina, agricultura, et c:etera ministeria, sicut. apud 
decessores nostros fuerunt (Vide S. Bonif. epist. ad 
Zachar. papam) ; quia devotius ac dignius per fratres 
omne exercebitur of(icium quam per laicum aut ser- 
vum malevolum. » Quod illi adeo enixe postulaverant, 
iu universisordinis inonastici monasteriis haud multo 
post instituere conati sunt abbates sub Ludovico 
Pio Aquisgrani congregati , edito statuto (Can. 4), 
« ut in coquina, in pistrino, et ceteris officinis pro- 
pris operentur manibus » monachi. Et certe si om- 
mia monasterii u'ensilia ac si altaris vasa sacrata 
eonspicienda sunt, haud profanis, sed per vit:e re- 
ligiose propositam sauctificalis manibus tractari de- 
bent. Procul ergo omnes illi servitorum A99 laico- 
yum greges, quos non sine aliquo »nimi rubore nostra 
setate in ceenobiis cernimus, heu quam longe dista- 
sus ab illis temporibus, quibus ne quidem pedem in 
eoquinam inferre, dum illic fratres operarentur, laicis 
licebat: quorum opera si quid aut afferendum, aut 
Feferendum opus esset, per feuestrain allata, redden- 
duve porrigebantur, uti his expressis verbis prascri- 


D 


definitasententia, ut quandiuibi aut pulmentaria prz. 
parantur, aut prasparata ministrantur; sive quando fr»- 
tres prius generaliter, sive quando postmodum refi- 
ciuntur, nullus ingrediatur. Si vero talia aliqua, aut 
prius przeparanda , aut. postmodum mundanda, vel 
curanda fuerint, qu: laicis deputata sint ; fenestra, 
aut ostium, aut locus estra coquinain talis constitutus 
sit, ubi fratres vel przeparanda suscipian:, vel mun- 
danda referant, ubi ea illi vel ponere, vel posita re- 
cipere possint, uttamen nullam occasionem pro qua 
cequinam ingrediantur habeant. » Eadem sub poenis 
Sie i-simis disciplina vizebat apud Ci-tercienses, in 
quorum capitulo generali anni 1195 delinitum e- 
(1πε’11. Cist, dist. 6, c. 45), ut « szculares non ser- 
viaut in coquina conventus, nec ininfirmitoriis: quod 
si in domo aliqua factum fuerit, prior et celleraiii, 
quandiu factum fuerit, sint in pane οἱ aqua omni 
sexta feris. Abbas vero si hoc scierit, et. non emen- 
daverit, culpam hanc in capitulo generali fateatur, 
nec ad mensam abbatis infra abbatiain aliquis szecu- 
larium ministret, ni-i forte in liospitio comedents. » 
llanc tamen constitutionem postea temperavit capi- 
tulum generale anni 12957, statuens, « ut in abbatiisg 
in quibus non essent nisi octo conversi, admilterentur 
ad hujusmodi ministerium szculares. » Nec minori 
religione a refectorii, dum tens sternerentur, in- 
gressu laicos arcebant Cluniacenses, quorum 8διὶ- 
quie cousuetudines hac leguut (Lib. i, c. 20) : 


5551 


S. P. BENEDICTI 


« Kefectorarius habet sub se tres slios fratres..... A cadz fucrit adimpletum servitium, consignatis ome 


lecto missze majoris evangelio, apportant vinum, ut 
per justitias partiantur. Verum quidquid apportaverint, 
quidquid tale fecerint, semper tamen id cavent, ut nul- 
lus famulus pro illorum invitatione inrefectorio com- 
pareat. » Eadem habent mss. Consuetudines S. Benigni 
Divionensis cap. 43. [In Regula etiam S. Isidori decer- 
nitur, ut « tempore quo refectionis debitum solvitur , 
claustra monasterii obsereutur, nec ullus extraneus in- 
tere-se praesumat , ne qu.etem fraternam przesentia sua 
impediat.» Quid ? quod in Regu!a S. Aureliani non so 
lum coquinz aut refectorii , sed ne ipsius quidem 
monasterii accessus viris szecularibus liber relinqui- 
tur : « Provisores vero monasterii, siin habitu laico 
faerint, nec insi permitiantur. intrare : pro his utili- 
tatibus quas in hac. Regula statuimus (Cap. 19) cum 
imarcionibus, aut carpentariis, si aliquid necesse 
fieri, aut reparari, aut ceria aliqua ratione abbati fa- 
cienda, introeant.. De cxtero nullam licentiam aut 
libertatem habeant introeundi. » Quod S. Aurelianus 
at si in habitu laico fuerint, in memoriam revocat an- 
tiquam monasterii S. Galli consuetudinem qua laicis 
etiam potentissimis haud fas erat dominicis diebus 
processionem in claustro sequi, nisi habitu monastico 
indutis, ut testatur Ekkehardus /5$440 junior his 
verbis: « Vidiego ante tempora qu:e a Gallis pati- 
mur, monachoruni schismatis , comites aliosque po- 
tentes loci milites, prodilecticne festis di-bus crucem 
nohiseum per claustrum sequendo; juvenes et senes 
quosdam ad cingulum barbatos monachicis indutos 
roecis nobiscum quaque ivimus ingredi, » De caetero 
autem claustrum « ab antiqua patrum inemeria tante 
venerationi est habitum, ut nemini vel potentissiino- 
rum sxculi canonicorum seu laicorum introitus, vel 
etiam introspectus eis licuerit. » Hauc disciplinam 
suis in. coenobiis etiam instituerat S. Columbanus 
abbas; unde inter alia accusationis capita , quibus 
querebatur. de sancto viro Theodoricus rex, illud 
erat ( In Vita S. Col'umb. n. 19, scc. n Bened. ) : 


nibus a cellerario utensilibus, sibi alia in exercitatione 
decada succedat. Qua expleta, succedant sigillatim 
er singu'as septimanas. » In Regula S. Donati ad 
'irgines (Cap. 67) : « Sorores sibi invicem serviant 
in omni ministerio corporali, tam in coquina, vel 
quidquid quotidianus exegerit usus, vicibus sibi, ex- 
cepta maire seu przposita , succedere debent. » la 
Regula 4.2.1 Sancti Ferreoli : « Temporibus dispo- 
sitis v.cibusque discretis, de ciborum preparatione 
solliciti serviant sibi invicem ; atque alterutrum sub 
eequalitate ministerii dominentur. » Apud S. Basi- 
lium (Serm. 1 de Instit. monach.) : « Ministerium in 
communi conventu alternis vicibus flat, duo secun- 
dum ordinem in hehdomada una omne studium ad 
usum requisitum expleant. » Apud S. Hieronymum 
ic przfatione ad Regulam S. Pachomii : « In hebdo- 
madarum ministerio. sibi succedant per ordinem. » 
Apud Cassianum (Lib. iw, c. 19) : « Per cunctam 
namque Mesopotamiam , Palzestinam , et. Cappado- 
ciam, ac totum Orientem, singulis hebdomadibus vi- 
cissim fratres ad hxc officia sibi reddenda succedant, 
ita ut secundum cenobii multi'udinem ministrorum 
quoque numerus deputetur. » Denique in Vita S. Ma- 
riani ad S. Germanum  Autissiodorensem monachi, 
szieculo v, ad quem Olinitius item monachus dixisse 
fertur : « Sors mea est ad me ;sam fratribus mini- 
strare et alimoniam parare. » Soli, aut saltem fere 
soli gyp!ii monachi contrariam inierant consueta- 
dinem : « Apud /Egyptios enim, ut scribit Cassianus 
(Lib. 1v, c. 22), quibus maxima cura est operis, non 
est hebdomadarum mutua vicissitudo, ne sub occa- 
sione hujus officii omnes ab operis canone impedian 
tur; sed uni probatissimo fratrum cellarii vel ce- 
quina cura committitur, qui perpetuo donec vires 
vel :elas adrittit , jugiter opus illud exerceat. » Et 
tamen S. Hieronymus de JEgyptíis monachis lo- 
quens : « Unaquieque decuria , inquit. (Epist. 22), 
cum $uo parente pergit ad mensas, quibus per sin- 


« Cur iura septa secretiora omnibus Christianis ( guias hebdomadas vicissim ministrant. » Sed S. Hie- 


aditus non pateret. » Ad quod S. abbas respondit : 
« Se con:uetudinem non habere, ut szecularibus ho- 
minibus et a religione alienis famulorum Dei habita- 
tionis pandat introitum, sed opportuna apt:que loca 
ad hoc hahere parata, quo omuium hospitum adventus 
suscipiatur. » Eamdem  in-titutionem etiam in  Far- 
fensi monasterio viguisse co.l:gimus ex Vita S. Pal- 
donis n. 7, ubi Tomas Farfensis abbas nobiles ado- 
lescentes, conversionis gratia Gallias petentes, a. 
suum legitur inviiasse monas.erium, sic eos allo- 
quens : « Ad monasterium cui deservio revertimini 
mecum, et proptcr ardorem ve-tri desiderii , quam- 
quam extra usum monasterii intrinsecus vos recipiam, 
ut simul cum fratribus edatis, simul dormiatis, simul 
orationi vacetis simulque ad opus mavuum exeatis, 
ut his exercitiis probati, sciatis quibus modis propo- 
situm monacbi adimplere valeatis. » Sed revertor ad 
propositum. Quod si laicorum hominum ministerio 
uti in monasterio haud decet monaclios, inulto minus 
elericorum aut. aliorum religiosorum, id quod ex- 
presse vetat Denedictus papa ΧΙ] in sua pro monachis 
Benedictinis Constitutione his verbis (Cap. 13): « Cz- 
terum ut viam scandalis prcludamus, prohibetus 
expresse ne in ecclesiis, vel monasteriis, seu locis, 
aliis conventualibus ejusdem oruinis seu religion:s, 
clerici.szeculares, vel laici, seu alterius monasterii 
monachi, vel religiosi alterius religionis ad victum 
monachis minisirandum de cxetero deputentur. » 


Ergo quia nee laicis licet nec clericis, fratres sibi 
jnvicem serviant : /nvicem dico, id est per vices 
siugulis sibi hebdomauis succedendo , ut ex conse- 
quentibus patet; communisque apud omnes monachos 
usus passim obtinuit. Sicuti videre est in Regula Ma- 
gistri (Cap. 18) : « Superius diximus decadam fra- 
trum sub sua cura duos pr:e;ositos continere : q«i 
decem fratres in. coquin: servitio vicibus combina 
septenos exoleant dies. Et cum vicibus istis uniusde- 


ronymum de solo mensz servitio, non de coquiae 
officio forte intellexeris. 

Ut nullus excusetur a. coquine officio.] Quod omni» 
bus frstribus S. Pater imponit coquiuz officium, 
illud uni soli comm:ttebant AEgyptii monachi, αἱ 
modo docebat Cassianus. Solis etiam junioribus injun- 
git Regula SS. Pauli et Stepliani, cujus hac verba 
(Cap. 22): «1n omuibus obsequiis, et ministeriis, ia 
quibus fratres jusiores sibi vicissim succedunt, 
unusquisque ljiona voluntate susceptam hebdomadam 
vicis su:e in quolibet ministerio hilariter absque 
murmuratione cum gratia Dei impleat. » Similem in 
suo monasterio, sed coutra Regulam S. Benedic 
consuetudinem instituerat V. Turketu!'us, abbas 
Croylandensis : hic enim testeIngulfo (In Hist. Croyl.) 
« dividens totum conventum in tres gradus, ut qui- 
libet gradus suum statum aguosceret, et teneret, 
statuit videlicet, quod juniores ab ingres-u mona- 
sterii usque ad annum vigesimum quartum in ordine, 
subeant om.ia opera chori, claustri, et refectorii, 
canendo, legendo, serv.endo, et omaes regulares 
observantias secundum magistri sui doctrinam οὕ" 
stodiendo, etc. » Quam legem postea renovavit ipse 
Ingulfus, ejusdem monasterii factus abbas. 


Nisi aut egritudine, aut in causa. gravis utilitatis 
quis occupatus [uerit.] Quod quasi generaliter dixerat 
jam solita S. Pater discretione temperat, ἃ coquina 
officio »grotos, et gravioribus utilitatibus occupatos 
eximeus. Et certe inhumanum A442 feret infirmos 
buic oflicio deputare. Sed quxret. aliquis quanam 
Sit meritoque dici debeat causa gravis utilitaus 
hespondet flildemarus eam esse, quam agnoscen:es 
fratres, dimissa concordia, haud murmuraut ; quod 
propter eam talis frater excusetur a coquina : qui* 
propter «bac utilitas grandis sive magna ex Ber- 
nardo Cassinensi debet esse abbati manifesta, e 
Íratribus non incosuita, ne forte possit esse alicujus 


509 


BEGULA COMMENTATA. CAP, XXXV. 


50 


discordise causa, videlicet quod hic excusaretur, alio A minui auctoritatem, aut. dedecere dignitatem, unde 


laborante. » 
An vero inter hujusmodi gravioribus utilitatibus 
occupatos abbas recenseri debeat, forte dubitabit 
aliquis : at mihi nullus videtur dubii locus, si vel 
minimum ad S. Benedicti mentem attendatur : quis 
eni in inonasterio gravioribus causis occupeturillo, 
qui rerum. omnium curam suscepit? Εἰ certe si 
cellerarius solis temporalibus curis detentus excu- 
setur, quidni excusabitur et abbas, ad quem et tem- 
poralium et spritalium sollicitudo respicit ? Sed 
quod subticuit 5. P. Benedictus, illad claris enu- 
cleaiisque verbis expressit S. Czesarius in tegula ad 
Virgines, in qua sic loquitur (Cap. 129): «In omni 
ministerio corporali, tam in coquina, vel quidquid 
quotidianus ex:git usus, vicibus sibi, excepta matre, 
vel przposita, succedere debent. » C:esarium in sua 
item ad virgines Regula ex-cribit S. Donatus cap. 
67. Similiter S. Aurelianus in Regula ad monachos 
Cap. 23) : «Iinomni, inquit, ministerio, sive in 


ordine psallendi, aut legendi, vel operandi, vicihus B 


sibi succedant, absque S. abbate, δὲ nimis senibus, 
et perparvulis: infantibus, et certe ita infirmis ut 
surgere omnino non possint : non compellantur 
facere pro eo quod non prevalent. » 


Neque tamen inficias ibo, aliter in nonnullis Re- 
gulis contineri, aliamque in quibusdam ordinis nostri 
monasteriis viguis«e rationem ; maxime autem in 
Regula S. Ferreoli , cujus hiec. verba. (Cap. 58): 
« Abbas tribus per annum vicibus, id est in die 
Natalis Domini, similiter in primo Pasclhze, nec non 
in festi itate peculiaris Patroni sancti, ac beatissimi 
venerandi semper martyris Ferreoli, aut certe qui 
dem ad quorum nomina sanctorum idem locus con- 
secratus fuerit, coquinam cibos congregationi para- 
Uirus introeat, ibi .ue suscepto junioris ministerio, 
serviendo mensis humilitatis formam ministret in 
ferculis, sauct:e huic abjectioni se libenter inclinans, 
, qua majorem illum producit c:teris, dum reddit 
aequalem. » Et Regula Magistri (Cap. 25) : Quoties- 
gue hebdomadarii iu servitio mensarum negligenter 
Naensis de:erviunt, alia die hora refeciionis levet se 
abbas, et cum uno de prepositis aut duobus, si 
graudis fuerit congregatio, ipsi facient servitium ad 
Omues mensas, ut doceat eos quomodo f^ciant. » 
Nostros vero quod spectat S. Salaberga, Laudunensis 
abbatissa (In ejus Vit. n. 91, sec. u Dened.) « coqui- 
nam, vel reliquas causas [Forte curas|, 485 mona- 
sticis rebus peragi selent, vicissim suis hebdomadi- 
bus ministrabat. » S. Benedictus, abbas Anianensis 
[6510 Ardone ejus discipulo, in ejus Vita, num. 14, 
« laboraniibus fratribus ipse aliquando collabora:e, 
aliquando autem eorum ad vescendum decoquere 
vietum, librumque /54/53 etiam pariter circa coqui- 
nam occupatus scribere satagebat; lignawina vero 
sz pe propter penuriam beum humeris propriis cuin 
discipulis deferebat. » De Eigili etiam, Fuldensi 
abbate, ita scribit Candidus in ejus Vita, n. 24 (Sec. 
Iv Ben., part. 1) : «Hic quoque, sicut semper facere 
consueverat, cum consilio et consensu fratrum suo- 
rum constituit atque decrevit, ut fratres qui extra 
monasterium ministeria pr.eevidere noscuntur, fra- 
tribus infra monasterium commaneniibus per singu- 
las anni septunanas juxta ordinationem przpositi 
vel decanorum in cibo, et potu, atque aliis quibus- 
libet commodis monastica vitae congruentibus, super 
indictam sibi annonam ad honestam cousolationem 
BoD coacü, sed ut eos sumptus permitteret. sponta- 
mea oluntate serviren!; ita iamen ut ipse primo 
omnium liujus servitutis initium in die Natalis Domini 
ad exemplum czteris cum gaudio suscepisset. » ldem 

tabant olim in Cluniacensi monasterio abbates, 

ut docet Udalricus lib. 1, cap. 46, idque ipsum com- 
munis ordinis nostri usus obtinebat. Et certe pro- 
bandi laudandique in primis abbates qui , cum sibi 
sueta licet, iu hisce huwilitatis exercitiia suis 
vibus exemplo praeeunt; nec suam inde putent 


totam suam gloriam quasierunt viri sanctissimi, iu 
s:PCulo olim clarissimi, et in populis principes, ut de 
SS. Guillelmo, ex potentissimo duce, Gellonensi 
monacho ; Carolomanno, ex Austrie rege monacho 
Cassinensi; de SS. reginis Francie Radegunde et 
Baltilde, ut alios plurimos interim sileam, legimus. 
Vide Vitam à 5. Galteri, abbatis Pontisarensis, num. 
4$, apud Doll., S April. . 


Neque przetereundum est quod de monachis, 
S. Viucentii de Vulturno habetur in Via S. Tliomz 
abbatis Farfensis (Sec. mi Den.) ; quod scilicet con- 
gruis temporibus δά Farfense monasterium venie- 
bant, « et hebdomadas suas in coquia:e. officio sicut 
et alii fratres in ipso faciebant monasterio. » 

Porro nultum hoc capite discrimen ponere videtur 
S, Benedictus inter coquine hebdomadarios et 
meus ministros: utrosque tamen distinguit cap. 
98, ubi, agens de hebdomadario lectore, ait: Postea 
autem cum coquing  h»bdomadariis, et servitoribus 
reficiat. Quem in locum Doherius in primo comment.: 
« An enim isti servitores per septimanas serviant, 
an per dies non curo, quia nec in ltegula lioc repe- 
rio, sibi tamen vicissim hujus servitutis oflicium im- 
pendent. » 00] manileste servitores ab hebdomadariis 
coquinz, qui per totam septimanam serviebant, dis - 
tinguit. Apud Cluniacenses tamen, Divionenses 5, 
Benigni, et Cistercienses, hebdomadarii coquinz 
utrumque munus obibant. De Cluniacensibus audien- 
dus est Udalricus (Lib. u, c. 55): « Finita hora post 

uam fratres sunt refecturi, celeriter exeunt, ut 
abas administrent, quas qui prior est coquorum, si 
tamen bene noverit, et hujus est valetudinis, cuni 
cocleario ad hoc facto mittit in scutellas; alii poriaut 
ad inensas, a principali men:a incipientes. De ole- 
ribus ecoutrario fieri solet; 40:8 ita administrant, ut' 
3 novissimo incipiant. » Idem habent iss. Consue- 
tudines 4/444 S. Benigni, cap. ὅδ, adduntque: « Et 
nou solum ipsi, sed et omnes, qui scutellas in. refe- 
ctorio portant, hanc diligentiam debent habere, ne 
scutellam ita bassam portent, ut intus possint anhe- 
lare, nec aliquam psalmodix mussitationem interim 
faciant, ut fundum ipsius nec sordidum sit provi- 
deant, ut tutelam frocci ab ipsa custodiant, ut digi- 
tum ne intus intingant, caveant, » Generale tamen et 
pittantiam tam ex Uda'rico quam ex. priediciis con- 
suetudinibus, non ipsi ex debito, sed cellerarius et 
alii quibus innuebat ipse, ministrabant. Generale 
autem, quod dominica, fer. 5, 5, et sabbato servie- 
bant, illud vocabant, quod singulis in singulis scutellis 
porrigebatur. Pitlantia vero, qu: fer. 2, 4, 6, illud 
quod duobus in una scutella ministrabaiur ex eodem 
Udilr:co. 

De Cisterciensibus ita liber Usuun, cap. 168 : «Ubi 
quatuor liebdomadarii coquina fuerint, duo una die, 
et duo alia vicissim serviant. » llis tamen adjunge- 
batur cellerarius ex cap. 76, in quo sic legitur: 
«Cellerarius, et coci pr.evideant, ut ambo pulmentaria 
priusquam campana pulsetur (si sic tamen viderit ex- 


D pedire) per mensas disponant. » Quein morem forte 


respicit locus ex Vitia S. Stephani, abbatis Obazinen- 
sis, lib. n, num. 19, quo cellerarius ex ejus przce- 
pto refectorium pr»parasse, et mensas mantilibus 
ornasse dicitur (Miscell. Baluz., tom. 1V). 

Przterea tam apud Cluniacenses quam apud Cister- 
cienses ἃ coquine hebdomadariis distinctus erat 
refeciorarius, qui, adjutus ab aliis fratribus, si ne- 
cesse esset, quotidie refectorium parabat, mantilibus, 
cochlearibus, cultellis, pane et vino mensas sternehat, 
cujus oflienun. fusius descriptum habes apud Udal- 
ricum, lib. im, cap. 21, in. Consuetud. S. Benigni, 
cap. 42, et in lib. Usunin Cister., cap. 118. 


Quia exinde major merces. et eharitas. acquiritur.) 
Quia ezinde, scilicet vel ex zegritudine, aut ex causa 
gravis utibtatis, major merces acquiritur, si et illa 
patienter portetur, et ista debita devotione persol- 
vatur; vel exinde, id est ex eo quod omncs sibi in- 


571 


S. P. BENEDICTI 


513 


vicein serviunt, inajor merces et charitas acquiritur, À sunt. modicae potentie. Hujusmodi ergo imbecil!libus 


ac proinde nullus ab hoe officio excasandus, ut nec 
mercede privetur. Qualis autem et quanta. sit. illa 
merces exprimit S. Basilius his verbis : « Magnum 
opus ministrare , regnumque colorum procurans. 
Sagena est enim virtutum omnia in se mandata Dei 
comprehendens ; et primo humilitatem omnem in se 
virtutem comprehendentem, et bonorum infinitam 
multitudinem afferentem ; deinde et illud : Esurivi 
εἰ dedistis mihi manducare ; sitivi, εἰ dedistis mihi 
bibere. Et paulo ante renuntianti szeculo auctor est, 
ne patiatur alterum sua exsequi ministeria, ne privatus 
mercede, eam recipiat alter, illiusque divitiis ditetur. 

Ut autem οἱ certa merces in futuro, et chari- 
tas iu przsenti seculo. acquiratur, non perfun- 
clorie, aut. tepide ministerium istud persolvi debet; 
nam bouum gralum non simp'iciter ministrauti 
promittit Apostolus, sed bene ministranti : porro 
ut bene ac debite ministretur, tria potissimum a 
coquinz bebdomadariis requirit S. Adalardus iu 
A55 Statutis.1? Ut continuum inter laborandum silen- 
t:um eustodiant.2* Ut pro necessariis tantum modo re- 
bus loquantur ministri. 3^ « Ut ipsum silentium cum 
fructu alterius mercedis ab omnibus illis ibi servari 
possit; psalmi, inqut, sine intermissione canendi 
sunt. » Docet postea quem in psallendo modum οὔ» 
servare deberent. lsta disciplina vigebat apud Clu- 
niacenses , teste Udalrico lib. it, cap. 55, ubi assignat 
psamodihm in coquina recitandaim. Io mss. etiam S. 

enigni Consuetudinibus cap. 35 hzc lego : « lbi in 
coquina summum silentium, nulla vox,et pauca signa, 
excepta ps:Imodia, qux canitur. » Preterea utile erit 
silentiom et psalmodiam pio aliquo atque interiori 
aniini affectu condire , ad. instar egregii illius coqui 
monasterii Alexandrix de quo S. Joannes Climacus 
(Grad. 4) : « Non possum facere quin vobis exponam 
coqui illius ioci raríssimam, et planesingularem vir- 
τ ΘΙ ; nam cum in culinz ministerio perpetuo occu- 
patum viderem, et sibi tamen semper praesentem ju- 
gique lacrymarum fonte inundatum, rogavi ne mihi 
aperire gravaretur, qua ratione tantam a Deo gratiam 
impetrasset. Coactus ille mea importunitate respon- 
dit : Non homini unquam sed Deo ministrare visus, 
omui me, inquit, quiete indignum arbitra:us sum ; et 
per contemplationem ignis pr:esentis, assiduam futuri 
inferorum incendii memoriam excitare consuevi. » 
Similem avimi dispo-itjonem in serviente requirebat 
S. Basilius (Regul. Brev., interr. 460), cum interro- 
gatus « eum qua animi affectione fratribus oportet 
ministr».re, » respondebat : « Perinde ac si D. mino 
ipsi ministraretur ; qui dixit : Quatenus fecistis uni 
de lis fratribus meis minimis, mihi fecistis. » Non 
m:nori zdificatione digna sunt ea quz ad sequentem 
interrozationem, « cum qua humilitate aliquis acci- 
pere debet quod sibi miristratur a fratre , » respon- 
det, scilicel, « cum ea qua servus cui a Domino suo 
ministraretur, et e« quam P'etrus apostolus osteudit, 
cum ei Dominus minisiraret, iu quo et docemur de 
illerum periculo, qui recusant quominus sibi mini- 
stretur. » Πὰς responsio aliam mihi revocat in me- 
moriam, quain Silvanus S. Pachomii monachus (Pa- 
ralipomena de S. Paihom., apud Doll., 44 Maii) 
fratribus interrogantibus, cur inter edendum perpe- 
t^0. fleret, fecisse dicitur, nimirum : « Probibere 
vultis ne plangam, cum tot mihi bomines sanctos mi- 
nistrare videa, quorum ego pulverem pedum abster- 
gere dignus non sum? » 

Imbecillibus autem. procurentur solatia. ] Imbecilles 
ex llildemaro dicuntur : 49 licet minus proprie, de- 
litati, quibus quasi a natura. est, bujusmodi officium 
non po*se exercere ;2» illi qui ex infirmitate surgunt; 
ὦ" claudi, et qui non possunt sine baculi adjutorio 
incedere : imbeciilis enim dicitur quasi sine baculo. 
hnbecilles etiam Siaragdo et Bernardo Cassinensi 
sunt fragiles, deli ati, vel debiles corpore : quod ad 
idem aut fere idem redit. Brevius et forte rectius Ri- 
viardus de 3. Angelo imbecilleg vocat monachos qui 


B 


C 


D 


procurentur solatia, id est socii, unus aut plures, 
prout exigit necessitas. Huc vero respexisse vi 

S. Adalardus ( In Statut. Specil. tom. 17}, cum non 
omnes ordine suo ministrare decrevit, ne forte 
simul omnes senes, aut omnes juniores coquinze servi- 
tium exercere contingeret. 

Sed habeant omnes solatia secundum modum con- 
gregationis, aut positionem loci.] ἴῃ quem locum ita 
Smaragdus . « Quod autem dicit seeundum modum 
congregationis, secundum numeri modum et quanti- 
tatem intelligitur monachorum. Secundum enim mul- 
litudinem congregationis, el numerus ministrorum, 
aut minor, aut amplior deputetur. Quod autem di-it,. 
ac positionem loci, intelligitur zedificaüio, vel δου" 
structio monasterii, Constructio enim monasterii, si 
congruo ponitur loco, ubi secundum bujus Regula 
capitulum omnia in claustra contineat necessarias, 
minus coquus aliorum indiget adjutorio. Si vero ia. 
arcto loco et angusto vel arido ponitur situ, ubi nee 
aquam sine labore, nec hortum habere possint sine 
penuria, plura cocis administreutur solatia. » Eodem 
fere modo loquuntur Hildemarus, Bernardus Cassin., 
Nicolaus de Fiactura, Richardus de S. Angelo, Bo- 
herius in utroque comm., Turrecremata , Matthias 
Laiubertus, et Menardus. 

Si major congregatio fuerit, cellerarius excusetur a 
coquina. ] Cellerarium a coquina eximit S. Pater quia 
inajoribus utilitatibus occupatur ; quapropter si pro- 
prro motu aut ex devotione istud officium secundum 
ordinem vicissu: exercere voluerit,diflicile,ei permit- 
tendum esse decernit S. Adalardus his verbis ( Stat, 
lib. 1, cap. 3) : « Senior autem celierarius tam interius 
quam exterius, id est, vel in refectorio,vel in coqui- 
na, vel in his habitaculis qux: ad cequiram pertineat. 
in omnibus, et pro omnibus sollicitudinem gerat, nequi 
sibi aliter agendo, loquendo intemperanter vel se vel ea 
quie agit tractare prasumet, nisi secundum quod re- 
ligioni nostre omnino conven:at. Nec quaerendum, 
nec exigendum ab eodem cellerario est ut ip-e, ac si 
propria devotione, iu preparandis pulmentis se ig: 
gerat, et prefatam sollicitudincm ob hoc in alique 
postponat, sed potius secundum Regul:e auctoritatem 
aliud solatium, si ojus fuerit, requirat, ut ipse qui- 
dem super hiuc et inde ad ea qua Dei sunt providends 
liber remaneat. Hac ideo non dicimus ut ejus dere- 
tioni, quando absque offendiculo przfatze sollicitudi- 
nis fieri potest, obsistamus; sed ne dum se in his qua 
a| eum eo tempore non pertinent, ac si devotius 
iinmergit, certam sibi impositam providendi necessi- 
tatem postponere presumat. » Apud Cistercienses 
(Lib.Usuum Cist.,c.117) vero pertinebatad cellerarium 
« preparare pulmenia coeis utriusque coquiuz , el 
mittere sal in pulmentis generalibus, et hazec per sce 
tellas dividere, nisi ubi abbati aliquando visui fue- 
rit, quod non possit fieri.... Panem et vinum, vel 
siceram hora competenti in refectorio 3d distribu-s 
dum praeparare ; illis qui ad prandium usque ad ter- 
tiam partem pauis comedunt, ad coenam de grossiori 
pane, ubi habetur, superaddere; comedentes fratres 
tam ad prandium quai ad cenam semel ad mines 
invi-ere. » 

Egressurus de septimana sabbato munditia faciat.] 
[4/47 Quid per munditas hic intelligat S. P. Benedi- 
ctus varie exponunt commentatores, — Bildewarss 
omnium fere antiquissimus mentem suam ita expri 
init: € lutentio S. Benedicti fuit, ut omnia in ipsi 
hebdomada faciat; sed nunc quia labor grandis eti, 
eo quod non possunt in coquina servire , et iteruti 
porticus scopare, et czeieras miundi.ias facere, idcirco 
dividitur isto modo; id est in. die sabbati scopatür 
coquiua, et lavautur lapidea, et scutella , sive etas 
scaumna, lu aliera vero sequenti hebdomada scopant 
totos porticus, :d est ante coquinam et ante refecio- 
rium. Capitulum vero et dormitorium ante vestit 
rium debel camerarius scopare, et ante basilicam bz- 
silicanus. Refectorium vero cellerarius debet scopate; 


19 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXV. 


NET 


si labor illi faerit, debet petere adjutorem a decano, » A exeuntium pedes lave!, et prior t rgat, similiter per- 


Hildemarus igitur munditias in verrendo monasterio 
et abluendis coquinze vasculis reponit. Sed Bernardus 
Cassinensis munditiss in tribus omnino constiLuit : 
40 « Munditiz istze, inquit, sunt vasorum; 2? scopa- 
tio domorum ; 5? ablutio linteaminum, cum quibus 
tergunt manus et pedes. » ldem sentiunt Doherius et 
Joannes de Turrecremata. At vero Matthias Lamber- 
tus 5. Benedictum intelligit de «ola vasculorum mun- 
ditie; S. Hiluegardis de sola scopatione; quam po- 
siremam sententiam tuetur Menardus his verbis : 
« Munditias faciat, id est verrat monasterium ; unde 
Magister cap. 19 Regule : Munditias monasterii 
exerceant. Munditias facere est. verrere. Plautus in 
Sticho : Munditias volo facere, afferte scopas. Neque 
hic locus S. P. Benedicti comprehendit vasa eilances, 
nai quotidie tergeud:e sunt. » In mss. etiam Cous, 
8. Benigni cap. 95, munditias facere idem est « quod 
bene lavare cum scopis lavatoriuim claustri, et mun- 
dare pavimentum necessariarum. Qu:e munditiz in 
Quadragesima inter sextam et nonam fieri debent ; 
alio autein tempere post nonam, aut post prandiuin, 
si dies jejunii fuerit. » 

Ad praxim vero hujus capitis respicere videtur 
quod przscribit Regula Magistri his verbis (Cap. 19): 
« In eadem hebdomada servitium ad mensas ipsi ad- 
impleant, om»em diligentiam monasterii ipsi exer- 
ceant : ipsi ones fratres in hebdomada ip-a discal- 
ceen!, adjunctis in solatio de decada sua fratribus, 
cum quibus.et discalceent, e: ipsa calcearia facian!, 
ei facio mane sedentibus ad ordinem fratribus ipsi 
consiguent, Simul et in eadem hebdomada munditias 
monasterii exerceant , refrigeria lavent, ligna con- 
scindant, aquam laciei tradant, ad communionem 
intrantibus fratribus aquam mauibus ipsi ministrent. 
Mappas , et sabana, et facitergia, vel res sordidas 
(ra:ruimn ipsi lavent iilis horis in quibus non coquent. 
Candelas monasteri ἃ cellerario factas, quotidie ipsi 
Incend..nt ei tuteitur.Mox enim cum in bebdomadam, 
ut diximus, prima die post primam dictam intraverint, 
primum opus servitii sui munditias oratorii exhibeant, 
et mattas oratorii pavimento retendant ; quod in totis 
scptem diebus hebdomade δου: post matutinos domi- 
nicos hoc opus primum servitii sui oratorio exhi- 
beant. » Vide Udal. lib. rt, cap. 55; lib. Usuum Csst., 
eap. 108; Caeremonu. Bursfeld. dist. 2, cap. 15. 

AS Lintea cum quibus sibi fratres manus aut pedes 
tergunt, lavet. ] Hic particula aut :umiwr copulative 


Pedes vero tam ipse qui egreditur quam ille qui in- 
traturus est, omnibus lavent.] lta nimirum ut ille qui 
egreditur pedes lavet , qui vero ingreditur tergat, ex 


Hildewaro, Bernardo Cassinensi, Turrecremata , lib. ^. 


HW Consuetud. Clun. cap. 55, Consuetud. S. Benigni 
cap. 55, et Caiemoniali Bursfeldensium di-t. 5, cap. 
21. De hoc ritu est capitulum 10 monachorum ad 
Augiam directorum : « Ut in. sabbato quando inun- 
ditias facere solent, pedes cum silentio lavent, ne 
deiur occasio luqueudi. Ibidem vero sedentes colla- 
tionem complent, et sic accedunt ad completorium. » 
ltein et canon. 25 concilii Aquisgr. : « Ut in Quadra- 
gesma sicut et in “110 tempore vicissim sibi pedes 

vent, et antiphonas huic officio congruentes decan- 
tent. ln. Cena vero Domini pedes fratrum, si valet 
abijas, lavet, et oseuletur; demum pro;.ria wauu po- 
culum eis porrigat. » Et canon. 24 : « Ut mandatur, 
si tenipus cenae est, tom fratrum quam etiam pere- 
grinorum post comam fiat. » 

Kitiun ita deseribit lib. Usuum Cisterc. cap. 108 : 
Hebdomadarii coquina redditis cellerario vasis, « prze- 
parent qux: ad eandatum necessaria sunt. Mox autein 
ut signum pulsaverit, induti scapularibus deponant 
cucullas in capitulo, et sic veniant in claustrum. 
Incipicente ergo. abbate antiphonam Postquam, vel 
cantore, absente abbate ; prior intrantium in coqui- 
sam abluat pedes abbatis, et junior tergat ; hoc modo 
percurreuies c:eleros in simisua parte. Junior vero 


currentes exteros in dextra pirte.. Et. ne bic ordo 
periurbetur, si duo abbates fuerint , minor ahbas in 
dextra parte sedeat. Qui citius percurrerint, in alte- 
ram partem transeuntes alios a: juvent, qui quotiens 
ante eum qui collationem tenel, transeunt, reverenter 
inclinant. Qui pedes lavat, εἰ cui lavantur, post 
ablutionem invicem se inclinent. Similiter qui téryit, 
et cui. terguntur. Porro nemo se discalciei donec ab- 
bas se di:calciet : discalcenti vero observent quantum 
possunt we pedes nudi appareant, sex sub cuculla re- 
condantur. Nec sedentibus manicze defluant, sed apic 
eas ante se componant. Ante lectionem omnes sint 
recalceati. 

Ex dictis hactenus tria sunt observanda. 1" Hane 
pedum lotionem quam mandatum vocant aliquibus 
in locis factam fuisse sub silentio; ut ex cap. Mona- 
chorum ad Augiam directorum apparet ; in aliis cum 
cantu, ut ex conc. Aquis. et ex lib. Usuum Cist. 
colligitur. 99 Factan fuisse ante completorium ex 
cap. Monachorum »d Augiaim direetorum, idque post 
cmuam ex conc, Áquisgr. Scribit tamen Boherius 
in monasteriis Cassinensi et Specus fieri solitam ante 
vesperas, excepto Quadragesiu tempore. 39 In clau- 
stro ex libro Usuum Cisterc. etex statutis S. Germani 
a Pratis; ante. capi. uli arcum ex Consuet. S. Denigni 
Divion. cap. 35. 

Hunc porro ritum, quem ex Regula nostra S. Fru- 
cluosus in sua c. 9 A/&9 transcripsit, S. P. Bene- 
dictus ab antiquis monachis acceperat, apud quos 
ut scribit Cassianus (Cass. lib. iv, cap. 19), post cce- 
nam, nom sabbati, ut vult S. Benedictus, sed donii- 
nicze, qui fratribus hebdomada praeterita servierant, 
iis pedes lavabant. In pr:ecipuis tamen festivitatibus 
earumque vigiliis, non sabbato, sed feria quinta prz- 
cedenu solebant nostri mandatum celebrare. Ez 
his iu mss. sancti Beuigni consuetudinibus recensen- 
tur «sabbatum ante. Pentecosten, ante natale Do-. 
mini, et Assumptionem B. Marix et Dedicationem: 


C ecclesize, et festum omnium Sanctorum, Purificatio- - 


nem quoque B. Mariz, et solemnitatem SS. Trinita- 
tig, el natale S. Mauritii, si tamen in sabba'is, aut 
dominicis diebus evenerint. » In libro etiam Usuum. 
Beccensium istud statutum reperio : « Si vigilia Na- 
talis Domini sabbato contigerit; feria quinta ante 
mandatum debet fleri. Pro nulla alia vigilia mutatur : 
mandatum, si evenerit sabbato. Quod si ipsa festivi- 
tas Natalis Domini, vel 2liqua de his qui primain : 
processionem habent, sabbato eveniant, quia videli- 
cet invitatorium a quatuor vela tribus dicitur; si- - 
militer feria quinta ante debet fleri mandatum. Et 
8i Annuntiatio sabbato evenerit, fiet mandatum fe- 
ria quinta. » Et in inss. Statutis S. Germani ἃ Pra- 
tis : « Si festum duplex die dominico evenerit, non 
fiet sabhato przcedenti mandatum in claustro, sed 
fiet die Jovis przecedentis. » Primus qui huicce mu- 
tationi locum dederit in antiquo Corbeiensi ordina- 
rio ms. perhibetur S. Udilo, abbas Cluniacensis, 
qui, ut ibidem dicitur, sauxit ut mandatum t feria 
quinta pr::cedente Pentecosten a fratribus celebre- 
tur. In Nativitate etiam Domini, natalique suimmo- 
rum apostolurum Petri et Pauli, et Assumptione B. 
Marie, si in sabbatis, aut iu dominicis diebus eve- 
nerint, loc idem lieri quinta feria censuit. » Quibus 
S. Hugo addidit. « festum. Viuculorum B. Petri, et 
lestivitate:» omnium Sanctorum, et. transitum B. 
M riiui, Puriticationem quoque B. Marix, et D«di- 
cationem ecclesie, si extra Quadragesimam cvene- 
ril, et solemuitatem SS. Trinitaus. » 

Vasa ministerii sui munda et sana cellerario rccon- 
signent. (Qui cellerurius item. intranti consiguet, ut 
sciat quid dat, aut quid recipit.| Idem decernunt S. 
l-idorus iu ltegula, cap. 19, ei Magister, cap. 16. 
Ex mente autem 5. P. Benedicti cellerarius, ut ait 
llildemarus, ab egredientibus « tria debet requirere 
in vasculis, hoc est munditiam, integritatem, at- 
que numerum; munditiam, si munda Subt; inte 


5:5 


Le yg-ts 


S. P. BENEDICTI 57 


gritatem, si saua sunt; nnmerum, si tota sunt. » A (Dist. ὅ, c. 17) : « Omni tempore decantata in eccle- 


Quaerit vero hic Boheriu. quandonam cellerarius 
intrantibus hebdomadariis vasa coquin reconsi- 
guare debeat? Respondetque, Aut :tatim ut egre- 
diens reddiderit, aut saltein ante completorium, aut 
demum dominica, finitis matutinis. Certe veteres 
monachi a quibus S. P. Benedictus hunc canonem in 
suam Regulam invesit, feria secunda, qua suam in- 
cipiebant bebdomadam, post matutinos hymnos hu- 
jusmodi utensilia sibi succedentibus consignabant 
(Cassian. lib. 1v, cap. 19). Ex libro autem Usuum 
Cisterc. « statim post * esperas, si dies jejunii fuerit 
(Cap. 108); aut post refectionem servitorum, 
si Quadr; gesima ; vel post cenam eorumdem, si dies 
fuerit praudii, vasa, et cetera qus in coquina rece- 
perunt, cellerario reddant, et cellerarius intranti. 
Quod si aliqua de his qu:e reddenda sunt, desunt, in 
eapitulo sati-faciart; et quz? defuerint. notificent, » 
l«lorum vasorum seu utensilium numerum et nomina 
offendes apud Udalricum, lib. 11, cap. ὅθ, et in mss. 
Cons, S. Benigni cap. 53. 

Obiter hic notaudim ad eos, qui ex coquinze exer- 
citio exibant, pertinuisse sequenti. hebdomada com- 
munem focum hiemis tempore przeparare, ut disci- 
wüus ex his Hildemari verbis (Comm. in cap. 6): 
« Abbas debet locum deputatum habere, ubi se cale- 
faci nt, et illi debeit facere focum, qui hebdomadam 
coquin: dimiserunt. » Et ex Udalrico (Lib. 1, cap. 41): 
« Quod si tanta est hiemis asperitas, est offlcina in 
qua graudis focus ab ipsis fratribus qui fuerunt co- 
qui prioris septimana? preparatur ; et. illuc omnes 
tit majores quam minores licenter accedunt, cum 
summa tanen gravitate, sicut dignum est in tali 
hora. » Apud Cistercienses tamen liuic muneri depu- 
tabatur iafirmarius, ad quem pertinebat « ignem ia 
calefactorio per hiemem pest vigilias, vel post matu- 
tinas, vel primam facere (Lib. Üsuum Cisterc., cap. 
116). » In Corbeiensi monasterio fratres vice sua hie- 
inalem calefaciebant domum, ex Vita Wal:e abbatis 


sia hora illa, post quam iminediate reficere debent 
fraires, sive sexta fuerit, sive nona: si dies talis 
fuerit, qu0 mixium praesumere solent, lector mensae 
et servitor in sumptione illius festinent prevenire 
refectionem fratrum, ne illa forte propter eos retar« 
detur. » His omnibus addere potuisset Hildemarurm, 
qui S. Benedictum ita explicat: « Cum dicit ante 
unam horam, non dicit propter terminum borz, sed 
propter congruum intervallum, ut possint. rationabi- 
liter accipere hoc quod jussum est ; quia sic alibi dicit 
de lectore : Accipiat mixtum priusquam incipiat lege- 
re, v. rbi gratia, si tempus est quando ad nonam refi- 
ciunt fratres, cum canitur missa ad octavam ; et post 
inissam vadunt omnes qui debent accipere mixtum, 
id est hebdomadarii coquivz, lector, hospi'alarii, et 
qui infirmis serviunt pariter, et inveniunt quar- 
tam libr: panis przparatam, et siuzolos biberes. » 
lluic opinioni ultro assentirer, ni refragari vide- 
rentur ea, qux subjungit S. Benedictus, Jn diebus 
autem solemnibus usque ad sissas sustineant. Quas 
verba supponere videntur aliis diebus ante missam, 
sive aute horam qua diebus solemnibus missa fini- 
tur (nam tempore S. Benedicti privatis dielus pro- 
abiliter non. cancbatur missa publica) mixtum esse 
sumendum; una scilicet, aut circiter, hora ante re- 
fectionem. Et certe quotquot viderim in Regulam S. 
Benedicti versiones Gallicis, hunc locum ita reddunt: 
Une heure avant la réfection. Üpinionem nostram se- 
quitur Carolus Cointius, Oratorii presbyter doetissi- 
mus (Annal. eccles. Franc., ann. 544); confirmatque 
capitulum quinque monachorum ad Augiam directo- 
rum, quo decernitur ut legentibus fratribus, « hora 
qua pr:viderit prapositus .con'petere, sive qui [8 
vice ejus constitutus, id est senior decanus, pulset 
signum tintinuabuli, ut hebdomadarii, et exteri ser- 
vitores juxta preceptum Regulxw accipiant supra 
statutam aunonawm mixtum, ut non sit eis grave jeju- 
Dium, dum miínistrant, sustinere. Lector vero post 


lib. 1, eap. 11 (Sec. ᾽ν Ben., part. 1). ln [rer vero C sextam, anteqüam accedat ad legendum. » Ubi dis- 


Cujusdam ad virgines praescribitur (Cap. 12), ut « fo- 
cos in schola poenitentes, si (fuerint, bine et binae 
per hebdomsdas faciant. » 

Circa focum communem tria hic observanda ve- 
niunt : 49 Quod ex Concordia Duustani, cap. 2, ca- 
lendis Novembris fratribus concederetur accessus 
ignis; 2* quod sub silentio fratres se calefacerent, 
cx Hildemaro supra citato, δ᾽ Honcste, et non nudis 
pedibus praesente aliquo, ut &cribit liber Usuum Ci- 
sterc., cap. 72. 

Septimanarii autem. ante unam horam refectionis.] 
ΠΡΟ verba, ante unam horam, ita intelligit Bernar- 
dus Cassinensis, « ut si fratres reficiant ad sextam, 
isti debent recipere mixtum post tertiam; si fratres 
ad nonam, isti ad sextam; si fratres ad vesperas, isti 
ad nonam, » Cujus sententiam exponens Benedictus 
Haeftenus (Lib. x, tr. 4, disq. 9) : « Ne autem, in- 
quit, nimium anticipetur liec mixti sumptio, tam 
Bernardum Cassinensem quam S. legislatorem prz- 
dictis locis intelligendum arbitror labente aut fere 
finita hora ultima ex tribus zquinoctialibus respon- 
dentibus uui liorze canonica ; ita ut qui post tertiam 
jubetur mixtum sumere reficientibus fratribus hora 
sexta, illud suinat sub finem horae quinte ; et qui ad 
sextam, aliis comedentibus nona, mixtum sumat 
circa finem hor: octav:e, sive paulo ante nonam; 
et sicde reliquis. » Mentem suam confirmat ex Sma- 
ragdo, qui huuc locum exponens, ita habet : « Quod 
autem dicit arte unam horam refectionis , subintelli- 
gitur in una hora illa antequam fratres reficiautur ; » 
ex libra Usuum Cisterc. quo praescribitur (Cap. 75), 
ut csi dies fuerit prandii, ad mixtuin. percutiatur 
siguum in ecclesia tribus ictibus ante sextam : si au- 
tem jejunii, totidem post sextam : » per horam sex- 
lin horam canonicaimn, quae canitur io templo ante 
refectionem intellizens, nou horam diurnam ; et ex 
8} Caremuniali Bursfeld., in quo hac leguntur 


tinguitur hora qua bebdomadarii servitores sume- 
rent mixtum, ab ea qua lector mensa. 

Accipiant super statutam annonam.] H:c verba duo- 
bus modis intelligi possunt; vel ita ut panis et vi- 
num de statuta libra panis et lietmnina vini sumantur, 
vel ita ut ad statutam panis ac vini annona: aliquid 
Buperaddatur; ut idem sit super, ac preter, insuper. 
Priorem sensum sequuntur Menardus, Carolus Coin- 
tius, di:sertator Gallicus de hemina vini et libra pa- 
nis Benedictiua, cum quibusdam Rtegulzx versionibus 
Gallicis. At sententiam in altera dissertationis edi- 
tione retractavit dissertator, num. 39, ubi conten- 
dit super a Greco ὑπὲρ formatum, unde etiam insuper 
proprie significare id quod superabundat. ldem scn- 
tit Matthias Lambert, et monachus Cistercieusis ia 
Gallica expositione Regulze S. Benedicti, quorum 
primus ftegulz textum ita Gallice reddidit, outre la 
portion ordonnée, alter vero, pardessus (a portion qui 
leur est dessignée. Fodem modo etiam S. Denedictum 
explicat Theobaldus Artaldus Colestinus ; confirma- 
turque ex praxi, quam videre est 459 apud Hilde- 
marum, et maxime apud Udalricum : « Ad mixtum, 
inquit, non accipiunt nisi quod S. Benedictus przeci- 
pit, quartam partem panis absque libra sua; et de 
vino similiter : » et ex Regula S. Cirsarii ad virgines, 
qua jubet ut « quze coquunt, singulis illis meri pro 
labore addantur ; » et certe S. Benedictus biberes et 
panem non indulget nisi propter graviorem labo- 
rem ; cum vero propter laborem aliquid concedit, 
illud solet consuet:e annon: superadditum esse, οἱ 
cap. 39, 40 et 44. Adde quod in sententia Menardi 
et dissertatoris, qui tantopere heminam contrahunt, 
si de heinina vini assumendi essent biberes, vix ali- 
quid superesset ad prandium, et ad coenam ; uet 
magnum S. Pater concessisset solatium, quod ecrie 
non impediret quo minus cum gravi labore servirent. 
, Neque eam ἴδιοι indulgentiam habuit Regula 


11 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXY. 


918 


Orientalis (Cap. 6. Idem habet Aequla S. Pachomii, A centiam, et benedictionem legendi; et tunc expone 


art, 41), statuens, ut « qui coquinat, antequam [Γἃ- 
tres reficiant, non gustabit quidquam. » Sed neque 
Regula Magistri (Cap. 21), volens ut. post commu- 
nionem ab Oratorio hebdomadariis exeuntibus dicat 
abbas : « Videte frat'es ue ante orationem. commu- 
nem inens» praebendam aliquid de cibo aut de potu 
8uasione diaboli prasumatis, etc. » 

Singulos biberes.] Biberes, ut aiunt Bernardus 
Cassinensis, Nicolaus de Fractura, Boherius, et Tur- 
Fecremala, « sunt parva vascula, qua plena sufliciunt 
δεῖ unum haustum moderatum. » Suffravatur epistola 
"Theodemari ad Carolum Magnum Augustum : « Dire- 
xinius etiam mensuram unius calicis, quain obsecuturi 
fratres juxta sacrae ltegul2 textum solent accipere. » 

Et panem.] In quali pondere non exprünit. Fru- 
$tulum designat Antonius Perez, sive, ut loquitur 
Sinaragdus, modicum panis; quod modicum Bohe- 
rius ita explicat, ut ultra quartam partem libre pro- 
pensa non ascendat. Atque ita communis ordinis no- 
sri usus olim obtinebat ut coquinz&. hebdoinadariis 
eum vino quarta pars librze panis ad mixtum indul- 
geretur, ot patet ex Hildemaro, Udalrico, Bernardo 
Caasinensi, Boheri» et aliis. Camaldulenses buccel- 
lam panis, et viui cyathum co»cedunt; Cassinenses 
tantum vini quantum potest capere unus scyphus, 
cum quo in refectorio bibitur, et circa uncias duas 
panis ; Fulienses, quatuor ad suminum panis uncias 
omni tempore, prieterquam | in diebus jejunii eccle- 
siastici, quibus ad su:znimum duas uncias cum vini 
scyplio permittunt. Bursfeldenses qua:tain libras pa- 
nis partem, et de potu tertiam partem mensurz cui- 
libet in die competentis. Apud Cistercienses mona- 
thorum nixtum etat quarta pars libre panis, et ter- 
tia pars eming vini; conversorum vero niedietas li- 
. (ree panis sui, vel major quantitas. grossioris, et aqua 
(Antiq. Definit., dist. 14, cap. 5, et Inst., dist. 14, 
cap. 14) ; quod non satis distinxit Joannes Craes- 
beek; sed neque Benedicius llaeftenus, hunc anti- 
quarum delininorum ordinis Cisterc. locum profe- 
rens lib. x, tract. 4, disq. 7. | 

Scribit preterea. Bolierius vidisse se « in Francia 
dare hujusmodi servitoribus legurmina, vel olera, in 
parva t:men quantitate, el modica, respectu pran- 
dentium, quod non reprobo, » inquit. Sed hoc 4453 
prater Hegulam S. P. Benedicti; quamvis id ali- 
quando permittant Bursfeldenses, in quorum C:re- 
moniali reperio ( Dis'. 5, c. 17) : « D:ebus quibus uti 
licet mixto, poterit abbas, quibus necessarium vide- 
rit, loco mixii pulmentarium aliquod indulge:e. » 
Addit Boherius : « Vidi in quibusdam magnis mona- 
steriis dare panem sine certa mensura hujusmodi 
pregustantibus; 560 magister novitiorum, quia. ibi 
consueverunt pueri confluere, faciebat signura sufli- 
eientie; el tuuc uno mormento ounes pariter rece- 
debant. » 

In diebus autem solemnibus usque ad missas susti- 
neant. |llujus exceptionis varias rauones atferunt an- 
tiqui flegul comimentatores. linprinis Hildemarus 
m:en'em suain ita explicat : « Consuetudo namque 
fuit in illa terra, sicut et hodie faciunt canonici, 

t missam statim inc,pere sextam. Voluit itaque 

. Benedictus tollere hanc consuetudinem; ideo dixit 
usque ad missam sustineant, ut dum ante missam 
non audet lector manducare, facto intervallo propter 
illum illa consuetudo rumperetur. » Aliter Simnarag- 
des * « Quod autem dicit usque ad missas sustineant, 
intellizitur usque ad missam principalem, qus ab 
omnibus solemniter canitur, Nam sunt plerique mo- 
nachorum ministoriales, qui mane audiunt. missam, 
et comedunt, e! pergunt quo volunt, et dicunt. se 
mniissas audisse, et ita comedisse : quod vitium prae- 
videns, et prohibens D. Benedictus dixit : ln diebus 
solemnibus usque ad missas sustineant. » Boherius 
vero iu primo comruentario : « Forte quia haveut 
Spectare lectorem mensae in hujusmodi mixto. [6 - 
ctor enim i» fiae misse majoris jeiunus recipit. li- 


C 


Solemnibus, id est dominicis. Vel forte quia illis 
diebus majorem missam quisque ex integro, et jeju- 
nus audire debet. Vel quia illis diebus solemuibus 
quique fideles tenebantur ad aliam ecclesiam con- 
currere, et communionem secundam recipere, vel 
accipere. » Sed aliam hujus exceptionis causam nul - 
lam existimo, quam ut sacram eucharistia in missa 
solemni jejuni perciperent. Atque ita docet prefatus 
Boherius in secundo commentario ad verbum ad 
missas sic scribens : « Ut integre ipsas jejuni au- 
diant, el in eis pure communicent, ac devote, » 
Quod confirmatur ex cap. 23, quo prxscribitur ut 
lector meus:e dominica post missae et communionem 
ingrediatur ad legendum. Ex quibus duobus locis 
haud obscure colligitur antiquos o:dinis Benedictini 
inonachos saltem diebus dominicis festisque, ut vo- 
cant, de precepto sacram percepisse eucbaristiam. 
De Augieasibus res absque co«troversia est ex ca- 
pitulo 4 Monachorum ad Augiam direetorum : « Ut 
in dominicis diebus omues pariter secundum quo 
ingressi sunt ordine in mon:sterium, sic accedant ad 
pacem, ad communionem, przter illos qui pro nimia 
senectute, vel inlirmitate, inter illos stare non po:- 
Sunt, qui tamen separatim communicant. Si quis 
vero loc spiritali dono, id est corporis et sanguinis 
Domini uostri Jesu Christi se privaverit, Pater mo- 
nasterii, qui priesens semper esse debet duin cou:- 
municant, ΔΒ... cur hoc illi evenerit scire debet 
omnino. » De aliis vero Germania: monachis iia 
prascribunt Gerwaniz Consuetudines mss. n. 94: 
« Communionem dominicam lempore duodecim le- 
ctionum, pacem, oblationem quoque tem»ore suo 
nullus prztermittere auleat absque permi-su prio- 
ris. » Et certe citra omnem dubitationem videtur 
S. Pater Benedictus priscorum monachorum :emula- 
tus fuisse exempla, qui, teste Cassiano (Lib. "1, c. 2), 
sabbatis dominicisque «diebus sacrg communionis 
obientu hora tertia convenire solebant ; quique, ut 
scribit S. Joannes Damascenus (1n Vita SS. Burlaam, 
et Iosap., lib. 1 de Vit. Pair.), « procul inter se cou- 
structis zediculis dominicis diebus ad unam et eam- 
dem ecclesiam pergunt ac divina mysteria, hoc est 
incruen:um puri corporis et pretiosi sanguinis Chri- 
sti sacrificium percipiunt. » Ubi Sinaitas monachos 
designasse videtur, de quibus S. Nilus in Historia 
ezdis SS. Patrum in. Sina (Apud Boll. 15 Jan.) : 
«Diebus autem dominicis ad unaai veniunt ecclesiam, 
et inter se conveniunt post unam hebdomadam.... 
Divinis itaque communicant sacramentis, et se invi- 
cem excipiunt convivio exercitationis eorum 40:8 
convenit eloquiorum. » ldein de S. Gerasimi disci- 
pulis narrat Cyrillus in Vita S. Eutliymii n. 89 (Apud 
Boll. 20 Jan.). De Pachomianis audiendus est Palla- 
dius, seu potius angelus in ltegula S. Pachomio tra- 
dita (Lausiac. 58) : « Ingredientes autem δὰ Christi 
communionem Sabbato et dominica zonas solvant, 
et pellem ovillain deponant, et cum sola cuculla in- 
gredianiur. » Atque.ad liunc morem referendum est 


D quod interrogatus ἃ Paphnutíio S. Onuphrius (Lib. 1 


de Vit. Patr.) :« Pater benigne, die dominico et sab- 
bato communionem percipiebas ab aliquo? » Respou- 
dit : « Omni die dominico, vel sabbato angelum Do- 
mini paratum invenio sacrosanctum corpus et san- 
guinem Domini nostri Jesu Christi secuin deferen- 
tem ; » et quod de S. Severo abbate Ágatheusi scri- 
bunt: « Tantum diebus dominicis post pe:ceptanm 
eucharisiiam sumebat escain. » Nimirum cum S. ab- 
bate Theona sibi persuasum liabebant justius esse, 
« ut cum liac cordis humilitate qua credimus et fa- 
vemur illa sacrosancta mysieria nunquam pro merito 
nos posse conlingere, singulis ea dominicis diebus 
ob remedium nostrarum xgritudinum priesumaumus, 
quam ut vaua persua-ione cordis elati, vel post an- 
pu:n dignos eoruin participio nos esse credamus. * 
Ubi quosdam redarguit, qui in monasteriis consi- 
sientes, dignius ac devotius :e cominunicaturos €«s- 


519 


S. P. BENEDICTI 


850 


stimabant, si differrent in annum : quibus cum Am- Δ Bernardus Cassinensis, cum aunc Regul.e locum ez- 


brosio, seu quovis alio dicere p»tuis-et (De Sacra- 
ment.) : « Si quotidianus panis est, cur post anuurm 
idum sumis, quemadmodum Graci in Oriente facere 
consueverunt? Accipe quotidie quod quotidie tibi 
prosit; sic vive ut quotidie merearis accip.re. » 

Nou defuere tamen. qui etiam frequentius, imo 

quotidie divinis mysteriis participarent. Malchus mo- 
nasterii abbatis Petri monachus (Lib. x de Vit. Pat., 
c. 11) tertio singulis hebdomadibus: communicabat, 
S. Simeon Stylita (Lib. 1 46 Vit. Pat.) quoudic. d.- 
einum cibum percipiebat. De abbate Apollonio ita 
scribit Ruffinus (Lib. u de Vit. Pat. c. 7) : « Con- 
suetudo autem erat apud eum ut fratres q«i eum ipso 
manebant nonu prius cibum sumerent quam commu- 
nionem dominicam A55 perciperent circa horam 
diei nonam ; et post hoc sic interdum usque ad 
vesperam permanebant..... Sed et boc monebat, ut 
si fleri posset quotidie monachi comimunicarent my- 
steriis Christi , ne forte qui se longe facit ab his, 
longe flat ab eo. » In Regula etiam Magistri decer- 
nitur (Cap. 16), ut quotidie cellerarius cum septi- 
manariis coram abbate in oratorio cuu congrega- 
tione communicet ; » et in Regula Solitariorum 
Grimlaicus (Cap. 56) : « Non mea, inquit, opinioue, 
sed SS. Patrum assertiore hec utraque reor posse 
fieri; id est et tnissas quotidie celebrare, et sacro- 
sancta corporis et sanguinis Domini mysteria quotidie 
cum iremore et timore sumere. » Sed et ut de 
nostris etiam mentionem faciamus, S. Duustanus iu 
sua Concordia (ap. 1) praescribit ut « post pacem 
[fratres quotidie (nisi qui crimine se aliquo vel carnis 
fragilitite reos cognoverunt) regulari studio prorsus 
intenti, eucharistiam accipere non renuant, atten- 
dentes i.lud quod ait D. Augustinus in libro de Ver. 
bis Domini, quod vi/elicet in oratione dominica non 
annuum, sed quotidianum poscimus panem. » ἴἰη 
"1558. quoque Germanie Conscetud. num. 283 legitur: 
« quotidie LxRen. eant cuncti ad pacem et ad. com- 
imunionem per totam hebdomadam Pascha. » 

Postea vero, re!irigescente in dies mouachorum 
fervore, res primum | in statum revocanda fuit. Qua- 
propter iuter Statuta Petri ablatis Sylvie Majoris 
istud reperitur (Anno 1188) : « Monemus omnes εἰ 
singules nostros subditos qui non sunt in sacerdotio 
constituti, ut in quolibet die dominico corpus Domini 
recipiant reverenter. » Pr:eterea aliquot post aunis 
(Anno 1198) idem Petrus hortatur, « ut cum diaco- 
nus et subdiaconus ad quarmlibet missam majorem 
conventualem fuerint revestiti, corpus Domini susci- 
piant reveienter. »  Remissior postmodum evasit 
Clemens V summus pontifex, cum in concilio Vien- 
nensi sequentem edidit sanc: ionem (Cap. Ne in 4:0): 
« Singulis mensibus tam in monasteri.s quam extra 
sublata occasione quacunque ad confessionem saltem 
semel accedant omnes et singuli monachi, et in prima 
domin:ca mensis cujuslibet in monasteriis semper 
communicent, nisi: ez causa forte quam abbaii, 
priori, aut peeuitentiariis mouasteriorum non diffe- 
rant intiinare, eorumque judicio vel abstineant, vel 
accedant, » Eamdem constitutionem. ediderat antea 
Gregorius papa IX, renovavitque postea Benedictus 
XII in suis pro morachis Benedictinis item Conasti- 
Ausionibus, saltem quoad communionem, quam ἐπ 
xard majori fleri. jrieseribit. Atque eo respexisse 
videntur monachi Grandimontenses, in quorum mss. 
Consuetudinibus, auctore Guilleimo Pellicerii abbate, 
hiec leguntur. (Cap. 95) : « Communicare debent 
Iratres clerici et conversi in Natali Doinini, Epiphlia- 
aja, Pa.cha, Penteeoste. De Consec. dist. 2, cap. 
Εἰ si non. frequentius, et cap. A quibusdam, et cap. 
Seculares. Et ex. institutione Crandimontensis ordi- 
nis fratres iu festo Ascensiovis Domini, Assumptionis 
beaiz Marix. et omnium SS., ei jy 1ima domin!ca cu- 
juslibet meusis, et in omnibus diebus dominicis dia- 
conatum οἱ subdiaconatum. Jacientes, » — Similem 
4456 lere obscrvantian de Cassinensibus suis refert 


ponens, sic loqu:tur : e[teligiosi vero tenentur ad mines 
prima die mensis comimuuicare secundum Statuta 
domini Grezorii pape IX; et confessionem facere 
generalem. Consuetudo tamen nostra est certis fe- 
siivitatibus generaliter communicare, qu: plures 
$nut quam sint menses in 8η"0, ut servetur Sta- 
tutum; et ultra boe singulis diebus dominicis com- 
mnicant m nistri altaris; el quoties abbas celebrat 
i" conventu. ministri de consuetndine communiesre 
debent, -ecundum quod etiam fit in Ecclesia Re- 
mana, quando scilicet habet summus pontifex cele- 
brare. » Nunc vero Cassinenses singulis diebus do- 
minicis communicare solent (Decl. Cass. edite? anno 
1642). Ita quippe ad Regule cap. 58 declarant: 
« Ex eo quod bic B. P. Benedictus dicit : Post missas 
et communionem, et infra in eodem capitulo : Propter 
communionem sanctam , ostenditur quod quolibet díe 
dominico fraires communicabant. ldeo mandamus 
quod tam sanctum et antiquum religionis instit, 
tum servetur in singulis nostrae congregationis me- 
nasteriis; nisi forte ob reverentiam alicujus festi so- 
lemnis differatur, »ut przveniatur hiujusmodi com- 
munio. » Ín antiquis vero declarationibus ita lege 
batur : « Ostenditnr quod quolibet dominico «dia 
fratres cominunicabant, quod ut fiat bortamur, prz... 
sertim tempore quadragesimali et Adventu: Domit, 
et in festis przecipuis; nom tamen astringimus. prs. 
terquam in prima dominica mensis cujuslibet juxia 
Clementinam Ne in agro, nisi forte ob reverentiam 
alicujus festi solemnis differatur, aut praeveniatar 
huju-modi communio juxta concessionem domini 
Eugenii papz IV. » 

De ritu et modo accedeundi ad sacram. communio 
nem diximus in lib. 11 de Antiq. monach. Kitib 
Obiter luc observabo veteres monachos nou genufje 
Xuos, sed propter reverentiam diei dominice , qua 
genuflexiones haut permittebat, erectos communi- 
casse, ut patet ex Regula Magistri (Cap. 21), que 


C de inodo dissereus, quo debent hebdomadarii €o- 


quin:e et cellerarius communicare, « post modicam, 
inquit, orationem erecti communicent, et. confir- 
ment. » Quem L.cum non bene intellexit dissertator 
Gallicus de hemina vini et libra panis, cvm im 
secunda editione liunc Magistri textum iatellezit de 
communione charitatis et precum. Nam prazeterquam 
quod integrum Regul Magisui caput 21 legenti alia 
nen potest oriri ex;.ositio 2 quior quam de comma- 
niene sacrameniali, liec verba communicent et 688» 
firment rem. omnino determinant; confirmare enim 
spud ecclesiasticorum rituum auctores aliud nibil 
souat quam Christi percipere calicem. ltaque cem 
municent et confirmeut idem est ac Christi corpus el 
sanguinem accipiaut. 


Intrantes. et exeuntes hebdomadarii in oratorio mos 
matuliuis finitis dominica omnium provolvantur gexi- 
bus.] Hic acute Hildemarus, « Bene, inquit, dixit 
genibus, eL non in terra, eo quod non est auetorit&$ 


D canonica 4457 genua flecteie iu. die dominica. » 


Et Bernuaruus Cassinensis : « Non intelligas genuft- 
ctiouein, sed supplicationem, qu e debet fieri ante οἱ 
retro ad omnem partem; et ista est provolutio quasi 
per omnem partem voluuo; non enim die dom.nica 
flectere geuua de consuetudine licet. » 


Postuluntes pro se orari.) ldem post caenam conre- 
ni«ntes ;n unum ad concinendos ex more ante quie 
tem liymnos, pristabant in Oriente veteres mo 
quemadmodum scribit Cassianus (Lib. v, c. 19). 


Egredientes autem de septimana dicant hunc versum 
Benedictus es, Domine Deus , qui adjuvisti me el co 
solaius es me.| Idque ad gradum presbyteri et Wu 
curvi, uti diximus ex Ualrico 1. 11, cap. 55; libro 
Usuum Cisterc. cap. 108, et Caremouiali Bursfel/. 
dist. 2, « ap. 15. 

(Juo dicto tertio. ] Scilicet ab egrediente , et ter r€- 
petto integraliter a clioristis , inquit Boherius. 


581 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXX VI. 


$323 


Riecipiat benedictionem ingrediens. ] Benedictionem A ἣ Et doce eum justificationes (uas. Y Fiant aures 


eap. 41 S. Bene.tictus appellat orationem seu colle- 
etam, qua nocturnas vigilias terminat : ita hic be- 
nediclionem vocat preces et orationes qux super 
hebdormadarios recitantur, qu:eque ex Boherio pro- 
ferri debent ab abbate, priore , vel hebdomadario : ex 
Udalrico. lib. i1, cap. 25, Consuet. S. Germni a 
Pratis , Nicolao de Fractura, et Czerem. Bursfelden- 
sium , a sacerdote hebdoinadario. 

Qu:lis autem esset illa benedictio non liquet. Hil- 
deuiarus hanc profert : Concede, quesumus, omnip^- 
tens. Deus, ut huic famulo tuo pro hujus hebdomade 

leto officio merces tribualur &ierna. Per Christum. 
Aliam ex ms. codice S. Victoris affert Menardus, his 
verb s contentam : y. Mirifica misericordias tuas. ἢ 
Qui salvos facis sperantes in te a resistentibus dexteree 
ing. 3 Mitte ei, Domine, auxiliin de Sancio, ἣ 
Et de S:on tuere eum. 3 Salvum fac servum tuum, 
Ἀ Deus meus, sperantem in te. Sequitur oratio: Deus, 
i dixisti, Venite omnes qui laboratis et onerali estis; 
une famulum tuum ministrationumm suarum premio 
refice sempiterno. Per Dominum nostrum Jesum Chris- 
tum Filium tuum, qui tecwn. vivit. et regnat, etc. 
Eamdem uescribit Sinaragdus in suo Comment. sed 
in plurali numero. In Bireviari» Cassinensi tempore 
Oderisii abbatis manu exa:ato ista babetur: y Sal- 
9oe fuc servos tuos. W Deus meus. y Mitte. eis. auxi- 
lium de Sancto. ἢ Et de Sion. * Domine exaudi ora- 
tionem meum. ἢ Et clamor meus ad te veniat, OaaT. : 
Deus, cui hum lium semper accepta sunt vota animarum, 
vespice super horum servorum luorum [ratrum nostro- 
rum obsequia, et ud tuam eos fac pertingere gratiam , 
ut qui hac hebdomadam serviendo fratribus suis devota 
snente compleverunt, plenissimam a te veniam conse- 
quaniur. Per. Eamdem indicant Udalricus et Consuet. 
S. Germaui. Eadem elt nos utimur. 

Ad benedictionem ingredientium quod spectat, 
sequentes describunt praefati auctores : Hildewarus : 
Presta, quesumu:, omnipotens $58 Deus, ut famulus 


(uus istius hebdomade suscep um ojicium mente devota (Ὁ 


perficiat. Per Dominum. Codex ms. S. Victoris : y 
Faciem tuam , Domine , illumina super servum tuum. 


tug intendentes. ἢ In. operationem servi (ui. Y Apud 
Dominum misericordia. ἢ Et c:piosa apud eum re- 
dempiio. Adjuva, qugsumus, omnipotens Deus , famu- 
lum tuum in obsequio ministrautem | (raterno, el sine 
murmuratione illi misericorditer propria ministratioxig 
mercedem concede perpetuam. Per Dominum nostrum. 
Eandem o:ationem in numero plurali enunti.t Sma- 
regdus. Denique Breviarium Cassiuneuse : Salvos f«c 
servos tuos. Mitte eis, ORAT. : Misericors , ac piissime 
Deus, qui ubique famulos tuos tueris et adjuvas ; horum 
servorum (uorum [ratrum nostrorum in bonum accumula 
votum , auge desiderium , ut rec.o corde [ratribus im- 
pendant serpitia, Per. Eamdem innuit. Udairicus. et 
lib. Consuet. S. Germani. 

Regula Cujusdam ad virgines hzc ab ingredienti- 
bus dicenda przscribit ( Cap. 12) : Adjutorium nos- 
trum iu nomine Domini , qui f. cit celum et terram, et 
Adjuva nos, Deus salutaris noster. At vero Regula Ma- 
gistri ( Cap. 19) ita ingressuros introduci decernit : 
t Introituri, (rares, in llebdoniadam , post primam in 
oratorio dictam adducantur a pra positis suis ante ab- 
batem ; et [δὶ de eis majoris suggestio dicens : Jue, 
domine abba , vocaiá wniversam congregationem , et 
orari pro his fratribus qui ingrediuntur in hebdomadam 
coquine , ut mereantur commendati orationibus vestris 
diaboli impedimenta non timere , ei congregationi Dei 
omnia sine culpa per ficcre. Post haec verba prosternant 
se illi duo fratres orationi ante abbatem , quod et rc- 
Lro omnis congregatio una cum abbate facere debet ; 
et postquam levaverint se omnes, illi duo dicant huuc 
versum : Custodi nos, Domine, ut pupillam oculi ; sub 
umbra alarum tuarum protege nos. Postquam vero ora- 
tum pro eis ab omnibus fuerit, surgentes supradizti 
duo fratre-, osculentur genua abbatis, et pacem suis 
tradant prepositis, vel omni cougregationi ; quibus 

ost datàm pacem praepositi sui dicant : Jte, fratrcs, 
tn nomine Domini J esu Christi, intrate in hetdoiadam ; 
et petita benedictione omnia facite, dicentes per exer- 
cenda omnia : Benedicile, μὲ cum benediclum fuerit , 
quandocunque feceritis, maledictus diabolus impediendi 
ibi non habeat potestatem. 


CAPUT XXAVI 


De infirmis fratribus 


infirmorum cura ante omnia et super omnia adhi - 
benda est , ut sicut revera Christo, ita eis serviatur ; 
quia ipse dixit ἃ : Infirmus fui , et visitastis me. Et, 
Quod fecistis 9) uni de his minimis meis b, mihi 
fecistis. Sed et ipsi infirmi considerent, in honorem * 
Dei sibi serviri : et non superlluitate sua contristent 
[ratres suos servientes sibi ; qui tamen patienter por- 
tandi sunt , quia de talibus copiosior merces 4 acqui- 
ritur. Ergo cura maxima sit abbati ne aliquam ne- 
gligentiam * patiantur. Quibus fratribus iufirmis sit 


4 Al., dicturus est. 

b ΑΙ. deest. meis. 

* Hild., in honore. S. Donatus, in timo:e. 
Al. . merces et charitas. 

* S. Donatus, ne aliqua negligentis 

AJ. , per se. Al. , desuper. Àl. , supra se. 


Ow» 


cella super se f deputata, et servitor timens Deum, 
et diligens ac soll:citus. 

Balnearum usus infirmis quotiens expedit offera- 
tur : sanis autem, et maxime juvenibus , tardius 
concedatur. Sed et carnium esus infirmis δ owniro- 
que debilibus pro reparatione concedatur. At ubi 
meliorati fuerint, ἃ carnibus more solito omnes abs- 
tineant. Curam autem maxima habeat abbas ne a 


p cellerariis ^ aut servitoribus ὁ negligantur infirmi : 


quia ad ipsum respicit quidquid a discipulis delin- 
quitur. 


€ Oxon. ei Conc. , infirmis omnino debilibus. Flor. 
cum quibusdam mss. et. editis, infirmis omnino de- 
bilibusque. Sed nostra lectio est Cassinensium et [ihi- 
demari , eamque approbant Menardus et llaeftenus. 
* Flor. , Cellaris. autiqui solent legere cellarariis. 
i AL. , a servitoribus. 


COMMENTARIUS. 


Infirmorum cura ante. omnia et super omnia. adhi- 


benda est , etc.] Nihil fertius aut expressius S. Ὁ. De- 


nedictus prxscribere poterat ad commendandaim ine 
firmorum curam, vixque aliud simile in cunctis S3. 


080 


S. P. BENEDICTI 


584 


Patrum regulis reperire est, nisi forte in illis quz:e A 4ιδοιη4116 feceritis uniex his minimis fratribus meis, 


S. Benedicti textum transcripserunt , ut sunt Regula 
Donati ad v.rgines, et Grimlaici ad solitarios. Et 
quidem in Regula S. Antonii legiuir (Num. 2) : «Cum 
surrexeris mane singulis diebus , inquire de zgrotisg 
qui apud te sunt, » Et. iterum. ( Num. 54): «Visita 
:egrotos et infirinos , et imple mensuras seu vasa eo- 
rum aqua. » [n Regula Ss. Serapionis, Macarii , Pa- 
plinutii , et alterius Macar i: «Si is qui talis est fuerit 
infirmitate obsessus, providendum est ab eo qui prae- 
est qualiter ipsa infirmitas sustentetur. » In Regula 
S. Pachomii (Art. 20) : « Qui &&grotaverit, a praepo- 
sito domus duceitur ia tric'inio xgrotantium ; quod 
Bi opus fuerit palliolo, aut tunica , aut ceteris qu: 
ad operiendum, vel ad vescendum necessaria sunt , 
jpse przepositus a ministris accipiet, et dabit :egro- 
tuti.» [n Regula 5. Czesarii ad monachos (Cap. 17): 
« Infirmi tractentur, 4460 ut citius convalescant. » 
Vi Regula S. Aureliani a4 monachos (Cap. 53): «Cura 
illis vel studium impendatur donec convalescant. » 
liegula Tarnatensis praescribit ( Cap. 21 ) ut persona 
prÉponatur strenua «quie cgrotis cum pietate ser- 
viat, et monasterialem disciplinam regulariter custo- 
diat, et qux conveniunt infirmis rationabiliter expen- 
dat.» ldem habet Regula S. Isidori cap. 2U. Regula 
vcro S. Fructuosi ( Cap. 40) : « /Egroti oinni misera- 
tione et compassione fovendi sunt, eorumque lan- 
guores congruo relevandi sunt ministerio. » [n altera 
autem Regula (Cap. 7) infirmi « tanto ministerio fo- 
veautur, ut nec propinquorum affectus , nec urbium 
delicias requirant : sed quod necesse habuerint cel- 
lerarius et prepositus pravideant. » Denique Regula 
Magistri (Cap. 10) : « Fratres qui se voluerint osten- 
dere quam pleni sunt charitate, cum certamine 
egrotos fratres visitent , con:solentur et serviant.» 
At plus his omnibus S. P. Benedictus. Neque eniin 
simpliciter curandos jubet infirmos, sed eorum cura, 
inquit, ante oinnia et super omnia adhibenda est, ut 
aicut revera Christo, ita eis serviatur. Multa quidem in 


mihi fecistis. » Eo 2,6] haud dubium respiciebant 
Agyptii monachi, de quibus S. Hieronymus (Epist. 
22) : « Si quis ceperit :egrotare, trausfertur ad exe- 
dram latiorem ; et tanto senum ministerio confove- 
tur, ut nec delicias nrbium, nec matris quzrat. af- 
fectum. » Et Tabenuenses, de quibus idem Hierony- 
mus (Prefat. in Regulam S. Pachom.) : « grotantes 
miris sustentantur obsequiis, et ad omnem copiam 
przparatis cibis. » 

Sed et ipsi infirmi considerent in honorem Oei sibi 
serviri.) Talesque se exhibeant, quales esse decet 
eos qui Christi vices gerunt et in quibus Christo mi 
nistratur. 

Et non super[luitate sua contristent fratres suos ser- 
vientes sibi.| Ut S.eP. Benedicti mentem plenius at- 
tiugamus, observandum variis ac diversis modis 
multifariaque, ut ita loquar, superüluitate inlirmos 
Contristare posse servientes sibi fratres. Primo su- 
yerfluitate moestiti2, cum infirmitatis pou»dere gra- 
vati, nimiurn se morosos exhibent, ac de inlirmitate 
plus quo tristantur, longe ab illo venerabili sene 
dissiti, qui « cum frequenter inlirmaretur corpore, 
et langueret, contigit ut uno anuo nulla eum vale- 
tudo comtingeret, et propterea flebat, et graviter 
ferebat dicens : Reliquisti me, Domine, et noluisti 
me praesenti hoc anno visitare (Ruff. lib. m de Vit. 
Pat., num. 458). » Tales salutari alterius senis mo- 
nito sunt conveniendi. Hic, ut scribit Ruffinus (Ibid., 
n. 157), « infirmanti discipulo suo dixit : Non con- 
tristeris, fili, ex infirmilale, vel plaga corporis tui; 
summa enim religio est ut in infirmitute quis agat Dee 
gratias. Si ferrum es, eruginem amitlis : si vero aurum 
es, per ignem probatus a nuugnis cd majora procedis. 
Ne anzieris ergo, [rater ; si enim Deus te vult in. cor- 
pore torqueri, tu qui sis, qui moleste feras? Sustimw 
ergo, et roga Deum , ut qug. ipse vult, illa concedat.» 
Neque vero hic necesse est S. Theodori Siceota 
exemplum proponere (7n ejus Vit.. num. 95; apad 


$ua Regula ante omnia facienda , aut fugienda prze- C, Boll., 22. April.), qui vulnere afflictus in corpore, 


Scribit ; at solam infirmorum curam, ut notat Bilde- 
Qnarus , ante omuia et super omnia adhibendam esse 
voluit; «eo quod, inquit, nulla res ita »genda est 
cum tanto studio quomodo obsequium infirmorum; 
nrc ipsa ecclesia agenda est cum tanto studio quanto 
domus infirmorum. » 

Porro quod dicit ante omnia et super omnia , « scien- 
duin est, addit Hildemarus , quia ante omnia attinet 
ad tempus, super omnia ad studium, ut antequam 
cartera eura infirmorum fiat, et super omnia id est 
cuin majori dilectione, et diligentia , atque studio , 
quam caetera. » Eodem modo Bernardus Cassinensis : 
« Intelligas ante omnia et super omnia, id est ante 
omnia opera infirmorum adhibeatur cura; et. super 
omnia, id est cum m ;jori dilectione, frequentatione, 
et assiduitate, et atientione quam czetera.» Idem ha- 
bet Bolierius. Ut autein hanc infirmorum curam am- 
plius commendaret, addit : 

Ut sicut revera Christo ita eis serviatur.] Revera, in- 
quit, quia res vera est, aiant Bernardus Ca:siuensis 
et Boherius , Christo serviri in fratre infirmo; unde et 
pie exelamat S. Bonaventura (Stimulus Amoris part. 
it, cap. 1) : « Cur, auiina, tota die anxiaris post Chrisg- 
wm? Indicabo tibi, spos2, que diligit anima tua : 
certe in inlirmaria jacet, ibi anyustiatur, ibi dolore 
torquetur : curre, et sibi ministra, sibique compa- 
tere infirmanti, Non. interrogemus eum de catero, 
nec dicamus ei : ubi jaces, uli cubas in meridie? 
quia jam novimus locui ; scimus enim eum iu inGr- 
maria jacere , non autern restat nisi praestare obse- 
quium. » 

Quia ipse dixit : Infirmus fui et visitastis me, et quod 
fecistis uni de his minimis meis, mihi (ecisiis.] Ad quam 
Salvatoris seutentiam attendens S. Basilius ( Apud 
Ruff. cap. 50) , interrogatusque « quali affectu debe- 
sus infirmis (ratribus ministrare, » respondet : « Sic- 
μὲ ipsi Domino offerentes obsequium , qui dixit quia 


« illud sibi a Deo datum fuisse dicebat ut ei assidue 
gratias ageret. » 

Secuudo superfluitate querelarum, cum morbi 
impatientes, etiam tristiti:e addunt murmurium, 
quandoque etiam injurias. « ΠῚ tanta. sollicitudine 
admoneantur, iuquit S. Fructuosus (Cap. 7) , ut de 
ore eorum nec quantuluscunque vel levis sermo 
murtnurationis procedat; sed in sua iufirmitate cum 
hilari mente sine interuissione, et tulta (sic) murme- 
rationis Occasione, et vera cordis compunctione δε» 
per Deo gratias agant; et (rater qui eis ministrat 
nullo pacto offendere audeat. (Quod si aliquis, e 
diximus, ex ore corum murmurationis processerit 
scrupulus, ab abbate increpentur, et ne talia supra. 
dicla lacere prxsumant admoneantur, ita ut ilie 
eos accuset qui hoc ministerium injunctum babet» 
Acute vero notat llugo Victorinus, seu quivis alius, 
vgrotantes religiosos, tam perlcctos quam e sd 
fectos, quatuor de causis solere conqueri : scilicet 
de infirmitate, de medicina, de cibo, et de ordiss. 
Et quidem imperfecti conquerautnr de: infirmilate, 
« quia pondus infirmitatis inviti portant. (Lib. 1 44 
Claust. anime, cap. 12); de medicina, quod nos 
subveniatur eis, ut ipsi dicunt, charitate fraterg:; 
de cibo autem, eo quod non sufficienter, vel quo- 
modo, 469 vel quando volunt ministretur eis; de 
ordine autem, imputautes ordinis gravitati infirmi- 
tatis su: causam; et sic quod beue egerant male 
perdunt. Perfectiores vero contristari soleut de 
morbo, eo quod fratrum labori iuteresse nequeant; 
de medicina, quod dispeudium patiatur Ecclesia pra 
infirmitate eorum; de cibo dolent, eo quud del.cata 
comedaat nihil operantes, et qu :d aliquis eis serviat 
et ipsi nulli serviant ; de ordine vero, quia a conventa 
fratrum separati delicatius. traetautur, Si autem ἃ 
lectulo fratrum iu choro psalleatiu:u voces audierint, 
tune psalmos ruminant, orantes in cubiculo eordi- 


cust. 


255 


REGULA COMMENTATA. CAP, XXX VI. 


586 


*lausis ostiis; et licet totam noclem pervigilem du- A minime competit religioni vestrx medicinas quere 


xerit doloribus suis agitati, illos tamen beatos 
judicant qui per partem noctis Deo servientes labo- 
taut. Spondam lecti non egrediuntur, et tamen illos 
qui tzedium claustri benigne ferunt, felices e:se pu- 
tant : nihil de ordine implere se fatentur; sed, ni 
(Mor, implent totum. lafirmi:atis claustro eoarctan- 
tur, disciplinantur anxietatum virgis et sp'nis dolo- 
rum; jejunant, vigilant, laborant, quia cibum, som- 
uum, quietem infirmitas negat ; et tamen si paretur 
lectulus suavior, si cogantur sine caligis dormire, 
quasi aliquid criminale fecerint, in liujusmodi vitam 
timent (inire. Tales indigent consolatione, ne mo- 
lestia corporis vel interioris bominis afflictione de- 
ficiant.» Imperfecti vero cousiderare debent in ho- 
norem Dei sibi serviri, non quidem ἃ servis aut sibl 
inferioribus personis sed a fratribus. Et quid dico a 
fratribus? cum a ministris tanquam a Deo obsequia 
suscipienda esse asserat sanctus Bas:lius (In Regu. 
ex vers. liuff., cap. 50), idemque docuerit S. Anto- 
nius, cum elepliantiaco, qui sibi servienti 3b annis 
,3m quindecim Eulogio monacho multas intulerat 
ͻjurias, exprobrans dixit (Lib. vu de Vit. Pat., v. 
19) : « Nescis quod qvi tibi ministrat Christus est * 
quemadinodum ausus es contra Christum talia loqui? 
nain propter Christum se iste servitio et obsequiis 
subjugavit.» 

Tertio sua superfluitate contristant infirmi fratres 
sibi servientes, cum oblata sibi ab eis remedia s«- 
suere recusant ; id quod ex praefata tristitia, murinu- 
Fatiene, atque. impatientia aliquando procedit; alie 
quando ex minus mortificati animi affectu, propter 
asperitatem atque acritudinen) remedia respuente; 
aliquaudo ex. indiscreto, aliquando ex pio imnajoris 
poenitentize desiderio. Sed hi quantum incurrant μ6» 
ricu'um, apostoli Petri, ut docet S. Bas.lius (In 
Áiegul. ex vers. Ruff. cap. 50), ostendit exemplum; 
quos pruiude etiam invitos ad suscipienda solatia 
eogere oportet ex Regula sancti Augustini, cap. 12, 
S. Casarii ad Virgines, cap. 59, et S. Donati, cap. 12: 
w Et certissime confidant, addit S. Caesarius, quod 
quid, dispensanto, aut jubente seniore, qualibet 
bora percipient *, in illa repausatione Christum ac- 
eipient. » 

Quarto servientibus sibi fratribus super(lui sunt 
ialirmi qui ea requirunt remedia quz dilficile aut 
vix possunt reperiri; quos tangit istud Guigonis, 

ioris Carthusiz, statutum (Stat. Guig., c. 58, Antiq. 

tat. Cart. part. 1, c. 44) : « Infirmi, secundum B. 
Benedicti dicta, ne superflua vel impossibilia pe- 
tendo, vel forte murmurando servientes sibi contri- 
stent, diligentius admoneantur attendere, 463 ut 
memores arreptüi propositi, ut sanos a sauuls, 18 
segrotos ab aegrotis szcularibus debere cogitent Jis- 
erepare, nec illa in eremis, qu» vix in urbibus iu- 
veniantur, exposcere.» Quod plane appriine noverat 
abbas 1saac, qui morbo periculoso laboran:, eblatam 
sibi a fratre pulticulam in quam pruna missa fuerant 


éerustare noluit dicens : « Certe, f;ater, cuperem iu D 


boc morbo versari per annos triginta. » 


. Quinto, cum ea petuut remedia quz, propter pre- 
tium, monastica quam voverunt paupertati repu- 
gnant. His prorsus 5. Bernardus diceret, quod olim 
ad íratres de S. Anastasio scripsit (Epist. 521) : 
« Unum a me petiit venerabilis abbos vester, quod 
inibi minime bonum videtur, eredo autem quod et ego 
»piritum Dei habeam, et consil um Dei in hoc. Scio 

uidem quod in regione habitatis infirma, et multis 
aliqui ex vobis laboraut infirmitatibus; «ed memen- 
tote quis dixerit, Libenter gloriabor in infirmitatibus 
meis, ut. inhabitet in me virtus Christi; et, cum infir- 
sor, inquit, tunc forlior sum, Compatior utique in- 
Brwitati corporum, sed. timenda multo magis, am- 
pliusque cavenda iuürmitas animarum; propterea 


corporales, sed nec expedit sa'uiíj; Nam de vi'ibus 
quidem herbi-«, et quz pauperes deceant, interduu 
aliquid sumere tolerabi e est : et hoc aliquando solet 
fleri : at vero species emere, quxrere medicos, ac- 
cipere potiones, religioni indecens est, et contra- 
rium puritati, moximeque ordinis nostri, nec lio- 
nestat. congruit, nec puritati; h:wc enim omnia 
gentes inquirunt : scimus autem quia qui in carne 
vivunt, Deo placere non possum ; »piritualia proinde 
spiriiualibus comparanda, et qu:erenda potio humi- 
litatis, et clamandum in toto corde: Sana animam 
meam , Domine, quia peccavi tibi. Huic sanitati, fra- 
tres dilectissimi, operam date, hanc sectamini, banc 
servate, quia vana salus hominum. » Et Fastred^., 
tertius Clarevallensis abbas (Iuter epist. S. Bernard. 
epist. 597) : « In tui excusationein affers stomachi et 
capitis dolores, quodque communes tibi cibi ofticiant. 
Tota erras via, si credas monachum szcularium me- 
dicinas sequi posse. Ad monasterium enim venimus, 
ut corpori incommoditates, et ion. eommoda et vo- 
luptates quxeramus. Si S. Paulo fortitudinem addebat 
infirmitas, quare domo medinm tantorum bonorum 
causam exiurbare niteris? Crede mihi, pater mi, 
smpius S. Bernardum pvltes ex farina confectas, 
addito ol. o et melle, cum serupulo edentem vidi ad 
&tomachum calefaciendum. Dumque eum de bac au- 
8 erilate accusarem, mihi respondit : Fili mi, si 
enonachi obligationem mnosses, omnis buccella quam 
edis lacrymis irriganda [foret ; in hoc enim monas:erium 
dntramus, ul peccata nostra et populi deploremus, et 
panem quem suis laboribus paraverunt. comedentes, 
horum peccata comedimus, ut ea tanquam propria Iu 

geamus. Addebatque preterea : Nec sufficit monacho 
infirmitatem allegare; sancti enim Patres majores 
vostri valles humidas et declives monasteriis exstruen- 
dis indagabant, ut sepe infirmi monachi, et mortem 
ante oculos habentes, securi non viverent. » Quauti ex 
priscis monachis A&G/& medicinas carnales corpori 


C suo nunquam exhibuerunt, sed sola spe divina nixi, 


hoc uno usi sunt remedio, nullo uti remedio. Et qui 
dico monachos ? cum non paucas feminas, vasa utique 
fragilia atqueinfirma, legamus omnem omnino :nedi- 
cinam respuisse. Longior forem, si per singulas discur- 
rere aggrederer : at insignesillas cujusdam monasteri 
in /&gypto virgines pretermittere non possum , de 
quibus anonymus in Vita S. Eupraxiz, num. 6 (fJol!., 
435 Mart.) : « Nulla earum pedes uos aliquando lavit 
aqua : de balneo vero superfluum est loqui ; audien- 
tes enim. vehementer vituperabant, confusionis et . 
opprobrii plenam censentes. vel solam mentionein, 
et tanquam rei abominabilis nec auditum quidem 
vo'ebant to'erare.... Et cum aliquam earum aliquando 
contigerat infirmari, non ei fomentum, aut adjuto- 
rium aliquod medicine conferebatur; sed si quam 
contigisset zegrotare, tanquam maximam benedictio- 
nem ἃ Deo accipiebat, et tolerabat languorem, do- 
nec eam visitatio dominica przveoiret. Nulla earum 
januas exibat. » Stupendum est etiam Jonz, Mon- 
clonseusis monasterii monachi, exemplum, qui 
cum anuos oectoginta quinque sub 5. Pachorrii legi- 
bus egisset, tamen « uuiversi fratres de eo affiruia- 
hant, quod quis aut qualis esset zegrotantium locus 
publicus omnino nesciret, aut quibus rebus vesce- 
rentur infirmi ( Paralipp. de S. Pachomio, n. 44, 
apud Boll., 44 Maii.; vid. ibid., n. 50, etJoun. Mosch. 
Prat. Spir. c. 18).ν Hxc autein non sic. proferimus, 
quasi monacho medices consulere atque ut. medi- 
ciuis illicitum omnino esse ceuseamus, sed tantum 
ad comprimendam nimis anxiam quoruindam tuendae 
valetudinis curam, et remediis quie decent pauperes, 
virosque prenitenti:? addictos, utendum; nec tam 
de complexione cogitandum quam de professione ; 
tonachi enim sumus, non medici : »3torum est. vi- 
tam conservare, uostrum uinuerc, et, quautum licie 


* Forte legendum :... quod QuivQUID.... PERCIPIANT. Entf, 


ParRoL. LXVI 


19 


. 81] 


S. P. DENEDICTI 


(in es*, sd mortem quantocius properare. IIzc erat A dam fratri, cujus ex deobus opus majus esset, quo. 


olim S. Bernardi sententia, ha Guigonis mers et 
opinio; unde et in statutis « imedicinis, inquit (Cap. 
$9), excepto cauterío et sanguinis minutione, per- 
raro utimur. » Vide lib. de Officiis et perfectione 
monachorum, cap. 22. 

Sexto, superflui sunt inürmi, qui sibi novia re- 
quirunt remedia; quibus cum frigida conveuiunt, 
appetunt calida, et econtra; quiuus S. Pachowius 
(Art. 20) : « Non poterit, infit, languidus ingredi 
cellam vescentium, et comedere quod desiderat, 
nisi a ministro, qui huic rei prapositus est, ducatur 
ad vescendum. » Et S. Augustinus (Regul. c. 13) : 
« Si autem velit, et forte nou expedit, sus cupidi- 
tati non obediatur; aliquando etiam si noceat, pro- 
desse creditur quod delectat. » Denique Fuliensium 
Covstitutiones (Cap. 36) : « /Egri, ut medicis suis 
*piritualibus ad anima salutem, sic medicis corpo- 
ralibus et infirmario ad salutem corporis sancte 
obediant. » 

Septimo, inter superfluos etiam reponend! sunt 
qui inutilia petunt remedia, aut certe pro levibus 
sdeo morbis, ut absque ulla medicorum opera sola 

ussint curare patientia: quos admodum perstringit 
Peirus Dlesensis his verbis ( Lib. in Job., cap. 1) : 
« Si invenerit religiosus circa se pulsum velocem, 
3ut urinam iucensau, aut lebetem appetitum, €on- 
sulit medicos, examinat species, electuaria facit, 
nullis utitur salsamentis, quce Z465 non sint condita 
ex cinuamomo, gariophilo, el nuce muscata. Ὁ quam 
exdiosum est in homine, quod qui semper de bierar- 
chia celesti debuerat loqui, de hierapicra, et hieralo- 
gadi(Sic) d.sputare discit. Religiosus iste diacipulus 
potius 651 Epicuri quam Chrisu. Hoc capiti , inquit, 
hoc oculis, hoe stomacho, hoo hepati nocet, Duty. 
rum convertibilis est naturze, cervisia ventos facil, 
e:xules inelancholici sunt, porri choleram accendunt, 
pisa guttam. generant, faba constpat, lentes exea. 
cant, caseus universaliter est pessimus. Diu ad ora- 


rum unus sex diebus jejunaret, alter infirm:s pr»- 
staret obsequium, :espondit senex (Lib. vnu de Vit. 
Pat., cap. 19) : « Si ille qui sex dies jejuuat per nares 
88 suspenderit, non erit 5 milis illi alteri in censpertu 
Dei. » Nimiruw dum alios curamus, nos ipsos »ub- 
levamus ; et dum aliorum corpora purgare s2tagimus, 
anim: sordes ipsi emundamus, Deoque longe acce- 
ptiorem efficimus. Praclarum sane est quod dé Joanne 
minore Thehao, abbatis Ammonis discipulo, refert 
Rufünus (Lib. i de Vit Pat., num. 155). Hio ni- 
mirum « duodecim annis ijsi seni infirmanti feeit 
obsequium ; senex tamen cum vidisset eum laboran- 
tem, nuiquam illi sermonem blandum loeuus est. 
Cum autem transiret de corpore, sedentibus aliis 
senibus, ΖΦ 'enuit manum ejus et dixit ei tertio: 
Sa:veris, salveris, sslveris; et tradidit illum senibus 
dicens : Iste non liomo, sed angelus est, qui tor an- 
ni3 mihi infirmanti, nec tamen bonum sermonem a 
ie andieus, fecit obsequium. » Vide S. Dorothel 
doc rinam 14. 

Ergo cura mazima sit abbati ne aliquam negligen- 
liam patiantur.] Ex dictis initio hujus capitis S. Pater 
concludit : Ergo si inf(irm:s taiquam Christo servieu- 
dum est, cura maxima sit abba!i ne aliquam negli- 
gentiam patiantur. Hanc curam ad duo potissimum 
capita reducunt commentatores : ad ea quie ad cor- 
puris sanitatem restaurandam, et ad ea quae ad pro- 
wiovendam anima salutem peruünent. lta Bernardus 
Cassinensis, Boberius iu utroque commentario, Jusne 
nes de Turrecremata, Mattbias Lambertus, Jeanues 
Craeshceck, Denedictus Haeftenus. De his qus ad 
corporis curam attiuent se ipse S. Pater in couse- 
quentibus explicat; istud tantum obiter observanduus 
occurrit quod habet Gregorius IX iu sua ad monaehos 
Benedic:inos constitutioBe : « Infirmis autem (ratri- 
bus in cibariis, in lectis, in servitoribus et aliis ne- 
cessariis, secundum quod eorum requirt infirmitas, 
et contivetur in Regula, praecipimus provideri. Et iis 


tionem stare nervos debilitat, jejunare cecebrum (CZ ouibus, si iu(irmarius inventus fuerit in defecta, 


turbat, vigilare desiccat. Nunquid inveniuntur iste 
differente in. Evangelio aut Prophetis? Certe non 
habet hoc instituio |). Benedicti; eed miseris hoc 
revelat caro et sanguis.» Hactenus Peirus DBleseg- 
sis. Quid vero de his diceret , qui nullo affecti mor- 
bo, p'aservativa, ut aiunt, medicamenta sumunt? 
Maud dubium cum S. Bernardo exclamaret (Bernar- 
dus Apol. ad Guill., c. 8) : « Delicata nimis medicina 
est prius alligari quau vulnerari; membrum non per- 
cussum plangere, et necduin suscepto ictu admovere 
imanum, fovere ungueuto ubi non dolet, emplastruu 
adhibere ubi czsura non est. » 

Octavo denique superfluis accensendi eunt qui sa- 
nitatis gratia 3d domum paternam trausfugiunt : qui- 
bus aliud nibil opponam quam istud regulae tertie 
SS. Pawum decretum (Cap. 13) : « ld etiam pre 
custodienda fana specialiter statuimus ut nullus mo- 
nachus in inlirmitate positus, relicto mouasteria, 
parentum suorum studio commendetur; quia magis 
eum Sxcularium spectaculurum visu aut «uditu pollui 
censemus, quam ab aegritudine posse purgar:. » Sed 
de his -atis. Ad textum vedeo, 

Qui tamen patienter portandi sunt.] Si forte paulo 
molestiores sese exhibuerint : « conveuit enim sanis 
infirmos portare, magis quam ab infirmis portari; 
necesse e-t enim ut patieuter portemus infirmos, ut 
üerum  iufirmi. patienter porteur a sanis, » inquit 
*maragdus, Addit S. Augustinus (lequl. c. 12) : « Si 
latens est dolor in corpo-e famula: Dei, dicenti quod 
sibi doleat, sine dubitatione credatur. » 

Quia de talibus.] Scilicet moro:is, superfluis aliis- 
que omnibus infiruis. 

Copiosior merces acquiritur.] « Pro patientia, pro 
labore, pro bona inteutione, pro sancta devotione, » 
inquit Bernardus Cassineusis : undo interrugauti cui- 


(a) Hec erat infirmorum capella. 


per proprium abbatem, vel priorem abbas, vel prier 
per visita:'orem cui ad locum accesserint, pasa 
puuiatur condigna. » Vide Constitutionem Othoboui 
legati in. Anglia anno 1248, apud Sypelm. tog. il 
Council. Angl., pag. 287. 

De cura autem anim: nihil quidem hie definivit 
S. Beuedi. tus, sed totum abbatis prudeutiae ac di- 
screiioni relijuis.e videtur ; lauc vero Bernardus 
Cassinensis in eo constituit, « ut ipfirmi de peccats 
positeant, ut. sacramenta recipiant, ut officium re- 
$gulare audiant, ut visiten:ur, cousolentur, admo- 
neantur. » 

In primis ergo sollicitum esse abbatem oport.t, ut 
cum periculose zgrotare coperit infirinus, viam ejus 
sacross»netis poeni entize, unction s extremae et eu- 
charistiz sacramentis muniat, Cum cayperit, inquaui, 
periculose aegrotare : alias enim uon solebant infirmi 
carnes pro infirmitate comeuentes inissam celebrare 
neque sacra communione eucharistiz refici, cujus 
prieclaruin. habemus statutum in autiquis Consue.u- 
dinibus in-s. S. Blenigui D.vionensis : « llli autein 
qui pro reparatione caruis in domo infirmorum ad 
tempus habitantes carnibus utuntur, ἃ sacra con- 
munionis perceptione abstinent. Illi vero qui ex toto, 
et semper, ubi babiuant, nec carnibus utuntur, do- 
minicis diebus et in majoribns festivitatibus, $i 
voluerint, possunt. communicare ad (a) sanctum ἴδε» 
nedictum. Tamen illi qui carnibus utuntur. sicut ou- 
ues communicant, si forte intervenerit aliqua de iilis 
quinque przcipuis solemnitatibus. » ldem legitur in 
miss, Consuetudinibus Cluuiacensis monasterti, eap. 
$1. quibus accedunt Farfeuses item Consuetudines ; 
« Feater exieus de domo intirmorum, ost. sati-fa- 
ctionem factam in. capitulo, pote t ipso die canera 
nissain, si velit, quia quaud:u fuerat in cellula infir- 


539 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXVI. 


590 


morum, 467 ibi non permittimus canere m'ssam.» A bac omui admiratione aigna continentur : « lulirmi 


Hinc etiam capiendus est locus ex Statutis Laufranci 
(Cap. 24), quo prescribitur ut a die quo sacrum per- 
cepit viaticum, « nisi melioretur infirinus, carnem 
uon comedat; » quia tuuc quotidie communicabat, 
ut vidimus in lib. v de Anti:uis monachorum Riti- 
bus. Ninirum carnes comedenies 4 groti tanquam 
excommunicati tractabantur, a communi fratrum ha- 
biiaculo separati, sacrosanctis Ecclesie. sacramentis 
privati, 20 omni, ut aiunt, exercitio. conventnali 
alieni : quibus nec fratrum se eai jungere licebat, 
bisi prius in capitulo solemniter fuissent reconciliati. 

Secundo ex Bernardo Cassiuensi curam gerere 
Qebet alibas ut infirmi officium regulare audiant : vam, 
ut dicit Hildeinarus, aute infirmos semper omnia offi- 
cia canenda sunt. Atque ita olim communis ordinis 
no«tri usus obtiuebat ut infinitis prope testimouiis et 
statulis comprobari posset, Insigne nobis suppeditat 
Vietor papa lll, in lib. i Dialogorum, ubi baec scri- 
bit : « Quidam frater Joaunes dicebatur, qui zetate 
et zgritudiue pressus, extreinum vitz spiritum tra- 
bebat. Cum igiwur quadam die aliqui ex fratribus 
more solito decantaturi matutinas laudes ad eum 
venissent, ille eos voce qua poit compescuit diceus ; 
Nolo, inquit, ut mihi canonicas horas amplius decan- 
tetis, quia dominus abbas cum multis fratribus albis 
westibus indutis ad me modo gratia visitandi vene- 
yunt, mibique matutinale officium decantantes, post 
paululum &e buc venturos, meque secum assumptu- 
gros esse dixerunt, etc. ; »additque : « Hzecquse retuli 
ia quadam veteri paginula imperito salis stylo exa- 
rata reperi. » Siwile est illud quod de S. Benedicto 
Biscopo refert Beda Venerabilis, quod scilicet a'gro- 
tans « quia nullatenus ad orandum surgere, non fa- 
cile ad explendum solitze psalmodi:e cursum linguam 
vocemque poterat levare, didicit vir prudens, affectu 
religionis diciante, per singulas diurna sive nocturna 
orationis horas aliquos ad se fratrum vocare, quibus 
praimos consuetos duobus in choris resonantibus, et 


fratres, ut missi luerint iu domo infirmerum pro $ua 
sgritu-:iine, ad nocturnale obsequium mox ut s'gnum 
sonuerit, surganut et ipsi, veniantque in oratorium 
S. Mariae, facion! oratienem prout. Dominus melius 
dederit, residentibus (sic) demum in lovo sno; dum- 
que iterum pulsatur signum, muniant se signo S. 
crucis, et incipiant canticum graduum. Jlli fratres, 
qui non valent surgere, eant famuli servientes ei8, et 
educant illos sustentantes ulnis - uis in ecc esia, atqve 
cullocent ut melius potuerint. lngrtum nulli appa- 
rere debet lioc factum, quia sirpe vidiuiug io eode: 
die fratrem [finire ex hac luce. e! ad Christum trsvs- 
ire, et jam in ipsa ecclesia exhalare spiritum. Qus 
de talibus dubitet quod uon statiu ad regna polorum 
penetrahbunt? Divina opera duleia sunt volentibus, 
amara videntur uoleutibus. lta debent opus Dei per 
omnia agere sicut illi in monasterio, prater quod 
leviter atque cursim dicant, intervallum non agaut, 
Deus auribus dimittant, expleto opeie Dei revertan- 


B (ur dormitorium. llli vero qui ita nimielate infirmi- 


tatis detinentur, quod nullo inodo consurgere valca:t, 
mox ut in monasterio luerint celebrata uocturualia : 
olisequia, annuat ille qui ordinem tenet duobus fra- 
tribus, qui illis divinum: opus decantent. ) 

Tertio, vult fiernardus Cassinensis ut vi-itentur 
infirmi, e;sque abbas consoletur. De vise tatione in- 
firmurum diximus supra ad cap. 4 : unum duntaxat 
hic addam ststaürum ex Consue:udinibus Farfensis 
ceuobii : « Undecunque revertitur D. abbas, debet 
ibidem venire el inquirere unumquemque «quot. ha- 
beat, sive morum aniniz, sive corporis valetudines, 
vel si aliquid necessitatis aut negligentiz a servitor.- 
bus, vel a cellerariis patiantur ; et vt inspiciat si ali- 
quis ex eis bene convaluerit, licentiam det redeundi 
iu claustro. » 

Quarto, ut admoneantur proprie nimirum consu- 
lere saluti, ne pr:zetextu infirmiiatis omnem abjiciaut 
regul» observantiam. Sub ad «on tionis auteim n0- 


pse cui eis quatenus poterat psallendo, quod per (5 mine intelligend:e sunt etiam. 16prehensiones et cor- 


se solum nequiverat, eorum juvamine supyleret. » 
Eadem disciplina in aliis etiam Anglis monasteriis 
vigebat; nam in Croylandensi Tuiketulus abba;, 
aegrotante Clarembaldo monacho, ab eo « die nocte- 
que mon recedebat, sed juxta recubans, regulare 
servitium in auribus zgroti decantabat, » quemad- 
modum scribit ingulfus, abbas ejusdem caenobii (In- 
gif. in Hist. Croyl., anno 914). In. Gemmeticensi 
pa Hugoni precentori in vigilia S. Valentini 
argrotanti fratres suggerobant (Baldericus Dol. episc. 
in Histor. Trans. S. Val., apud Boll. 14 Febr.) : 
« Non poteris ad ecclesiam pergere, quocirca te 
oporiet hic seorsim vesperas celebrare; hic tecum 
reinanebimnus, et prout poterimus solemnizabimus. » 
Hac oinnia conürmat Udalricus, lib. iu, cap. 99, ubi 
fratri ad infirmum excubare volenti permittitur , 
« tBaxime si est hujusmodi, qui infirmo horas cantet 
regulares, οἱ venienti ad extrema legat passiones; » 
et liber Üsuum Cistercieusium, cap. 68, quo iiem 
sacerdoti matutinas iufirmis cantaturo, post inchoa- 
tum hymnum choro egredi permittitur. ] 
liz autem prastabant aut in ipso infirmi cubiculo 
aut in oratorio, quod « domus infirmorum 
proye debet habere, in quo tmhissam saliem jacendo 
possint audire, et communionem accipere, » ut lo- 
quitur Hildemarus, scilicet cum abstinerent a carni- 
bus, aut una ex quinque przcipuis festivitatibus con- 
tingeret, quibus tantum in(irmis carne vescentibus 
agni immaculati carnem edere permitebaur ex 
Supradictis. Idque ciun ea esset infirmi debilitas, quie 
*iFalo exsurgere non sineret 2gros : alioquin sive 
die, sive nucte simul in prafato oratorio divinie ser- 
viiuiis pensum persolvebant, ut videre est apud 
Udalricum, lib. uj, cap. 25; iu mss. S. Denizoi Con- 
&oetud,, cap. 46; in libro Usuuin Cisterc., cap. 92; 
in Caremon. Dursfeld., dist. 5, cap. 3U; sed maxime 
ig Karfeusis monasterii Consuctudinibus , in quibus 


reciiones : unde etiam Udalricu. : « Circatozes, inquit 
(Lib. ui, c. 27), frequeuter visitant domum inlirmo- 
rut, et diligenter explorant quomodo ipsi se habeant 
inlirmi; et iterum infirmarius, si quam viderit negli. 
gentiam, maxime in loquaciate, reclamat iu capitulo ; 
prior autem de capitulo ᾧ, 59 iniitit ad eos, et ipse 
postmodum venit semel ad eos, et secuuio castigans, 
talisque infirmus es-e potest, ut si non emendaverit, 
aliquando etiam virgam experiatur. » Lt liber Usuuni 
Cisterciensium (Cap. 92) : « Quod si quis talis fuer t 
qui ezteros inquietare, aut de ista. iufirimorum in- 
slitutione murmurare, aut in aliquo transgredi prae 
sumat, corripiatur; quod si svpe correptus ro» 
emendaverit, si ita videtur abbati, judicetur ejus 
perversitas in capitulo, ubi vocatus coram omnibux 
rguatur : quod si nec se correxerit, si ejus permitit 
infirmitas, regulari etiam d.scipl:nz subjaceat. » 
Preterea ad curam anime infirmorum refeiri 
possunt praeclarz ille leges quas olim observare co- 


D gebantur ; ex quibus lic aliquas describere liaud 


eril fortassis ingratum. In primis curabant ut singulis 
diebus inis::e sacrificio interessent iulirmi : « Sur-. 
ge^tibns vero illis, inquiunt Farfenses Consuetud., ut 
supra, ex lectulis suis, luce diei apparente, vel or.o 
jam sole, lavent manus et facies suas, et conveniant. 
in oratorium S. Marie , et audiant missam ab illis 
sacerdotibus qui illic priino inane conveuiunt. Αἱ ubi 
minus sunt, veniat frater qui super eos sollicitus 
est, in claustro, et aun:.at fratri quem ipse velit, 
exeat, et dicat, et qui communicare vult, laciat. 
Nullo quippe tempore praterire debent quod ip i 
infirini sacruin per singulos dies non audiant. Legere 
autem aut missas canere nulli ex ipsis liceat facere 
quandiu illuc fuerint , prater psalmos memoria , 
aut si Voluerint psalterium. » Udalricus ( Lib. ii, 
c. 91) : « Ad utramque inissam inatutiualetn ei ia 
joreun veuit ad ecclesiam ; ad inissau majereu uou- 


ὃν} 


S. P. BENEDICTI 


593 


nisi usque post Evangelium intersit. » Et lib. Usuum A qui non sunt continue. discambentes in lectis , sed 


Ci-terciensium ( Cap. 92) : « florss diei simul con- 
gregati cantent; dehinc qui voluerit eat in ecclesiam 
4d horas : ad missam vero quotidie nisi multum gra- 
ventur... Qui conmunicare voluerit, extra chorum 
pacem accipiat ab aliquo de conventn. communica- 
wuro.... Et hoc tantum ad missam matutinalermn. » 

Preterea omnes canonicas horas tam diurnas qnam 
nocturnas propriis temporibus simul recitare tene- 
bantur; unde etiam mss. S. Benigni Cousuetud. 
pr:escribunt (Cap. 46) ut infirmarius « ad nocturnos, 
factis orationibus, accipiat sconsam , et cireumeat 
lecta omnium inlirmorurm, ut coz»oscat si quis eorum 
nendum surrexit, et propter quid. remanserit. » Pro 
refectione tamen sextam aut nonan. prz veniebant , 
eaque de causa nonnisi ad Evangelium usque majoris 
iniss:e intererint, . 

Ad mensam eamdem observabant! disciplinam quam 
conventus in refecto:io: « Versum ad mensam dicere 
debent sicut conventus in refectorio, inquiunt Far- 
enses Consuet., per unamquamque ministrationem, 
ut data eis fuerit. semper benedicant. Ipsorum pro- 
curator quot vicibus cum scutellis intraverit januam, 
tot vicibus Bencdicite semper dicat, aliis responden- 
ubus Dominus cum emni gratulatione atque dilectio- 
ue, versum post cibum ibi dicant. » Consuetudines 
S. Benigni addunt : « Ibi autem cum summo silentio 
comedunt, nec alter alteri inter prandendo loquitur. 
Verumtamen si necesse. fuerit, facto ab 4) πιο 
$onilu cum cultello super mensam , staUm accedit 
unus famulorum , et modeste dicit ei ille, ut afferat 
quod indiguerit. Quo expleto, statim famulus reexit ; 
ui quaquam enim debent ibi esse famuli dum come- 
dunt. l'riori autem. vel infirmario , et, sicut supra 
dictim est, famulis loqui possunt ; sed neque famulis, 
ueque infirmarioea liora nisi: de necessitate sua. Sicut 
suit priores ità in ordine sedere debent. In sexta 
feria et in illis diebus quibus carnibus non vescuntur 
datur benedictio ad generale sicut in refectorio. Et 
sciendum quod nullus debet inde surgere, uisi sunina 
cogente. necessitate, nec mappulam suam plicare 
quandiu ibi quilibet etiam miuimus coniedit. Ad ini- 
tium praudii, et ad finem legitur ah aliquo eorum, 
vel a puero, si ibi est, brevis lectio corde tenus ; 
qua finita, versus dicitur , et miserere mei , Deus ab 
emnibus qui stare possunt ; ib:dem ante cathedras 
stando cantatur. » 

« Finito prandio, ita prosequuntur Denigaianz 
Consuetudines, tanum pessunt. exspectare stando, 
vel sedenlo, vel tale qui agendo, donec audiaut con- 
ventum exeuntem de ref. ctorio : quo audito si me- 
ridisna fit, statio vadunt ad lectos; si non fit, sedent 
cum silentin, sicut caeteri clau:trales, nisi cuin in- 
lirmario vel cum camerario, vel aliis quibus licet 
loquantur. de necessitate sua. » ldem fere hahet 
Udalricus lib. 9, cap. 27. Nimirum zque strictum 
pene servabant silentium ac c.rteri in conventu. Qua 
in re severiores omnino exstiterunt olim Cistercien- 
ses , quorum liber Üsuum (Cap. 92) hxe scribit : 
« infirmi de iuflriitorio possuut loqui cum infirma- 
rio; sed non nisi in certo loco ad hoc determinato, 
et hoc silenter, et tantum de necessariis. In quem 
«ui ingredi voluerit, signo ab infirmario licentia 
postulata et accepta ingrediatur. Ubi quandiu unus 
aliquis cum. iufirmario fuerit, alius ingrediendi non 
habeat licentiam. Qui autem ita infirinus fuerit ut 
coutinue jaceat, aut subita inlirmitate gravatus, ut- 
pore tebrium. aut aliqua alia gravi lecto jacere 6015 
pellitur, interim ibi cum infirmario , et iulirmarius 
cum eo, si opus fuerit, loqui poterunt : αἱ ubi me- 
lioratus huc et illuc deainbulare poterit, silentiuin 
more solito tenca! , nisi forte alicui adhuc mnagna 
iufiriitate detento abbas loqui ad lectum aniplius 
judicaverit expedire . » In Carremoniali etiam Durs- 
leldeusiuimn (Dist. δ, c. 50) sic legitur : « Non putent 
inlirmi liberam se habere facultatem loquendi ubi , 
quando, quibus , ct de quibus voluerint , maxime ii 


C 


huc illucque deambulant. [n. infirmuorio enim cum 
infirmario de necessariis et consolatoriis duntaxat 
loqui permittuntur. Aliorum autem quispiam non 
sine liceutiz obtentu loqui audeat cuiquam eorum , 
nisi forsan decumbenti et gravi infirmitate laboranii. 
Q ie, tamen locutio nocturnis horis, et quando opus 
tf)ei agitur in ecclesia, temperanda est cum eisdem; 
cum c:eteris vero omnino diffuzienda, casu. necessi- 
tatis excepto, Non clamose, sed silenter debent lo- 
qui. » Ubi quod de sileutio dum opus Dei percele- 
bratue servando decernitur , antique est. consueta- 
dinis, 471 de qua Divionenses S. Benigni Consuet. 
(Cap. 4o): « Duimn regularis hora in inonasterio canitur, 
nemo ibi, nec infra cuuctas monasterii oflicinas 
loqui permittitur, nisi illi infirini qui non valent sur- 
gere, loq:untur cum alhate aut. priore de neces- 
sariis rebus. Alio modo neque prior neque abhas 
loquuntur. » Addunt tamen paulo post : « Nulla lex 
illi qui ex toto languescit, nec in cibo, nec in verbo.» 

Ad hanc silentii legem referri potest quod habent 
ex dem Benignian:e Consaetudines | Ibidem) : «Quando 
camerarius, sacrista, cellerarius, v«l reliqui intus vel 
foris obedientiis occupati domum infirmorum ingre- 
diuntur, mox sicut aliquis claustralis o»nni lege re- 
gulari astricti, postposita suarum obedientiarum 
excusatione, efficiuntur; neque se ullo modo intro- 
mittunt de obedientiis suis absque licentia ; in tantum 
ut neque camerarius absque licentia debeat adirc 
cameram, ueque sacrista sacristariam, Fratres ta- 
men sub ipsis positi eorum consilio ino omnibus 
a;end s maxime debent uti. » 

Etsi infirmis legere fas non esset , pias tamen [6- 
ctiones audire haud erat illicitum ; nam zegrotante 
Ag.thone abbate cum altero sene ( Monument. Écct. 
Grec. tom. I, pag. 578), « recumbeunt.bus ill s e cella 
quidam frater legens recitabat e libro Geneseos. » &x 
nostris vero qui lecto exsurgere vale^ant, saltem 
ltegul:e lectionem in capitulo, et collationis ante com-. 
pletorium auscultabaut ; íta nihilominus ut congregati 
Iratribus se non adjungerent. « Quamvis in capita- 
lum non pergat, inquiunt Divionenses S. Benigni 
Consuetudines (Cap. 46), tamen intra. ecclesiam B. 
Benedicti, prope ostium manens , quod in c»pitule 
legitur auscultat, scilicet sententiam Regul:e , vel de 
Evangelio, et expositionem, et rursus ad collatie- 
nem; sed cum ad hoc ventum fuerit ut de negli- 
gentiis fratrum agatur, ad hoc audiendum non debet 
esse curiosus. » Ne tamen interim mawverent otiosi in 


infirinitorio : « Po:sunt peccata sua viro spirituali con 


fiteri ante et quando fratres sunt in capitulo, inquiunt 


antea predictze Consuetudines. » 


Denique valde laudsndum est quod babent Far- 
fenses : « Exeuntes completorio, aquam benedictam 
ipsi :egri quotidie accipiant , quam ibi snte januam 
pr:eparatam inveniant. Et illorum custodes singulo 
rum lectis aquatn. benedictam aspergant, laternas 
secum ferentes; qui postquam omnes jam requie-- 


D scunt, prospicere debent qualiter unusquisque agat.» 


Idem legitur in Benignianis et in mss. Cluniacensis 
inonasterii Cousuetudinibus. Sed de his satis. Qux 
vero ad corporis valetudinem res:aurandam prescri- 
bat sanctus Pater, jam inquirendum est. 
Quibus fratribus infirmis sit cella super se deputa'a.] 
ld est ab aliis officinis monasterii separata , iuquit 
Bernardus Cassinensis et pos. eum Boherius ; nam, 
licet ex vite canobitic:e institutione omnes simul 
monachi debeant hahitare , in uno simul refectorio 
manducare, in uno simul dormitorio quiescere , in- 
lirinis tamen fratribus par erat separatum providere 
habitaculum. Idque pietas exigebat tam propter sa- 
nos, qui ex eis non modicum paterentur 4749 impe- 
dimentum, quam propter :egros, qui in separato loco 
paulo liberius tractari queunt. Atque ita placuit pri- 
scis vite inonastic:e Patribus, ut videre est in Regula 
S. Pachomii art. 20; S. Caesarii ad virgines, cap. 30; 
S. Aureliani ad monachos cap. 55, et ad. virgines 


$95 


RÉSULA COMMENTATA. CAP. XXXVI. 


5. 


eap. 37; Cujusdam etiam ad virgines cap. 15, apud A monasterii, monacho, id est alieno menibro servire?» 


lieronymum epist. 22, in eoncil. Agathensi cap. 58. 
et in Vita S, Euzendi abbatis Jurensis apud Bull. 1 
Januar. 

Porro cum dicit S. Benedictus infirmis sit cella 
deputata, « non est intelligendum de una tantummodo 
mausione, ait Bilemarus, sed de claustro, hoc est 
domo ubi diverse sunt. mansiones , quatenus qui 
manducat siue fastidio sit vomentis, aut ad exitum 
sedentis, vel etiain. morientis. » Eodem fere modo 
loquuntur Bernardus Cassinensis, Boherius, Joaunes 
de Turrecremata, et Matthias Lambertus. Hujusmodi 
eellam videre est in antiquissima monasterii S. Galli 
delineatione , in superiori monasterii parte sitam , 
atque ab aliis officinis omniuo separatam , ad instar 
alicujus alterius monasterii coustructam cum 8110 
claustro; in cujus parte orientali habetur pisale 
€ forte. pyra!'e) et dormitorium ; in meridionali. ec- 
ciesia sive oratorium ex utraque inferiori et superiori 
parte desinens in orbem , cum unico altari ad occi- 
dentem. Hzc ecclesia in recta linea cum majori basi- 
lica, cui contigua erat, respondebat; ita utex ea in(irini 
divina possent audire officia ; in occidentali erant ca- 
mera, et refectorium cum coquina infirmorum, imni- 
nuentiumque sanguinem, ac balnearum domo; deui- 
que in septentrionali domus ma;istri infirmorum, et 
locus valde infirmorum. His contiguz erant alize dux: 
domus, quarum una flebutomalis et potionatis deputata 
erat ; altera cubiculum valde inürmorum, domum me- 
dicorum, armarium pigmentorum, ipsius medici man- 
sionem continebat, supra quam exstabat herbularius, 
seu hortus simplicium. Tale erat ineunte szeculo ix in 
Saugallensi monasterio infirmitorium ; in quo unum 
abbati soli destinatum domicilium desideraret Hilde- 
marus; sic enim agens de infirmorum cella loqu:tur : 
« Quam cellam debet abbas facere talem ubi et ipse 
jn infirmitate sua jaceat ; quatenus et hospitibus 
ad se venientibus possit loqui, si tanta fuerit neces- 
sitas, sine impedimento infirmorum, el cum ipsis 


B 


Addit tamen: « Verum si nec. ssitas fuerit ut vesti-; 
menta infirmorum propter iumunditiam, sictt solet 
in infirmo, contingere. potest laicus vel canonicus 
l.vare vestimenta sordida. S militer si necesse fuerii 
carnes afferre, laicus, vel canonicus afferre debet. »: 
Apud Cluniacenses et Divionenses tres his officiis 
d putati erant famuli. llildewari observationi con- 
ciuit istud Petri Venerabilis stotutum. (Stat. 24) : 
« Infirmis ipsis, vel quibuslibet in infirmaria rome- 
deutibus, nullus, ut ficri solebat, famulorum la.corum 
serviat; sed monachi tantummodo, aut conversi 
barbati. » Jta in. Gemmeticensi monasterio sub S. 
Filiberto abbate (Vit. S. Filib. n. 16, Sec. πὴ, 
« monachus languentibus serviebat ex wore. » lu 
nonnullis vero monasteriis, mixime sanctimonialium, 
sorores infirmis hebdoiadatim serviebant. lia in 
Pietaviensi sauct:e Radegundis (sec. 1), que tame; 
ipsa « extra suam hebdomadam infirmantibus ser. 
viens » erat. ]ta in Troclarensi , in quo S. Segoleua 
(Sec. m) « infirmantibus suis vicibus servieuat. » 
Sed S. Fugendus (Sec. 1) jubebat ot infirmis « ài 
neeessitaie servirent quos :egroti potissimum praeeie- 
gis-e»t, » quemadmodum babent ejus aeta, num, 21. 
lufirinarii tnunia offendes apud Udalric. lib. m, cap. 
35; in lib. Usuum Cisterc. cap. 116, et in Caieino- 
niali BursfelJ. dist. 2, cap. 10. 

Ba'neorum usus infirmis quoties evpedit o[fe:atur.] 
Offeratur, inquit; quia non debet ut petat inlirinus 
exspectari , sed sibi offerri, inquit Deruardus Cassi- 
nensis : nam praveniendi sunt infirmi, quos nou 
decet remedia sibi postulare, sed siguiticata abbati 
sua infirmitate, in ejus claritatis brachiis oinui cum 
fiducia requivscere. Quod autem de baln-orum usu 
inlirmis concedendo hic statuit S. P. Benedictus, de 
balneis privatis et domesticis intelligendum , non de 
publicis; neque enim ita expedit monachis v&g ni 
foras, raroque offendes aliquos tum veteres , tum 
recentiores monachos, apud A74 quos aliquod 


infirmis qui de lecto possunt surgere, manducare C honestatis aut religionis studium viguerit , hujus- 


valeat. » 

liac in cella ita manebant :groti donec convale- 
Scerent, ut nulli regulari exercitio una cum conventu 
eis interesse liceret : « Postquam frater manducaverit 
vel biberit i» domo infirmorum illa die et nocte usque 
erastinum ad primam vel ad tertiam, prout tempus 
expostulat , exira conventum esse debet, » inquiunt 
Benignianze Consuetudines (Cap. 46) ; imo si quando 
necessitas cogeret ut ionasterii claustrum ingrede- 
reur aliquis, sic pertransibat ut ab aliquo in conventu 
snanente non videretur, id quod, prater Consuetudines 
S. Benigni , prascrihit liber Usuum Cisterciensium 
his verbis : « Inlirmis non licet ingredi ecclesiam , 
nisi quando in ea opus Dei celebratur, nec in clau- 
stro demorari , nec cum monachis, 473. q«i 
convenium tenent, significare, sed, quantum possunt, 
ne ab ipsis, vel ab aliis houíinibus videantur , ob- 
ser.ent. » 

Hujus instituti causa hzc erat , amor uniformita- 
tis, odium singularitatis, ne forte ab aliis infirmi 
xwiscreparent , dum stantibus illis isti sedere vide- 
rentur , atque ut ex liac separatione cogerentur, aut 
Saltem monerentur sola necessitate , non desiderio 
»emissioris vitai monachos inlirmitorium — petere 
debere. 

Et servitor timens Deum , et. diligens, ac so:licitus.] 
)mo plures si res exigit, inquit Boherius. Idcm 
d: cernit Regula S. Augustini cap. 45, S. Cisarii ad 
virgines cap. 50, Tarnatensis cap. 21, S. Isidori 
cap. 20, et S. Fructuosi cap. 10. Apposite vero hunc 
jocum exponens llildemarus advertit « quia S. Bene- 
dictus cum dicit servitor , non dicit ut canonicus aut 
jaieus sit, sed monachus. Non enim, inquit, ille 
legen laicis aut. canonicis constituit, sed monachis. 
Vide quomodo po:est manus , aut pedes, aut oculus 
corpori servire, si non fuerit in corpore, ita quomodo 
potest canonicus, aut loieus, qui Ron est membrum 


modi balneis usos lu sse : « Notationes , et lotienes 
corporum in mari, fluminibus, stagnis, vel similibus 
aquis tanquam parum honestas, periculosas omuiuo 
oiinibus personis nostri ordinis prohibemus, inquiunt 
Carthusienses (Part. n, c. 14) in Nova Cllect, Statut, 
Εἰ Cistercienses : « Si qua vero moniales ad balnea 
extra monasteria proce;serint, irremissibiliter pri - 
ventur habitu regulari: licentiantes auteni ul. pra- 
dicta petant. balnea, sententiam excommunicatiouis 
incurrant. » Huicce statuto occasienem forte dederit 
S. Hieronymus ad Latam scribens in hzc veiba 
(Epist. 7): « Mihi omnino in adulia virgine lavacra 
displicent, qu:e seipsam debet erubescere, et nudain 
videre non posse; si enim vigiliis e: jejuuiis macerat 
corpus suum, et in servitutem. redigit, si. flaumas 
lb:idinis, «t incentiva ferventis dzatis exstinguere 
cupit continenti: frigore, si appetitis sordibus Lu«- 
pare testinat. natura.em pulchritudinem, cur ecoii- 
vario balnearum fomentis sopitos igues suscitat ? » 

Sanis autem, et maaime. juvenibus, tardius. concc- 
datur.] Hc fuit constans et. sana sanctorum Patrum 
doctrina. S.Athanasius(Syntag. doctrin.ad Mon., etc): 
« Si morbus exigat, inquit, una aut altera vice lava- 
tionem adhibe; sospes autem balneo nou indiges. » 
S. llieronymus (Epist. 4) : « Balnearum fomenta uou 
quar.t, qui calorem corporis jejuniorum cupit fri- 
gore exstivguere. » S. lsidoru- agens de monachis 
(Lib. n, de Ojfic. eccles., cap. 45): « Lavacris ἵν 
nunquam delectatione corporis, sed raro prepter 
neces-itaiem. ianguoris; » et in. Regula (Cap. 20): 
« Lavacia nulli mouachoadeunda studio lavaudi cor- 
poris, nis: tantumtinodo pro necessitate languoris. » 
S. Casarius in. ltegula ad sanctimoniales (Cap. 29): 
« Lavacra. cujus infirmitas exposcit imminime  deue- 
gentur.... si autem nulla inlirmitate compellitur , 
cupiditati sux? non pra:beatur assensus. » S. Leander 
(De Instit, virg., c. 10): « Balnco non. pro studio 


939 


δ. P. DENEDICTI 


556 


vel nitore utaris corporis, sed tantum pro remedio Α vel triduum transierit , sí non melior ejas valetado 


salutis. Utere, in1uam, lavacro quando. poscit infir- 
imitas, non quando suaserit voluntas.... Non te illi- 
eiat lavare ssepius carnis voluptas, sed. infirmitatis 
iwperet. necessitas. » S. Peirus. Damiani (Opusc. 
13, cap. 18): « Balveis, si fuerint incolumes, non 
utuntur, » Et auidem ca de re laudant S. Tattonew, 
jn Vita S. Paldonis, num. 17; S. Pardulfnm, in ejus 
Vita, num. δ; S,.Opportun «m abbatissam, in ejus Vita, 
num. 8, see. mi; et S. Popponem, in ejus item Yita, 
uum. 99, apud £oll., 25 Januar. 

Non defuere tamen ex priscis monachis qui balnea 
etiau: quandoque frequentarent ; nam et S. Augusti- 
nus virginibus illud sewel in mense concedit; sed 
neue S. Benedictus illud sanis omnino negat, sed 
tantum, inquit, tardius conccdatur ; quod tardius ita 
exponit Hildemarus (fn Regul. cap. 12) : « Alii sunt 
qui istud tardius tribus vicibus intelligunt iu anno 
dehere fleri prx parata , Id est in Nativitate Domini, 
et in Pa-cha, et in Pentecosten; alii sunt qui duabus 
vicibus, id est it Nativitate et in. Pa:cha, quod 
rectius est, » Alium tamen tradit idem Hildemarus 
hujus ]oci. sensum, nt nimirum inquinatis ex aliquo 
tianuum opere balnea concedantur, quamvis tar- 
dius, et juvenibus p'us tardius. Sed conformior 7 
est prior sensus antiqua: ordinis nostri consuetudini, 
eujus praxim videre est. in Vita S. Juniani abbatis 
(Sec. 1 Ben.), de quo Wisinus Boetius: « Halnea 
eorpori vix in anno semel adhibebantur; » in Vita 
S. Amati abbatis Habendensis (Sec. n Ben.) , « qui 
halneatum fomentis bis tantum ibidem utebatur in 
auno, aute sanctum videlicet Natalis Domini diem , 
eju que sacr.e Resurrectionis Pascha ; » apud Dedam 
de S. Edildrida abhatissa ita scribentem (Lib. ww , 
Hist. Angl. e. 19): « Raroque in calidis balneis 
prster. imminentibus solemniis majoribus, verbi 
grati, Pasche, Pentecostes, Epiphaniz lavari vo- 
luerit. » Ritum descripsimus in lib. i1 de Antiquis 
mo achorum Ritibus, cap. 2. Prreterea lot:oue usos 
fn sse propter nociuruam illusionem colligi posse 
videtur ex llillemari comment. in Regul. cap. 92, 
e! ex Regula 5. Isidori, in qua prascribitur. (Cap. 
14), ut « qui nocturno. delusus phautasmate fuerit , 
'empore officii iu sacrario stabit, vec audebit eadem 
die ecclesiam introire antequa:v sit lotus, et aquis, 
etlocrymis. » Atque ad bas coosuetudines referre 
aportet quod de halneatortis reperitur apud Cassio- 
dorum in lib. Divin. Lect. c. 29, in Ingulfi Histor. 
Croylandensi, in autiqua monasterii S. Galli Deli- 
.eatione, in antiquis Farfensis monasterii Consuel., 
el alibi passim. Vide llaeft. lib, 1, tract. 5, disq. 7. 

Sed et carnium esus. infirmis omninoque debilib s 
pro repva ione concedgtur.] ldem prascribuut S. 
AirhanasiusinSyntagmatedoctrins ad monachos, etc.; 
S. C:sarius in utraque Regula ad monachos, cap 24, 
et ad virgines in recapitulatione, cap. 17; S. Aure- 
lianus in. utraque item ad monachos cap. 51, et ad 
virgines, cap. 35; S. Fructuosus in Regula, cap. 5, et 
alii nonnulli. Ubi etiam 
circa earnium esum. 

Primo, auctor est Ilildemarus hane fuisse in Fran- 
ria consuetudinei, ut ante in(irmia carnes non prca- 
berentur, quam ipsi ab zgritudine surgerent; tan- 
t'inque illis postea. ministratas usque dum pristinas 
vires recuperassent: quas ubi restaurasseut, rever- 
teutibus ad refeciorium cellerarius per duus tresvo 
dies delicatoria cibari: ininistraliat. Sed banc. con- 
suetiidinem postea abrogatam fuisse saltem in qui- 
busdam: monasteriis patet ex mss. Consuewdinibus 
S. Bewigni Diviouensis, in quibus hzc leguntur 
(Cap. 46): « Quisquis fratrum ita ceeperit infirmari , 
"t conventum tenere non possit, nisi infans sit, 
pius iu capitolo veniam petit; surgensque haec 
verba ei qui capitulum tenet dicit: Infirmus sum, et 
nom possum sequi conventum. Tunc dicit ei qui capi- 
Inm. teaet, ut extra. chorum quiescat donec videat 
utrum ejus melior: tur valetudo. Cum vero biduum 


quadam observauda sum p 


fuerit, ilerum veniam petit , et dicit quia valde infir- 
snatur; et tunc jubetur ut eat in infirmariam. Ali- 
quando prius invitat eum prior quim petat secundam: 
vepiam. Postquam illuc intraverit secundo die vel 
tertio, si necdum aliquantulum convaluit, prior ad 
horam praudii ad eum vadit , carnes sibi apportari 
facit, et ipse ante ponit, et ut comedat przei- 
pit: si vero prior ut veniat congruum non fuerit, 

er infirmarium mittit. » Quis verba ostenduat 

76 quam cauti et religiosi fuerint in concedendis 
caruibus majores nostri, Simile aliquid habent Udal- 
ricus lib. ut, cap. 27, οἱ Lanírancus in Βιδιαιίο, 


cap. δ. 

undo, notandum quod subjiciunt prefate Con- 
snetudines, Udalricus, et Lanfraucus: « Ab illa hora 
nu:quam abs,ue baculo incedit, et nisi eaput eapelio 
coopertus. » Hunc ritum, qui sanctis Pairribus pla- 
cebat , strinxit nihilominus S. Bernardus his 
verbis (Apolog. ad Guill., cap. 8): « Ad discernea- 
dum inter $aaos et nale habentes, baculos in mani- 
bu: portare jubeniur zyrotantes , plane necessarios, 
ut quam pallor in vultu. maciesque non indicat, 
baculus sustentans mentiatur invaletedinem. » 

Tertio, quod przscribunt Cassinensium Deelara- 
tiones (Cap. 36) , ut infirmi « nec bis in die carmes 
camedant, nisi de consensu medicorum; quibus 
etiam sufficere credimus, inquiunt, uncias octo pre 
q'alibet persona. » Hiec postrema vetba iu editis 
Kom: anno 1642 Declarationibus expuncta sunt, 

Quarto, quod S. Benedictus non solum infirmis , 
sed etiam omnipo debilibus carnium e-um concedit. 
lios licet inter «e coufundat Suiaragus, ad Regele 
cap. 99, sic scribens: « Quod auiem dieit iles 
vgrotos, non duas, ut plerique arbitrantur, sed 
unam tantum significat esse personam. Ergo debilis 
tgrotus dicitur, qui longa et dura sgiitudine pror 
sus est ad debilitatem perdu. tus; » ab aiiis tamea 
non male dist.nguuntur ; nam licet omnes aegroti sut 
debiles, non tàmen omnes debiles a:groti. Dehbiles 
autem tribus modis intelliz;i posse docet llildemarus; 
« Uno infantes, qui quo minores sunt, eo magis sunt 
debiles. Secundo modo senes, qui quo mayis sumt 
senes, eo magis sunt debiles. Terbo etiam mode 
sunt debiles etiam majores juvenes, qui pro al qu 
jncommoditate corporis , aut qui prae nimio calore, 
aut pro &pasmo , vel pro aliqua, sicut diximus, in- 
commoditate, fiunt ἃ semetipsis debiles. » Haefienus 
vero debiles eos facit qu! neque sani, nequo segreui 
possunt dici, sed medium inter utrumqua tenent : et 
ex his alii ab zgritudine surgentes pristinas vires 
nondum restauraruot; al.i vero ita disposi sunt ad 
zgritudinem, ut nisi citius eis succurratur , merbus 
instet, 

Quinto, quod &. P. Benedicdus cares quidem 
infirmis omninoque debilibus permittit, non ad deli- 
cias, sed pro reparatione, uti seipse explicat: quae 
propier si ea sit morbi natura, quas absque carsmiem 
esu facile reparari queat, ab his absusere debet 
infirmus. lliuc l.ber Usuum Ci-terc. (Cap. 92), « si 
quis habet infirmitatem qua nec mulium eum debi 
litet, nec couedendi turbet appetitum, wt pela im- 
flauura, iucisio- membrorum, aut aliquid hujusmodi; 
hic talis nec super culcitram jaceaJ, nec consueta 
jejunia solvat, nec cibos refeciorii mutet. à Neque 
etiam quod S. Pater ait pro reparatione ita stricte 
sumendum , quasi infirmis, de quoruro repsratioue , 
instante morte, desperaur, denegandus esset car- 
nium esus: nam licet vires non reparet, eas tamea 
queunque sustentat, vitamque aliquantisper pro- 

ucit. 

Sexto, istud S. P. Benedicti statutum permissivum 
esse, uon precepüivurm : 477 quapropter « infirmi 
$i a carne penitus abstinerent, uon propter hoc re- 
gulam violarent; carnibus namque vesci in regula 
non e-t praeceptum morachis, sed permissum, » in- 
quit Goffridus Viudocinensis. Ncc defuere plurimi ex 


591 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXVI. 


593 


pri«cis monaebis qui etiam xgroti carnibus abstine- A in sacro loco apposit:e sont ant delate, vermibus 


rent. De Condatiscensibus audiendus est in primis 
anonymus, in Vita sancti Lupicini ahbstis, num. 9 
(Boll., 91 Mari.j: « Cum nullus in Condatiscen:i 
praesertim coenoblo hodie usque, in Christi nomine, 
ee animali quidquam, exce:tis lactibu:, aut de ali- 
tibus, prxter ova, infirmans duntaxat audeat degu- 
stare, iste tam^n sypissime, ne stillam quidem olei, 
aut, jacti8 pulticulze saltem sux permisit infundi. » 
)dem de monachis Grandimontensis ordinis perhibet 
Jacobus de. Vitriaco (Hist. Occid. cap. 19) : « Nun- 
quam carnes postquam professiones fecerunt de cz- 
icro licet eis manducare, quantaceunque zgriiudine 
prsegraventur. » Et certe exstat hac de re decretum 
iu tegula S. Stephani prefati ordinis institutoris his 
verbis contentum (Cap. 57) : « Omnes tam sanos quam 
sgrotos a carne et sanguine, tam volucrum quam 
quadrupedum, vos sempet abstinere jubemus. » Si- 
iili disciplina suos informaverat S. Stephanus abbas 
Übszinensis, antequam ordini Cisterciensieos subjice- 
ret, vt docet anonymus Vit:^ scriptor (Lib. 1], num. 
44, Micel. Daluz., tom. IV): « luter czeteras muta- 
—l'unes etiam esus carnium infirmis secundum regu- 
lam est allatus, «qui hactenus mauserat fratri 

nostris incognitus : quod gravissime vir sancius fe- 
yebat, in tantum ut diceret ipe commotus, quod 
carniliciuam introduzissent in domnum Dei, cum vide- 
ret propier infirmos aliquod ex animalibus jugulari, 
cumque ei capitulum regulas pro infirmis opponere- 
t'ür, ille tacebat, quia nec istud ei placere, nec regu- 
l;e auctoritas poterat displicere. » Ex Cisterciensibus 
unen sanctos Guillelmus Bituricensis archiepiscopus 
« ΟΣ quo szculum dereliquit, nunquam carnes ali- 
qua infirmitads necessitate seu alicujus v.ctus per- 
su88sione comedit. » Istud institutum hactenus summa 
cum laude retinent monachi Carthusienses ; quam licet 
9b-tinentiam jn prima ordinis conditione servaverint, 
ut docet Petrus Venerabilis et innuit Guigo V, Carthu- 
sis prior in Statutis, cum scribit (Cap. 38) : « Pro- 
prer hos solos (infirmos) si tanta fuerit cgritudo, 
pisces emere solemus; » hauc tamen in capitulo ge- 
nerali anni 1254 primum suscepis:e cum obligatione 
videntur, ut testantur ejusdem cayituli litterz: a tod. 
T»rentasiensi arcbiepiscepo, et F. Gratianopolitano 
episcopo subsignatze, quibus « spontanci et velunta- 
Εὖ, non coacti, tam pro se quam pro suis conven:ibus 
unanimiter et concorditer, in pleno et generali eayí- 
tulo esui carnium perpetuo abrenuntiaverunt, adji- 
cientes quod si quis illorum, sive prior, sive mona- 
elus contra hujosmodi statutum pr:esumptione teme- 
raria, quod absit, venire praesumpserit, a. societate 
et communione totius. ordinis, et 3b ipso ordine 
amotum se noverit penitus et exclusum. » Ilujusmodi 
tamen ponas in novis Statutis ita lemperant (Part. 
n, cap. 4, num. 52) , ut prior, vicarius, et procurator 
carnes comedeus, aut coneedestibus consen!iens 
« ipso faeto, tanquam ipsius su: profes-iunis calum- 
niator et transgressor, obedienuum A478 perdat, et 
vocibus ac locis debitis, et cxteris obedienuis ordinis 
careat in :eternum. Si vero. simplex monachus. aut 
alia quzvis persona ordinis exstiterit, voce, loco, ac 
obedientiis carens, perpetuo ad capituli generalis vo- 
Iantatem carceri mancipetur. » His omnibus addendi 
sunt eremitue Camaldalenses , de quibus in llistorize 
Camaliulensis lib. n, cap. 74, hec lego : « Cum Pe- 
irus Quirinus eremita dispensationem super esu car» 
nium pro zegrotantibus eremitis hortaretur, exhor- 
rescens Petrus (Delphinus) generalis ejus comiliuin, 
utpote contra antiquissimam loci institutionem , te- 
gatum iji per literas fecit. quod cornes, si quando 


&emper vis:* sunt magno miraculo scaturire. » 

At tubi meliorati fuerint, a carnibus more solito om- 
nes abstineant.] In quem locum Hildemarus : « 1deo 
dixit more solito, inquit, quia consuetudo erat mona- 
£his ἃ carnibus abstinere, non tantem quadrupedum, 
sed etiam volatilium, sicut faciebat primitiva Eccle. 
sia, cujus morem monachi sequi omnino debent. Et 
jdeo non dixit specialiier quibus carnibus sed gene- 
rali nomine carnibus, in quibus carnibus, intelligen- 
dum est non tantum de quadrupedibus, sed etiam de 
volatilibus accipiendum est. » De volatilibus agemus 
nas iuterim Hildemari sententiam obiter iudicasso 
sufficiat. 


Jam vero quod ad antiquam ordinis nostri praxim 
spectat, in Starutis S. Lanfranci síc lego (Cap. 22): 
t Qua vero die ssnitate recepta ad conventum rediro 
voluerit, si carnem comederit, prius rasus ád horam, 
quae ante capitulum canitur, chorum iutroeat ; et 


B post ipsam horam in conventa missa dicitur, ad ipsam 


non offerat. Ingressus capitulum, cum indictum fue- 
rit de ordine loqui, primus surgat, et in eoloco ubi 
cousuetudo est, prostratus veniam petat. luterro- 

tus, et respondens ut fleri solet, jussus surge:e, 

Φ et similia verba dicat : Domine, infirmitate mea 
gravatus in domo infirmorum diu fui; in cibo, et 
potu, et aliis multis offendi, et conira ordinem no- 
strum feci, et inde peto absolutionem vestram. !!oc 
dicto absolvat eum abbas dicens : Omnipotens Do- 
minus absolvat vos ab his, et ab omuibus aliis vestris 
delictis; conventu respondente, amen, offerat se 
frater ille ad pedem abbatis ; postea reversus ad lo- 
cum ubi se prostravit, gratias referens abbati et toti 
conventui, quia ministrata sunt ei qux infirmitati 
828 fuerant necessaria, tres genuflectiones more so- 
lito faciat. Ipsa die, et deinceps quantum opos fuerit, 
jubeatur mixtum accipere. Si veró cariem non co- 
medit, in dispositione abbatis sit, qua hora in conven- 
tum petita licentia redire, et quomodo se de c:etero 
habere debeat. » Simile aliquid habent Udalricus lib. 
11, cap. 27, et Consuet, S. Benigni, in quibus addi- 
tur, et eis qui carnes comederint, loco yoniteutiv, 
injungatur ut. septem psalmos cantent, vel, si uc- 
sciunt, septies orationem dominicam; Benignisu:e 
Consuet. addunt vel septies Miserere mei, Deus. Ux 
Cxremoniali etiam Bursfeldensium infirmi in con- 
ventum redire non debent, nisi ex abbatis licentia, 
et petita in capitulo 479 de negligentiis venia; et 
quidem ex libro Usuum Cisterc. jejuni, nisi in via di- 
rigendi sint. 


Cnaram autem maximam habeat abbas, ne a cellerariis 
aut. servitoribus negligantur infirmi.) Cellerariorum 
nemine Bernardus Cass. et Boherius omnes intelli- 
gunt cfüciales quibus ratione obedieniizg inlirmis 
aliquid ministrare incumbit. Ab his ergo caveat ahbas 
ne negligantur infirmi, qui « quidquid petierint eis 
dadum e:t, etiamsi emere opus sit, inquiunt. Far- 
fensis mona terii Consuetudines ; regula enim przci- 
pit ante omnia, et super omnia adhibendam infirmis 
esse curam, et sollicitudinem. » Hic redit in memo- 
riam quanta S. Pachomius (Vita S. Pachom., n. 94, 
Bvoll., 44 Maii) severitate fratrem perstrinxerit qui 
postulanti inlirmo carnes denegaverat. 

Quía ad ipsum respicit quidquid a discipulis delin- 
quitur.] Juxia illud Gregorii Magni (Lib. τι [legist., 
€. 95) : « Scio quod subjectorum culpa pra positorum 
deprimit vitam, et cuin. in subjecto peccatum non 
corrigitur, in eum, qui praes, sententia retorque- 
tur. » 


920 


S. P. DENEDICTI 


CAPUT 


"Licét ipsa natura humana * trahatur ad misericor- 
diam 3n his asatibus, senum videlicet er infantum, 
iamen el regule auctoritas eis. prospiciit. Comide- 


ἃ Al, deest humana. 


XXXVII. 


De senibus, cel infantibus. 


retur semper Μὴ eis imbecillitas, et nullatenus οἷς 
districtio regula teneatur iu alimentis : sed sit in ei$ 
pia c nsideratio οἱ preveniaut horas cauonicas. 


COMMENTARIDUS. 
Ex legitimo qnidem ordine postquam de infirmis A annos degunt : amp'iori vero qui fuerint, ad formam 


fratribus egit S. P. Benedictus, de senibus et infan- 
t bus coasequenter tractat. florum enim teneritudo, 
et illorum, ut ita loquar, in dies deficientia ad zyri- 
uidinem proxime accedit : imn, si Terentio fides sit, 
senectus ipsa morbus esi (Terent. in Phorm.). Unde et 
lRegula Mogistr! (Cap. 98): « Justo judicio infantuli, 
et senio provecti, et iufirimi :equali debent refectio- 
uum judicio relaxari. » 

In 1pso autem bujus capituli titulo, ubi particula 
vel sumitur copulative pro et, S. Pater ante nominat 
senes, quam infantes; « quia plus est debilior sene- 
clus quam infantia, inquit [lildemarus ; senectus 
(δ) enim deliciend» minuitur robore; infan'ia au- 
tem crescendo vires a:sumit. Et senectus plus est 
fragilis quam infantis; quia et iufans, si non habet 
necessaria, nescit murmurare. Dene ergo prius senes 
dicit, et pos:ea infantes, ut majus studium sit d« se- 
nibus quam de infantibus. » Eodem fere modo ratio- 
ciuantur Dernardus Cassin. et Boherius, 

Autequam vero regu'e textum attingamus, inqui- 
rendum videtur, quos infantum, quos senum noinine 
S. Pater intelligat. Et quidem tex liominis zetates bic 
disiinguit Hildemarus. Prima e-t infantia ad annum 
usque septimum, secunda pueritia usque ad decimum 
qv"artum, tertia adole:centia. usque ad vigesimum 
octavum, quarta juventus usque ad quinqua, esimum 
»extum, quinta senectus usque ad septuagesimum 
teriium, sexta decrepita. 

Paulo aliter Boherius cum S. Isidoro infantiam fa- 
ct usque ad annum septimum, pueritiam ad deci- 
ium quintum exclusive, adolescentiam ad vigesimum 
quintum, juventutem usque ad quinquagesimum, se- 
Dorem :elatem, quam etiam gravitatein vocat, et a 
j'Yeutute senectuteque secernit, ad septuagesimum, 
el senectutem usque ad finem vitz. Alias etiam ata- 
tum distributiones forte offendes apud auctores; sed 
quidquid sit, certe si infantiam hic stricte sumas, ab 
ea indulgentie lege, quam hoc capite S. Denedictus 
iustituit, excludendi essent, qui septimum attigissent 
annum ; at cum S. Pater infantes cum pueris passim 
jn Regula confundat, ut cap. 70, ubi ait: Infantum 
v.ro usque ad quindecim annorum «tates. discipline 
diligentia ab omnibus et custodia sit. Infantum nomine 
hic etiam pueros intelligi manifestum est ; unde etiam 
Boherius in secundo comment. ad verbum infantum 
addit : « ld est puerorum quidem ; quoniam infantes 
non regula, sed matre indigent. » Eodem c. «lo [ll- 
demarus: « lloc notandum est, inquit, quia non 
solum de iliis infantibus dicit ltegula qui usque se- 
ptem annos, sel etiam post. septein : hoc est usque 
scp:em debet esse maximum studium, et augmentatio 
in alimentis; post septem vero minus, et prout viderit 
robur in illis esse. » Bernardus tamen Cassinensis 
infantes hic facit ad annos usque duodecim duntaxat: 
« Sed de quibus, infit, infantibus loquitur hic Re- 
gula ? puto quod non solui usque ad septem annos, 
»ed etiam post septem usque duodecim: sed sicut 
magis ascendunt ad robur, ita paulatim eis subtra- 
hatur, ne carnis pelulautia cum robore nimis super- 
biat. » ld quod accepisse videtur ex legula Magistri 
(Cap. 28), in qua legitur : « Infantes ad. hanc re- 
loxationem tales permittimus, qui intra. du»decim 


teneantur majorum. » 

Ad seues quod spectat, Vallisoletani in flispania 
suis in Con-titutionibus hze declarant : « Ad evi- 
tandum duhium quod occurrere posset, quinam ita 
censeantur senes, ut a Regul? austeritate in cibo, 
porn. et labore manuum eximantur; declaramus tales 

abenios qui sexaginta compleverint annos. » Verum 
cum nonnulli reperiantur quorum adeo viridis et 
firma est senectus, ut junioribus etiam fortiores 
existant, merito Doherius hoc putat superioris arbi- 
trio relinquendum 481 esse; et Cassinenses desi- 
gnant senes « non tani aetate quam imbecillitate juxta 
pr:elati cousiderationem inte'ligendos esse. » Vel, ut 
Joannes Craesbeeck loquitur, « senes intelligi hie 
videntur ii qui adeo exacta et decrepita sunt aetate, 
ut prz: senio communia religionis osera ferre uon 
valeant; et propterea a communi mensa, a communi 
lege jejunandi, templum frequentandi, manibus labo- 
raudi, etc., merito eximuntur, qui eieriti recte dici 
possunt. » 

Licet natura humana trahalur ad misericordiam is 
his aetatibus, senum videlicet. εἰ infaitum; tamen et 
regule auctoritas eis prospiciat.] Id est propitia eis in- 
spiciat, inquit Bolierius. 

Consideretur semper in eis imbecillitas, et nullatenus 
eis districtio regule teneatur in alimentis. ] lloc est sive 
iu qualitate, sive in quantitate ciborum, ut Joquitar 
Turrecremata. Adde sive in refectionis hora, juxta il- 
lud Basilii Magni : Referctionis tempus, et mensura. ct 
qualitas pueris competenter. discernatur (ltegml. [us. 
cap. 15) : a fortiori senioribus. Atque ita ante alios 
reliciant, in majoriquantitate cibos sumant, consueta 
solventes jejunia, et pluries in die comedentes, id 
enim unica refectione haud posset sas infirma; et 
delicatiora accipiant alimenta. De hora refectionis 
senum et infantum alibi dicendi sese offeret occasio; 
de jejuniorum solutione, refectionum numero, et qua- 
litate eiborum ex antiquorum monachorum stiuxis 


C et exemplis pauca subjicienda sunt. 


| 
Et quidem ad primum quod attinet, de ^grptis 
monachis sic loquitur S. Hieronymus (Epist. 22): 
« Vinum senes tantum accipiunt; quibus et parvulis 
sepe fit prandium, ut aliorum fessa sustentetur (6125, 
aliorum non frangatur incipiens; » et de Tabennen- 
sibus (Pra'fat. ad Regul. 8. Pachom.) : « In. cana 
similiter mensa ponitur propter laboran'es, senes, et 
pueros, :estusque gravissimos. » Simili modo S. [εἰ- 
dorus sua in Regula (Cap. 12) : « Qui vetustate cor- 
poris consumpti, aut tenerz ztatis fragiliiate de'enti 
Sunt, non sunt quotidianis exercendi jejuniis ; ne aut 
senescens aetas antequam moriatur deficiat, aut. cre- 
scens priusquam proficiat cadat, et ante intereat, 
quam bonum facere discat. » Et ltegula. monastica 
communis S. Fructuosi (Cap. 6) : Pueri a S. Pascha 
usque ab octavo calendas Octobris manducent per 
singulos dies quatuor vices; aboctavo calendas Octo- 
bris usque ad caleudas Decembris tres vices; a ca- 
lendis Decembribus usque ad S. Pa-cha in potestate 
sit ipsius cellerarii. » Denique l'egula Magistri ( Cap. 
98) : « Infantnli. quarta, sexta, et sabbato in diebes 
tamen minoribus, hoc est in hiem:s tempore jeju- 
ucnt, aliis vcro dicbus ad sextain reliciant horam. lg 


601 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXVIII. 


602 


sestatis vero diebus quarta, sexta, et sabbato infan- A refectorio cum aliis mandncare; id quod liabent etiam 


"li sexta hora reliciant ; aliis vero diebus tertia re- 
creentur. » 

De qualitate ciborum audiendus est iterum S. Frn- 
ct»osus in Regula monastica communi (Cap. 8) : 
« Eos vero senes quos qnietos, simplices, humiles et 
obedientes, in oratione frequentes... agnoscimus, pia 
miseratione sicut infantulos foveri, sicut patres ho- 
norari mandamus; ita 489 ut a pistrino, et coqui- 
narum vice excusentir, et ab agro. et. duro labore 
quieti vacent, excepto quod aliqua leviora opera es 
injungantur, ne fessa 2128 ante. tempus frangatur : 
Cibi tamen quibus reficiantur teneri et molles ex in- 
dustria ab hebdomadariis coquantur; et carues, et 
vinum propter imbecillitatem moderate eis pr:ebean- 
tur, et omnes inuna mensa copulentur, zqualiter 
cibo et potu uno reficiantur. » Ex capitulo etiam 
Monachorum ad Augiam d'rectorum eum pueris nul/a 
discretio servatur iu alimentis. An vero ex mente S. 
J'enedicti pueris carnes ministrari queant, dubiuin 


esse posset. Hildemarus sui temporis morem sequens B 


7seipse ita explicat : « Debet etiam bona. vestimenta 
illis dare abbas, et pisces ad manducandum, vel lac, 
aut butyrum. Carnes vero per tempus quadrupedum, 
hl est in Nativitate Domini, vel in Pascha, »ut Pen- 
tecosten, seu insolemnitatibus sanctorum, aut prout 
vident infantem deb.lem esse, propter debilitatem il- 
llus frequentius illi debet dare carnes. lilis autem in- 
fantibus, sicut diximus, omnia nece-saria tribuere 
debet, ut. nullam ind gentiam babeant; quia si in 
abundantia fuerint nutriti, cum fueriut majores non 
illam requirunt. Hoc notandum est, quia juxta tem- 
jus zetatis δύ: debet iliis tribuere carnes quadrupe- 
dum, eo quod plus indiget, et opus est cum in tertio 
anno est carpes manducare; deinde in quarto ininus, 
Àj» quinto plus minus; deinde usque decimuin vel un- 
decunum carnes quadrupedum minus inanducare 
debent. lo infirmitate autem vel debilitate debet car- 
nes quadrupedum dare quantum necesse est. Deinde 
gero usque ad quintum decimum annum alium cibutn 
debet illis dare. Post quintutn vero decimum annum 
non praveniant majores. » Similiter Boheriu: iu 
primo comment. « Carnes quadrupedum vel volati- 
lium sunt eis winistrande, cum habeant ainplius de 
nutrimento, et per consequens de sustentatione , 
quam alii cibi. » Idem habet Bernardus Cassinensis. 
Εὶ ante lizc oinnia. inter. selecta. Theodori Cautua- 
yiensis archiepiscopi capitula, Spicil. tom. IX, ita ha- 
betur : « lufautes monosterii quatuordecim anuis 
carnem manducent. » 

Verum aliud suadet concilium Aquisgranense sta- 
tuens (Can. 27), ut infantes oblati. carnem. noonisi 
causa infirmitatia manducent ; » deinde Vita S. An- 
gilberti (Nwn. 10, sec. yv Bened.), ubi refert Hariul- 
jus centum in Centulensi monaster:io pueros scholis 
erudiendos sub eodem habitu et victu cuim. aliis mo- 
pachis vixisse : ex quo loco aliisque noster Mabillo- 
nius (In not. ad hunc locum) coustare asserit. pueros 
oblatos in monasteriis eedem babitu, eisdemque ci- 


 Benignianz Consuetudines m:s. His accedit Boherius 
in secundo commentario, ubi quod in primo dixerat 
retractan:s, sic lo-witar : « Percontari libet qu:»nam 
sit ista districtio lRRegulzx, qu: istis relaxari jubetur? 
Nunquid vesceutur carnibus 483 contra. regulaiem 
vigorem? Non puto quidem, quia de eis nihil Magi- 
ster in ipsis sicut de infirmis excipit, debilibus, et 


— 


£egrotis : et quanquam hxquidem zelates possint diei. : 
ileb.les, tamen ratio hujus textus cessat in ei-; . 


quia carnes utique comeduntur pro reparatione et - 


melioramento nature; quoniam infantia «emper me- 
lioratur et senectus diminuitur. Relaxabuntur ergo 
eis jejunia, ministrabuntur frequentius. piscium, et 
aliarum rerum liquamina, et boras edendi praeve- 
vient etiam regulares. » Adducitque postea. concilii 
Aquisgranensis auctoritatem, quod. tnagnum Frouco- 
rum conc.lium vocat. 


l'orro cum alimentorum nomine non solum cibos, 
sed etiam vestes habitationeuque inteiligendas es-e 
doceat in utroque commeut. pr:edictus Doherius ; a 
his cum pietate prospicieudum est eis. Et quidem quo 
ad vestimenta Hildemaruio jam audivimus : S. Fru- 
ctuosus vero in Regula mouastica comivi praescri- 
bit (Cap. 8) ut « vestimentum et cxlceamentum sic 
eis (senibus) prxbeautur, ut absque fuco frigoris ab 
eis asperitas arceaiur. » 


Habitationem etiam singularem senibus debuisse 
concedi docet ^oc ratiocinio Hae tenus (Lib. », tract. ὃ, 
disq. 12) : « Cum tempore S. Bewedicti non habe- 
rent religiosi singuli distinctas cellas, iu quibus dor- 
mirent, εἰ in claustro, vel alibi studio leetions vaca- 
rent; magna tum erat ratio senibus particularia as:i- 
gnaudi cubicula; tum quod d'ficile illis esset 
dormitorium ascendere et descendere ; tum quod ob 
tussim i'lisusitatam facilealios excitarent, et uec con- 
veniret ut il!lj ad nocturnas excitarentur vigilias ; 
tuin quod cum reliquis hieme in claustro degenics 
durum esset frigus pati. » 


Sed sit in eis pia consideratio, οἱ preveniant horas 
canonicas. | ld est regulares, quibus fratres comedere 
solent , utí exponunt commeutatores, et ipsa nominis 
eignificatio demonstrat ; naim γανὼν  Grxce reguli 
Latine, el χαυωνιχὸς regularis reddiwr ; € ac 
δὶ diceret aliis verbis, i1:quit Hildewmarus, au- 
iequam alii fratres manducent comedant privs, 
inlantes videlicet et senes : » Expressius Smaragdus: 
€ Si fravres sexta comedunt, illitertia hora reficiaut ; 
si fratres nona, illi sexta cibum accipiant. » Quo 
.inoa de integra refectione, sed de refectiuncula, quau 
wulgo jentaculutn vocant, intelligendum ceuseo ; nau 
poste» etiam cum aliis licet in minori cihornm quau- 
titate reficiebantur. De hac refectiuncula ita Udalricus 
(Lib. n1, c. 8) : Pueri « post majorem mis-am  acci- 
piunt inixtum; aut si est dies jejunii, vel in hieme, 
illisque d.es, in quo nonnisi seniel comedatur, tunc 
post tertia. À calendis. Octobris usque ad Quadra- 
gesimam, si, ut dixi, semel comeditur, non est illorum 


bis usos fuisse. Certe in monasterio S. Galli Salo- D praudium de solo pane, sed etiam  qualecunque 


son abbas tribus in anuo diebus in scholarum adi- 
bus carnibus ve:ci pueris conces:it szculo x, teste 
l-kkehardo juniore lib. v1 de Casibus S. Galli, cap. 
4, v3 signo est antea abstinuisse omnino. Preter- 
«a Udalricus docet (Lib.1n, c. ὃ) pueros in eodem 


sit apponitur eis. » Additque : « Per 10t2u statem | 


in diebus dominicis ad cenam impeudiur illis mise- 
ricordia de lacte. Si quis eorum adeo est parvus, ut 
epus habeat, in ipso claustro, ubi sedet, δ 
diluculo appurtatur ei panis et vinuux. » 


κ΄ π΄ ἡ 


CAPUT XXXVIII. 


De hebdomadario lectore. 


A85 Mensis ^ fratrum edeutium lectio deesse nou 


9 Ozon., mense. 
P Cassin. nefortuito. Flor. cum quibu-dam mss. 


debet ; ncc fortuito* casu qui earripuerit codiccip legere 


et edil., nce fortuilu. 
ς Oxon., Coac., quis. 


605 


S. P. PENEDICTI 


654 


audeat * ibi,sed lecturus tota hebdomado, dominica P A indigeat petere aliquid. Si quid tamen opus fuerit, 


ingrediatur. Qui ingrediens post missas * et communio- 
nem, petat ab omnibus pro se orari, utavertat abipso 
Deus spiritum elationis. Et dicatur hic versus d in 
oratorio tertio ab omnibus *, ipso tamen incipiente : 
Domiae, labia sea. aperies, et os meum annuntiabit 
laudem tuam. Et sic accepta benedictione, ingredia- 
tur ad legendum, Suminuaique fiat silentiumad men- 
sam f, ut nullius mussitatio, vel vox, nisi solius 
legentis ibi auliatur. 

Quz vero nece-saria sunt comedentibus et bibenti- 
b«s, sic sibi vicissi δ ministrent fratres, ut nullus 


* Oxon. deest audeat, 

b Qxou., die dominica. 

* Flor., liild., post missam: 

d Qxon., dica! hunc versum, 

* Oxon., cum omn.bus. 

f Ca-sin., Flor., deest ad mensam. tladr., ibi, 
& Uxon., Viet., Germ., Hadr., vicibus. 

b Vict. (n2. s0niltts alicujus signis. 


sonitu cujuscunque signi b potius petatur quam voce. 
Nec praesumat ibi aliquis de ip-a lectione, aut aliun- 
de ! quidquam requirere j, ne detur * ocesio : nisi 
forte prior voluerit pro zedificatione aliquid breviter 
dicere. Fraterautem bebdomadarius ! accipiat miztum 
priusquam | incipiat legere, propter communionem 
sanctam, et ne forte grave sit ei jejunium: sustinere. 
Postea autem cum coquinz: hebdomadoriis οἱ servi- 
toribus reficiat δι, Fratres autem, non per ordinem 
legant aut cantent 5, sed qui $diliceut audientes, 


* Hild., aliquid. 

1 Al., referre. 

& AL.. nec detur. 

! [n pluribus mss., frater autem lector. 

* Hild. deest postea autem cum coquina kebdeme- 
deri:s et servitoribus reficiat. In Comp. etiam deest et 
servitoribus. 

1" Al. deest aut canent. 


COMMENTARIUS. 


Mensis fratrum edentium lectio deesse non de- 
bet. | Cum in &olo paue non tantum vivat liomo, sed 
in oni verbo quod procedit. de ore Dei , merito S. 
Pater Benedictus de mensura ciborum 86 potus di- 
cturus, ante primisit aliquid de lectione ad mensam, 
ut utriusque liominis , animalis el spiritalis re- 
fectioni provideret; prius tamen spiritalis utpote 
lenge dignioris, Idem institutam apud alios etian 
monachos viguit, nt patet ex Cassiano, lih. 1v, cap. 
11; ex hKegula SS. Pauli et Stephani, cap. 19; S. Au- 
guetini, cap. 5; S. Cassarii ad monachos, cap. 9,et ad 
virgines eap. 10; S. Aureliani ad monachos cap. 49, 


in voce lezendum est. » Similiter Dernardus Cassi- 
nensis et Boberins in primo comment. : « {56 autem 
sneus2 lectio non solum in refectorio est utilis co- 
medentibus sociis, imo et in inflrmario infirmis, fle- 
botomatis, et edentibus senlbus , infautibe:, et 
ministris. » Eodem fere modo loqu tur Nicolaus ie 
Fractura. Denique B-nedictis. papa. Xll in sua pro 
monachis Benedictinis Constitutione (Cap. 26): «Quo- 
tiens plures simul carnes in infirmitorio comedent, 
versus et oratio in principio mens, ac post refe- 
ctionem hymnus et versus dicatur, et continuum dis- 
cumbendo silentium ohservetur, ihique legatur sicnt 


ad virgines, cap. 52; S. Isidori, cap. I0, et Magistri B in refectorio continue aliquid, quod :dificet audien- 


cap. 94. 

Hanc porro lectionem ad mensam adeo necessariam 
existimavit S. P. Beuedictus, ut ad omnes omnino 
fuensas eam frequentari voluerit ; ut indicat absoluta 
e imdeterininata ej5s locutio mensis edentium fratram 
lectio dcesse n«n debet. Hinc syncdus Aquisgranemsis 
(Can. 98) : « Seivitores non ad unam mensam, sed 
jn propriis locis post refectionem fratrum refician- 
tur, quibus eadem leetio qui fratribus recitata est, 
recitetur, ». Cujus «t»tuti praxim videre est apud Clu- 
niacenses, quibus « temyore. refectionis nunquam 
éveerat leetio otrisque mensis, » ut loquitur )«annes 
Monachus. in Vita S. Odonis, lib. 1, num. 30 : unde 
et. Udalricus agens de lectore bebdomadarlo ( Lib. 
n, cap. 54), «librum, inquit, in quo legendum 
est. inrefectorium portat et reportat qui legit ad ser- 
vitores. » ldem liabent Divienenses S. Benigni Cou- 
Suetudines mss., cap. 27. ldem eliam ex receniiori- 
jus Congregationibus institutum amplesi sunt Cas-i- 


les. » Ipsis etiam minutis duobus pst minutionem 
sequentibus diebus mixtam sumentribus | praeserilit 
S. Lanfrancus, ut «lectio ab uuo 2liquo meioriter 
recitetur. » 

Nec prztereundnm quod addit llildemarus : « Scien- 
dum est quia eum abbas foras ambulat debet lezi 
ad mensam ejus, verumtamen breviter, id est pervaà 
lectio, non s:eut in refectorio semper usque ad finem 
mens:, sed aute. debet finiri lectio. Si vero fratres 
in labore sunt, et ibi inanent, debet pleniter sient in 
refectorio il i» lezi lectio. Si autem non fuent ge- 
neralitas, et non manserint, debet parum legi. Siai- 
liter si tantum mauserint . . . parnm legendum est. 
Similiter si hospes ante horam in refectorio maudu- 
caverit : si autem tales et tauti hospites fuerint, id 
δ. duo vel tres, parum legendum est, id est leviter ; 
*í autem plures, tantum usqne prior innuat lectori 
fin m fa-ere. » Hujus rei 4liqua. ex parte prazim 
videre est apud Hariulfam in Chron. Cental. lib. 1v, 


penses, ubi major est congregatio, Colestini, Olive- C cap. 26, ubi de Gerviuo abbate plissimo scribit, quod 


tani, et Fulienses, ut in eorum Declarationilius sive 
C nstirutionibus videre licet, Atque ita etiam S. De- 
pnedietum exposuit in secundo comment. Doherius. 
Ejus hec decretum non ad secundas duntaxat 
mensas, sed sd ipsos insuper infirmos exieudunt in- 
signioreg legc!» comientatores. llildemarus: « ΑἹ» 
tendendum est, iuquit, quia non dicit de sanorum 
imnensis, vel, ubi genera'itas fratrum manducat : et 
ideo sicut de sanis geueraliter in unum comedenti- 
jus intellig.tur lectionem fieri dehere, ita etiam de- 
het inti ligi de intirm s vel. de fleutomatis, de seni- 
bus vel infantilius et velquis siiis fratribus. Hoc ta- 
yen sciendum est, si sex fuerint infirini, ant fleuto- 
uiti, aut senes cuin infautibus, aut reliqui alii, cun 
manducant, lectio illis debet esse. maudueantibus, 
veruintaaen leviter. Si autem fueriut viginti infiii, 


in itinere constititus. (Spicil. tom. IV) , « cena sp- 
parata, si accubuisset pransurus, lectionis auditione 
vel divinz legis meditatione implicari stadebat. » 
Jis accedit quod de «decamis vil arum provi-onbus 
etra monasterium euisiu decauiis comedentilus babet 
U.alricus (Lib. 11, c. 5) : ε Antequam comedat, dé 
cto versu, legitur quoque aliquid de S. Scriptura, 
vel per alium, vel per seipsum ; et in fiue similiter 
antequam surgat post comestionem. » 

Ner [oriuito casu qui arripuerit. codicem, 
audeat ibi. ] Nec fortuito casu, «id est improve, 
subito, vel repente; ut lectio pravideatur, «eia 
etiam valde periti, et litterati male Teguut fittevam 
impr:evisam ; male vero legens , male prouuntians in 
pits s, in accentu, in brevibus et longis, in omis- 
sione, itj adjectione, in metidosa pronuntiatione, non 


605 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXVII. 


606 


soium fratres audientes non :edificat , verum etiam A sed paulo aliterhuncritum disponit (Cap.91) : « Do- 


querelandi causam vel occasionem prestat, » inquit 
Bernardus Cassinensis, quam expositioneu accepit 
ex Suaragido, el cum eo sequuntur Nicolaus de F'ra- 
crura, Peirus Boherius, Joaunes, de Turrecremata, 
Maubias Lambertus. Sed Hildemarusaliter : « For- 
tuito casu, inlit, id est subito, vel repente, ac si dice- 
ret aliis vcrbis : nullus ibi legat nisi jussus. » Eodem 
moo Theobaldus Artaldus. Et δ. expo-itio ut ina- 
gis vaturalis, magis etiamarridet ; qua:uvis sollicitos 
maxime in pravideundis lectionibus velim lectores, 
certumque ad id muneris olim teuipus illis assigna- 
tum legamus (Cap. 57) : « Ad maiutinalem et ad 
majorem missam, inquiunt. Divionenses S. Benigni 
Cousuet. mss., »ccipiens librum in quo legendum 
est, et 487 secedensin minorem chorum, praevidet 


; lectione. Quod si juvenis est adhuc in custodia posi- 


tus, tunc non secedit, sed quantum praevidet, przevi- 
dei in majori choro. » Aliquid hujusmodi liabet Udalri- 
cus lib. n, cap. 34. Et ius. Rituale Affligemensis mona- 
sterii (Apud Ha. lib. x, tract. 2, disq. 2) : « De heb- 
domadario lectore boc sciendum, et quod infra am- 
bas missas, matutinalem scilicet et majorem, lectio- 
nem suam przevideat, et atlirmat sedens in posteriori 
loco ubi viueri valeat aconventu : et si quidem junior 
est, aut minus in. legendo exercitatus, advocetur 
aliquis seniorum qui lectionem ejus auscultet, et ac- 
eentuare doceat secundum usum «monasterii obser- 
vatum. » ldolim in Corbeiensi monasterio prasstabat 


jn sacristia, ut οὐ] κυ» ex cap. 6 S. Adalardi de 


admonitionibus in congregatione, quo przscribitur 
(Sese. 1v, part. 1, pag. 151) , «ut in ipsa die d^mini- 
48, vel in aliis diebus dum [foris officium celebratur, 
in secretario non resideat, nisi qui hoc providere 
debet, vel cui praecipitur, et specialiter nec hebdo- 
aiadarius lector. » Ergo aliis diebus, duin. officium 
foris non celebrabatur, in secretario residebat. 

Sed lecturus tota hebdomada dominica ingrediatur.) 
Ad legendum scilicet. 


minico die, inqui!, quo hebdomadarii coquina in- 
grediuntur in septimanam, tunc et iste frater ad sex- 
te liorz refectionem post versum et orationem men- 
sz cuim albas in sua cathedra sederit, antequam ca- 
nister cum consuetis panibus trochlege fune descen- 
dat, tune insinuet se voce sua is qui lecturus est di 
cens : Jubete, Domini mei; orate pro me. qui iu- 
gredior in hebdomadam lectionis mensalis. Mox δι}: 
gens abbas cum oinni congregatione fixis in terra 
enibus oret cum eo ; εἴ cum surrexerint dicat novus 

ebjomadarius hune versum 3; Domine, labia mea 
aperies, eL o5 meum annuntiabit laudem tuum. Rc- 
spondentibus secum cuuctis. Post versam vero di- 
cinm complente abbate, mox pri«o abbati, de.nde 
Omuibus pacem tralat; deinde iu. medio omuium 
iiensarum sibi ordinet sellam, et post omniuiti Ses- 
sionem ad meusas, petita benedictione, sedeal οἱ 
ipse iu sella cum codice. » 

Eisicaccepta benedictione ingrediatur ad legendum.] 
Quem in locum Smaragdus : « Quod autem dicit ac- 
cepta benedictioue ingrediatur ad legendum, subin- 
telliyitur a fratribus oratione accepta, et a sacerdote 
benedictionis collecta, ingrediatur ad leciiouem per- 
ficiendain. Qua collecta lioc inodo, si placet, lecturi 
a sacerdote ante altare datur missa pe.ac.a, dica- 
turque : Averte, quesumus, Domine, ab hoc (amulo 
iuo spiritum elationis, ut humniluer legeus, sensum et 
intellectum capiat lectionis. Per Dominum nosirun., 
etc. » Eaindein collectam habet Bolerius cuia his 
pr:emittendis versiculis : Salvum fac servum tuuu, 
et: Milte ei auzilium de Sancto. 

Aliam benedictionem profert Ilildemarus his ver- 
bis : «Cajitula vero bxc sunt qux» debent dici : 
Salvum (ac servum tuum : Deus meus, spcrantem in te. 
Aliud : Convertere, Domine, aliquantulum : Et de- 
precare super servo tuo. lem tertium ;. Dominus cu- 
stodiat te ab omni malo : Custodiat animam tuam Do- 
minws. liem oratio : Dominus custodiat. introitum 


Qui ingrediens post missas et communionem. ] Com- (C; (vum et exitum tuum, et auferat a te spiitum elationis, 


manionem dicit non illam quam facit sacerdos cele- 
brens, sed illam « quam faciunt, seu facere consue- 
wrunt fratres diebus dominicis ante altare majus 
coufestim post missam, » ut loquitur Boherius. Et 
rette omnino post communionem sacram ingreditur, 
wt aute divino verbo impleatur, quod mox ijecturus 
9liis eructare debet. 

Petat αὖ omnibus pro se orari.] « Quod quidem 
verbo nen petitur, sed provolutone corporali, qua 
IM itervm in multis ceenobiis inita ipsa benedictione, 
id est oratione, » inquit iteruin Boherius. 

Ut atertat ab eo Deus spiritum elationis. ] Apposite 
ad hune loeum Peirus Damiani (Opuscul. n, cap. 18): 
« Leetoribus vitium arrogantize faunliare est, prx»setr- 
tim si cui lepor eloquent:às suppetit, dur patestes 
Scripture eampos elfrenis lingua percurrit, populari 
favori cor deditum spiritus elationis invadit; et dum 
alios per recti itineris tramitem dirigit , »pse diverti- 


pi vivit οι regnat in secula seculorum. KR. Amen. » 
dem, omisso Wftundo versiculo, exsiat in Brevia- 
Fio Cassinensi tempore Oderisi, abbatis descripto. 

Item aliain Menardus ex iis. S. Victoris hac mo- 
do : « Hunc versum sequuntur a priore dicendi tres 
versiculi : Miitat. tibi Dominus auxilium de Sancto. 
R. Et de Sion tueatur. (6. Convertere, Domine, ali- 
Juanrulum. B. Et deprecabilis esto super servum tuum. 

ominus custodiat introitum. tuum. W. Et exitum tuum 
€x hoc nunc et usque in seculum. Sequitur oratio : 
Averte, quzsumus, omnipotens Deus, ab hoc famulo 
tuo spiritum elationis, et cor ejus divinis instrue lectio- 
pw quatenus te opilulanie mereatur. perficere o[- 

um, » 

A89 Divionenses S. Benigui Consuctudines mss. 
cap. 97 hanc habent: « Sacerdos dicit : Salvum fac 
seruum iuum : Mitte ei, Domine, auxilium de Sancto. 
Dominus custodiat te ab. omni malo. Deiude absque 


culum errone:s confusionis incurrit : hinc est etiam D salutatione : Dominus custodiat introitum. tuum, et 


«quod mensas lectoribus ex more dicitur : Aulerat a 
46 Deus spiritum elationis, Ut ergo imminemi forsi- 
ian arrogantis jam ipso lectionis exordio bumilitas 
epponatur, recte tanta. subjectionis arie benedictio 
petitur, ut lecuro non sacerdos, sed «ui ipse jusse- 

benediest. » | 

Et dicetur hic versus tertio ab omnibus, ipso tamen 
incipieute.] « Et finiente versum, ait Boher.us, quia 
ipse habet ter integraliter versum ipsum «dicere , et 
ehorus etiam ter totum repetere. » Similiter llildema- 
Fus: e Nen dicit ut illeincipiat tantumillum versum, et 
aliisubsequantur; sedille totum debel dicere,et alii 
s militer totum debent repetere. Qui ubi dicit ab 
'emnihus 488 subaudiendum est repelentibus , sicut 
«uperius de coquinariis fratribus dicit. » Quam es- 
positionem non. contemaendam asserit Menardus, 

D.mine, labia mea aperies, etc. | Enmdem etiam 
vcrs culum a lectore dici prascribit Regula Magistri; 


exitum Luum, et auferat a te spiritum clationis. Amen.» 
Exstat etiam apud Udalricum, lib. n, cap. 34. 
Prater hanc. benedictioaerm , solet et alia dari in 
refeelurio priusquam incipiat lectionem, de qua Bo- 
berius : ε Finito tamen versu in refectorio, stans ia 
medio peiit sibi iterum benedici, inclinans donec 
luerit benedictio subsecuta. » Et Udalricus cum De- 
mignianis Consuetudinibus (Lib. n, c. 54) : « Cum 
rimum domnus abbas vel prior consederit, petit 
ector benedictionem, et accelerat lectionem adorici. » 
Et de liac forte benedictione capiendus est can. 63 
council. Aquisg.: « Ut abbas, priepositus, et decanus 
quamvis presbyteri non sint, lectorihus benedictio- 
nem tribuant ; » et can. 67 : « Ut lector 8tar:do beuc- 
dictionem postulet.» 
Summunque fiat silentium ad mensam.) Duplex hie 
silentium a S, P. Deucdicto inlictum in lteguia di.- 
tinguunt. cemmentatores. Uuum sinpliciter dictum, 


601 


S. P. BENEDICTI. 


019 


et ^ine addito, quod non omnem omnino locutionem A strepitus nullus, nemo comedens loqnatur. » In lte- 


prohibet, sed aliam duntaxat, quo sensu silere dicitur 
qui alteri ad aurem loqui ur, sicuti Maitha in Exan- 
gelio Marize sorori silentio dixisse refertur : Magister 
udest οἱ vocat te; ubi silentio idem est ac suppressa 
voce, ut docet S. Augustinus. Alterum summuin, 561] 
eum aliquo bujusmodi addito, quod tam a tam quam 
suppressam voceni omnemque omnino sonitum ex- 
cludit, quale est illud quod hie ad mensain, cap, 42, 
pst completorium, et, cap. 52, in oratorio indicitur. 
Primum. silentium illud est cui omni tempore stu- 
dere debent monachi ; secundum quod certis tantum 
temporibus arc locis obs-rvare debent. lta ferme 
Smaragdus, lli'demarus, Bernardus C.ssinensis, et 
Boherius. 

Ut nullius mussitatio, vel voz, nisi solius legentis 
audiatur.] liec. verbi S. Pater addidit, ut ostendat 
quale hoc capite silentium prascripserit; summum 
scilicet, vocem omuem, omnemque mussitationem 
exeludens.. Quid autem sit mussitatio declarat his 
verbis Boherius : « Mussitatio est aliquod signum 
vocis confus;r, ut est tussis simulata, vcl quasi ex- 
«rear volens, vel sibilus honestus. Nonnunquam 
mussitatio est idem quod leniter vcl caut» loqui, vel 
loqui sub silentio. Aliquando mussitare idex est 
qvod murmurare, ». Eodem fere modo loquuntur 
Hildemarus et Bernardus Cassinensis. 

llic vero notat Hildemarus quosdam hunc S. Regulae 
locum sic intelligere, ut nec priorem, nec inferiorem 
velint ullo modo loqui ad mensam; litterisque expri- 
mendum esse quod sonitu alicujus signi decla:ari 
non potest, cum opus est aliquid petere. Álios vero 
qui dicant priorem ita suppressa voce loaui posse, 
ut 5b uno tantum audiente intelliga'ur. 490; nec 
S. Benedictum eam probibuisse vocem qua ab uno 
au listur, sed quie. ab omnibus. Aitque primam seu- 
te,tiam esse pr.eponendam ; nam summum silentium 
non twinus suppressam quam aliam vocem sup- 
priinit, | 


Porro quam hic S. Pater de servanilo ad mensam (C 


silentio legein tulit, hauc ab antiquis accepisse mo- 
nachis pro comperto est. De ZEgyptiis S. Hieronymus 
(Epist. 22): « Nullus, iuquit, in cibo strepitus est, 
nemo dum co.vedit loquitur; » et Cassianus (Lib. 1v, 
c. 17) : « Apu: /Egvpiios, et maxiine Tabeunensiotas 
Lintuin. silentium ab omnibus exhibetur, ut eum in 
unum tanta nunierositas fratrum refectionis obtentu 
cousederit, nullus nec mutire quidem audeat, praeter 
cun: qui sue decanie proaest; qui tamen si quid 
wesss superiuferri aut auferri necessarium esse 
perviderit, sonitu potius quam voce siguilicat; tan- 
laque vescentibus eis silentii bujus disciplina serva- 
tur, ut cucullis ultra oculorum palpebras deiwissis 
(oe scilicet ber aspectus babeat curiosius copiam 
evagandi), nihil amplius intueautur quam mensam, 
e! appositos in. e», vel quos capiunt ex ea cibos; ita 
ut quemadmodum, vel quantum reficiat alius, nullus 
invicem notet, » De Tabennensibus item Ruffinus sic 
Jaquitur (Lib. n de Vit. Pat., c. 9) : « Est autem eis 
jiu capiendo cibo summum silentium, ita ut nec 
putetur in eo loco esse aliquis hominum, ubi sedetur 
ad mensas; et omnis eorum conversatio ita e-t in 
multitudine posita, quasi esset in solitudine. » ldem 
fere habet i'alladius in Laus. cap. 48. In Regula 
eiiam secunda αἱ tertia SS. Patrum, atque 5. Ma- 
cárii pr» scribitur, ut « ad mensam specialiter nullus 
loquatur, nisi qui prazest, vel qui interroga:us fuerit. » 
Et in Hezula S. Ca arii ad monachos (Cap. 9) : « Ad 
e sam dum manducant nullus loquatur.» 1n Regula 
S. Aureliani ad monachos et ad virgines (Cap. 49 et 
33) : « Sedentes ad mensam taceant. » |n "T':rnatensi 
(Cap. 8): « Sedentes ad mensam lectioneim qu;e legi- 
tur cum silentio audiant.» 1n. Regula S. Isidori (Cap. 
10) : « Tempore convesceutium fraxrum omnes disci- 
phe gerant silentium, Apostolo obtemperantes, qui 
dicit : Cum silentio operentes suum panem manducent. y 
in Regula. saucti. Fructuosi (Cap. 5): « In eibo st 


gula Cujusdam ad monachos (Cap. 16) : « Silentium 
in omnibus sectandu: est , et tacendi disciplina per 
omuia facienda. est, maxime autem juxta missam et 
mensam. » Denique. idem. habetur in. Regula incerti 
2uctoris cap. 9, in ftegula Dunati cap. 55, et Cujus- 
dam ad virgines cap. 9. 

Neque etiam solis omnino monaclrss exstitit singu- 
laris isthaec ad mensam | silendi disciplina : nam et 
eam caoonicis olim iudixit sanctus Aldricus episea- 
pus Cenonianensis in quedam privilegio «quad in 
ejus gestis refertur num. 52 (Tom. 1 Micel. Balus.): 
imo etiam viguit apud ethnicos, prxsertim Persas, 
Medos, et Chald:eos, quos ea de c*usa. ita commen- 
dat Origenes (Lib. 11 in Job) : « In escis ac. potibus 
os non aperiunt ad loquendum, neque qui ministrant, 
neque quibus ininistratur; se. nutibus omnibus m: 
nistrantibus pr:ecipiunt : hanc con-uctudinem pre 
tnandato ἃ priuribus accipientes, et velut legem hane 
cum sollicitudine observantes; et qui 49] hanc 
violaverit, tanquam maxima tran:gredicus jura tor- 
quetur.» 


Quod si tanta apud hvjuscemodi homines disci- 
plinze severitas obiinuit, haud dubium videri debe 
$i inter ali:s monachorum leges, inflictas hujus si- 
lentii transgressoribus poenas legamus, ut in Regula 
S. Pacliowii (Art. 11, et in ltegula Orient. cap. $6): 
« Si quis locutus fuerit vel riserit in vescendi tem- 
pore, aget poeniten.iam ; et in eodem loco mox inere-, 
pahitur, et stabit donec alii surgant. » In peeuis incerti 
auctoris apu S. Basil.om (Num. 17): « Si quis in 
mensa ianduc^ns nugatur, excitetur ut exsurgat ad 
orationem.» In Regula S. Ferreoli (Cap. 21) : « Spe- 
ciiter tamen boc cunetos moneo servandum, mando 
atque constituo, ut quotiescunque lectio animabus 
Deo deditis opportuna in ecclesia, vel in refectorio, 
aut quolibet in loco publice recita.ur, uullus risu 
aut moveatur aut moveat. Similiter etiam eo tem- 
pore fabulas fugieudas esse cognoscant. Quod si quis 
non custodierit, praesenti denuutiatioue coumoniims, 
triduani eum je;unii multatio ca:stiget.» In S. Colum- 
bani Penitentiali : « Si locutus fuerit comedens nou 
necessitate alterius fratris, sex. percu-siunibus. 9 Et 
iterum : « Qui comeleus loquitur, se« plagis; et 
cujus vox obstrepit de meusa ad meusam, sex pla. 
gis.» In tegula sancti Donati. (Cup. 55) : « Ad mes- 
$3:n 40:8 loqui presumpserit, vel viginti vel triginta 
percussiones accipiat.) Denique in concil. Aquisgr. 
(Cap. 41) : « Si quis uegligenter sonitum fecerit, aut 
aliud quid excesserit in. relectorio, mox a prioro ve- 
niam petat.» 


[stud tamen ad mensam silentium ita observabant 
veteres, ut ex Cassiano licitum esset. decano loqui; 
ex l'egula secunda etitertia SS. Patrum, cap. 7, a:que 
S. Macarii, cap. 18, ei qui przest ; ex Hegula S. Be- 
nedicti, priori pro adificatione; δχ l'aenitentali 
S. Columbani, omnibus pro necessitate alterius ira- 
tris. Sed in Regula Cujusdam ad virgines ista legun- 


D tur (Cap. 9) : « Ad mensam vero nulla penitus przier 


abbatissam, vel cui abbatissa preceperit pro cour 
muni necessitaie »ororuim, loqui przesumat... Portaria 
VerO, quie pro necessariis causis alloqu.um expetie- 
rit abbatisse, loqui permittatur; quia forsitan talis 
supervene)it necessitas, 41:8 moram babere non de- 
beat... Festis vero Domim diebus, id est Nativitate 
Domiui, vel Paschae solemnitate, ac Theopbania, 
vel Pentecoste, vel si qua sunt alia Domini vel 588. 
ctorum inartyrum pracipua sacra celebranda, si et 
permis:o abüatiss:e. fuerit, ad mensam loqui noa 
negamus; Sic tamen ut pressa non dissoluta τυροῦ 
luquantur, ne garrula voce in. Sonuu. prorumpentes 
insgis desidia quam Letitia judisetur. Et ip: confs- 
bulatio talis sit ex colloquio Scripturarum, quae amine 
lucrum faciat, uou damnutn. ἢ 


Tandem circa sancii Benedicti verba duplez oriter 
brevi solvenda dilficult:& : una an extra refectionis 


929 


REGULA COMMENTATA. CAP. AXXVIII. 


C19 


tempus in refectorio loqui fas sit, altera nm extra A Bernardus tamen dicit quod non recolit unquam hoe 


refectorium coinedentes silere debesnt edendo. 

Ad primam quod spectat, etsi nihil iu sanctae 
Rezulz verbis, si priecise ín se sumantur, appareat, 
quo continunm in refectorio silentium extra refectio- 
vis tempus przecipi judicetur; et capitulum 5 mora- 
chorum Sang .llensium decernat. tantum « ut. in 
refectorio hura refectionis 499 nullius, nisi lectoris, 
vox audiatur : » tamen communis ordinis nustri 
consuetudo, summurum pontificum decretis firinata, 
fuit ut in refectorio perpetuum servetur silentium, 
ut videre est ex dictis c. 6. 

Circa. secundam exstat Petri Vencrabilis statutum 
(Stat. 23), « ut silentium ad wmensa.n sicut in regulari 
refectorio ubique et ab omnibus tenea!ur ; sed si extra 
refectorium commuue comedenti qui!ibet superve- 
nerit, surget ; cumque invitabit, loquetur, et. staudo 
«quaatum  uecesse fuerit; sed postquam resederilt, ut 
prius tacebit.» Deinde statuti rationem reddens sub- 
dit : « Causa hujus instituti est Apostolus etiam laicis 
praecipiens : Ünusquisque panein suum cnm silentio 
manducet; etjam 5. Benedictus 4nonachis imperans 
et dicens : Summum fiat silentium ad mensam; 
etiam antiqui seu moderni temporis religiosi, qui 
ubicunque comed:nt, rigorem silentii nullo modo 
relasant.» Et Insiituta Cisterc. ord. (Cap. 79): « Or- 
Jdinawmus ne monachus sive conversus ad mensam 
lequatur, nisi forte in via constitutus, si non habue- 
rit qui sigua sua inteliigat, singula verba.dicendo, ut 
Aquam, pinem, et vinum, et. caetera comestioni tan« 
tom necessaria breviter et silenter requirat. Qui vero 
aliter fecerit, in ipsa refectione a vino abstineat: 
quod si vinum nou. habuerit, uno pulmento, si duo 
liabuerit, careat.» 

Si quid tamen opus fuerit, sonitu cujuscunque signi 
potius pelatur quam voce.] « Percutiendo urceum, vel 
tabulsm, vel alio quocunque signo, » inquit Richar- 
dus de S. Angelo. lia etiam ltegula S. Pachomii 
(Art. 15) : « Si quid necessarium fuerit ad mensam, 
nemo audebit loqui ; sed ministrantibus signi sonitum 
dabit.» Et Regula S. Fructuosi (Cap. 5) : « Si quid 
deest in mensa, is qui przest signo dato, vel nuti- 
bus silenter petat, et indicet minisiranti quid iuferri, 
vel quid aulerri sit a inensa necesse. » 

Nec prasumat ibi aliquis deipsa lectione. vel aliunde 
quidquam requirere, ne detur occasio.| Recentiores 
addunt maligno, quod omnes antiqui prieterinittunt. 
Ex tiildemaro autem, « cum dicit ne detur occasio, 
subaudiendum est loquendi. » Similiter ex Smaragdo 
« subintelliyitur ne detur occasio vel maligno diabolo 
ad tentandum, vel fratribus ad superflua. loquen- 
dum.» Eodem fere “0640 Bernardus Cassin. et Ni- 
cvulaus de Fractura. 

Nisi forte prior.] Prioris nomine Boherius intelligit 
eum qui mensis frairum. prieest, aut cui. commiserit 
ubbas ; Menardus vero abbatem. 

Voluerit pro edificatione aliquid breviter dicere.] 
Δ" Aut interrogando aliquem de ipsa lectione, sicuu 
presciibit Regula Magistri his verbis (Cap. 24): 
« Tempore ipso refecuonis cum legitur Htegula, ut 
sollicii universorum (rairum exeitenur auditus ; de 
singulis mensis quos voluerit fratres quid lectum est 
abbas interroget; ut cum unusquisque frater recita- 
verit quod audivit, aguoscatur plus lectioui illa bora 
intendisse quom ventri.» 2* Aut. diflicilem aliquem 
lecuonis locum exponendo, uti babet eadem Dezul:: 
« Legat disposite 4493 non urgendo, ut apertius 
occupati ea auditores ayuoscant, quie vos factis opor- 
tei adiniplere ; et ut si qua suit ambigua aut obscura, 
et apertius ea. non inteliigant fratres , aut interroga- 
$us a fratribus, aut ultro aliqua abbas exponat.» Id 
quod in nonnullis Franci» monasteriis suo tempoie 
observaium fuisse testatur Boherius his verbis : 
€ Ubi vero sunt tratres idiotz , bene facit si verba 
notabiliter adilicativa eis breviter explicet ; sieque vidi 
sicel raro apud nus, et in quibusdain ccemobiis Fran- 
€x observari : et ita intelligo. paragraphum istum : 


D 


factum fuisse in. monasterio Cassinensi.» Übi vero 
fravres intelligentes. sunt, ait. 5.10 sonitu abbate 
6:8 signilicare posse, ut ad :edifica ionis verba atteu- 
dant ; et lectori, si ita expediat, ut eadeni verba re- 
petat, ut memorie amplius inharreaut, 3" Aut lecto- 
Tem errantem corrigeudo, per 56 quidem, vel per 
alum. Ex l[lildemaro enim, Dernardo Cassin. et 
Doherio convenit, ut abbas eruditum aliquem fratrem 
coustituat, qui coram lectore sedeat, et eum cum 
oprs fuerit silenter corrigat. 4* Aut aliqua. aliunde 
exhortationis verba proferendo, «t de Alberto ab- 
bate Esternaceunsi &cribit Alcuinus (/n Vit. S. Wiuli- 
brordi, n. 54. sec., m Ben.) : 1n dienaiali S. Wi gisi 
& post vespertinam inelodiam pro reveren:ia illius 
diei fratres refectorium reversi sunt, et post sacras 
lectiones praefatus abbas allocutus est. » 
'* Frater autem hebdomadarius accipiat mixtum.) Quid 
sit inixtum docent ltegul;^ commeutatores amiqui el 
recentes. 4 Quod dicit accipiat nixtum, iuqu.t Sima- 
ragdus, panis intelligitur simul et vinum; in multis 
enim proviuciis pan's tantum et vinum quod super 
altare offertur, mixtum vocatar, ν Et llildemarus : 
« Mixium enim intellig tur panis et vinum, s cut su- 
perius dicit singulos biberes et panem. » S. ilildegar- 
dis : « Áccipiat inixtum , *cilicet prandium, id est 
panem et potum. » B r»ardus Cassin. : « Paulus 
jaconus idem esse dicit. mixtum. accipere, quam 
mordere quod simu! et prz2 manibus haberi potest, 
el hoc est sumere singulos biberes et panem. » [u- 
chardus de Sancto Augelo : « Mixtum, id est, mo- 
dicum cibi; panis enim cor hominis confirmat, et 
vinum laetificat cor hominis. » Petrus Doherius : 
ε Vulgare est Italicorum dicere mixtum illam levem 
comestionem qux prandium antecedit. » Joannes de 
Turrecremata : « Accipiat mixtum, id est panem 
cum potu, sicut supra dictuin e-t de seivitori»us in 
capitulo 29. Heguiz, quod sumant singulos biberes 
et panem. » Iheobaldus Artaldus Celestinus in Gal- 


C lica expositione : « Le frére hebdomaduire liseur peut 


prendre mixte, c'est-à-dire, boire une bonne fois, et 
manger du pain à l'avenant, » Mathias Lambertus in 
Gallica item expositione ;: « Que le frére hebdomadaire 
prenne de la mistion, c'est-à-dire du pain et un trait à 
boire. » Antiqua versio ms. ex codice Conchensis 
monasterii : « Prenge mixte , c'e-.t une souppe en vin, 
ou en autre chose. » Joannes Craesbeeck ad hiec verba 
singulos biberes et panem: « Hoc infra, c. 38, dicitur 
mixtum , forte quod quzedam commixtio fiebat dum 
panis vino, aut alii potui miscetur. » Anonymus Ci- 
sterciensis in suis Dialogis Gallicis in Regulam 494 
S. Benedicti : « Le frére semainier prendra un mor- 
ceau de pain, et boira un coup avant que de lire. » 
Huic tantze auctorum caterve, quibus accidit Juannes 
Beletlus in Explic. Divin. office. cap. 419, unus op- 
ponitur Guido Juvenalis in $ua versione Gallica miz- 
(uin reddeus uue fois à boire de vin meslé d'eau : cujus 
sententiam tuetur ac propugnat dissertator Gallicus 
de hemina viui et libra panis, magna vir eruditio- 
nis; sed nullo, ut uihi videtur, satis solido funda- 
mento. 

Nain quod ait mixtum a S. Benedicto concedi prop- 
ter cominunionem , et conununicatis non panem cum 
vino, sed vinuu aqua dilutum pr:eberi , refellit Joan- 
nes Belethus his verbis : « Statutum est in quibus- 
dam ecclesiis, ut illo die pauis et vinum in eccle-ia 
habeantur, et cum homines coimmunicaverint , detuc 
statim utiicuique panis buxea priusquam recedant , et 
p:ululum vini, ne forie quipdiam de sacramenio iu 
ore remanserit, quod exspuendo facile emitti queat. 
Qua saue laudata consuetudo. omnibus probatur, 
sumpsitque originem ex institutione B. Benedict. Iu- 
siituit namque vir iile sauctissimus ob eamdem cau- 
sam , ui. illi qui aliis fratribus debent in prandio 
post cominumionem tininis rare, aliquid prius come- 
derent. Atque hoc quidem prandium mixtum appel. 
lari solet, » S:unili» institutio vigebat olim in. Suese 


611 


S, P. BENEDICTI 


619 


aionensi S. Gervasii cathedrali ecclesia, in cujus anti- A legat, non vero cum servitoribus, qui una bora 


«u9 rituali tempore Nivelonis episcopi manu exarato, 
ad diem sacrum Pasche prescriptum legitur, ut 
« paretur mensa quzdam 8 custodibus ad cornu al» 
Laris q'od respicit ad aquilenem , et cooperiatur map- 
pa mundi-sima, qua vestiatur vasis de auro et ar» 
gento, iu nounullis autem vas-rum vinum infundatur 
super mappam , praterea pl re: ohlat:e ponantur, ad 
quam mensam , inquit paulo post, debent omnes qui 
comtinunicaveriut venire ut de oblatus el vino respur- 
gat . uisque oS δι. » Adde quod inixtum. non 
propter communionem solum, sed etiam ne grave 
SiL sustinere jejunium , datuf., 

Nec plus urget quod dicit Regulam Magi-tri me- 
rum duntaxat lectori indulgere, cap. 24, nam ternas 
pani- buccellas mero intinctas concedit cap. 27. 

Nec est quod quis dicat eos quos ciravimus su- 
ctarcs locutos luisse juxta sui morem monasterii. 

Nau prater quain quod contra yeneralem omnium 
monasterioram consuetudinem, ab nongentis et eo 
amplius annis conservatam, nullus rerum aequus zesti- 
maior sine auctoritate et ratione insurgere deb 1; 
certe Smaragdus et llildeinarus liaud multo post sy- 
nodum Aquisgr. scribebant, in qua synodo statu uin 
fuerat (Can. 29), « ut lectori nihil, nisi quod Regula 
jubet, detur. » Quos proiude :quum est credere ad 
concil:i mentem locutos fuisse. Hunc coucilii Aquis- 
granensis canonem. renovarunt j0s:ea etiam Diviu- 
neuscS 5, Benigni Cousuetud. mss, iu quibus legi:ur 
(Cap. $7) : « Idem vero lec:or bebuoumudarius ante 
generalem releciionem cum cocis juxta. prescriptum 
MJ. Benedicti de pane et vino tantum pralibat, sicut et 
cellerarius custosque ecclesie, qui ceonsuetudinali er 
post, majorem 4955 missam mixtum accipere solent. 
Sciendum tamen quod null m pittantiam debent men- 
sura paruis et vini, olim ut dictutn est, a B. Bene- 
dicto const.tut:e. iutermiscere , sicut aliquaudo audi- 
ium est, contigisse, ut alia quz:edam epularum mue 
nuscula ἃ decanis horas canonicas profectionis cauia 


ante refectionem frateum mixtum debent accipere. 

Propter communionem sanctam, et ne forte grave 
sit ei jejunium sustinere.] Reddit rationem quare 
mixtum sumere lectori permittat, scilicet : 4* p 
communionem sanctam , $* propter jejuuii laborem. 
Sed quod ait propter communionem sa2uct»m varie 
intelligunt recentiores [tegula commentatores. ΠΡ 
ch:rdus de S. Augelo, praepositus. Vallis Lucis, qui 
s:eculo xiv ineuntescrib bat, duplicem hujus loei adde- 
cit expositionem : « Communionem sanctam, inqui, 
ji.| est sanctam congregationem ; quasi dicat, ne de- 
ficiat sanctze e»ngre.atioui in legendo; qnia comme 
nio derivari poiest a communi, et ubi communitas, 
ἐν! congregatio, quae derivatur a c eundo, «;uasi eon» 
veniendo in unum, ut 15 dist, canones g 
&99 it finc. Ergo recte «aliter. potest exponi; οἱ 
iud ne, quod sequitur, expone pro non, et 
quasi diceret, ne deficiat congregationi , ut dictum 
est, et non sit grave jeju.ium sustiuere, ut sequiter. 
Vel dicas secundum q.oslam communionem s$4- 
ctam, id est ne de corpore et sanguine Domini sumpto 
projiciat in sputo; quia secundum quod audivi , sub- 
qui quolilet d e recipiebant corpus Christi, quod be- 
die sublatum est; sed ipsum sumimus certis festivi- 
tàiibus in auno ; laici vero Semel in anno, ut exire 
de pe. et re. cap. Omnis. Sed lixc expositio ua 
videtur bona, quia corpus Cbristi postquam sumptam 
est 4taijin iucorporatur, et projic: non potest , nee in 
secessum diffundi , ut de Cons, dist. 2. Tribus 
bus. Sed οἱ salvemus opinionem eorum qui hoe di- 
cunt, dicamus quod hoc faciebant ob rey 
corporis Christi sumpti, seu ad majorem securitaten, 
ne posset projici; quia scriptum est : teue certum εἰ 
d.mitte incertum. » 

'Tertiam addit Turrecremata: ὁ Propter comemenio- 
nem, scilicet servandam benevolentiz et amoris, 
quam servare non videtur, qui cum muringre servit 
fratribus suis. » Similiter Gallicus dissertator ve be- 


in prandendo pravenienüibus sibi largita praesume- (Y mina vini et libra panis in secunda libri sui editione, 


reut : qua res non modo ir: ationabilis visa est, verum 
etiani coptra. institutionem lKegule predicti Patris 
usurpata, iu qua priecipitur singulos biberes tantum 
et panem hebd. madariis coquin atque lectori dari 
Super statutam annonam; unde ge»erali definitione 
sancitur niuil peuitus aliud quam quod ltegula pre- 
cipit in mixto esse sumendum , his videlicet qui pera- 
cio generali prandio cum servitoribus reficiunt , ia 
predictis officiis occupati. » Prolixum istud statutom 
concilii Aquisgrau.engis canonem illustrat, nostram- 
que sententiau) conürmat. Vide Mabillonii prafatio- 
neu) ad szc. ἐν Bened. , part. 1, n. 167 et seq. 

Poiro sumentes mixtuin ante przmittebaut bene- 
dictionetn. et post addebani gratiarum actionem : 
« Si ambo aufueriut, inquit liber Usuum Cisterc. 
(Cap. 75), qui inferioris gradus est dicat Benedicite; 
qui wajoris benediceus uicat : Largitor omnium bo- 
norum benedicas cibum et polum servorum suorum. 
Post mixtum dicat sub silentio : Ateiribuere dignare, 
bomine, omnibus bonu facientibus propter nomen tuum 
vilam euernam. » Simile aliquid babent Bursfeldeuses 
iu Carrem. dist. 3, c. 47. 

Nec praetereundum quod subjicit. preefatus liber 
U-uum Cisterciensium : « Sciendum quod ἃ capite 
jejunii usque ad Pascha ( exceptis dominicis diebus ) 
et ur-bus diebus Rogationum, et Quatnor Temporum, 
et vigiliis Doniini et Sanctorum, mixtum non sutni« 
iur. » Simile aliquid. babent Bursfeldenses loco ci- 
ta ὁ. Et Camaldulen.-es, qui permittuut (Ad c. 35) 
« buccellam panis ae vini cyathum, nec quidquam 
aliud; » addunt expresse, « exceptis tamen diebus 
jeiuniorum Ecclesi ; tum nihil sumant. » Communis 
nihilominus opinio est no: solvi jejunium per hujus- 
"modi pregustativnem, dummodo refectionem non 
multum 2utecedat, δὲ iu nimia quantitate non $u- 
matur. 

Priusquam incipiat legere.) Id est paulo antequam 


D 


non de eomimunione eucharistica S. Benedictum in- 
telligit, sed de communione precum et charitatis; 
cujus a leetore signum aliquod S. Pater omnibus dori 
voluerit, priusquam incipiat legere. Egregium :8uo 
charitatis indicium frustulum panis privatim edere 
ante lectionem ! Et hauc interpretationem ab erodi- 
ssimo et in traditione versatissimo viro accepisse se 
fatetur dissertator; cui non deferre baudquaquam 
potuerit. Ita prseevaluerunt ia gratiam viri docti 
doetioris fortasse semel przeconcepia. preejudicia. 
Adeo ineptam contra germanum S. Benedicti sen- 
$wm opinionem singulari tractate refutavit noster ' 
Mabillonius, quem habet sub prelo. Ejus rationes 
quilibet videre poterit; nos sola traditione, de qua 
dissertatorgloriatur, licet nullum inde protulerit arge- 
mentutp aliqua auctoritate firmatum, contenti erus. 
Itaque sancti llenedicti textum de communione eu- 
charist:ca intelligeuduimm esse «onstaus. est omnium 
qui 3 tempore saucti. Benedicti scripserunt banc ía 
ren, auctorum senientia. In primis Magister, qui apte 
mille aunos suam scripsit Regulam, ex Benecdictima 
£fn;gna ex parte desumptam, sancti Patris mentem 
cle exprimit, cum decernit (Cap. 24) ut lector 
« cum primum rmens:e abbas, cum omnibus acceperit 
merum , et ipse similiter suum merum propter spe- 
tum sacramenti accipiat, et incipiat legefe. » Eodem 
fere modo Swaragius : 4 Propter commuvionem, 
iuquit, sanctam. dic.L, ne aliquid inde ερ υδι ex- 
creaus ,.rojiciat in sputo. » Suiaragdumm in δυο com- 
mentario exseribit Petrus Diaconus ; Petrum Bernar- 
dus Cassinensis , et Bonerius in primo comment. llis 
accedit Nicolaus de Fractura bunc in locum sie disse- 
rens : « Hoc vult dicere liic Magi-ter, cum qualibet 
die apud veteres communicarent fideles, et maxime 
sancti inonachi , mixtum hujusmodi licite sumebant 
AS] qui liabebant legere fratribus comcdentibus, 
Deo quod absit spuendo in | c:oue, sicut frequenter a 


C15 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXIX. 


514 


lectoribus consuevit , aliquid de corpore Christi, id A ceptionem; et Nicolaum Dravum , l'igonem Menar- 


«δῖ coiminunione sancta cum sputo emuteret , quod 
per omnia est vitandum. » Similiter Petrus Boherius, 
qui in. , rimo comment. Smaragdum οἱ Petrum Dia- 
conum exscripserat, in secundo S. Benedictum in- 
teilipit de communione, quam qui manducat et bibit 
indigne , judicium sibi manducat et bibit. His omnibus 
accenseri potest [lildemarus antiquus Regula com- 
 meniator qui missz: et communionis vocabula hoc 
cespite secundum pzoprietatem ἃ S. Benedicto posita 
esse asserit, hoc est pro sacrificio et communione 
eucharistioe , uti se ipsum explicat. Pretermittcre 
ud possum antiquissimum scriptorem Ámalarium , 
qu: in suo ad librum de Divinis Ufliciis supplemento 
Analect. tom. ll), 5. Benedictum nostro sensu iutel- 
ig t : « Derevereutia, inquit, corporis ac sanguinis 
Domini in nullo dissentire credatur idem S. Benedi» 
cius a scriptis 1}. pape Clementis, quibus jubetur ut 
disceruatur a carnali spiritualis ciuus communionis ; 
υἱ si quis communicat bora tertia , non statim indif- 
jerenter terrenum presumat cibum ob reverentiam 
mensae coelestis, sed esspeetare debeat horam sextam; 
qui circa vero sextam , sustinere curet nonam, ne 
ξ n ecelestis ob terrenum vilescat. Sanctus vero 
:edictus lectorem jubet cibari ante moram lectio- 
nis reciland:z, propter, inquit, communionem $an- 
«ism ; qued apostolicis decretis contrarium non est, 
€ €. » Supervacaneum est iterum referre Joannis Be- 
Jethi doctoris Parisiensis, qui annis abhinc cireiter 
quingentis scribebat, testimonium; quod superius 
1elatum lector videre potest. Denique his omnibus 
Superaddi queunt vetustissimx Versiones Gallice. 
Antiqua ex is. Conchensi propter communionem ita 
pedit : Pour la sainte communion , c'est-à dire pour 
le corps de nostre Seigneur, que l'en seult recevoir à 
4a messe. Expositio Theobaldi Artaldi Colestini z 
Povr [a sainte communion, que le liseur a recü na- 
queres en. (a. messe, eic. Versio Guidonis Juvenalis : 
^uur la saiute communion, qu'il a regué, afin qu'il ne 


duin , Carolum Cointium, aliesque non paucos. 

Hisce omnibus auctoritatibus przpoud. rare non de- 
bet sententia Richardi de Sancto Angelo minus g Τα 
mana et nimis, ut 118 loquar, contorta; qui et no- 
stram absolutenon negat, multo minus cardinalis 408 
de Turrecremata auctoris recentioris ; uti et disser- 
tatoris qu:e nulla veterum auctoritate fulcitur. Sane 
comnunionis sanct vocabulum apud aliquos auctores 
alium in sensum usurpari non credimus quam. ad 
signilicandam communionem eucharisticam. Quod si 
alicubi in alio sensu communio reperitur, semper 
cuim aliquo addito ponitur, verbi gratia, charitatis 
aut precum. Caterum hanc nostram expositionem 
confirmat veterum u.onacherum p: axis anteS. D. Be- 
nedietum, qui post communionem miu.mum panem 
cum viuo percipere solebant, ut docet scriptor list. 
monast. Orieut. (L b. 1, cap. 8, pag. 125), vir doctis- 
simus, et in traditione ecclesiastica et inonastica ver- 
satissiuus; quibus addere possemus S. Joannis Chry- 
&ostoini exemplum (Niceph. lib. xii, cap. 9), qui ut 
screatum cohiberet, divinis celebratis mysteriis, cum 
vestibus sacris exueretur, pastillum comedere solebat. 

Altera concedendi mixti.causa est, ne forte gr.vo 
sit lectori jejunium sustinere; durum enim esset si 
comedeutibus aliis ad nonam aut vesperam jejuuus 
ille legeret. Sed quaeritur num aliis diebus, quibus 
nec jejunatur nec communicatur, licite possit lector 
accipere mixtum? Verum in hoc evjusque congrega- 
tionis praxim et consuetudinem sequendam esse exis- 
timo ; nec in communi ordinis nostri usu apud auti- 
quos aliquid vidisse me memini, quod isis diebus 
lectori mixtum auferat. 

Postea autem cum coquine hebdomadariis et servi- 
toribus reficiat.] Et quidem iisdem cibis quibus alii 
fratres ex Regula S. Pachomii art. 15. et Orient.li 
cap. 38; iisque ab abbate aut a przpositis prius si- 
gnatis ex Regula Magistri cap. 24. Et hoec « non ad 
unam mensam, sedi propriis locis » ex cunc. Aquisgr., 


demeure rien. entre les dents ou. ailleurs , qu'on peut (ἡ can. 28. 


gecler en lisant pour les (leumes qui viennent. Exposi- 
tio Matthi:e Lamberti : A cause de [a sainte commu- 
miuu, de peur qu'en crachaui il advienne quelque irre- 
verauce ἃ icelle pour les fleqmes qu'il pourroit jeuter en 
lisant. Mis accedit ant;quissima ou:nium versio Ale- 
manuica ante annos nongentios a Kerone sancti Oih- 
suari discipulo faeta, quae communionis vocabulum 
$ta vertit. Kemeinsamii , tum majoris. evplicationis 
gratia addit scilicel corporis et sanguinis Christi. Prae- 
tereo recentiores commeutatores Antonium Perez et 
Jeanneui Craesbeeck, qui etiam ex loc loco inferunt 
quutidianau apud veteres moeachos euclharistiz per. 


Fratres autem non per ordinem legant aut cantent , 
sed qui cdificent audientes.| Ad hunc locum referri 

test quod in lib. Usuum Beccensium legit ir: € Ad 

ascha et ad Pentecosten tota hebdomada debet esse 
lector in refectorio cantor ip e, et sequenti hehdo 
tnada ad collationem. Aliis vero, ut supra dictum est, 
omnibus festis quibus invitatorium quatuor dicunt, 
ipsa tantum die ἰδεῖν debet esse in refectorio. i1u- 
νου οι festa totiens contingunt in anuo : Natalis 

mini, Pascha, Pentecostes, Assumptio sanctas Ma- 
riz , festum sancti ipsius loci, Dedicatio ecclesie, 
festum Omnium Sanctorum. » 


ς- ὁ “ς΄ ὁ VEEPEEENIEEEERRNDUNEERNEEIEREERUUERENEEENIINERGURENFDEIDINUDUNEFPEPCUNFEEDUmR, 
CAPUT XXXIX. 
De mensura ciborum. 
&99 Sulficere credimus ad refectionem quotidia- D) prandii et censes. Quod si coenaturi sunt, de eadem 


nam tam sexte quam nona, omnibus mensis * coca 
duo pulmentaria, propter diversorum inlirmilates : 
ut forte qui ex uno 5 non potuerit edere, ex alio re- 
fieiatur. Ergo duo palmentaria cocta fratribus omni- 
bus sufficiant : et si fuerit unde * poma aut nascentia 
teguminum , addatur et tertium 4. Panis libra una 
propensa sufficiat in die, sive una sit refectio, sive 


8 [ts Oxon. cum edit:is communiter. Sed Cassin., 
Cone. Flor., Hild., Vict, Paris., Ebrulf., Var., 
$. Germ. ms., Conch., Lyr., Conp., Dunst, Bern. 
A assin., Boher., Guido Juven., llaeft, eum omnibus 
m8. 428 vidit, Edit. Colon., Paris., Balduini , Mo- 
'Te3u cum omnibus qu: contulit iss, legunt omnibus 
mensibus. S. Germ., omnibus diebus. 


libra tertia pars a cellerario reservetur * reddeuda 
cenaturis f. 

Quod si labor forte factus fuerit major, in arbi- 
trio et potestate abbatis erit, si exyedia!, aliquid au- 
gere 5, remota pra: omnibus» crapula, et ut nunquam 
subripiat monacho indigeries : quia nihil sic contra- 
rium est omni ἃ Christiano quomodo crapula , sicut 


b Oxon., illo. 

e Oson. cum recentioribus, fuerint inde, 
4 Oxon., 'ertius. Hild., tertio. 

4 Oxon., Cassin., Comp., servetur. 

f! Oxon., Flor., cenandies. 

ε Quiam mss., augeri, 

i Oxon., homini. 


615 


S. P. BENEDICTI 


6:6 


ait Dominus noster : Videte ne graven!ur corda vestra A joribus, servata in omnibus parcitate. Carnium vero 


in crapula (Luc. xxi) ^. Pueris vero minori zetate 
non eadem servetur quantitas, sed ininor quam ma- 


ἃ Oxon., llild., ITaeft., crapula. 


quadrupedum, omnino 5 ab omnibus abstineatur co- 
mestio, prieter omnino debiles et zegrotos. 


b Cassin., omni modo. Flor., omnino omai odo, 


COMMENTARIUS. 


Sufficere credimus ad refectionem quotidianam.) Non 
dicit S. P. Benedicrus ad singulas refectiones; sed ad 
refectionem quotidianam, « id est cuju-libet diei, in- 
quit Boherius , 500 juxta illud quotidiano pasceba- 
tur alimento; » Sive duplex sit sextx et vesper.n re- 
fectio, sive una duntaxat nonz ; ut ad duas diebus 
prandii refectiones amplius ali.jnid non detur quam 
ad unicam canam tempore j^junii, Ita cum Boherio 
S. Benedicti hoc eap te mentem explicuisse videtur 
jns. liegula incerti. auctoris , quain ex vetustissinio 


Et certe eodem prorsus modo videtur esse de aliis 
cibis arguientandum ac de pane. De pane autem 
tantum S. Pater tribuit ad unam nonz refeciionem 
«quantum ad duas sexzts et sere : unde quemadmodum 
teriiam libra panis partem servari coenaturis volui:; 
ita etiam par e:t existimare eu'n ex tribus pulmepüis 
unuin ad ceenam reservari voluisse. 

C-nfirmat banc sententiain Regula. Magistri, que 
Denedictiuam fere exscribit, et quasi explicat, ae 
pr:esertim hoc capite. [ta vero ciborum mensuram 


co.lice bibliotheca: reginze Sueci:e eruit ome noster B disponit (Cap. 26) : « Sufücere namque credimus 


Mabillonius; in ejus siquidem cap. 6 sic habetur 2 
« S. Denedictus ait credimus in refectione quotidiana 
sive una sit refectio, sive prandii et ceen;v, panis libra 
uua et deo pulimentaria cocta suflicere ; et si fuerint 
inde poma vel nascentia lesuminum, addatur el ter- 
tium. « Clarins etiam forte DernardusCassin. cum ex- 
ponens hzc verba addatur et tertium, sic. loquitur : 
« Non intelligit autem. quod. debeant. dari plumenta 
cocta nisi duo, sed quod tert um sit erudum. Et lioc 
illo tempore dicunt espositores fieri debere , quando 
conventus comedit semel tantum; quando enim co- 
medit bis, tertium quod est erulum secundum expoe 
s lores reservatur ad cenam. » I-tud Bernardi Cassi- 
nensis, quod in suo item commen'!ario transcribit 
Boberius, testimonium haud obiter e-L transcurrene 
um : ex eo quippe patet non hanc fuisse singularem 
illorum opinionem, sed constantem aliorum cxposi- 
torum sententiam. Eadem fuit mens Nicolai de Fra- 
ctura, qui paulo post Bernardum scripsit suum com- 
'mentarium. llie enim explicans hzc verba addatur 
el lertium , sic loquitur : « Per hioc non dicitur quod 
daridebeant pulmentaria cocta nisi duo ; tertium vero, 
si fuerit, addatur crudum, maxime illo 'empore 
quando conventus semel in. die ce medit ; quia si bis 
in die comederet, tertium quod est crudum reserva- 
reiur ad ceenam. » ldem etiam longs antea non. ob- 
scure innuerat Hildemarus , hunc iocum sic commen- 
tans : « Hefectio quotidiaua vare intelligitur. Alii 
suut qui intelligunt, ut sicut in diebus privatis, ita etiam 
in solemnibus et in Pascha intelligiiur ; id est ut duo 
pulmentaria cocta debeant. esse in solemnibus sicut 
in diebus privatis, propter illud quod patres nostri iu 
privatis diebus manducabant ad n0.aim, et in soleme 
nbus ad sex am; et ita tantum manducabant ad 
sextam et seram, ut non plus quam in diebus privatis 
manducarent ad nonam : quia solummodo illum ci- 
bum quem ad nonam manducabant, manducabant ad 
$extam et seram. » ita Hildemarus, cujus verba prz- 


C 


ad refectiouein quotidianam tam sext? quam nonz 
onibus mensibus cocta duo pulmentaria, et tertium 
quodcunque fuerit crudum cum pomis. Medius panis 
peusans libram singulis fratribus ia die sufficiat... 
Q'iando ergo ad sextam boram tempore zstivo, vel 
auis temporibus reliciunt, tertia quadra ipsius domi- 
nici panis a cellerariu per omuium annouas in cella- 
rio subtracta sera ante illud crudum pulmentsriom 
inferendum mensis ponatur..... ut ipsze solz partes 
cum crudo quocunque pulmentario mixto cum poris, 
vel siquid de pulmentariis prandii remanserit fratrum 
conie sufficiat. » 

Eamdem i:em sententiam confirmat primorum 
Cisterciensium praxis, qui regulam S. Benedicti ad 
literam sibi servandam proposuerant ; quibusque 
duplex tantum ad praudium pulmentum, unicum vero 
ex fructibusaut herbis crudisad ccenam ministrabatur, 
ut facili negotio colligi potest ex libro Usuum Cisterc., 
in cujus cap. 76, De prandio, ita liabetur : « Porro 
cellerarius et coci provideant ut ambo pulmentaria 
priusquam campana pulsetur, si sic tamen abbas 
viderit expedire, per mensas disponant. » De tertio 
autem pulmentario nihil. Capite vero 85, De ceua : 
« Post vesperas exyleto otiicio defunctorum , et 
puisato signo, sicut superius diximus, accedant ad 
εὐ. Quod $i poina, vel. herbs crudz, vel aliud 
tale quid fratribus genevaiiter distribuendum est, 
potest cellerarius deferre per mensas anie versum, 
quando ei vacuum fuerit. » Equidem zslate , mes:is 
lempore , cum laborabant , unum ad prasudiuu 
pulinentum coctum, alterum e'iam ad caenau coctum 
habuisse patet ex cap. δὲ; «ac consequenter, ait 
Julianus Parisius abbas Fulcardi Montis (4n mot. ad 
cap. 76 lib. Us. Cist. ), aliis diebus, si quando 
cwenarent, nonnisi frucius, olera , aut nascentia legu- 
minum, eaque cruda accepisse. » (dem par.ter colli- 
gitur ex lib. Institutorum cap. general. Ord. Cisterc. 
cap. 79, quo decernitur, ut « loquentes &d meusam 


fate sententix: satis consonant; ne quid tamen dis- D priveniur vino, aut si non habuerint vinum , uno 


siinulein addit : « Sed meliores aliquantulum , sive 
tria pulmeutaria cocta; uan numerum augebant. » 
Verum quidquid sit de illa pulmentariorum additione, 
qua preter Regulam erat, ut patet ex Theodemaro 
mox citaudo ; ex hoc saltem loco habeimus veteres 
monachos non plus ad sextam et seram simul come. 
disse solemnibus diebus , quam tempore jejunii ad 
unam nonz refectionem ; et in lioc potiesimum jejunii 
solutionem constituisse, quod meliores cibos duabus 
sextx et sera refectionibus, licet non in inajori quau- 
titate sumerent. Ex quorum exeinplo inferri potest 
non plus cibiadsextam et seram simul quain ad uui- 
cam non:c refectionem 8 S. Benedicto fuisse induliutn ; 
sed qu: $0] diebus jejunii ad nonam concessit duo 
pulinentaria cocta, et tertium ex poris et leguinini- 
bus, eadem aliis diebus ad duas sext: et serz rele- 
ctiones, hoc est duo cocta ad prandium et tertium ex 
pomis ad cgenam permisisse. 


pulmento, si duo habuerint. » Non ergo duo semper 
pultmenta ad refectionem babebaut. 

Adversus hanc quam prop suimus hactenus opi- 
nionem posset opponi. 1* 4 od S Benedictus duo 
puluieniaria cocta et tertium ex pomis $99 et legn- 
minibus, si fuerit unde, propter diversoruu infirmi- 
tates concedit, ut qui ex uno comedere non potue it 
ex alio reficiatur. Porro inale consultum esset diver- 
sorum idirmitati, si duobus ad prandium pulmentis 
indultis, tertium duntaxat ad coenam ciu (uim coa- 
cessisset. Fieri enim posset ut quis ex illo teriio 
gustare noi posset, ac proiude in s0lo pane coenaret. 
Adde quod S. l'ater tertium pulineutuin nou absolwte 
concedit, sed tautum si fuerit unde poma, aut. nas- 
centia legumiuum. Quod si uon fuerint , omnibo: in 
solo pane cona erit. Multo ergo zquius foret ac 
spiritu: discretionis, quo abunde repletus erat, magis 
cous-num , affirmare S, Patrem duo pulmentaria 


^1] 


REGULA COMMENTATA., CAP. XXXIX. 


618 


cocta cum uno. crudo ad prandium, totidemque ad. A bus, herbisque hortensibus vescuntur; quorum ple. 


canam concessisse. 

ltespondeo S, Benedictum satis superque diverso- 
rum infirmitati providisse, duo ad prandium pulmen- 
12.112 cocta. concedendo, et tertium. ad. coenam ex 
pomis aut. herbis erudis , qu:e vix deliciunt. in mo- 
naSieriis ad ejus mentem zdificatis, hoc est, in qui- 
bus nibil deesse debet, in. qnibus spatiosi horti , 
n;onaeliorum manibus excolendi, con'iueri. debent, 
Acsi deficerent, satis fuisse addicts poenitentia: 
monachis in solo ceenare pane. Nec de S. Denedicti 
mente judicandum esse ex usu et remissione nvstro- 
rum temporum; sed ex districtione et austerit:te 
veterum monaeliorum, quibus pro magnis erat deliciis 
ad panem aliquid addidisse. Certe Cluniacenses toto 
anni tempore, uua excepta Quinquagesim:e dominica, 
in solo pane cenasse, aut ad maximum (íructus 
crudos ad ponen adbibuisse, colligi potest ex Udal- 
rico (Lib. 1, cap. 49) : « In Quinquagesima, in- 
quit, quia de caetero nec caseum , nec ova. coinedi- 
snus, post vesperas ad coenam) de ipsis ovis c: ctis 
jn pipere habemus generale; quod toi0 anuo am- 
plius non contingit, ut aliquid ea vice lhabeaius prz- 
ter solum panem ; et si forte sunt in promptu ciuda 
poma, vel ea qux in ferramento cliaraeterato. de 
conspersione farin:x tenuissimae fiunt, et ab homi- 
pibus Romanz lingue nuebule, a nostratibus ap- 
pellantur oblat:e. » ldem in mss. S. Benigui Divio- 
nensis Consuetudinibus cap. 55, et in Ordinario Cor- 
beiensis monasterii etiam clarius continetur ; nam 
qnod Üdslricus ambigua voce expressit , perspicuis 
ibidem verbis enuntiatur : « Toto anno non coniingit 
"t quidquam generaliter ad ceenam habeamus co- 
ctum, przter panem solum, nisi vel eruda porna, vel 
ea qua.ferro charact rato, etc. » 

Secundo opponi posset capitulum 16 monachorum 
Saugalleusium, statuens, « ut reficiendi fratres unuin 
puluentum cum polu et horto seu pomis, si Sunt, 
an!e se inveniant; post qu» et alia dentur quz lte- 
gula mandat. » Illa autem alia haud possunt esse nisi 
sccundum pulmentum coctum. Ergo iria ad singulas 
refectiones co..cedit sanctus Benedictus. 

. A Respondeo capitulum istud intelligendum esse de 

refectione qux jejunii diebus unica (it ad nonam, ad 
quam tria quidem pulmenta sanctus Pater indulget, 
aut certe iilos monachos locutos fuisse juxta usum 
sui monasterii. 

Q3 Tertio ^pponi posset Hildemari testimonium 
ad lic verba addatur et tertium sic scribentis : « IMoc 
autem notandum est, quia in diebus privatis, si non 
ferit calor, aut maximus labor, duo debent esse ad 
sextam pulinentaria cocta et unum crudum, et ad se- 
ram tertium coctum, si ceenauiri sunt 3d ;stimatio- 
pem panis; id est, quia sicut ipse dicit, duas paites 
libr: panis debet monachus manducare ad sextam, 
et tertiam ad seram, si coenaturus est; ita ctiam de 
putnentis intelliguntur, buc est duo pulmenta cocia 
habeat. monachus ad sextain, οἱ tertium. crudum ; 
et ad seram unum pulinenium coctum, quod est jam 
t-rtium coctum , sicuti tertiam parteui libre pauss. 
Si autem ad uonam fuerit. inanducandi tempus , 
jussit dari duo pulmeuta cocta, et unum crudum. » 

Respoudeo lli deimnarum forte. locutum fuisse se- 
eundum usum sui monasterii, et ex hoc testimonio 
saltem haberi on tria ad cenam pulinenta, scd uii- 
eum duntaxat concedendum es«e. Nec creditu diflicile 
est maj.res uo-tros prisceriptae a S. Benedicto. cibo- 
rum inensur:e aliquid addidisse, cum hujus rei lucii- 
leitum de cenobio Cassinensi testimonium liabeamus 
iu epistola Theodemari ad Carolum imperatorem , 
eujus (6 verba : « Beatus Pater noster instituit duo 
δυσί julmentaria in quotidiana refectione fratribus 
prieparari, et. tertium. de leguminibus crudis aqua 
iníu-is; nos vero ex institutione majorum wria cocta 
pulmentaria aliis diebus; quarta ei *exta feria duo 
tantum. reficienlis fratribus preparamus, excepto 
quad plures ex tratribus nostris pane tantuin liis dic- 


PaTPoL. LXVI. 


rique etiam nec vinum bibun:. Die vero domi .ica οἱ 
in fesuvitatibus przcipuis etiain. quartum addunss 
pulmentium, exceptis secunda, quarta etsexta fe- 
riis. » Uhi quod quatuor festivis diebus pulmenta 
ministrala dicuntur, intelligendum est tam pro pran- 
dio quam pro cana, ut duo ad prandium duoque ad 
canam uricuique preberentur. Neque enim credilile 
est faustis illis temporibus ocio diebus festis pnlmeuta 
uno die concessa fuisse. 

Cseterum istam opinionem confirmat veterum mo- 
nachorum praxis, qui non plus edebant solvendo 
jejunium qu m illud servando, contenti boc casu aut 
relectionis tempus przvenire ad sextam , aut solitos 
cibos duas in refectiunculas distribuere. 

Sunt qui refectionem quotidianam hic intelligunt 
prout. opponitur refectioni dierum sclemnium; iu 
quibus, aiunt, meliora et plura debent apponi pul- 
menia, quain aliis diebus quotidianis : « Alii sunt, 
iuquit Hildemarus, qui quotidianam refectionem iu- 
teliigunt de diebus privatis, et in solemnibus plus, 
propter illud quod idem S. Benedictus alibi dic:t 
d.ebus privatis et dominica ; uL sicut illic divisit inter 
privatos dies et dominicam, cum de olficiis dixit, ita 
et in hoc loco intelligitur divisisse, cum dicit ad 
refectionem quotidianam ; ac per hoc in eo quod dicit 
ad refectionem quotidianam , datur intelligi, ut ad 
refectionem solemnium dierum aliquid plus et melius 
esse debeat. » 

504 Sic Regula Cujusdam ad virgines, quse magn^ 
ex parie ex Benedictina sumpta est : « Quotidianis, 
inquit (Cap. 10), diebus sulficere decernimus duo 
fereula, exceptis pomorum donis, de leguminibus, 
vcl de oleribus conferta, seu farin: qualibet con- 
spersiune.... Festis vero diebus pro reverentia sacrae 
solemnitatis pluribus cibis, id est ternis vel quaternis 
ferculis sunt corpora reficienda : sic tamen ut, si 
plura sunt cibaria numero, sint minora, ut corpora 
necessario cibo reficiantur, et nou nimia Saturitate 


C damnentur. » Et certe ea. fuit priscorum monacho- 


rum consuetudo, ut festis dominicisque diebus paulo 
liberius exciperentur, S. Carsarius in Regula ad vir- 
gines (1n [iecayit. cap. 16) : « In festivitatibus majo- 
ribus ad prandium et ad cenam fercula addantur; et 
recedentibus de ea dulceamina. addenda sunt. » San- 
cius Aurelianus in utraque ad uouachos et ad virgines 
Regula (Cap. 94 ei 55) : « Pisces vero certis fe-tivi- 
tatibus, aut quaudo sanctus abbas indulgentiam facere 
voluerit, tunc procurentur; » et in ordine convivii, 
quem utrique lhegulae subjunxit : « In fesivitatibus 
vero, et quando abbas indulgentias voluerit facere, 
et cibaria quantum voluerit, ei recentes addantur. » 
Sancius Isidorus (Cap. 10): « Per omnem autem leb- 
domadam (fratres viles olerui cibos, ac pallentia 
utantur legumina; in diebus vero sanctis. interdum 
cum oleribus levissimarum carnium alimenta. » S. 
Fructuosus (Cap. 5) : « Vivant. solis oleribus el le- 
guminibus, raroque pisciculis fluvialibus vel marinis; 
et hoc ipsum quoties se opportunitas fratrum vel 
festivitas solemnitatis dederit alicujus, servata in his 
ei similibus causis discretione. » Denique Magister 
(Cap. 26) : « Doininico die vel aliis festis diebus, sed 
el propter exiraueas advenientes personas quovis die 
quidquid addere abbasin cibo voluerit, ut pote majori, 
conceditur; vel dulciorum aliqua, secunduin testimo. 
nium quod. legitur in Vitis Patrum; ubi pro diebus 
lestis delicatum petierunt a Doinino cibum , et appa- 
ruit eis cum favo angelus. Tantum est, ut consideret 
zqualit3tem , et fugiat corruptibilem nimietatem. » 
Sed his iudulgentiis quie in !»onachis tota hebdomada 
solis legumipibus ve:centibus, utcunque tolerandas 
sunt, parce omnino uteudum est; nam et S. Benedi- 
etus frsu.s dies neque lioc capite, neque in tota Regula 
quotidianis opponit. 1ruo semper merninisse debemus. 
quod ait Kegula Cujusdatn ad monachos (Cap. 11); 
feiias monaclio non «sse super terram; et Regula ms.: 
ineerti. alterius auctoris (Cap. 7) : Ne dicas hodie 


2) 


(19 


S. P. BENEDICTI 


039 


festivitas est, et b/bam vinum; et cras Pentecostes , et: A vitatur. » Porro si nan licet abhaté meliores sihj ae 


wanuducabo curnes; quia non est festivitas apud mona- 
chos super terram. Quee verba. desumpta sunt. ex 
Evagrii monachí sententiis ad eos qui in ceenobiis et 
xenodacliis habitant fratres. 

Tam sexte, quam nong.| De vespertina autem qua 
fit tempore Quadragesima quid? De ea forte hic ta- 
cuit, quia postea dicturus est, hoc. potissimum tem- 
pore aliquid de cibo et potu subtralhendum esse, ut 
uotat Bolierius : meusuramque ciborum istis tempo- 
ribus aut in. abbatis providentia reliquit, aut suas 
sola pauis libra quam in die covcedit, contentos esse 
voluit ; nam et S. Hiclimiro abbati (In ejus Vit. n. 19, 
sec. wr. Benedict.) $05 cum sacctze Quadragesimae 
dies advenirent, erat ei aridus cibus panis tantum 
hordeaceus, quem etiam mauu molebat, » Atque ita 
S. Isidorus in Regula decernit (Cap. 10) : « 1n obser- 
valione autem Quadragesima sicut Peri solet. post 
espletum jejunium pans solo et aqua. omnes con- 
tenti erunt, vino autem et oleo abstinebunt.. » Et 
sane « jejunare eos dicimus, inquiebat olim Peiras 
Damiani (Opusc. 44 et. 15, cap 6), qui pauem cum 
sale et aqua percipiunt, ubi autem praeter hzec aliud 
«Iiquid additur, perfectum jejuuium non. vocatur. » 

Omn:bus mensis.| Hanc. lectionem, quam vulgatze 
retin»nt editioaes, ct iu quibusdam co-licibus re,eriri 
docent Hitdemarus, Bernardus Cassinensis ct Boha- 
rius, reprobat ideuf Hildemarns, et cum eo praefati 
comwentatures, eujus loco -ubsiituu it ono. bus men- 
sibus, sicuti exstat in legula Magistri cp. 26. Quam 
lectionem sequuntur autiqua versiones Gallicz, inter 
alias vetus ex ms. Conch.. quP hunc locum ita reddit: 
en tous les moys de l'an; versio Joannis de Précis 
cum alia antiqua monasterii S. l'eimigii Rhemeusis : 
en (out temps; Guidonis Juvenalis : en. tout. le tenips 
de l'an ; Mauhize Laiberti : tous les mois de l'an; al- 
tera recentioris auctoris : en tous les ois de l'année. 
Quain. lectionem. prxefert Menardus, aitque S. Bene- 
dietum bic occurrere | rave quoriundam consuetudini, 


qui ob calores plura fercula in wstate quam in hieme C 


quotidieapponi volebant ; quod etiam cavit S. Isidorus 
hoe statuto (Cap. 10} : « In utrisque temporibus re- 
fectio mensa: tribus erit pulmentis. » 

Vulgaris tamen lectio non videtur omnino sper- 
nenda; nam si legamus onunbus men-is, mamfestum 
est S. legislatorem non minus prava: occurrisse quoe 
rüumdam consuetudini , qui plura aut mel.ora abbatis 
4liorumque iu dignitate positorum mersis apjfoni vo- 
luut fereula, quam Iratrum ; id quod expressis verbis 
proliibet idem S. Isidorus (Cap. 10) : « Abbas ciira 
langaoris necessitatem cibos in couspectu pariter cum 
fratribus sumat; nec aliud quam ceteri, nec cuitius 
quam qux» in commune consisiunt, praeparari sibi 
quidquam expetat... /Equalia quippe erunt mensarum 
omnium fercula:, similibusque alimentis cuncti reli- 
ciendi sunt fratres. » Et Regula monastica coimimu- 
nis saneti Fructuosi (Cap. 11) : « Excepto in adventu 
fratrum et languoris necessitate, delicatiores cibos 
non audeant edere abbates, nisi tales quales et fra- 
tres. » Concitium Aquisgran. (Can. 25) : « Ea quain 
monachi sui babent mensura sint abbates contenti in 
manducando, in bibendo, in durmiendo, ia vestiendo, 
in operando, si in aliis utilitatibus non fuerint occu- 
poti. » Et Oxoneense anno. 1222 (Apud Spelm., 
tom. 11 Conc. Angl.) : Omnes « in uno refectorio 
eimul edant ; nec per se cuilibet, sed communiter 
omnibus victualia pra:pareutur. » Huc relerri potest 
optimum Cluniaceusis wonasterii. institutum, quod 
refert Udalricus in πὸ verba (Lib. in, cap. 18) : 
« Quoties piscium generale datur, statim post sextam, 
vel si tandiu jejuuatur, post nonam totum esse debet 
dispositum , et ordinatum in scutellis super tabula, 
quee est in vestibulo cellar.i, ut prior veniens ante- 
quam consideat ad squillam, videre possit quod est 
in singulis $98 scutellis, si cst aequale, et ita divi- 
sum ut priorious non. veniant majores οἱ meliores 
partes ; tnultumquein boc genere personarg:o acceptio 


plures quam fratribus cibos. babere, mito imninus 
συμ νιν, lauta facere; quse prohibet Benedictus 
papa XII in sua pro monachis Denedictinis Constitn- 
tivue, his verbis: « Probibemus insuper nc superio- 
res, abbates, priores, ei ca'eri quicunque ipsius or- 
dinis seu religionis laulis conviviis et comessatio- 
nibus occupentur; nec in his sumptus immoderatos 
et alias excessivos faciant. » 

Vel etiain. omnibus. mensis; id est tam secunds 
quam prim:e , ut explicat Theoba!dus Artal/!us, ve 
[orte servitores, lectores, et alii inouasterii utilitatibus 
de:enti, qui ad primam mensam cum fratribus accuim- 
bere nequiverunt, sub specie majoris labor:s, aliquid 
sibi cxteris ampliusindulgendumcrederent. 4 ltegula 
5. Pachomii : : Ministri apsque his qux in commuue 
fratribus praeparata sunt, nihil «liud comedant, nec 
mutatos cibos sibi audeant praeparare; » e: capitu- 
luin. 20 monachorum Sauga.lensium : « Ut roinistri 
omnes intus forisve in potu et cibo, vesiimentis € 
teris jue necessariis ea mensura qua caeteri fratres 
vivunt, contenti sint. » 

2st qui Gallice vertit à chaque repas; qu versio 
si recipiatur, intelligenda erit de prandio. non autem 
de coena : « Si enim dicatur omnibus mensis, inquit, 
Bernardus Cassinensis, oportet suppleri prandii ; non 
eaim tot fercula in ea danda. » Vel etiam dicen- 
dum terminum universalem omnibus coenam et praa- 
dium complecti. 

Duo pulmentaria cocta.| Totidem concedit Regula 
Mavistri e. 26, Solitariorum c. 45, Cujusdam ad vir- 
gines c. 10. At vero S. Ciesarius in tegula ad. vir- 
gines iu ltecapitulatione c. 16 : « Cibaria, inquit, 
omnibus diebus in jejunio tria, in prandio bina t.n- 
tummodo praeparentur; » et S. Aurelianus in Ordine 
convivii : « Cibaria quotidie ad refectionem tria, ad 
prandium duo, et ad cceenam duo. » S. Fructuosvs 
autem 1neatem suam non satis explicat, cum statuit, 
ut c in przcipuis solemnitatibus tria pulmenta, et 
totidem potiones fratribus prxbeantur, » 

Quid vero pulmentariornmnumin: iutelligendum sit 
in ltegula 5. Benedicti paucis est investigandum : « Pul 
mentum vocatur a pulte, inquit S. Isidorus ( Lib. πὶ Uriq, 
c. 2); sive enim sola pultis, sive quid aliud ejus per- 
mixtionesumatur, pulmentura proprie dicitur. » Atque 
lioc sensu secundum S. llildegardem S. P. Benedictus 
c pulinentaria cibos i'los ostendit, qui ad ignem po- 
siti, hac eL illac ligniolo moventur, ne comburantur.i 
Eodem modo pulinentum hic explicant Theobaldus 
Artaldus, Celestinus, aliique nonnulli et. pietate et 
doctrina viri graves, habita ratione etymologi: voris. 

Alii econtra non minus doctrina conspicui pulmeuti 
seu pulmentarii nomine intelligunt. quidquid pani 
adjicitur ut melius comedatur. Atque ita in commu.i 
usu loquendi solet usurpari, ut infinitis prope exem- 
plis posset demonstrari. Solus bic Eildemari testis 
sufliciet : 507 « Pulmentaria, inquit, multis molis 
dicuntur. Dicuntur enim de carne, sicut in lib. Genes. 
dixisse lertur Isaac ad filium suum cum isset in ve: 


D nationem, et de »ua venatione fecisset illi pulmeu- 


tum. Dicuntur etiam de piscibus, sicuti babes in 
Evangelio, ubi Dominus post resurrectionem suam 
apparuit discipulis piscantibus, et interrogavit eos si 
liaberent atiquid pilinentarii ; et cum venissent d 5.» 
puli interra, viderunt prunam, etsup-r prunam piscein 
posium. Dicitur etiam pulmentum de legumiuibas, 
sicuti habes in orzfato libro Geneseos, ubi dicitar ; 
Coxit Jacob pulmerntunm, quo.! fuit de lentíicula factum. 
Pulmentum enim dicitur, sicut tradunt magistri, 


quidquid pani adjicitur, ut melius ipse panis coms 


datur, sicuti est caseum, et folia porrorum, et ovum, 
el cetera. bis similia. Nam caseum si non coetuns 
manducaveris cum pane, non dicitur pulmentuim co- 
ctum; si autem coctum fuerit, dicitur puimentom 
coectu:n. In hoc loco pulmentum coctum dictum e 
quod de oleribus, de caseo , de ovis, et de farina. " 
Atque secundo noc sensu sumendum esse boc capile 


621 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXIX. 


pu 'menti vocabulum quatuor mihi persuadent. Primo, A in curando corpore multam temporis ponerent, ne- 


quod verba in legibus accipi debent in. sensu. qui 
eis ex communi et recepto usu loquendi convenit, 
non secundum etyimologias eorum ; alioquin subditos 
Jegibus , qui nec vocum etymologias scire tenentur, 
et (requenter non possunt, ut pote qui studere prohi- 
ben:ur, inlinitis prope transgressionibus reddereut 
obno:ios. 

Secundo, quod pulmentum primo sensu pisces non 
complectitur ; at qui prohibitos a S. Benedicto pisces 
assereret, legi neminem. Certe ipsi Cistercienses qui 
S. Benedicti Regulam ad litteram sibi servandam 
prophsueran:, etsi solis vesci leguminibus, iisque 
omnino imale paratis solerent, tamen aliquando pis- 
cibus usos fuisse con«tat ex S. Dernardo (Serm. 50, 
im Cant.), qui nonnullorum monachorum de victu 
querelas perstringens, inter alia redarguit eos quod 
quererentur : « Pi-ces de stagno aut de lutosa aqva 
me: penitus complexioni non congruunt; » et ex 
Vita B. Rogerii. abbaus L.llantii (Num. 5 et 40 apu4 
Boll. & Jan.), qui obiit auno 1175, cui cum aliquando 
« piscis non modicus olfferretur,... requisivit an ex 
eo singuli fratres portionem posseit accipere ordi- 
pariam, » jussitque illum in commune olus conventus 
mitti; aliquando etiam in itinere constitutus pisce 
sire magnitudinis relectus legitur. 

Tertio, quia pulte pro pane veteres utebantur , ut 
patet ex Plinio (Lib. xvin) : « Pulte autem, nou pane, 
vixisse longo temporc ltomauos mauifestum est, quo- 
niam inde et pulmentaria hodie dicuntur. » Sed S. Be- 
nedictus hic panem ad pulimenta adjicit. Hoc argu- 
mentum est Nicolai Bravi. 

Quarto, quod ex Hegula tertium pulmentum de- 
terininate debet esse ex leguminibus. Unde merito 
potest inferri alia duo non absolute ex leguminibus, 
sed ex quocunque alio obsonio przparari posse. Alio- 
quin sanctus Pater sine conditione dixisset, sufficiant 
monachis tria pulientaria, 

Cum ergo ex communi usu loquendi pulmentum 


gligentes essent in eo in quo potius oportet perseve- 
rare. » 

Non majorem curam in parandis sibi cibis impen- 
dehant monachi ad Jor.lanem habitantes, de quibus 
in Vita S. Marie /Egyytiacse nuin. 5 (Boll. 2 April.) : 
« Esca illis indeficiens erant divina eloquia; corpori 
vero indulgebantur necessaria duntaxat, panis et 
aqua. » 

Sancti Gerasimi discipuli quinque infra hebdoma- 
dam diebus nihil « quod esset esculentum nisi pa- 
nem et aquam, et dactylos » gustabant. Sabbato et 
doininica « cocto utebantur in cenobio, et parum vini 
sumebant. » 

Neque vero liz»c solis in Oriente degentibus mo- 
nachis singnlaria exstiterunt. S. Fintani in Hibernia 
saveulo vi abbatis discipulis communis cibus nihil erat 
aliud nisi olera agrestia, ex ejus Vita num. 2 (Boll.17 
Feb.). De monasterio S. Comgalli Vit: secundz scri- 
ptor num. 26 sic loquitur (Bolland. 10 Maii) : « Panis 
j'm, et aqua, atque olera tantum erant in illa cena ; 
lac enim et czxtera alimenta iu monasterio S. Com- 
galli visu et gustu antea. incognita erant... Postea 
suadente episcopo (S. Finbarro) et aliis $99 sanc'is 
per rationem cliaritatis lac receptum est senibus et 
infirmis. » Postea etiam receperunt pisces, ex eadem 
Vita nu'n. 31. Ex [tegula quoque vivendi monachis a 
S. Davide prescripta (Bolland. ἃ Martii), « cibum ad 
necessitatem magis quam ad saturitatem sumebant ; 
ibi quoque et oleribus et sale conteuti, lautiores cibos 
pro fastidio reputabant. lulir:is tamen, vel atate 
provectis, vel longo itinere fatigatis, aliquando lau - 
Uor:s cibi oblectamenta procurabant. » 

Jam vero si sanctorum dicta consulamus : S. Basi- 
lius ( Regul. fus., cup. 49) : « Oportet, inquit, omni- 
modo illis uti cibis qui et facilius et vilius comparan- 
tur, ne pratextu abstinentiz: quie pretiosiora sunt 
quaramus, et sumptuosiores cibos ex condimeniis 
pretiosis componamus. Sed si qu:d est quod in. una- 


dicatur quidquid 598 pani, ut facilius comedatur, ( quaque provincia lacilius et vilius comparatur, et 


additur; et alioquin S. Pater solas quadrupedum 
carnes prohibeat, pulmentariorum nomine hic omnia 
€eiborum genera quz? vitz monastic:e proposito can- 
veuiunt, aut ei ratione pretii vel suavitatis nimi: » non 
repugnant, intelligenda sunt. Qusnam vero monachis 
eonveniant ex SS. Patrum factis, dictis, et Regulis 
accipiendum est. 
itaque S. Hieronymus de cenobitis ZEgyptiis lo- 
quens (Epist. 22) : « Vivitur pane, inquit, legumini- 
bus, et oleribus, qux sale 80'0 coudiuntur : vinum 
tantum senes accipiunt. » De anachoretis vero : 
« Excepto sale et pane, ad desertum nihil perferunt 
sinplius. » Similiter de /Egyptiis monachis disserens 
Cassianus (Lib. iw, cap. 22) : « Nec tanta cura inter 
eos parandorum ciborum vel coctionis impenditur, 
quippe qui maxime xerophagiis vel homophagiis utuu- 
tur, et apud quos secta singulis mensibus porroruiun 
folia, lapsana, sal frictum, olive, pisciculi minuti 
saliti, quos illi mazenidia vocant, summa voluptas est.» 
De Pachomianis iia. loquitur Palladius (Lausiac. 
cap. 39) : « Alii versantur in uiensis parandis, mensa: 
iiponentes panes, olera agrestia, olivas, caseos, et 
extremas carnium partes, et. comininuta olera. » Et 
Ceite solitas eorum escas fuisse olera, legumina, oli- 
vas, allia, herbasque minutas oleo et aceto conditas 
colligitur ex Vita S. Pachomii : unde et negligentem 
eoquum redarguens ait : « Quomodo hoc facis, cum 
&latutz vivendi leges, et S3. Patres sabbatis atque 
dominicis omnibus , olera coqui jubeant fratribus 
vesci volentibus? » 
De SS. Patribus in Sina audiendus est S. Nilus 
Hist. cedis 58, Pat. in Sina, cap. 5) : « Pauci qui- 
nerunt alimentum ex frumento... wulti autem 
vescuntur crudis oleribus et baecis, mensam minimc 
artitici.s.un, et nullis condiment instructam ample- 
cientes, eorum qui obsonia cordiunt, et panem con- 
Éciunt, curiositatein inultum valere jubentes ; ne si 


quod in usu hominum communiter habetur, hoc ad 
usus nosiros oportet assumi, et ea tantuminodo re- 
quir! quie ad vitam pernecessa:ia sunt, id est. oleum 
et alia hujusmodi, vel si qua etiam ad iufirimantiuin 
solamen adhibentur. » Et paulo. antea : «Si quid 
ergo illud est, quod potest vel brevius vel (facilius 
explere haue necessitatem corporis in cibis, id po- 
tius eligendum est. Sed et Domiuus, ut opinor, hoc 
ostendit cum esurientes in deserto reficit; quia cum 
utique posset m»jore miraculo copiosiores eis cibus 
parare, nihil horum fecit; sed siuiplicem eis exhibuit 
victum ; et secundum Joannem quinque panes hor- 
deaceos et pisciculos duos apponit. De potu vero nec 
meutio quidem ulla fuit : ex quo sine dubio desigua- 
tur quod omnibus sufliciens esse pussit aquae usus et 
| & necessarius. » 

Siunliter Cassianus (Lib. v, cap. 25) : «Igitur est 
cib s eligendus, uon tantum qui concupiscenti: fla- 
grantis àcstus temperet minusque succendat, verum 


D etiatn qui ad parandum sit facilis, et quem ad come- 


dendum opportuniorem vilioris pretii compendium 
praestet, quique sit. conversationi fratrum. usuique 
communuts. » 

S. llieronymus Paulinum monachum de instituen- 
da vite ratione ita instruit (Epist. 15) : « Sit vilis et 
vespertinus cibus, olera et legumina, ínterdumque 
pisciculos pro summis ducas deliciis. Qui Christum 
desiderat, et illo pane vescitur, uon quixrit magno- 
pere de quam pretiosis cibis stercus conficiat. » 

His coucinunt ea qux ad eumdem Paulinum co- 
quam ad preparandos monachorum cibos apium 
mittens, scribit Severus Sulpicius (Spicil. tom. V) iu 
hec verba : « Postquaui omnes coquos tuos coquina 
tu:* renuntiasse Coz:novi, credo quia dedigoarentur 
officium vilibus prxbere pulinentariis : puerulum 
ubi ex nostra misiinus officina, doctum satis pallen- 
tem coquere fabam, et ignobiles betas ace q e& τα 


625 


S. P. BENEDICTI 


C34 


condire, vilemque pultem esurientium faucibus in- Α lamus quod singulis in singulis datur scutellis. Pit- 


ferre monachorum, piperis nescium, laseris igna- 
rum, familiarem eymini, et apprime callidum herbis 
suave redolentibus clamosui urgere mortarium. 
Unum habet vitium, quod hortorum omnium civilis 
est inimicus, ita ut si admissus fuerit, proxima qua- 
que metet gladio, nec exsaturabitur unquam cazde 
malvarum, » | 

10 Denique Evagrius in Monachicis num. $ 
(Tom. {ΠῚ Mon. Eccles. Grac.) : « Cibuin brevem et 
nullius pretii, non autem multum ac magna cura 
egentem cape. Quod si pretextu hospitalitatis de 
$uimptuoso in mentem veuerit. exm abjice cogitatio- 
mem, nec illi adhzreas; per illam quippe insidiatur 
tihi adversarius, quo te a quiete avertat. » 

Venio ad veterum monachorum instituta, Regula 
S. abbatis Is ize :ta habet (Cap. 31): «Sibsbitaveris 
cum aliquo fratre, et dicit tibi : Coquito; dic : Quid 
vis? Et οἱ electionem tibi reliquerit, coquito quidquid 
Ubi venerit ad manus. » Regula S. Aureliani ad mo- 
nachos (Cap. 51): « Carnes in cibo nusquam suman- 
tur, pulli vel cuncta altilia in. congregatione non mi- 
ni-trentur ; infirmis tantum provideantur et accipere 
liceat. Pisces vero certis festivitatibus, quando san- 
ciu» abbas indulgeutiam facere voluerit, tunc procu- 
retur. » 

tegula sancti Columbani (Cap. 5) : « Cibus sit vilis 
et vespertinus, monachorum satietatem fugiens, et 
potus ebrietatem, ut et sustineat, et non noceat, 
olera, legumina, farina aquis mixta, cum parvo pa- 
nis piximatio, ne venter oneretur, et mens 500. e- 
tur. » Et tamen sancti Columbani discipu!os aliq. ando 
eiiam piscibus usos fuisse constat ex Vila souci 
Galli cap. 6, 526. n Benedic. 

Regula S. Isidori (Cap. 10) : «Per omnem autem 
hebdomadam fratres viles olerum cibos ac pallentia 
ut;ntur legumina. In diebus vero sancüs interdum 
cum oleribus levissimarum carnium alimenta.» Et 
alibi idem S. f»sidorus monachorum vitam descri- 


tantia quod i» una seuiella duobus : verbi vratia, ali- 
quando pro pitantia. absque scutella unum erudi 
casei frustum, vel quatuor ova : pro generali ova 
quinque, caseus nunquam, nisi coctus, » Feria 2, 4 
et 6 piuantiam, aliis diebus generale ministrabant. 
Tegerusenses etiam in Dajoaria monachi raro pisci- 
bus vescebantur, ut. testatur Gozpertus ejusdem loci 
s:ec. x abbas (Tom. IV Anal.) : « In regione, inquit, 
australi, sicut scitis, habitantes, more monacho: um, 
ut decet, a carnibus abstinentes, captura piscium raro 
pascimur; «quia piscosas aquas minime habemus. » 
Qvid vero de Cisterciensibus? Certe audiendus est 
hic Guillelmus abbas Sancti Theoderici de Clareval- 
lensibus !o'quens (Lib. 1 de Vita sancti Bern., cap.5): 
' « Pulmentaria, inquit, saepius ex foliis fagi conficie- 
bant. l'anis iustar propheiici illius ex hordeo, et mi- 
lio, et vicia erat; ita ut aliquapdo religiosus vir qui- 
dam appositum sibi in hospitio ubertim plorans elam 
asportaverit, quasi pro miraculo omnibus ostendeu- 
dum, quod inde viverent homines, et tales homines.» 
Et Fastredus tertius Clarevallensis abbas, arguens 
abbate.n quemdam qui lautius vivebat (nter epist. 
S. Bernardi) : « Non est hzc vita quam me et te do- 
cuit Pater et praedecessor noster Bernardus felicis 
recordatiouis; rec modus quem nostri sacri ordinis 
abbates et monachi sequuntur, qui nos pane ex ave- 
na cenfecto, et herbis siue oleo et abdomine coctis 
enutrierunt, οἱ fabis pisisque ipso etiam Paschatis 
die fe-to'; qui austeritas, vel similis ia omnibus or. 
diuis domibus observatur. » Et. ne domestici testes 
suspecti forta-se videantur, peregrinos promimus, 
SStephauuimn Tornacensem, et Jacobum de Vitriaco ; 
quorum prior ad Robertum priorem Pontiniacensem 
scribens, sic loquitur : « In sudore vultus sui veseun- 
tur pane suo, nec eos lascivire et rixari faciunt otiam 
et alienus cibus : tanta in eo parcimonia, ut duobue 
tantum pulmentis utantur, 40. aut ager ex legumi- 
nibus, aut ex oleribus hortus affert; pisce tanto rarius 


bens (Lib. u de Eccles. Offic., «ap. 15) : « Noi solum C utuntir, quanto. frequentius apud 605 audiri solet, 


a carnibus et vino abstinent pro sufficientia doman- 
darum libidinum, sed etiam ab omnibus quie ventris 
et gutluris provocant appetitum. » 

Regula S. Fruetuosi (Cap. 5) : « Vivant solis ole- 
ribus et leguminibus, raroque p:scieulis fluvialibus 
vel marinis; et hoc ipsum quoties se opportu^itag 
fratrum vel festivitas solemnitatis dederit alicujus, 
servata iti his et similibus causis discretione majoris. » 

tegula denique Cujusdam ad virgines (Cap. 10, : 
« Quotidianis diebus sufficere decernimus duo fer- 
cula, exceptis pomorum donis, de leguminibus, vel 
de oleribus conferta, «eu farinz qualibet consper- 
sione. » 

Ut autem etiam ex nostris aliqna ponamus exem- 
pla, discipuli sancti Amarini abbatis « vis. panem 
paximati ad mensuram cum lvinpliarum potu sume- 
bant. » 

ldem de primis sancti Benedicti abbatis Ania- 
nensis discipulis narrat Árdo in ejus Vita uum. 1929 
(Soc. 1v. Ben. part. 1) : « l'ellebatur aliquoties eorum 
esuries lacte delato a vicinis mulieribus, quoniam 
ariditate tahuerant corpora eorum, solu viventes 
pane et aqua. » 

Sancius Ausegisus abbas Fontanellensis in consti- 
tutijone de victu et vestitu suorum monachorum as- 
siguat fabas, pisa, mel, caseum, ova, porcos sagina- 
tos ad adipem et lardum, insuper in Nativitate Do- 
mini et Paschate aucipastas, pullipastas, et pullos. 
Ad potum vero vinum et siceram. Ad inlürmoruimn 
curam, mel et pig enta. » 

Cluniacenses sua pulmenta quotidie con(iciebant 
unum ex. fabis, 511 alterum ex oleribus; quibus 
adjiciebant pit'antiam. vel generale ex caseo, ovis ; 
sola dominica et feria quinta ex piscibus ; idque. si 
lamen cquo. prelio inveniri poterant. Quid vero sit 
pittantia, quid generale, docet Udalr'eus his verbis 
(Lib. u, cap. $5, et lib. 1, c. 18) : « Generale appel- 


quai: videri » Et al:er in list. Occid. cap. 14: «Pi- 
scibus, ovis, lacte, et caseo non vescuntur communi- 
ter; quandoque tamen licet raro pietatis iutuilu pro 
pittantiis et summis deliciis iis utuntur. » 

Mira sunt ea qux de Carthusiavis scribit Petrus 
Venerabilis (Lib. n Mir., cap. 28) : « Pane furfureo 
se» per utuDtur, vino aJeo adaquato, ut merito agis 
villum quam vinum dicatur. Ab omni carnium esa 
tam sani quam zgri in perpetuum abstinent. Pisces 
nunquam emunt, sed forte ex charitate datos ace: 
piunt. Die domiuico, et quinta feria tantum, caseum 
vel ova ad vescendum aduittunt. Tertia feria, ac sab- 
bato aut legumine, aut olere cocto utuntur. Omni 
eecunda, quarta, et sexta feria pane et aqua sola 
contenti sunt. » Et Guibertus abbas (Lib. 1 de Vita 
sua, c. 10) : « Dowinica 519 a dispensatore escas, 
panem scilicet ac legumeu accipiunt, quud unicum 
pulinenti genus a quoque eorum apud se coquitur... 


D Pisce et caseo dominicis et valde festis diebus utun- 


tur ; pisce dixerim, non quem sibi ipsi emerunt, sed 
quem bonorum aliquorum virorum largitione susce- 
perint. » llis concinunt ea qua pr:scribuntur ia 
S.atutis Guigonis cap. 55, et in Antiquis Carihus. Sta- 
tut. part. it, cap. 45 et 14. 

Ex dictis hactenus liquet quales debeant esse per- 
fectorum monachorum cibi; nimirum viles, inventa 
et paratu perfaciles, ut sunt fabx, pisa, radices, 
olera, legumina, et irucius terre : « Exemplum fru- 
galitatis, magisterium parcimoniz, inquiebat olim 
sanctus Ambrosius (Lib. m in Hexam. c. 71), est her- 
b;e simplicis victu, olerisque vilis aut pomi contentos 
esse oportere, quem natura obtulit, quem liberalitas 
l'ei prima donavit. Ille salubris, ille utilis cibus, 
qui morbos repellat, qui resecet cruditates, nullo ho- 
minum partus labore, sed divino effusus raeunere, siue 
satione (rugis, sine seminetam dulcis, tam gratus, ut el 
repletis voluptati atque usui si!,deviquead primas datus 


395 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXIX. 


v26 


immensas, ad.secundas remansit. » Ft he quidem ille À non poterit edere, ex alio reficiatur.] Ne forte in sola 


ad omnes, quid vero ad monachos? Czterum pisces 
f0n nisi raro, eosque vilis pretii, atque pro magnis 
Jeliciis monachos comedere deceret. Non possum 
hic praeterire factum singulare sancti Lupicitii abba- 
tis, qui, ut refert Gregorius Turonensis (Lib. de Vit. 
SS. Pat. c. 1), «ingressus in domum in qua cibi co- 
quebantur ad reticiendum, vidit diversorum ferculo- 
rum apparatum magnum, pisciumque multitudinem 
aggregatam, dixitque iu corde suo : Non est dignum 
Οἱ monachi, quorum vita solitaria est, tam ineptis 
utantur sumptibus: et statim jussit przeparari asneum 
magnum ; cumque locatus super ignem fervere ce- 
pi-set, posuit in eo cunctos simul quos paraveraut 
eibos, tam pisces quam olera sive legumina, vel 
quidquid ad comedendum monachis destinatum fue- 
rat, dixitque : De bis pu'tibus nunc reficiautur fra- 
tres ; nam non deliciis vacent, qux eos a divino im- 
pediant opere. » Et plaue semper placuit illud sancti 
Ambrosii (Lib. vii in Luc.) : « Indecorum est homi- 
nes curare de cibo qui militant de regno. » Quibus 
hzec non arriserint, audiant non me, sed S. Bernar- 
dum (Serm. 30, in Cant.) : «Qui voluerit animam 
3uam salvam facere perdet eain. Quid hic vo: dicitis, 
observatores ciborum, morum neglectores? llippo- 
crates et sequaces ejus decent aniinas salvas facere 
tw! hoc mundo, Chrstus et ejus discipuli p.rdere; 
quemnam vos e duobus sequi magistrum eligiuis ? At 
man:festum se facit, qui sic disputat : Hoc oculis, 
hoc capiti, et illud pectori aut stomaclio nocet. Pro- 
fecto unusqu sque quod a suo magistro didicit, hoc 
in medium profert. Num in Evangelio legistis has 
dilferentias, aut in prophetis, aut in litteris aposto- 
locum ? Caro et sanguis profecto revelavit tibi hanc 
sapientium , nou spiritus Pais. Est enim carnis 
liec sapiebtia. Sed audi quid de ipsa nostri medici 
sentiant : Sapientia carnis mors est, ltem : Sapientia 
carnis inimica est Deo. Num Hippocratis seu. Galeni 
sententiam, aut certe de schola Epicuri d«bui propo- 
nere vobis? Christi sum discipulus, 513 Cliristi di- 
scipulis loquor. » Et infra : «(Qu d vero prodes! tem- 
perare a voluptatibus, et investigandis diversitatibus 
complexionum, ciborumque varietatibus inquirendis 
quotidianam expendere curam? Legumiua, inquit, 
ventosa sunt, caseus stomachum gravat, lac capiti 
nocet, potum aqu:& non sustinet pectus, caules nu- 
triunt melancholiam, choleram porri accendunt, pi- 
sces de stagno aut de lutosa »qua mex penitus com- 
plexioni non congruunt. Quale est hoc, ut in tot fluviis, 
hortis, agris, cellariisve reperiri vix possit quod co- 
medas? Puta te, quzso, monachum esse, non medi- 
cum; nec de complexione judicandum, sed de pro- 
fessione. Parce, obsecro, primum quidem quieti tux ; 
parce deinde labori ministrantium ; parce gravamini 
domus; p.rce eonscientie ; conscientie dico, non 
Eur, sed alterius, etc. » 

Tandem quod ad ciborum condimenta spectat : 
« Absit procul saccharum, ut Fuliensium monachorum 
verbis utar (Const. Ful., cap. 59), cinnamomum, ca- 
riophyllum, piper, et ali: species aromaticz. Nec 
cu quam nisi forte propter. infirmitatem valetudinis 
indigenti a superiore permitti possit. » Et recte; 
paw, ut. dicebat Guillelmus, abbas Sancti Theode- 
rici (De Vit. sol. ad Frat. de Monte Dei) : « De con- 
dimentis obsecro, ut comestibiles tiant cibi nostri, 
non eiiam €oncupiscibiles vel delectabiles. Sulficit 
euim concupiscenti:e malitia sua; quie cum vix aut 
nullo modo pertransire possit ad (nein. explend:e 
necessitatis, nisi per viam quantzcunque delectatio- 
nis, si Cceperit ac ipere irritamenta ab eis qui perpe- 
&£uum susceperunt bellum adversus ejus oblect.menta, 
fiunt duo coutra unum, et sic periclitatur continen- 
bia. » Certe S. P. Den-dictus alia non vult. ciborum 
condimenta, quam quie omnibus etiam ininus idoneis 
f.cile parari possunt; cibos enim a fratr:bus coqui 
praoeseribit; nec ullum a coquin:e officio excusat. 

Propter diversorum infirmitates, ut forte qui ex uno 


w^ 


pase quis, uiicum praeparatum  pulmentum fasti- 
diens, re!iceret. Sed quid cum solum propter di- 
versorum inlirinitates dio pulmenta ὃ. Pater indu. 
geat, ut qui ex uno edere non potuerit, ex alio refi. 
ciatur, unico contentus esse debet monachus, aut ex 
utroque refici licebit? Respondet Petrus Dohe:ius : 
« Quamvis beue facist si a secundo. abstineat, et de 
tali possibili alstinentia teneatur Deo gratias red- 
dere, non credo tamen fratrem peccare, si de ambo- 
bus rationabiliter sumat, cum nec Magister hoc tacite 
hie prohibuerit, vel expresse. » Similiter flilde- 
marus : « Hoc sciendum est, inquit, quia potest e« 
duobus refici, si valet; co quod non est ejus iuten'!io 
de lioc, ut si potest de ambobus edere pulmentis, ex 
uno tautum. edat. Et quod. ita sit, manifestatur ubi 
dicit. Addatur. et tertium ; quia nequaquam dixisset 
addi et tertium, si solummodo voluisset edere de 
uno quenilibet. » ldem etiam sentit Menardus. Εἰ 
sane, ut ipse ait, « male consultum esset superfluis 
impens:s, cum duplicatis pulmentariis, dapes quie, 
verbi gratia, quinquaginta monachis sufficerent, pro 

lj centum essent apponendz : maxime cum singulxe 
ances id continere deberent, quod ad unius monachi 
satietatem sufliceret; quia illi de una tantum edere 
liceret. » Quibus verbis omnino refuiata manet ridi- 
cula prorsus et indigna monacho quorumdam opi- 
nio, qui existimaut quodlibet pulmentum suflicere 
debere ad congruam cujuslibet monachi refectio- 
nem. 

Ergo duo pulmentaria cocta fratribus omnibus suffi- 
ciant.| Recte ex hoc loco Richardus de S. Angelo 
iufert, « quod vicedecani et alii priores non debent 
habere pura fercula duobus; quia qui omne dici!, 
nihil excludit seu excipit. » 

Et si [uerit nde poma.] Pomorum nomine intelli- 
git omne fruc'uum genus, quod ex arboribus »ut ex 
herbis uasci solet ; nam « qux nascuntur de arbo'i- 
bus aut de herba, poma dicuntur, » inquit Bernardus 


C Cassinensis. 


Au! nascentia leguminum.] Legumen Gaz:eo dicitur 
(In Cass. lib. v, c. 5), « quidquid e terr: satis ei 
siliquis nascitur; » id qu:d probat ex Varrone lib. i 
de He rustica : « Leguinina evelluntur e terra, non 
subsecantur ut fruges; qui quod ita legantur, legu- 
mina dicta sunt; » et ex sancto Isidoro, lib. xvii 
θεὶς.» cap. 4 : « Leguniina a legendo dicta ; veteres 
enim meliora queque legebant, sive quod mauu le- 
gantur neque sectionem requirant. Leguminum p'u- 
rima sunt genera, ex quibus faba, lens, pisa, fase- 


oluin, cicer, lupinum, gratiora in usu hominum viden- 


D 


tur. » 

Quid vero per nascentia leguminum hie intelligat 
S. Pater, docent coimqientatores. Smaragdus : « Le- 
guminum, inquit, nascentia eorumdem leguminum 
intellizsu:.tur germiua, qux: cum aceto vel aliis fru- 
clibus composita ad comedendum sunt apta. » llil- 
demarus : « Nascentia leguminum intelliguntur ger- 
minantia, quia mos est illius terrz, et Hoinaui et 
aliarum provinciarum, mittere legumina in aqua ; εἰ 
cum germinata fuerin!, tunc. manducant. » Hilde- 
maruim explicat Bernardus Cassinensis : « Nascentia 
vero legumina dicuntur secundum expositores leg- 
mina nascentia, vel germinauntia; quando videlicet 
ponuntur in aqua, et quasi tenera eflieiuntur, sicut 
illa qux incipinnt germiuare, et comeduntur in par 
tibus ltomanorum, vel sic germin:ta, vel cum aceto. » 
Boherius vero, relatis Smaragdi οἱ Bernardi senten- 
liis, addit : « Vel d:c quod appellantur hic nascentia 
leguminum illa quie. ex leguminisris, id est semini 
bus vel granis nata, apta suut ad co:inedendum, |l 
non ipsa legumina, sive grana, ut patet in eucurbitis, 
cucumeribus, rafanis, melonibus, pepo:sibus, pasti 
nacis, laetucis, verdolagiis, et hujusmodi, » Nascen- 
tía leguminum hic proprie esse exi-timo recens oria 
leguinina, qui cum sale, aceto et oleo solent co» 
medi, ut sunt. lactucz, et alie livjusmodi - herbae, 


627 


S. P. BENEDICTI 


6:8 


quas sic conditas saladam vocare solemus. EL ita A potius illusu: Theademar: verbi: ad. imperatorem 


intelligit Turrecremato. Paulo laxior est S. llildeg:r- 
dis explicatio hujus loci: « Fabas, iuquit, et pisa, 
et alia hujusmodi lezumina demonstrat, 40: de agro 
recentia 15 colliguntur, velut poma de arhoribus 
tolluntur, et 1]la non cocta , sed a cortice ablata pro 
tertio cibario fratribus apponi jubet. Pisces quoque, 
^ut casei, aut ova in tertio cibario intelligenda sunt. » 
liz::c parum conveniunt cum ea pulmenti notione 
quam paulo ante dederat. 

Addatur et. tertium.] Scilicet pulmentum; et illud 
quidem crudum ex antiquo ordine conversat. monast., 
cap. 11, ex epist. ''heodemari ad Carolum Blagnum, 
ex lHildemaro, Nicolao de Fractura, Boherio, Turrc- 
cremata, οἱ Matthia Lamberto; quibus consonat 
Regula Magistri, concedens « cocta duo pulment ria, 
et tertium, quodcunque fuerit, crudum cum pomis. » 
Menardus tamen existimat liberum esse coctum aut 
crudum tertium pulmentum apponere. 

Cseterum, ut observat. hic Hildemarus, S. Dene- 
dictus neque :xstivo tempore ad nonam, neque hieme 
ad seram poma concessit; alioquin tres, cum duas 
duntaxat :estate permittat ; due, cum unicam hieme 
inuulgeat, refectiones flereut, Ex quo conjicere pos- 
Sumus, jam illis temporibus saltem aliquibus in mo- 
wasteri s irrepsisse consuetudinem fructus ad seram 
edenii etiam jejunii diebus, et ad non»m estivo tem- 
pore. De hac ad nonam fructuum comestione exstat 
Theodemari, abbatis Cassinensis, testimonium in 
epistola ad Carolum Magnum : « Prater hiec etiam 
stati: tempore post nonarm, si est aiquid de pomis, 
el singulas phialas nostris fratribus prxibemus. » Quod 
prohiouisse videtur synodus Aquisgranensis, sta- 
tuens « ut poma et lactuc, nisi quando alius cibus 
bunmitur, non comedantur. » 

Panis libra una propensa sufficiat in die.] De pon- 
dere hnjus librze inter se non. consentiunt auctores. 
Libra est duplex, Romana unciarum duodecim, et 
iuercatoria sexdecim; utraque etiam minor Neapoli- 


1:53, Àn vero alterutram. adoptaverit S, P. DBene- (C 


dictus non constat. Singulare pro suis discipulis librae 
poudus instituisse, communis est sententia. Idque 
persuadent, 1* quod sanctus Pater discipulum suum 
D. Maurum dirigens in Gallias, cum sacro Regulz 
textu pondus librz panis eidem deferendun| secum 
tradiderit (Faust. in Vita sancti Maur., num. 29); 
qu d. si singulare non exstitisset, haud necesse fuis- 
sel illud eo deferre, cum simile in Gallia reperiri 
Josset; 29 quod, everso a Longobardis monasterio, 
! assinenses Romam aufugientes S. Regul:e textum 
cum relicta sibi a S. Benedicto panis libra secum 
detulerint; cujus pondus, restaurato postea mona- 
sterio, Zacharias papa ibjdem restitnit (Leo Ostiensis 
Chron. Cassin., lib. 1, cap. 2); qux saue sollicitudo 
otiupino fuisset inutilis, si Romanam S. Pater libram 
adoptasset ; 3' quod Carolus Magnus, collapsam 
passim in Galli& monasteriis disciplinam regularem 
restituere cupiens, missos Cassinum direxerit, qui in- 
Stitutum a S. Benedicto librz( panis pondus, et lic- 
mine vini meusuram sibi deferrent. Porro Romam, 
non Cassinum imperator mittere debuisset, si Roma- 
nam S. Benedicti libram, aut heminam admisisset. 

Missam a Tlieodemaro abbate imperatori libram 
statim post ejus 516 obitum in omnibus monaste- 
riis, haud dubium, recipi curavit synodus Aquisgra- 
nensis, statuens ut libra panis triginta solidis per 
duodecim denarios metiatur; et quidem antequam co- 
quatur, ut prxfert canonis titulus. Hxc verba illis 
temporibus omnino perspicua, nosiris valde obscura, 
plurimis divinandi occasionem tribuerunt. Nam Ga- 
zx us in notis ad Cassiani lib. v, cap. 5, hunc cano- 
nem de pretio triginta solidorum intellexit, eique 
b&uffragatur Dadinus Alteserra Ascet. lib. v. Haefte- 
nus de pondere quatuor librarum, hoc est quadra. 
ginta octo unciarum, uti se ipse explicat, fretus, seu 


scribentis : « Direxin;ius quoque pondus quatuor lira. 
rum, ad cujus aqualitatem ponderis magis deheat 
fieri, qui in quaternos quadros singularam "ibrare, 
juxta sacrum ftegul.e textum, possir dividi; qnsndo 
pondus, sicut ab ipso Patre est instit'itum. in hoe 
est loco repertum. » Accessit concilii. Aquisuranen- 
sis anni 816 decretum, singulis canonicis quateor 
panis libras assiguans; et tres moni:libus, ex quo 
infert, non minorem monachis qua«stitatem.— panis 
concessam fuisse. Non defuerunt etiam. qui. solidos 
pro unciis interpretantes, prvwscijptiam a concilio 
libratu esse unciarum trigints asseruerint. Nicoiaus 
Bravis. fatetur. concilii sensum assequi se non po- 
uuisse; sed interim Cassinensem libram unciarum 
triginta triura cum dimidia uti legitiinaim. adimit. 
Eamdem pro Beredictina. agnoscere videntur Jaco 
bus ljirolius, monachus S. Germani 5. Pratis, in Sup. 
plemento Antiq. Paris., pag. 88, et Andreas Quer. 
cetanus in not. ad Biibliot. Cluniac. Ditficultatis pun- 
ctum attigit, sed divinando, vir doctissinivs Antonius 
Yepezius : censuit quippe cam legem de pondee 
libra: editam more Fraucorum. qui libram numeri- 
cam viginti solidis computare solent; solidum vero 
duodecim denariis, quem eumdem computandi 1no- 
rem etiam in pouderihus olim adhibuerint. Ex qua 
observatione intulic !ibr:um eindi psnis a synodo as- 
Signatam constitisse libra sesquimedia, ut coctus 
panis constaret libra una l'arisiuo inore, quae * pro 
una libra viginti quinque solides. exigit, et lianc de- 
mum esse libram quam sanctus Benedictus propen- 
sam appellat. At dilficultatis nodum non m^do attigit, 
sed etiam solvit dissertator Gallicus de hewina vini et 
panis libra Benedietina. Is enim in libe!lo suo (Nam. 
25), auno 1667 Parisiis excuso, atque iterut anno 
1688 recuso, ex vetustis Francorum legibus obser- 
vat, vigesimam partem uncix denarium esse, duode- 
cim vero denarios soliJum cíficere; adeo ut tres 
uncie quinque solidos, et duodecim unci:e libram 
viginti solidorum constituant. [Jem aliis argumentis 
atque auctoritatibus confirmat noster Mabillonius in 
praefatione ad scc. iv. Et sic libra triginta solidorum 
sesquilibram Romanam coutinet, hoc est uncias octo- 
decim; qux» post panis coctionem quatuordecim circiter 
uncias reddit, si panis primarius est; sexdecim, si 
secundarius. Et hanc esse libram Benedictinaw, 
quam, eo quod unciis aliquot ltomaram superet, 
sanctus Pater propensam vocat, milii multa per-ua- 
ent, 

517 Primo, quod S. P. Benedictus veteres mo- 
pnachos in multis secutus duces, tuin hac in parte 
satis probabiliter :»'mulatus est. Porro de illis ita 
discurrit apud Cassianum abbas Moyses (Collat. 3, 
can. 19) : « Discutientes continentias diversorum. 
qui vel solis leguminibus, vel oleribus tantum, vel 
ponis vitam jugiter exigebant, przoposuere cusctis 
illis refectionem solius panis, cujus :quissimnim mo- 
dum in duobus paximatiis statuerunt, quos parvulos 
panes vix libr2 unius pondus babere certissimum 
est. » Hanc libram fuisse uiciarum duodecim colli- 
gitur ex paximatiorum pondere, quod sex unciis 
constitisse patet ex Palladio, qui agens de Paule 
Simplice sic habet : « Fert Antonius et impoui 
mensa quatuor paxamidia sex unciarum, et sibi qui- 
dem unum madefecit. » 

Secundo, S. Benedictus, ubi major est labor, con. 
stitute a se mensura aliquid superaddi permittit. Αἱ 
vero si tantam panis quantitatein, ut volunt pracitat 
auctores, qux duobus tribusve hominibus abunde 
sufficeret, S. Pater dedisset, nihil certe vel edacis- 
simo homini, quautavis fame laboranti, astu aul 
operibus attrito, superaddere necesse foret. 

Tertio, S. Benedictus non plus ad duas refeete- 
nes quàm ad unicam, cum jejunium est, panis indu'- 
get. At qui sexdecim , vel quindecim panis uncias 1! 


"begendum videtur. qui, ut ad. more referawr. Enir. 


629 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXIX. 


6-0 


uuicam refectionem. cum duobus tribu-ve pulmentis À vari: possunt salvi diificultates , quas occasioue di. 


homini penitenti sufficere negat, hic non tam $e- 
' dare famem quam ventrem uon dicam replere, sed 
exenterare cupit. 

Quarto : « Apud Gallias, inquit Petrus Damiani 
(Opusc. 10, cap. 7), ut sjecialis viri relatione didi- 
cimus, religiosi cenobiorum Pa!res videutes pleros- 
que fratrum traditam a B. Benedicto mensuram re- 
fectionis excedere, nee se posse intra przscriptum 
regular's diarii limite: cohibere, cautum duxerunt, 
ut constitutis quibusdam horarum olficiis, et alios 
adhuc psalmos apponerent, quatenus victus reniis- 
sioris excessum auginento valeant compensare psal- 
morum. » Quod si de pane intelligatur, tanta non 
erat libra Benedictina, qux singulis ad refectionem 
quotidianam sufficere non potera!. 

Quinto , S. Odonem , Cluniacensem abbatem, lau- 
dant quod mediam dun'oxat in die panis librain 
edeiet, qua plane laus magna non foret, si libra 
Benedictina duobus tribusve l'ominibus reficiendis suf- 
Dceret. 

Denique Petrus Damiani (Opusc. 45, cap. 8) libram 
panis monachorum ita describit, ut « novem ornicum, 
vel tria anserum ova libratis lancibus tantumetn 
pensent. » Porro novem ornicum sive gallinarum ova 
uncias sexdecim non multo superant. Hic omiiia 
argumenta a'quuimm rerum azs!imatorem persuadent , 
Benedictinam panis libram uncias quindecim haud su- 
perare. 

lluicce vero assertioni opponet non nemo varia 
librz: panis monachis distribuendi pondera : nam 
Cassinenses in Declarationibus aiunt : « Pondus libr:, 
ut habuiinus ἃ monasterio nostro Cassinensi, fuit 
unciarum triginta trium. » Simile aut. parum absi- 
mile olim in Fassatensi S. Mauri monasterio servatum 
fuisse testantur. Petrus Doherius ct Jacobus Dirolius. 
lieu aliud ju Suessionensi 8. Melardi, quo eiiam vi- 
cini $18 eidem mou:ssteiio Celestiui Suessionen:es 
utebantur, unciarum triginta duarum. Aliud insuper 
in Durdezalensi S. Crucis ex :re Cyprio unciarum 
viginti octo. Denique pondus quatuor tibrarum Carolo 
Augusto a Theodemoro abbate tui-sum. 

ας omnia pondera, qux tanquam falsa et suppo- 
sititia suspiciet aliquis, ut vera et legitima admitti- 
ms, Nam pondus Cassinensium, Fossa:entium, Sues- 
sionensium et Burdegalensium, poudus erat duarum 
librarum, qua duobus dividebantur monachis; et 
quidem libra Cassinensium , Fossa:ensium. et Sues- 
sionensium sexdeciui erat unciarum , aut eo amplius 
snte coctionem; Durdegalensium quatuordecim , co- 
Cuoue lacta. Nec est quod quis dicat ista pondera non 
exse aequalia; nam parum pro nihilo reputatur , nec 
viros 2:quos hisce minutis diutius immorari decet, 
de quibus litigare po-sunt critici, quibus nihil un- 
quam, uisi probaveriut ipsi, placebit, Nec est quod 
quis lizreat in fracto numero unciarum triginta trium 
eum dimidia; nam id provenire potuit ex unciarum 
diversitate, quibus nunc utimur, ab illis qux» sancti 
Benedicti tempore eraut in usu. Et certe pondus 
sneum in Cassinensi sacrario servatum cuim hac 
iuscriptione, Pondus libre panis D. Demedicti, est 
unciarum triginta noveiu. regni Neapolitani. Cxte- 
rum hujusce divisionis exempla non desunt apud 
veteres; nam Hegula Magistri decernit (Cap. 26), 
ut « medius panis pensans libram unam singulis iu 
die sufficiat. » Coquebatur erz;o solidus panis duabus 
constans libris, cujus medietas, pensans libram unam, 
uni fratri competebat. Simili modo pondus quatuor 
librarun a Theodemaro abbate Carolo Augusto mis- 
sum quatuor dividebatur monachis, quod vcl ex ip-a 
Tbeodemari epistofa constat : « Direximus quoque, 
inquit, pondus quatuor librarum , ad cujus :xqualita- 
tem ponderis panis debeat fieri, qui in quaternas 
quadras singularum librarum juxta sacre textum 
ltegulz possit dividi. Quod pondus sicut ab ipso 
Patre institutum est, in hoc est loco repertum. » In 
quaternas ergo quadras singularum librarum divide- 
La'ur, idque juxia sucre textum [fiegule. Hac 1atione 


versoruim ponderem aliquis movere posset, absque 
eo quod necesse sit recurrere ad :idiculas prorsu: 
ponderum genenlogias, quibus odiosos s:ecu'aribus 
monachos reddere quis conetur. Cerie hiec omnia 
pondera aliquam prz se ferunt antiquitatem ; quibus 
proinde usi sunt majores nostri , quos adeo modica 
libra contentos fuisse videmus, ut aliquibus vix suf- 
ficeret. Nunc vero Cassinenses , Camalduleuses, Fu- 
lienses , et ali: communiter monachorum congrega- 
Gones tantum unicuique panis apeonunt, quantum 
Singulis satis sit. Cistereienses ctiam sesquilibram 
singulis in refectorio einistrass? colligitur ex hb. it 
d^ Vita S. Stephani, abbatis Obazinensis, num. 97 
(Tom. ΓΝ Miscell. Dalus.) : «Post tertiam i'erum pis- 
vinum ingressi, tantam panum copiam invenerunt, at 
totus conventus, qui tunc centum viginti et amplius 
eraut, libram panis et dimidiam, more solito, singuli 
hahnissent. » Et bxc de quautitate pauis ; nunc dc 
qualitate. 

5319 Veteres monachi paximatiis communiter ve- 
scebantar. Paximatii etiam panis meminit Regula 
sancti Columbani, cap. 5. Paximatium autem nonnuilis 
est panis subcinericius; aliis panis bis coctus : Wnc 
frequens ἰ Vitis Patrum panis sicci mentio. Qua!em 
vero paneur monacliorum esse voluerit sanctus Be- 
nedictus? Haud dubium quin cibarium et grossiorem, 
qualem pau;eres decet; et quem propriis (ratres 
conlicerent manibus. Exsiat Cistercien-ium statuti 
prohib.ns primarium panem, quem vulgo candidum 
vocant, fieri, etiam in praecipuis festivitatihns (/nst t. 
Cist. cap. 14) : « Ne fratres carnis et spiriius fragili- 
late vicii, grossiurem panem abhoriere, et lautiorem 
incipiant desiderare, ideo stabilimus ne in ΘΟ κα 
nostris fiat panis candidus, nec etiam in przcipuis 
festivitatibus ; sed grussus, id est cum cribro factus. 
Ubi autem frumentum defuerit, cum seatio licest 
lieri : quae lex infiraiis non tenehitue; sed et hosyi- 
tibus quibus visum fuerit aibum panem appouimus, 


C et minutis in miuutione sua, sicut in sententia eorum 


descriptum est; cujus panis, albi videlicet qui minu- 
tis apponitur, sicut et quotidiani pasta in stalere po 
sita, nequaquam plus debet ponderare, sed aqua 
lance appendi. » Notat vero Julianus Parisius (Je 
Prima vivendi ratione Cister., purt. v, c. 5, sect. 4), 
Cistercienses olim triplicis speciei panem babuisse : 
1* album, pro iufirinis; 29 communem, ex frumeuto 
crilirato, aut hordeo, secali, avena, wilio, sed ἢ: 
Seatio factum ; 39 grossiorem ex farina hordei, avena, 
etc. Sed quem per seatium non exceruebant. Qui 
panis dabatur 1“ in cana, iis qui ad tertiam partem 
librze ad prandium comedissent ; 2» per modum pa:- 
nitentiz ; 9^ in eleemosynam. Austerior tamen vide - 
tur fuisse prima Cistercieusium institntio ; ut enim io 
Vita sancti Bernardi legimus (Lib. 1, c. 5), eoruin 
« panis instar prophetici illius ex hordeo, et milio, 
el vicia eral; ita ut aliquando religiosus vir quidat 
appositum sibi in hospitio ubertim plorans, clam aspor- 
laverit, quasi pro miraculo omnibus ostendeiduim, 
quod inde viverent homines, et ta'es hoimiues. » 
Hujusmodi haud dubium erat Ellantiensium  monz- 
chorum, in diocesi [heniensi, panis, scilicet « non 
solum furfureus, se4 etadeo amarus, ut. vix iud 
pauperes fragmenta recipere. dignarentur. (Vita B. 
liogerii abbat. apud Boll. ἃ Januar.). » Simile aliquid 
de pane primorum Fuliensium scribit Ludovicus a 
S. Malachia; sed edit» auno 1651 eorum Constitu- 
Uones tantum habeut: «Pauis cibarius sit, et cominu- 
Dis; hospitibus tamen et zxgrotis possit melior dari. » 

De Carthusianis audiendus est Guigo in S atuiis 
(Cap. 51) : « Panis quamvis de tritico, torta est; 
album enim panem non facimus. » Antiqua Statuta 
Carthusiensium addunt (Part. 11, cap. 14, 816): « Nisi 
pro infirmis. » Inferius tamen ita subjiciunt (Cop. 52, 
ἃ 9) : « Antiqua cousuetudo est ut duo genera pa- 
nui, alterum quod pulchiius sit, monachis, faciamus, 
ei alterum conversis; qua in re cuin priori placuerit 
ut [10 fiat, οἱ contiadicere nullus audeat attentaie. à 


(38 


S. P. 8ENEDIUTI 


603 


In mss. etiam Cluniacensis monasterii Consuetudini- À nem exquirat? » respondet : « Omnino si laborem 


bus, et in Benignianis, cap. 40, memorautur panis 
duo genera, quorum optimus fratribus ministraretur. 
(sto tamen optimo erat adhuc telior infirmis tribuen- 
dus. 

$320 Antequam vero hinc discedomus, observan- 
dum Benedictinam libram debere esse propensam, 
quod nonnulli explicant pr»pon'eratam, sive ante 
pensatam. lta Smaragdus, Hildemarus, Bernardus 
vassinensis , Nicolaus de Fractura , Boherius et alii, 
j'xta veterum monachorum morem, qni ante panem 
librabant quam mens:e apponerent; «ujue rei exem- 
plum profert Theodoretus de Publio quodam mona- 
chorum patre (Lib. ix de Vit. Patr., cap. 9), qvi 
accedens ad trutinam , panis mensuram diligenter 
gerpendebat, et si quando invenisset plus quam csset 
definitum, sgre ferehat, et eos qui ita facerent 
nelluones appellabat. Atque hunc fuisse ordinis uostri 
nsum probant varia, quz etiam supersunt, librarum 
pondera. 

Verum propensa hoc s^nsu non est vox Latina; 
quare a'ii libram propensam interpretantur libram 
preeponderantem, profusam et largam. lta Gazzus in 
Cassiani ἰ Ὁ. v, cap. 5; Menardus in himc locum, et 
Mabillonius in Prafat. ad sxc. 1v, part. 1, quibus 
favent quzedam versiones Gallice, qux bunc locum 
ita vertunt : Une livre de pain à bon poid:. 

Nicolaus Bravus ex unica voce propensa duas facit 
pro pensa, quasi diceretur pro diaria pensa : cui divi- 
sioni refragantur codices mss. et omnes qui hac de re 
liactenus tractaverunt. 

᾿ Quod si cenaturi sunt , de eadem libra (“τα pars a 
cellerario reservetur reddenda conaturis.] Quod duo- 
bus modis fieri potest, 91 ex eodem pane tertiam 
partem post cectionem dividendo, aut ex eadem librze 
panis massa duos panves conliciendo, Primum isnuere 
videtur Regula Magistri, cap. 96, fuitque usitatum 
apud Cassinenses ad usque tempora Bernardi abbatis, 
qui posterius induxit, uti ipse testatur lis verbis : 
« Hoc usque ad tempus meum fuit observatum, quod 
quxdam districtio fiebat in tertia parte panis, ut non 
rssent duo, vel tres panes, sed unus. Sed ego videns 
lioc non. mu'tum esse deceus , libram massa farinz 
in tres partes divisi, ut tertia pars librz possit non in 
pane fracto , sed in integro reservari. » llujusce Ber- 
n*rdiinstitutionis meininit Nicolaus deFractura, vige- 
batque adbuc suo tempore. At non ita stricte S. Be- 
nedictum esse intelligendum censet ltichardus de 
Sancto Angelo hunc in locum sic scribeus : « Non ita 
intelligendum est stricte quod tertia pars reservetur 
pro cana; sed totum quod remanet conservandum 
est, quia multi forte non po:sent comedere de mane 
propter natura defectum, et comedunt de sero. » lta 
Cistercienses videntur integram ad prandium libram 
ministrasse, et sero ad cenam quod ex prandio re- 
siduum erat; unde liber Usuum (Cap. 117) ad celle- 
rarium pertinere dicit, « illis qui ad prandium usque 
{1 tertiam partem panis comedunt, ad cenam de 
grossiori pane, ubi babetur, superaddere. » 

Quod si labor forte factus (uerit major, in arbitrio et 
potestate abbatis erit, si expediat aliquid augere.] Quod 
quidem « augmentum, inquit Be: nardus Cassinensis, 
521 non puto ad panem tantum extendeudum, sed 
eiiam ad pulmentaria. » ldem censent Bcherius et 
T urrecremata, quorum sententiam usus autiquus or- 
dimis confirmat; licet augmentum ad solam libram 
panis restringere videatur Nicolaus de Fractura. 

Et recte quidem S. Benedictus ait in arbitrio et 
potestate abbatis erit, non in voluntate et arbitrio 
fratrum; nam et si pius ac miscricors in sublevandis 
monachorum laboribus abbas esse debeat, solatium 
t2men istud tanquam debitum non possunt requirere 
(fratres, quibus ante omnia proposirum esse debuit, 
pweuis ac laboribus ad aeternam beatitudinis requiem 
«iain sibi parare. Uude S. Basilius ( Regul. brev. , in- 
terrogat, 155) interrogatus « an bene faciat, qui ve- 
hemeuter lab. rans , aliquid ipse prater consuetudi- 


suscepit, ut premium consequatur a Deo, hinc ejes 
l»vamentum quirere non debet, sed operam dare, 
ut ad accipiendam Domiui mercedem idoneum se 
pr:eparet, sciens se ut ex laboribus prz mium, sic ez 
angustis etiam solatium a Dei benignitate inventu- 
rum. Verumtamen cui commissum est ut illud adim- 
pleat, Dividebatur si"gulis prout cuique opus eret, 
necessario singulus qui laborant cognoscere dehet, 
eorumque ut par est necessitati providere. » Eodem 
fere modoloquiiur Regula SS. Pauli et S'epliani cap.17. 

Sed quiritur quis labor major sit intelligendus? 
Joannes Bertelius abbas Luxemburgensis « majorem 
l:iborem vocat quo ita defatigantur corpora, ut inde 
imbecillitas ad. spiritvalium perseverautiam. sequa- 
tur, et quem pro qualitate conditionis et status dis- 
creti rerum administratores consideraut esse praeler 
solitum. » Ut, verbi gratia, tempore :statis cum de- 
ros in agris labores habent monachi. Atque ita Tbeo- 
demarus abbas Cassinensis (In epist, ad Carol. M^a.), 
cum vero tempus sectionis feni est, inquit, etia a 
potionem ex melle ad horam quartam laborautu:s 
patribus propinamus; » οἱ liber Usuum Cistere. 
(Cap. 84): Tempore messionis, « uniceique in 
die libra panis communis et dimidia dari potest, ubi 
opus fuerit, et distribui singulis prout tempus et lo- 
cus exegerit. lloc. teinpore, exceptis diebua quibus 
frawes vacant lectioni, unum pulmentum habeant 
ad prandium, et alterum ad cenam, si fieri potest;» 
nimirum preter solitum. 

Bernardus vero Cassinensis majorem laborem in- 
terpretatur « non solum in agris aut operibus aliis, 
sed etiam in officiis, sicut est in solemnibus diebus, 
quando [(ra:res officiis solemnibus dicendis consueve- 
runt amplius laborare. » Similiter Bolerius et Tur- 
recremata, 3tque ante hos omues llildemarus buuc 
in locum sic scribens : «In diebus vero solemnibus, 
vel quando abor factus fuerit, debet dare ad sexiam 
tria pulinentaria cocta, et quarium crudum, prout 


C labor tuerit ; ad seram vero unum cocium, sicut ip-e 


disit, si labor forte factus fuerit major, in. arbiuio 
et potestate erit abbatis, si expediat, aliquid augere.» 
Et quidem eam fuisse antiquam ordinis consuetudi- 
nem, solemnibus diebus ad solitam anuonam aliquid 
superaddere, plurimis 539 potest testimoniis com- 
probari. Egregium suppeditat. Theodemari abbatia 
epistula ad Carolum Maguuu : « B, Pater nosier, iu- 
quit, instituit duo cocta pulmentaria in. quoti na 
refectione fratribus praeparari, et. tertinm de iezu- 
minibus crudis aqua infusis. Nos vero ex institu'ione 
inajorum nostrorum tria cocta pulimentaria aliis die- 
Lus, quarta et sexta feria duo tantum reticiendis 
lIratribus przparamus... Die vero dominico et in 
festivitatibus praecipuis etiam quartum addimus pul- 
mentum, exceptis secunda, quarta et sexta. feriis. » 
Simili modo in Fuldensi monasterio Venerabilis Eigil, 
testante Candido ejus discipulo (In ejus Vita, sec. iv 
Ben.) , in die anniversaria Sturwii aubatis, « ob re- 
verentiam tante solemnitatis, secundum congruen- 
tiam monastica vitze, ad. victum fraternum cultius 
quid solito jucundiusque fieri demandavit. » In anti- 
quis etiam Floriacensis monasterii Consuetudinibus 
ad diem Paschz legitur : « Ad. prandium debemus 
habere tria fercula, primum ova farsa, secundum 
pisces, tertium s:rpias et porrectam ab hortulano, ei 
a pistrinario bracellos et pittantiam de optimo vino ἃ 
custode vini, et eero gastellos. » Denique iu mss. 
ltomani S. Pauli monasterii Consuetudinibus ad pa- 
sebalem refectionem triplex przter solitum potionis 
propinatio przscribitur, prima a conversis, secunda 
a diaconis, tertia a sacerdotibus miuistranda, « no» 
tam pro gula et ebrietate explenda, quam pro cha- 
rilate tenenda, ct ob amorem Christi. » Idque fieri 
posse arbitrantur auctoritate llildemari in expoti- 
tione Itegulz. 
Remotia pre omnibus crapula, εἰς. Crapula est sue 
perabundantia sive superlluitas cibotuin , diciturque 


R35 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXXIX. 


Cà 


er»pula, quasi eruda epula, cujus ernditate cor gra- A accedit sancta Hildegardis, cujus hxc verba * «Car- 


vatur, et stomachus indigestus eflicitur. 

Pueris vero minori etate non eadem servetur qucnti- 
tas, sed minor quam majoribus. | « Tum quia nec tin- 
tüm potest comedere puer quan'um adolescens et 
juvenis ; tum etiam quia ad prandium jejuni nou ve- 
niunt, cum horas canonicas habeant prevenire, » 
inquit Boherius in primo comment. S. Benedicto 
concinit Magister in Regula, statuens ut « minoribus 
a duodecim annis minus a libra panis in die sufti- 
eiat. » Certe puerorum libram panis paulo leviorem 
fisse colligi posse viletur ex Hildemaro ad cap. 50, 
ubi agens de jejuniis pueris delinquentibus injungen- 
dis, « libra, inquit, viginti duos solidos habet quando 
erudus est panis, ut cum coctus fuerit habeat solum- 
modo viginti, » hoc est uncias duodecim, cum libra 
aliorum ex concilio Aquisgranensi esset solidorum 
triginta ante panis Coctionem. Ad hunc locum perti- 
net quod in Vita S. llugonis scribit Ilildebertus Ce- 
nomanensis (In ejus Vita n. 12, apud Boll. 29 April.) : 
t Quant? 20tem discretionis et misericordix fuerit, 
junioribus cenobitis impensa demonstrat benignitas; 
quibus cum minor libra p»nis et potus ex consuetu- 

ine traderetur, ipse tamen parem eis dare constituit, 
sequum judicans, ut quos idem diei pondus afllige- 
bat et :stus, idem quasi jam denarius solveretur. ] 

Carnium vero quadrupedum omnino ab omnibus ab- 
stineatur comestio , prater omnino debiles et egrotos.] 
523 Qui tamen ex mss. S. Benizni Consuetudinibus 
in Quadragesima, ut sani, abstinebant ; imo etiam in 
Adventu et a Septuagesima ad caput jejunii, nisi 
maxima esset infirmitas. 

Bic plurimum torquentur auctorum ingenia, quo- 
rum sententie tres presertim in classes dividi pos- 
suat : 15 eorum qui censent solas quadrupedum car- 
nes a S. Benedicto interdictas esse, volatulibus con- 
cessis ; 29 eorum qui dicunt, tarn sanis quam infirmis 
vetitas esse volatilium carnes, solis quadrupedibus 
istis pro reparatione indultis ; δ᾽ eorum qui sustinent 
tem volatilia quam qvadrupedia sanis prohibita, 
utraque vero inlirmis permissa, Rem hic pro certo 
definire non est animus, sat esse existimanti trium 
sententiarum momenta promere, ut quam sibi arri- 
dere viderit, quisque libere sequi possit. 

Prima sententia triplici nititur lundainento, aucto- 
riiate, ratione et praxi. Nam primo ita Regulz 
textum intellexit Theodemarus abbas Cassinensis, 
Carolo Magno imper.tori scribens in hzc verba : 
« De volatiljum tam. caute prudentissimus Pater no- 
ster in sua Regula posuit, ut si velint comedere mo- 
nachi, euin opportunum est, non subjaceant culpa: 
$i vero eis a suo tale edulium non pra beatur abbate, 
üt quasi ex debito, hoc nen possunt requirere. » 
7 heodemaro suffragatur Robanus Maurus ( Lib. n de 
lust. cleric. cap. 21) : « Aviuin. quoque esuum, in- 
quit, credo inde a Patribus permissum esse, eo quod 
ex eodem elemento de quo et pisces, creat sunt : 
nam in Regula monachorum non invenitur aliarum 
C»rnium esum eis interdictum esse nisi quadrupe- 
dum. » 170] quod ait Credo, non cadit super perimnis- 
sionem ipsam, quasi de ea dubitaret ; sed super per- 
tiissionis rationem, scilicet quia de eodem quo pis- 
ces e emento aves create sunt. Istud porro Rabani 
testimonium commendat, quod fuerat ipse mona- 
chus Fuldensis monasterii, quod sub strictiori et 
severiori Regulze S. Benedicti observatione S. Bo- 
nilacius fundaverat, misso in ltaliam S. Sturmio, 
qui in melius ordinatis monasteriis puriorem verio- 
remque HRegule sensum addiceret, ἃ Fuldensibus 
monachis postea ad praxim redocendum, ac proinde 
Rabanus loqui baud potuit, prater sensum suo in 
monasterio intellectum. Eadem fuit sententia Die- 
trici Metiensis episcopi, qui aliquando loquens de 
discipiina quam ipse studens in monasterio S. Galli 
viderat (Ekkehard. de Casibus S. Galli, cap. 11}: 
« Erant, inquit, alii qui solis volatilibus, quod unius 
cua piscibu- cr aturas sint, licite uterentur. » llis 


nium esus infirmis omnino, debilibusque pzo repa- 
ratione concedatur. Carnes tam quadrupedum qtiaui 
volatilium intelligi volens, et nullas carnes quas ho- 
mines comedere solent excipiens. At ubi meliora:i 
fuerint, a carnibus more solito ab:tincant , scilicet 
a carnibus quadrupedum; quia sani illas et succum 
earum comedere non solebant, sed infirmi. S.ni vero 
carnes volatilium, quoniam munda sunt, nec arden- 
tem libidinem comedeutibus inferunt, mauduc:s- 
bant. » Et infra : «De volatilibus r'ticet, quoviam 
coniestionem eorum sanis non interdicit, etc. » 

B9/$ Secundo non sine ratione, aiunt, S. Pater 
usus est voce quadrupeduu ; nam si volatilia proli- 
bere voluisset, aut simpliciter dixisset a carnibus 
omnes abstineant, aut. utraque simul nominasset, uti 
S. Ciesarius ( In Regul. ad monach. cap. 24) : « Pul- 
los et carnes nupquam sani accipiant ; » et sauctus 
Aurelianus (Cap. 51) : «Carnes iu. cibo nusquam 
sumantur. Pulli vero vel cuncta altilia in congrega- 
tione non ministrentur. » Nunc vero cum S. Bene- 
dictus solas quadrupedum carnes nominet, signum 
est voletilia permisisse; cum enim negatur unum, 
aliud concedi:ur. 

llane ad rationem respondet Richardus de S. An- 
gelo ita revera se habere, « nisi cau-a prohibitiouts . 
eadem esset in concesso et in prohibilo ; quia tunc 
ubi unum negatur, aliud eiiam negatur. » Porro ea- 
dem est ratio de volatilibus ac de quadrupedibus, 
nimirum punnitentiz ac rcfrenandz coacupiseest. 3 : 
imo major pro volatilibus, in quibus est inajur vo- 
luptas, wa3jor suavitas, et a quibus a fortiori debet 
abstinere monachus omnis voluptatis et suavitatis 
abrenuntians. Jam vero si quis querat cur quadrupe- 
dia potius S. Benedictus expresserit quai volatilia ἢ 
respondet idem Richardus : « Quod frequeniius lio- 
mines utun!ur istis carnibus quam aliis ; et jura etiain 
ad ea qu: frequentius accidunt, adaptantur, ut Di- 
gest. de Leg., et senatusconsultus, lib. num. ad ea. 


C Εἰ quod nomine quadrupedum intelligantur ali: car- 


nes, patet per legem Digest. Si quandiu. Pauper. lib. 
peuuliimo, ubi dicitur quod ubi norninantur quadru- 
pedes, intelligitur et bipes.» Aliter Hildemarus : 
« Nunc autem ne forte monachi possint dicere, sc.- 
mus quidem quod volaiilium carnem non possumus , 
nec debemus comedere, eo quod majorem dulcedi- 
nem et suavitatem habent, quam quadrupedum car- 
nes; tamen carnem quadrupedum possumus et debe- 
mus comedere, quia minorem dulcedinem et suavi- 
tatem babent gustus. Propter hos tales occurrit sau-. 
ctus Benedictus, dicendo nominatim, ut carnes qu.- 
drupedum omnino comedere monachi non debeant, 
nisi pro infirmitate vel debilitate sua ; quia sicut vo-. 
Jatilium carnes pro sua dulcedine et suavitaie gustus 
quam habeut, solent carnis provocare stimulos, i a 
etiam quadrupedum pro sua fortitudine quam habeni, 
virtutem ipsis carnis stimulis ad perficienduin con- 
ferunt. » 

Alteram rationem repetunt ex ipsa volatilium na- 


D tura, quarum carnes cum sint mundiores, nec tan. 


tum habeant nutrimenti, ardentem non inferunt lib.- 
diner. Quz ratio est S. Hildegardis. 

lluicce rationi reponeret Hildemarus : « Intellexit 
ipse sanctus Benedictus plus dulces carnes habere 
volitilia quam quadrupedia , sicut doctores dicunt, 
et usus comprobat, in eo quod reges et principes 
propter majorem dulcedinem et suavitatem gustus 
post carnes quadrupedum imn suis conviviis carnes 
volatilium praecipiunt sibi przeparari ;et ideo propter 
suavitatem gustus, non propler numerum peduin 
abstiuentes et poenitentes a carnibus omuibus absti- 
nere no:cuntur. » Et infra addit : « Volatilium car- 
nes pro sua dulcedine et suavitste gu:tus quam ha- 
bert, &olent carnis provocare stimulos. » Imo: «Su 
muli 895 cornis magis solent insurgere, ubi major 
est duiceuo, et major suavitas gustus in cibum per- 
cipitur. » Adde qued nonnulla sunt. volatilia in. qui- 


655 


S, P. D.NEDICTI 


6.6 


bus non minus reperies succi quam in quadrupedum À tempora Ludov ci Pii imperatofis, probant ex 3ddi- 


ernibus. | 

Tertiam rationem petant ex ipsa volatilium ori- 
fine, qv:? ex eodem elemento de quo οἱ pisces, 
creata sunt : quam rationem tetigit lHabanus. supra 
citatus, eaque causa forte fuerit cur promiscue olim 
in Quadragesima cum piscibus aves comederent 
nonnulli , testantibus Socrate et Nicephoro (Socrat. 
lb. v. Hist. cap. 291; Niceph. Hist. Eccles. lib. xu, 
c. 94) ; et quidam olim pluris facerent abstinentiam 
quadrupedum, quam volatilium. 

Sed huicce rationi opponunt illud saneti Hieronymi 
sd Salvinam (Epist. 9) : « Procul sint a conviviis 
iuis phasides aves, crassi turtures , attagen lonicus, 
et omues aves, quibus amplissima patrimonia avo- 
lant, nec ideo te carne vesci non putes, si suum 
agrestium , leporum, atque cervorum, et quadru- 
pedum animantium esculentias reprobes ; non euim 
liec pedum numero, sed suavitate et gustu cempro- 
bantur. » Et illud Juliani Pomerii (Lib. n. de Vit. 
Contem. cap. 95) : « Si ἃ quadrupedibus ahstinentes 
phasianis altilibus vel aliis avibus pretiosis per- 
fruantar, non. mihi videntur resecore delectationes 
sui corporis, sed mutare ; nec pro ahstinentia, sed 
velut pro nescio qua immunditia, vel certe, quod 
. verius est, pro stomachi nauseantis teneritudine, 
delicatas illas et minus communes ac viles carnes 
abjicere, quo possint aliis non solum carnibus , sed 
etiam delicatioribus ac pretiosiuribus carnibus suas 
voluptates explere. » 

Tertio, ex his S. Hieronymi, et Juliani Pomerii 
testimoniis inferunt, jam ante S. Benedicti tenipora 
usu receptui esse apud nionaciios carnes volatitium 
?d cibum assumere. Et ne q'is dicat eos quo- 
rumdam  perversorum  monacliorum | abusum εἰ 
immortificationem redarguisse , non probasse , prz- 
sto est S. Ihlarionis viri sinetissimi. exemplum 
(Lib. vde Vit. Patr.. libel. 4, n. 15; et Tom. 1 
Mon. Eccles. Grac., pag. 428) , 4d quem al:quando 
in prandio S. Epiphanius avem apposuit ; quam ille 
recusavit diceus : lgnosce mihi, pater, quia ex quo 
accepi istum babitum, nonu manducavi quidquaimn 
eccisum : non dixit quia hoc monachis. vetitum est. 
Et οτος S. Epiplanium non latebant monachorum 
vivendi leges, ut eas a viro sanctissimo violari 
vellet. 

Jam vero post S. Benedictum innumera proferunt 
nionasteriorum bene ordinatorum exempla, in quibus 
volatilium esus erat in usu : unde si praxis optima 
git legum interpres, cos:cludunt permissas a 5. DBe- 
nedicto volatilium. earnes. lluju:ceuodi | exeinpla 
habemus in Vita S. DBertulfi abbatis Bobieusis au- 
ctore Jona monacho ejus d.scipulo, num. 21 (Sec. τἱ 
Ben.), n quo przpo-itus monasterii triginta fratribus 
.Vine:e custodibus anatem. divisisse legiiur; in Vita 
S. Juduci (Sac. i1 Ben.), qui, ut scribit anonywus 
in ejus Vita num. 10, gallinas sie1 nutrire consue- 
verit; in Vita 5. Cuthberti (Sec. un. Ben.) auctore 
Leda cap. ὅθ, qui aliquando hospitibus monachis 
Qucum cxhibuisse dicitur; apud Arnulfum S. Eme- 
Tamini ltatisponensis monachum de primis Hatispo- 
pensibus. scribentem, quod communiter pauperem 
anuonam habebant, volatilia manducabant (Lib. v Dia- 
log.). Et hane fuisse non singularem quorumdam 
monasteriorum 596 praxim, sed communem 
omnium fere consuetudinem, probant ex fiegula 
Magistri, qux: non diu post S. Mauri obitum scripta 
fuit, hoc est saeculo vii , et magua ex parte constat 
ex Denedictina ; nam loquens de gyrovagis monachis, 
et rationem reddens quare omui vite δ: tempore 
ternis quaternisve diebus per diversorum cellas et 
monasteria hospitantur, dicit (Cap. 1) quod « pro 
hospituin adventu ἃ diversis volunt quotiuie noviter 

&uscipi ; et pro gaudio supervenientium exquisita sibi 
" pulmeniaria apparari , et animantia pullorum sibi 
curant quotidie a diversis hospitibus pro adventu 
cultro oeciJi. » Atque 161} it3 se habuisse usque ad 


tamento ad cap. 97, lih. 1 de Institut. eleric. Rabani, 
in quo legitur : « Sola quadrupedia, non volatilia 
monachis interdicta. Hoc autem tempore Pii Ludo- 
vic] sic iiumntatiuuin esse. dicitur, ut in omni eorum 
pulinento sanguine uti Jiceat, propter nimiam et 
aliis damnos»wm consumptonem volitilium, quam 
f.ciebant. » Hac vero immutatio facta est in. con- 
cilio Aquisgranensi, in quo statutum. est (Can. 8). 
ut volatilia intus forisve nisi pro infirmitate, vullo 
tempore comedant; » ita. tamen (Can. 78) « ut vo- 
laiilia in Natali Doinini, e! in Pascha tsntum quatuor 
diehus, si est unde, comedant : si vero non fuerit 
unde, non requiratur per debitum. Sj autem abb:s 
aut monachi abstinere se voluerint, in eorum sit 
arbilrio. » lta nimirum generaleia permi-8:0nem ad 
certos dies restrinxit synodus, non quasi prater 
Regulam aliquid indulgens : id quod factum est ad 
instar Cassinensium, de quibus Tleodemarus abbas 
ad Carolum Augustum ita scribit : « Volatilia «un- 
quam nisi die Natalis Domini, si est unde, usque δὲ 
dies octo comediuus. *imiliter etiam Paschalis fesii 
d ebus. » IIujesinodi consuetudo vigebat etiam ia 
Parisiensi Sancti Germani monasterio, ut patet ex 
dijlomate Ludovici et Lotharii imperatorum apud 
Aunonium (Lib. v de Gest. Franc. cap. 10), quo 
dex ernunt ut monachis dentur « annis singulis vola- 
tilia cum ovis de duobus festis, id est Paschae. et 
Natalis Dowini; » et in. Fontanelleusi ex Constitu- 
tione S. Ansegisi abbatis (!In Chron. Font., Spicil. 
tom. 111) de victu et. vestitu. monachorum, in qua 
assignat ad NNaiivitatem Domini et ad Pascha aucipa- 
stas, pullipastas , et pullos. 

Ad lrec omnia exempla et ad. decretum concilü 
Aquisgranensis respondet Boherius ; « Nisi Regula 
bxc hoc pricess.s:et concilium, putassem hune 
paragroplium iude sumpsisse cansam, unde eredo 
econtra, ut ipsum videlicet concilium ex fine bujos 
capitis imale iuteilecto przebuerit causam edicti. Absit 
emm quod Magister bipedales carnes coeuobitii 
concesserit, considerando pedum numerum, 59a 
avium dulcorem. » ll2c sunt precipue priu sen- 
tenta? momenta, ad «ecundam venio. 

Secunda sententia, priuiv omnino opposita, cum 
tertia couven t in eo quod volatilia sanis interdicia 
esse asseraL; diserepot vero in eo quod eiiam infirmis 
ea auferat. Et. quidem sanis vetita esse volautia 
probaut auctoritate oninium qui 80 anpis circitet 
nongentis super Regulam Benedictinam scripserun! 
auctorum, unà excepta S. Jlildegarde. In priwis 
Smaragdus mentem suam sa'is explicat dum adducto 
527 vresenti Regule textu, S. Aureliani e 
S. l ructuosi decretum, quo sanis altilia probibentur, 
profert, quorum testimonio S. Benedicti vocem 
obscuram explicat ac perspicuam facit. Similiter 
Hildemarus, quamvis aliquando dubius hzsisse: 
videatur an volatilia S. P.ter permiserit, tamen 
abstiuentes laudat; aliisque in locis omni postposito 
dubio constanter negat con -essas avium carues, et 


D vider: est in locis supra citati, tum boe capite tum 


cap. ὅθ. ldem docent Bernardus Cassinensis , Nico- 
laus de Fraetura, Richardus de S. Angelo, Petrus 
loherius, Joannes de Turrecremata, Theobaldus 
Arialdus, Joannes Craesbeeck, Mauhbias Laubertus, 
Nicolaus Dravus, Hugo Menardus, Benedictus 
llaeftenus, et alii. 

latio est ἃ fortiori. Si enim grossiores quadre- 
pedum carues sanctus Benedictus vetuit, multo magis 
suaviores dulcioresque volatilium, Nam mens SS. 
doctorum est in minori comprehendere inajus ; quare 
cum inipus delicatas esse quadrupedum carnes quam 
avium , usus et experieutia docuerit, haud dubium 
quin quadrupedia vetando, veluerit et altilia. [12 
fere argumentantur Hildeimarus, Bernardus Cassi- 
nensis , lichardus, el alii. 

Deinde «miniuie credendum est, inquit Menardus, 
a S. Denedicto tales. institui nionachos , qui pedum 


6517 


REGULA COMMENTATA. CAP. XXMX. 


638 


numero delicias esearum d ju-licent, cum ipse capite A destinati, si aut a principe vel episcopo sperantur, 


$96 liesnle carnis esu cicepus aegrotis monachos 
arceat, Nee vero inferri potest quadruyedum | inter- 
dictione velatilium esum esse permissum ; nam cum 
unum prohibetur, non statim alterum permitti con- 
cludendum est, ut Levit. xix, eum dicitnr, Non ma- 
ledices surdo , nec coram ceco pones. offendiculum : 
male quidem inferret aliquia ex ejusmodi legibus 
permitti nou surdis maledicere, et videntibus ponere 
offendiculum ; quia pote-t accedere peculiaris ratio, 
ut ejusmodi prohibitio fiat , etiamsi alterum expresse 
nou prohibeataor. » 

Sed ad id quod ex cap. 36, uhi carnes absolute 
interdicuntur, infertur, respondent alii veteres aves 
sub carnis nomine non comprehendisse, imo utrum- 

ue distnxisse , ut videre est iu f'egula S. Cxsarii 
Cap. 24) : « Pullos et carnes nunquam sani. acci- 
piant; » et in Vita S. Pardulli (In ejus Vit. Sec. 5) 
qui « nunquam carnium, neque volatilium esu usus 
esse » dicitur. 

Tandem hisce rationibus atque auctoritatibus 
accedit praxis omnium fere congregationum in 
quibus illibata Regala: observatio viguit. Nihil enini 
de volatilium esu in antiquis Cluniacensis tona- 
sterii Consuetudinibus ab Udalrico collectis, imo 

ropter euin punitus a'iquando monachus legitur in 
Vita S. Odonis; nih | in S'atutis Lanfranci, Concordia 
Duistini, libro Ususm Cisterciensium, Declaratio- 
Bibus Cassiivensium, Camalduleusium, aliorumque 
monachorum. Exsiantque non pauce veterum 
Begule, in quibus volatilia expressis verbis pro- 
libentur, ut. δύ Rezulze sancti. C:iesarii, sancti 
Aureliani, sancti Fru-tuosi, et Solitariorum. 

Jam vero quod etiam infirmis volatilia S. Dene- 
dictus abstulerit, $5948 hoc se probare existimant 
argumento. S. Pater carnes infirinis concessit solum 
pro reparatione, non concupiscenti:  explendz 

ratlía ; at pio repar.tione sol: sufliciunt quadrupes 
um carnes; solas ergo concesst. Deiude cum 


pro benedictione et obedientia degnstare non me- 
Iuant, servantes apud se de reliquo continentiam 
consuetam.» His adde l''ezulam solitariorum cap. 45, 
et conc. Aquisgr. can. 9. 

Confirmatur ex praxi, et quidem non posteriorum 
temporum, sed S. Benedicto omnino viciniorum. 
Cujus illustre habemus exemplum in Vita S. Juniani 
abbatis Mariacensis, qui sancti Benedicti Regulam a 
B. Mauro acceperat, eique tribus duntaxat annis 
supervixisse creditur. Ilic, ut scribit Ulfinus Doetius 
(Sec. 1 Ben.) : « Propter usus monachorum, et 
inaxime pauperum, coepit enutrire animalia, quibus 
possit humana fragilitas sublevari; nam et pullorum 
nutrimenta plurima congregavit, quorum carnibus 
infirmorum inopiam sustentarel, et ova sumpiihus 
cgentium deservirent. » Aliud exemplum profert Vita 
S. Aguelli abbatis (Sec. 1 Ben.), qui in constructo 
a se xenodochio gallinas infirmis ministrasse 599 
dicitur num. 9, De S. Benedicto Anianensi abbate 
quoque scribit Ardo (Sec. & Ben.), quod « carnem 
quadrupedum a die conversionis sux» usque ad 
ext:emum vitz? edere noluit; jus e pullo compositum 
sumebat, si aliqua accessisset debilitas. » Denique 
S. Ausegisus abbas Foutanellensis in sua de victu 
monachorum Constitutione, ad ipsam infirmorum 
domum concedit mutones, berbices, pullos, et ova. 

Ex his tribus opinionibus de meute S. Benedicti 
liberum unicuique cedimus quaw voluerit sequi, pro- 
bantes interim eos qui volatilia sanis omnino aufe- 
runt. Nam etsi verumesset ea a S. P. Benedicto nor 
esse interdicta, uon tamen inde sequeretur monachos 
ex profe-sicne sua peeritenti:? addictos libere posse 
115 vesci ; quxe 8i non sunt vetita ex vi verborum Ilte- 
gulie, non minus sunt prohibita ex vi professiunis mo- 
vastic, qu» vola ilium delicias regum conviviis reli- 
«quit. 

Quartam sententiam. tradit Boherius in primu 
coimment., ubi sic diseurrit : « Nota si vis verum ca- 


cap. 56, oinnes sanis carnes prohibuerit , et aliquas C pere intellectum. Magister ponit tres hominum con- 


eegris permiserit , hic ostendens quasnam indulserit, 
solas quadrupedum nominat; quasi diceret : Ouines a 
carnibus abstinere debent, przeter intirimos, quibus 
quadrupedia concedo. (ia lere ratiocioatur Julianus 
Parisius in lib. de Prima vivendi Ratione Ci.terc. 
part. ui, cap. 2, sect. 2. 

Sed isti opponitur tertia sententia, que tenet 
omues iam volatilium quam quadrupedu.n carnes 
sanis esse velitas, utrasque infirinis 6586 permissas. 
Et quidem prohibitas esse sanis volati/'ium carnes 
prob;t argumentis supra relatis. Posse vero iufirmos 
licite volucres edere demonstrat ex connnuni omnium 
veterum consensu. Et quidem non deluerunt qui 
concessa sanis altilia existimarent; at ani ea iufi«mis 
esse denegata anie Julianum Parisiuin novi nemiuein; 
vixque in animum potest induci, hoc sibi monachos 
8liquando persuasisse , ut crederent sanis concessa 
(586 volatilia, si quando iis vesci fuisset infirmis 
illi-itum. Remansisset enim al'quod antiqua tradi- 
tonis ve-tigium, quo ab ausu tali revocati fuissent ; 
agnuoscentes nimirum quod si ab esu volatilium 8. 
Pater interdixisset inlirmos, multo magis sanos. Et 
sic ab esu quadrupedum  absiünentiam violare 
copis-ent, ut pote minoris momenti ; nem» enim de- 
repente (it pessimus, sed a minitno incipit. Et ramen 
supra vidimus iu monasteriis prob» ordinatis vola- 
Uulium esum cum abstinentia quadrupedum. 

Neque etiain insolitum fu t apud veteres monachos 
$nfiriis concedere 1olatilia : exstat hac de re de- 
cretum in Regula S. Cisari: ad monachos cap. 921, 
et in Regula S. Aurelioni ad monachos cap. 51, et 
δὰ virgines cap. δὲ et 55, a nobis supra cita'um ; 
quibus accedit Regula S. Fructuosi cap. 5, omuibus 
esum carnium prohibens, « servato tamen imodera- 
Tine pietatis erga zgrotorum uecessitudines, vel 
lonye protieiscentium qualitates, ut. et volatilium 
€xibus inüruni susteatentur, et longiiquo. itiueti 


ditiones iu hace Bogula. F'rimi sunt. sani, et hi nullis 
omnino debent vesci carnibus. Secundi sunt debiles 
et 1groti, quibus pro susteutatjione nature solum 
conceditur esus carnium quadrupedurm, ut. hic; et 
jutelligo hie debiles, decrepitos, vel precedentibus 
inlirmitatibus debilitatos; :egrotos vero patieutes, sed 
non continue , ut capite, ventre, aut renibus ; sicque 
expone hic oninino, id est secunduin veritatem, vel 
id est non ficte. Tertii vero status. infirmi, in quibus 
s mpliciter conceditur pro reparatione naturae esus 
carnium ; unde nedum quadrupedalibus, imo et car- 
vibus bipedalibus qu:e sunt magis reparativae et nu- 
tritiv:e, vesci possunt. » ldem docuisse videtur Gui- 
do Juvenalis in sua versione Gallica : quanquam ex 
eodem Guidore, aut ejus correctore monacho Clare- 
vallensi quintam sententiam proferat Ilaeftenus, qua 
censet (Lib. x , tract. 6, disq. 2) « vegetis ac. sanis 
Omnem carnis esum , zgrotis vero quadrupedum 
tantum interdictum, adeo ut solis volatilibus in mor- 
ho vesci fas sit; » carnibus quadrupedum non, nisi 
ubi sanitati inlirmorum conveniunt, concessis, id 
quod raro contingit. dac sententia refutatione non 
indiget. 

Neque vero simpliciter dicit S. Benedictus a car- 
nibus quadrupedum esse abstinendum, sed. oninino, 
inquit, sive uL in quibusdam codicibus legitur, onni- 
mudo abstineatur comestio. « Quia , intit Dernardus 
Cassin., non. debeut. comedi secundum lianc Regu-. . 
lam frustatiiu. carnes incisze, et lioe est. omnino. » 
Addit Boherius : « Et est contra illos qui carnes ca- 
pulatas in. refectorio comedunt, quas vocant morta- 
rolium, asserentes forsan post hujuswiodi tritu;atio- 
nem carnium speciem minime remanere , quia , ut 
dicitur primo Physicorum, in divisione carnis con- 
tinyit devenire ad carnem minimam ; 4. si ultra 
dividator , non. remanebit species carnis. » Ubi ob» 
servare obiter licet quo tandem homines pepulerit 


639 


S. P. BENEDICTI 


640 


e:eca earnes edendi cupiditas, ut etiam abstinentiam À quemadmodum" vinum quod de vite exit non est vitis, 


se violare minime crederent, 8) minutas aute carnes 
comederent; quasi 54 vero aliter quam minute 
saltem dentium miuisterio carBes nianducari possest. 
Sed huic morbo remedium afferre conatus est. Gre- 
gorius papa IX hoc edito statuto (/n Constit. pro 
monac. Benedict.) : « Et sieut interdicimus esus car- 
nium, ita farsaturas de certis carnibus denegamus. » 

Quod autein hic de carn:bus minutis dicitur, idem 
de adipe asserendum est : « De pinguedire, inquit 
Hildemarus, scimus quia caro quadrupedum est, 
manifestum est quia uon est mauducanda, » Ejus 
tamen usum monachis indulsit concil. Aquisgran. con- 
cedens (n ca». 56), « ut (ratres aliquid pinguedinis 
in victu quotidiano habeant , excepta sexta feria. οἱ 
dicbus octo ante Natale Domini, et a Quinquagesima 
usque 3d Pacha. » Quod statutum paulo r-strinxere 
postea Cluniacenses, iu Septuagesima adipem cum 
alleluia sepeli-mtes, qua cousuctudo in. omnibus 
passiin monasteriis recepta fuit, ut videre est in Con- 
cordia Duustani, in Staiut:s Lanfranci, in. mss. Ger- 
manis Consuetudinibus, e: in. libro Usuum Beccen- 
sium, lmo toto euam Adventu adipem auferunt 
Dunstanus , Lanfrancus, ct Petrus Venerabilis. At 
quod sertam feriam ab esu ypinguedinis eximunt 
Patres Aquisgranenses non videntur observasse Clu- 
niacenses,quibus postmodum Petrus Venerabilis jussit 
(Statut. 10), « ut universi [raties Cluniacevses omni 
sexta feria przter Nativitatem Domini, $. eadem die 
occurrerit, ab adipe abstineant. » 

Hujus indulgentie causa duplex afferri potest. 
Prima fuit in compensatione volatilium, quorum 
usum excepta Nativitate et Resurrectione Domini 
prorsus sustu'erat, Ita docet additio ad eap. 27, lib. ir, 
Rabani de Institutione cleric. , ubi legimus, « sola 
qu:drupedia, non volatilia monachis interdicta. Hoc 
autem tempore Pii Ludovici sic immutatu:n es-c di- 
citur, ut in omni eorum pulmento sanguirne uti liceat, 
propter nimiam et aliis damnosam conaumptionem 


D 


nec «leum quod de ligno, est lignum; sed succus 
lerrze, qui et in vinum vertitur et in oleum. 

Quid vero censendum est de lii: qui carnis absti- 
nentiam violant? Hos Petrus Venerabilis corvinos 
monachos ac ferinus vocat (Lib. vi, ej.ist. 45), qui 
sanguineis dapibus jugiter inhian'; S. Odo ineun- 
cianter apostatas appellat (Lio. m Collat. num. 41): 
« Án non est apostasia, inquit, de habitu et victn 
traditiones Patrum contemnere, cum Deus terminos 
Patrum. transgredi interdixerit, d-spectaque victus 
qual.tate vel. quantitate per B. Benedictum przefiza, 
Sanguineas dapes cum (iliis Israel desiderare ? » Et 
certe abstinentia a carnibus inter praecipua vit:e mo« 
nastcie instituta semper considerata est; unde etiam 
sanctus Vitalis abbas ordinis sancti Basilii (1m ejvs 
Vita, n. 18 apud Bolland.) successorem suum insti- 
tuens, inter alia jubet ut « in monasterio carnes co- 
medi nun permittat ? » quam legem etiam ad fabros 
aliosque s»culares operarios intra monasterii ter- 
imiuos laborantes extendehat sanctus Theodorus Si- 
ccota (In ejus Vita n. 65, Boll. 22. April.), quos ea 
de causa ad oppidum remittebat* Imo inter objecta 
Gr:rcorum tempore Michaelis Cerularii Latinis im- 
properarunt (Humberti lib. contr. Grec. calumnias), 
quod sanctus Benedictus infirmis carnis esum conre- 
dii; et inter querelas quas Innocentii III tempore ad- 
versus Latinos renovarunt, quinquagcesitmna tertia hz»e 
erat : Ipsorum monachi carne vescuntur. (uid quod 
monachis ad Ecclesise dignitates as:umptis, extra in- 
lirmitatis necessitatem, carnibus vesci prorsus illici- 
tum erai? Crjus rei illustre babemus exemplum in 
persona Hincmari ex monacho Dionysiano archiepi- 
scopi Rhemensis, quem ex morbo recens convalescen- 
tem Pardulus Laudunensis episcopus monet , « ne a 
lardo sive quadrupedibus abstineat, donec sanitas 
confirmetur, et sic ad siccos, et miseros, tardioresque 
monasticos cibos red a ur. » 

Quarroptrer. haudquaquam. mírum : videri dehet si 


volatilium, quam faciebant, » Altera fuit pro;ter de- (1 Sanctus. fructuosus monachim — qui. abstiventiam 


fectum olei, ut discimus ex Ruperto (Lib. iv, in [ieg. 
S. Ben.), cum respondens clericis regularibus, hoc 
nomine se monachis przferentibus, quod usum adi- 
pis sponte abjecissent, ait : « Hoc neque illis augere, 
neque his tninuere altitudinem meriti; Eccle:ize 
vamque Dominus claves regni coelorum iu D. Peiro 
iradidit : Ecclesia autem tantam potestatem habens 
gererali synodo monachis, quoniam olei copiam uon 
l'aberent, non carues, sedcaruibus ecgnatum indulsit 
adipem. » Eo respexisse videtur Grauiaieus in fte- 
£ula solitariorum statuens (Cap. 45), ut « iu liis re- 
gionibus ubi defuerit oleum, si necessit.s exposcerit, 
adipe: utantur interdum. » 

Quod de carnibus minutis ac de pinguedine, idem 
de ovis, 4 sunt de ipsissima gallinz substantia ju- 
dicium ferendum est ab iis qui negant volatilia a 
sancto Benedicto indulta; unde et sanctus Junianus 
in suo monasterio (In ejus Vita) « pullorum nutri- 
menta plurima cengregavii, quorum.... ova sumpti- 
bus egentium deservirent , » non. monachorum. Et 
tamen Leo abbas Cavensis ova gallinacea hospitibus 
exhibuisse perhibetur in lib. m Dial. sancti Victoris 
papz, cap. 8. "“- ! 

De lacte, butyro, et caseo, in quibus major es! dif. 
ficultas, audieudus $31 est Boherius . « Qu.unvis 
siquidem in hac parie przdicer rigorosus, et o8 
meum condemnet me, puto plane quod regulari lio- 
nesiate valentes corpore ccnobitz uti non possiut 
adipe, lacte, ovis, ac caseo ; par enim est, inquit canon 
Gregorii, ut qui a carneanimalium abstinemus, ab oni- 
nibus qu: seimentinam carnis trabunt originem, jeju- 
nemus. » Constat tamen veteres monachos, ipsos 
etiam Cistercienses lacte et caseo frequenter usos 
fuisse. Et certe, uti observat lHildemarus , « lac et 
caseus non est caro, quanquam de carne exeant; eo 
guod non caro in lac vertitur, sed ipse cibus verutur 

4 fac Dei dispositione ad filios Ghristi nut icudum» 


D 


« violaverit, et Contra. sauctionem. regulze usunique 
veternum, vesci careib:s presumpserit, sex inen- 
sium spatio retrusioni et paenitentie » subjacere de- 
cernat (Cap. 5). Quse totidem verbis ia excerptis ex 
lib. n. Peenit. Egberti episcopi Eboracensis leguntur 
(Apud Spel. tom. | Conc. Angl.). Et Gregorius IX 
iu sua Gonstüiutione pro monachis Benelict:nis : 
«δ quis, iuquit, comedere carnes contia praxdicia prae- 
sumpserit semel vel etiam secundo, regularisubjaeeat 
discipline : Si tertio, quarta etsexta feri» proxiuis in 
paue et aqua jejunet. Quod si in consuetudinem 5323 
duxerit, subjaceat gravi οὐρα. Abbas autem si in 
hoc deliquerit, secunda, quarta, οἱ sextaferia sit 
paue et aqua contentus. Si sutem jn consuetudinem 
duxerit, nec monitus a dieecesano, vel visitatoribus 
corrizere voluerit, adiniuisiratione privetur. » Similt 
fere odo Benedictus Xll in. bulla ad imounaclios Ci- 
Slercienses jubet. ut monachus vel conversus absti- 
ΘΗ ΙΒ trausz;ressor, « tribes diebus pro qualibet 
carnium veldictorum pulmentornm cormestione jeju- 
nare in pane teneatur et aqva; et quod nibilominus 
quolibet ipsorum dierum in capitulo regularem acci- 
piant disciplinam. Sed abbas inhihitionis preefatze 
transgressor non ad discipliuam ipsam, sed ad hu- 
jusmodi jejunia teneatur. Et si scienter hzc omiserit 
negligenter facere observari , 'etiam ex. negligentia 
hujusmodi teneatur ad jejunia przlibata : qux qui- 
dein poenz nulli remitti valeant, nec super eis vel 
ipsarum parte aliqua cum aliquo dispensari. Quod 
$i aliqui super esu carnium vel pulmentoruin przedi- 
ctorum s:epe inventi fuerint delinquentes, seu esum 
ipsum contra ordinationem hujusmodi [requentantes,et 
perabhates prepriosquoda talihusabstineant canonice 
moniti non destiterint, sint post. monitionem hujus- 
inodi per biennium eo ipso inhabiles ad quxcurnque 
officia et administrationes in eadem ordine obiinen- 
ua; obunentes vero illa. removeantur, si. abbatibus 


δὲι REGULA COMMENTATA. CAP. XL. 643 


eorum visum fuerit. » Prze:erea in libello Antiquarum A dens ait : « Causa. hujus. instituti fuit ipsa Regul 
DeBnitionum ord. Cisterc. h:ec lego (Dist. 15, c. 3): auctoritas, in qua lioe idem przecipitur, et n6 sanus, 
« De carnibus edendis seu minisirandis illud irrefra- οἱ integris viris monachus carnem comedat pro- 
gah liter teneatur, quod in R. Beuedieri Regula con-. hibetur. Insuper etiam. quia nulla rationabilis causa 
tinetur. lyitur extra infirmitoria nostra carnes nulla- — mutandi hujus capituli inveniri poterat, sicut in 
tenus a personis ordinis comedantur, nisia transeun- — quibusdam aliis ejusdem Regula olim mutatis capi- 
tibus marnum mate , quandiu fuerint in. mari. Qui — tulis a P'a'ribus inventa. est. » Et ad priores custo- 
contra fecerit, in sententiam excominunicationis in- — desque sui or.ii..is scribens (Lib. vi, epist, 15) : « Et 
cidel ipso facto. Et si officialis fuerit, ab officio de- — ne, inquit, tibi recurrere liceat ad id quod sole, ut 
ponatur, nec deincers ad aliquod officium promovea- — dicas et huc capitulum (scilicet Regule £9) sicut et 
tur sine licentia capitnli generalis. Monachus vero — alia quaedam a sanciis quibusdam Patribus certa ra- 
vel conversus non officialis pro qualibet vice per tione mutatum, Respondeo aliter est, Si enim de 
meusem privatus maneat. habitu regulari. Eidem —— uovitiis su-cipiendis, si de opere manuum, si de ve- 
perez subjaveant w oniales , conversi, et capeliani — sibus et quibusdam aliis similibus a bonis Patribus 
earumdem, licet nohis in habitu sint. diffo: mes. » Qui — post saucium Benedictum mutatum est, non dubia, 
abstinentiz? a carnibus transgressiovem jnter leviores — sed certa et rationabili causa factum est : et causa 
eulpas recensen*, dubito an pro levi et veniali traus- — vel ratio, quia bis a me in duabus epistolis domno 
gressione taliter. plecti vellent, Certe Casalini absti- — abbati Clarevallensi directis studiose descripta est , 
nentix transgressores aut carnes hospit.bus in mo- — bic iterare superfluum judico : si adeo studiosus fue- 
nasterio apponentes, tot diebus jubent in pane οἱ ris, ibi plene reperies. At hujus capituli preevaricatio 
aqua jejunare, 3b olutionemque a tali peccato abbati — qua ratione excusobitur? Qua causa sospes et integris 
reservant ex mss. ConsGitut. cap. 56. Taceo paenas |. viribus monachus carnibus utens reus non esse mon- 
divinas, quibus in ljujusce statuti infractores supre- B strabitur? Dic, quzso, si quid habes, ct aliqua vera 
mus rerum Arbiter non semel ultus est. Aliqua hu-— vel verisimilis ratio est. Carnes tibi si potes vindica. 
jusm: di viudicte exempla offendes apud Joannem — Non habes, non habes, inquam, ut :stimo quid dicas; 
monachum in Vita sancti Odonis. At pretermittere non habes plane unde perjurii nevum , ne dicam 
nequeo quod de Laudunensi sancti Joannis monaste- — noxam expurges : obviat Regula, coniradicit jusu- 
rio scripsit llermannus monachus (Lib. ide Mir. S. tia. » Cum ergo fraugend:e absinentiz a carnibus 
Mar. Laudun.), -cilicet quod « nullum quadrupes ani- causa rationabiiis afferri nulla queat, manifestum est 
mal intra murum seu portam abba:iacistrare poterat, — nec abbatem cum monachis circa esum carnium dis- 
uod uon statim in rabiem eL in insaniam verteretur. — pensare posse, nisi forte in certis quibusdam casibus 
nde etiam si quando rex, vel episcopus, vel alii — extraordinariis, qui vix intra mille aunos semel eve- 
principes ad ipsam abbatiaui veniebant, omnes equos — nient. Caterum necdum nobis re,erire licuit summo- 
eorum extra portam oportebat dimitti, et ipsi pedites — rum pontificum bullas monachis Benedictinis ter in 
ad ecclesiam procedebant. » hebdomada carnes edendi licentiam facieutes ; aut si 
533 Sed qusritur num saltem abbas cum frawri- — quz sunt, certis quibusdam monasteriis pro causa 
bus dispensare possit a carnis abstinentia? Quastio- — rationabili, et hoc forte ad tempus, non vero omni- 
nem solvit Petrus Venerabilis, edito statito (Statut..— bus et pro semper datze fuerunt, l0 non pauca oc- 
19), « ut exceptis infirmis, et omnino debilibus, ear- — currunt conciliorum decreta quibus intermis-a in 
aibus nullus vescatur. » Cujus statuti rationem red- — caenobiis a carnibus absunentia restituatur. 


CAPUT XL. 


De mensura potus. 


Unusquisque proprium habet donum ex. Deo : alius C aut ebrietas : licet legamus, vinum omnino monacho- 
sic, alius vero sic. Et ideo cum aliqua scrupulositate — rum non esse. Sed quia nostris temporibus id mc- 
ἃ nobis mensura victus aliorum constituitur. Tamen — nachis persuaderi non potest, saltem vel hoc conse-- 
in&rmorum contuentes * imbecillitatem , credimus — tiamus, ut non usque ad satietatem bibamus , sed 
beninam 534 vini per singulos sufficere per diem. — parcius : quia vinum apostatare facit etiam sapienter. 
Quibus autem donat Deus tolerantiam abstinentie , — Ubi autem loci necessitas exposcit, ut nec supra 
propri«m se habituros mercedem sciant. scripta mensura inveniri possit, sed multo minus 4, 
Quod si, aut luci necessitas, vel labor, aut ardor aut ex toto nihil; benedicant Deum qui ibi habitant, 
sestatis amplius 5 poposcerit, in arbitrio prioris con- — et non murmurent. lloc ante omnia admonentes ut 
sistat, considerans * in omnibus, ne subrepat satietas — absque murimuration:bus sint 5, 


4 Hild., Considerantes. Oxon., cogitantes. conti- € Al., considerantis. 
nentia. 4 Conc., sed minus. lild., sed multum minus, 
b Couch. deest amplius. * Al. adduut fratres. 
COMMENTARIUS. 


Unusquisque proprium habet donum ex Deo : alius D vescentium laborare compellens, neque comedere 
αἷς, alius vero sic.] Ex hoc Apostoli effato regulam — modeste, neque jejunare prohibens. 
victus aliorum S. P. Benedictus accepit, ut nimirum Et idco cum aliqua scrupulositate a nobis mensura 
juxta accepium ἃ Deo donum unicuique tribuatur : — victus aliorum  constituitur.] Eamdem diflicultatew 
quai pariter normam in Regula sibi ab angelo tra-— olim expertus est Cassianus, uti ipse testatur in lib. 
dita secutus est S. Pacliomius (In ejus Vita), singulis — v, cap. 5. 
juxta vires suas οὐ Τὸ concedens αἱ bibere ; pro modo Tamen inf rmorum contuentes imbecillitatem.) « tiic 


645 


S. P. BENEDICTI 


6:4 


infirmorum imbecilli'a'em non pro corporis xgritu- A habere sexazin'à; unde cum unciam non. efficiant 


dine, sed pro avimi dicit imbecillitate, inqiit. Sma- 
ragdus ; non enim abstinentiam exterius corpus valet 
juiplere, nisi ei interius animus conseaseritabstnere; 
mnlti enim abstinere poterant propter concessam 
s3lutem: sed uon. valent propter animi unbecillita- 
tem. » Eodem moo loquantur Hildemarus, D-ruar- 
dus Cassin^u-is, Richardus de S. Augelo, Bolierius, 
et alij. Unde merito red»rguas Antonium Perezium, 
qui 80:18. existimat. debilibus eoucessam a sancto De- 
n. dicto vini heminam. Sane 535 cum sanctus l'ater 
tirde. venientem. ad. mensaim. solum reficere jubet, 
sublata ei portione sua vint, non de infirmis delilibus- 
que loquitur, sed de sanis inaxime. Δι de his videsis 
Uaeftenum lib. x, tract. 4, disq. 5. 

Credimus leminam vini per singulos sufficere per 
diem.] De uomine hemiu:e. consentiunt inter se viri 
eruditi; at de mensura i»sa non parum litigant. J.:- 
cobus Brolius Parisiessis Sancti Germani monasterii 
inonachus, vir doctus et religiosus, varias diversorum 
sen'entia- refert, aulli tamen certo adh:erens. Prima 
est Petri Masii abbatis Casalis Benedicti, qui in Con- 
stitutionibus Sux congregationis (Const. mis. Casalis 
Ben., ap. 57) heminzg mensuram ita definit : « He- 
mina, sicut a quibusdam expositoribus Regulz acce- 
pimus, est mensura continens unam lira cum 
quarta parte alicujus liquoris; et est quasi tertia pars 
quartz vini Parisiensis. » Secunda est Smara:di, qui 
sanctum Isidorum describens (Jsid. {. xvi Orig., c. 
95) : « llemiua vini, ait, appenlit libram uan, quze 
gemíiuata sextarium facit. » Cujus opinionem sequitur 
Julius Rhodiginus lib. xvvrir Antiq. Lect. Terüa est 
Fossatensium, qui quondam duo pondera plumbea 
ostendebant; unum panis unciarum trizinta. trium 
cum dimidia, alteruin vini unciarum triginta quinque. 
Quarta Cassinensium, qui in suis super Regulam 
Declarationibus asserunt heminam esse « mu!to plus 
quam communi necessitati unius mior.achi sufficiat. » 
Quinta eorum qui « beminam  Denedictiuam Diony- 


Siame Parisiorum pint» :equant. » Ac taudem ita ( 


concludit : « An vero x neum vas, quod Fossatenses 
ustendunt, sit illud D. Mauro a sancto. Benedicio 
dati, non satis constat. » Ex his postrenus verbis 
patet Brofium Fossatenzem hemina pro Benedicti na 
non agnovisse, sed nec ulli praidiétorum opinion..m 
adh:zesisse ; cujus proinde uieutem noo satis assecutus 
est Gallicus dissertator de hemina vini et libra panis 
Benedictina, ut illum tam mordaci laceraret censura, 
quam $ane non meruit vir optimus et doctus; qui si 
quid aliquando erravit, error aut excusaudus, aut 
certe non ita efferendus. Et revera cum nullam am- 
p'exatus sit «ententiam, si l'ossatensem referens men- 
suram addidit : « Et hiec quidem sobrio, pulmonisque 
in in'egritate conservandi studioso monaclio sufficere 
poterat, clieopina in prandio, et altera in coena seu 
collatione sumpta ; » joculariter et. irouice locutus 
fuisse potius credendus est. At uum Brolium aliquau- 
do legerit dissertator, merito dubitaveris : nw dis- 
cuiens diserimen quod inter ostensas Dolerio et 
Brolio in Fossatensi monasterio meusuras intercedit, 
absolute dicit Bolierio munstratam fuisse mensuram, 
Brolio econtra pondus ; deinde daiain S. Mauro a B. 
Benedicto lieminam fuisse θη; Brolio monstra- 
tuin fuisse poudus pluinbeum. Sed au ista conveniant 
cum Brolii textu judicent. 2equiores viri. An vero 
&neum vas, inquit. Bro'ius, quod  Fossatenses osien- 
dunt, sit illud B. Mauro a S. Benedicto datum, non 
saiis constat. Certe ecce vas, et. illud eueum, quod 
tàwen non velat quominus una cum vase pondera 
etiam asservata fuerint in Fossatensi monasterio. Et 
haec obiter dicta sint, non quasi approbaudo amplas 
illa« mensuras vini, quas ultro rejicio. 

5336 UÜppositun oinnino pra»fatis auctoribus sen- 
feuntiau secutus est Menardus noster. Hic majori cum 
examine res discutiens, advertit. heminam esse se- 
misextarium, eamque constare sex cyathis, cyathum 
drachinis decem, ac consequenter beiuinam drachuias 


nisi drachma octo, intulit heminam non plus pendere 
quam septem. uncias et semis. Αι Menardi computum 
de Griecorim, non de Romanorum hemina in:elligen- 
dum es-e existimavit Gallicus dissertator. 

Paulo liberatior fuit Nicolaus Dravus, auctor His- 
pauus: nam uncias omnino decem hemina dedit. 
Famdem esse hemin: mensuram docuit discertatur 
Gallicus a nohis jam citatus, eo in. lihello quem de 
hemina viui Denedictina anno 1607 Parisiis publici 
juris fecit. Is enim probat heminam esse semisexta- 
Tim; Sextarium sextam congii partem ; congium 
uncis econstare omnino centum viginti; cujus rei pe- 
ricuium factum esse asserit ad antiquum congium, 
qui lema in ;edibus Farnesianis asservatur ; ex quo 
intulit heminam uncias plus quam decem continere 
liaud posse. Sed quidquid sit de congio Farnesiano, 
qui tamen facta proportione ad veteres uncias Roma. 
nas, non omnino inventus est ex :equo. respo:.dere , 
tota. dissertatoris disputatio super Homaeanm, not 
sup r Bened'ctinam  heminam cadit; quod interim 
d. rnonstrandum incumbebat. 

Median, et quidem, ut mihi videtur, tutiorem in'it 
viam nos'er Mabillonius, uncias decem et octo diurue 
Benedictinie heminze tribuens. Is occasione da!a de- 
cem annis post editam dissertationem Gallicam ui 
praefatione prima ad szeculuin iv Denedictinum, lau- 
data imprimis dissertatoris eruditione, concedit qui- 
dem ve'erem beminam ltomanam decem tantum un- 
ciis constitis-e, at de qualibet lemina id dici posse 
negat, aitque pro variis regionihus, variisque tempo- 
ribus, etiam variasse mensuras ac pondei:a : id quod 
probat tum ex pr:ecepto Caroli Calvi pro stipendiis 
clericorum Sancti Petri, qui sanctimonialibus Sues- 
sionici Beatae Mari:x Partbenonis subjecti sunt, quo 
"ingulis sacerdotibus per singulos dies heminam, id 
est tres libras viui tribuit; tum ex vetustissimo 2ucto- 
re, quem in Rheinensi Sancti Remigii arcbimouasterio 
Seculo ix. deseribebat Bertigarius monachus; qui 
auctor velustissimus in. trac'atu. de Ponderibus et 
Mensuris de h«mina sic loquitur : « Apud quosdam 
cyathi novem. heminam facere videntur, quod suit 
draclimce nonaginta. Apird. quosdam vero. acetabuia 
quatuor, quod sunt. draclima quadraginta octo. He- 
Tuin autem justa quosdam appendit libram unam ; 
apud quosd ἀν vero libram et dimidi:m. » Deinde 
quibusdam aliis de sextario, de chaenice, et de cougio 
interjectis, ud.lit : « Sed has mensuras ad votum prin- 
cipum vel judieum esse deprehendimus. » Quod con- 
firmat concilium Aquisgranense anni 816, cap. 133. 

Ex his coneludit, 1* incertum esse an permanserit 
λοι adusquesaueti Benedicti tempora antiqu:z men- 
ΒΓ norma; 29 etiamsi ltomxv 537 perinansisset, 
dubium esse num tota vizuerit in ;talia, varizxe enim 
pro variis locis ac civitatibus passim habebantur 
mensur$; 3? etiamsi in tota Italia viguisset, sanctum 
Benedictum potuisse, et revera instituisse novam vini 
heminam. Et certe id probant ea argumenta quae sa- 
periori capite de libra panis exposuitnus ; quasque 


D ex :quo militant pro hemina vini. 


Jam vero quantum caperet concinnata a saneta 
Benedicto hemina investigaus, supponit conservatam 
fuisse in Cassinensi mona-terio ad usue tempor 
Caroli Magni : quod facili negotio probari potest. 
Deinde Carolum Magnum missos direxisse Cassinui, 
qui predictam heminze mensuram cum libra panis iu 
Galli:e monasteriis promulgandam ad se deferrent; 
eamque a Theodemaro abbate missam revera acce- 
pisse ; et ex decreto concilii Aquisgranensis in omni 
bus Galli: monasteriis tempore Ludovici Pii impce- 
ratoris fuisse receptam. Quod probat ex Hildem:ro 
auctore Cox vo, qui hunc Regul:e sancti Bened cti lo 
cum explicans, hzec habet : « Unde Carolus rex qua- 
liter ipsam heminam intelligere ac scire potuisset, 
tisi! l'eneventum ad. ip-um monasterium videlicel 
sancti Beuedicti; et ibi reperit antiquam heminam; 
et juxta iliam. lieminam datur. inonacbis vinum; si 


f i5 


REGULA COMMENTATA. CAD. XL. 


Ció 


militer et justa illam habemus et nos.» Ex liec testi- A dio; quamvis de victoria sibi non semel hlandiatur, 


mon o cuin perspectam omvino sancti Benedicti he- 
sgiinam habuerit H.demarus, eam paulo. largiorem 
fuis-e lhomana demonstrat ex alio δ᾽ πίοι Hildemari 
loco «jusdem capitis, ubi exponens. saucti Benedicti 
senten iam crapulze occasionem a monachis amovere 
voleniis, ail minuendam e:se mensuram ei « qui 
de sola hemin: mensura crapulam sentit, id est 
qui aut in locutione, vel in ingressu vacillat. » Quod 
nulli quantumvis infirmo capiti accidere. posset, qui 
unico semisextario Pari-ien-si in diem uteretur. Ad 
hoc argumentum quid respondere posset dissertator 
p'ane non video; uude et iilud in suis re-ponsionibus 
tauquam nimis incommodum si:entio praetermisit, 
ldem tamen demonstrari posse videtur ex liegula 
sancti Fructuosi capite 5, quie sextarium iuter quatüor 
fra:res dividi. jubet, hoc est üuicuique mediam !e- 
minam. (tribuit, Nam si adeo parva fui-set ἐδ: 
gpuensura, Satius omnino fuis-et vinum prorsus au- 
ferre monachis, quam tanullum per dieu! conce- 
dere. 

Postea hemin:z capacitatem. amplius disculiens 
jyem factis demonstrandam esse asserit; atque impri- 
mis exemplum ex ltegula Magistri (Cap. 27) petitum 
pro'ert, ex qua tres in liemina calices comprehendi 
demonstrat. Hac ftegula Magi-tri non suam singulis 
fra:ribus heminam sive vas vinariüm assignat, sed 
ex eodem vase omuihus iisceri^ precipit, primo 
quidem zxstivo tempore singulis singulos merus, id 
est meri calices, deinde caldos omnibus quaternos ex- 
tra. illum merum ; et, cum ad. sextam reficitur, ternas 
sera potiones. llieme vero ad refectionem sive sext, 
sive non: caldos duntaxat ternos. Ne quis autem in 
iali iustitutione abusus subreperet, ipsam calicis 
meuseram, in qua singuli biberent, determinavit, 
ne forte plus quam par esset, aliquis vini exhauriret. 
539 Calix vero, i.(it, seu galleta, per quem erit in 
diversis vicibus ministrandum, talis si, qui tertius im- 
pleat. mir'am heminam. Tres ergo hemina calices 
continebat, quos ubi aliquis ministrasset, mixta, id 
est jaw propinata esset hemina. 

ld confirma: ex Regulis sancti Fructuosi et saneti 
Isidori, qui Denedictinom pra oculis habuerunt, 
cjisque ritus expresserunt, cum suam condiderunt. 
Nam ex Regula sancti Isidori (Cap. 10) ternis poculis 
fraterna reficienda est sitis, et S. Fructuosus (Cap. 5), 
qui privatis dicbus semiheminam concedit, in prz- 
ripuis s-lemnitatibus tres [ratribus poriones indulget, 
hoe est integram leminam. 

Eamdem sententiam amplius confirmat ex Statutis 
sancti Adalardi abbatis Corbeiensis, qui in Cassinensi 
monasterio diu versatus fuerat, et Statuta anno 8929, 
hoc est annis post synodum Aquisgrauensem quinque 
conscripsit. Is in lib. 1, cap. 4 (Spicil. tom, 1V», pra-- 
scribit ut duodecm canonicis qu»tuor sextarii divi- 
dantur, ita ut unusquisque accipiat calices duos. Quo 
ex loco patet sextarium in Corbeiensi monasterio sex 
calicibus constitisse, ac consequent^r. heminam tri- 


- 


bus ; et quidem cervi-i;, qux aqua non diluitur. Ex : 


quibus omnibus infert, cum ad moderatum haustum 
Winus sex viui unciis ab:umi vix possit, lheminam 
uucias ponderales circiter decem et octo continere. 
ἂς tandem rem tot in ita concludit : « Qux hactenus 
de hemina Beuedictina dixi, non ita accipi velim, 
quasi rei. ipsim me ^'ligisse putem, aut monasticae 
temperantiz modum ampliari velan. » Et certe non 
lunendus est excessus, aut abusus, si decem vel 
duodecim vini uncias ad pr.ndiuui, et sex vel octo ad 
cenam conces:eris, 
ld nihilominus timuit dissertator Gallicus : qua- 
ropter superiori anno 46858 a te:am  iibelli sui de 
emina vini et libra panis Denedictina editionem pu- 
{εἰ juris fccit, iu qua nonnullis quidem mutatis, 
primam sententia $ine novis probationibus propo- 
$i, nonnulla interim subjungeas respousa ad prz- 
dieiaim Mabillonii pr:efationem, solo verita is intuitu, 
υἱὲ (pse testatur, non conteation:s aut vinren.a stu- 


C 


adeo valide, ut ipse sibi persuadet, res»ondens. ob- 
jectis, ut in posterum nullus sit deinceps insurgeudi 
lucus. 

llanc secundam ejus lucuhbrationem cum legisset 
prafation:s auctor, et requisitus quid de ea sentiret, 
pr» innata $)bi modestia humiliier respondit, non 
deesse sibi arguinenta atque auctoritates. veterum 
scriptorum, quibus tota dissertatoris disputatio cum 
Suis responsis subvertatur; at nolle se hemiux ἃ. 
potatioris. patronum. exhibere, Ejus ego vestigiis 
luheus iusisterem, disserta orisve rationes -i'entio 
pratermitteus, eum in bona, qua. versatur, fide, de 
hemiuze inensura valere juberem, illud Ambrosii τὸ: 
coleus ; Indecorum quippe est hommes curae de cibo, 
qui militant de regno (Lib. vu in Luc.), uisi me pre- 
sentis ar;?umeuti materia ejus responsa discute'e 
cogeret : quod. etsi lounge viribus. impar, profundam 
viri eruditissimi doctrinam suspiciens, aggrediar, non 
contentionis 539 studio, aut aupliandie vini men. 
sur: desiderio; sed solo veritatis illustrandae ἰῃ- 
tuitu, laudans interim iu disscrtatore abstinentie 
amorem, quem omnium monachoram auimis ila iu- 
Spirasse percuperem, ut omnes a vino abstinere per- 
Suasisset. 

Cum nullum in tota dissertatione novum proponat 
argumentum, aut $i quid novi propos.erit, totum iu 
responsis ad objecta consistat, d ssertationem  inte- 
rim relinquens, responsiones in quibus plurimum 
ingenii acumen ac subtilitatis deiniratus $um, impu- 
gnare mihi proposui. In iis dissertator supponens 
cougii Farnesiani veritatem, et quod iude concluse- 
rat, antiquam Romanorum lieininain decem duntaxat 
unciis constitisse, sanctumque Denedictum [Italicam 
heminam fratribus suis, non aliam tribuisse; totus 
est in probando : 1* antiquam Romanam heminam 
adusque S. Benedicti tempora fuisse in usu ; 9* ejus 
usum in tola ltalia viguisse; δ᾽ mutationes in me:- 
suUris non nisi longo post tempore coutigisse. At 
quibus id womentis demons!ret videamus. 

Primo, ut probet antiquas Romauorum mensuras 
adusque sancti Benedicti tempora in communi usu 
commercii perseverasse, adducit Fannii carmen de 
Ponderibus et Mensuris, quod il'e Constantini impe- 
raloris tempore scribebat , hoc est ducentis ante 
S. P. Benedictum annis: euodque postea Priscianus, 
vivente sancto legislatore, Constautiuopoli expolivit, 
nulla tamen quoad rerum substantiam. facta. muta- 
tione, Quapropter cum Fannii carmen a Prisciauo, 
vivente sancto Benedicto expolitum, uncias beinine 
duntaxat decem tribuat, signum est lhomauam [16- 
minam ad eum usque usu receptam fuisse. 

Istud. argumentum, quod adeo validum existimat 
disserlator, nullius mihi ponderis esse videtur. 
Nam primo ex auctoritate Fannii, qui ducentis ante 
S. P. Benedictum annis scripsit, nihil potest inferri ; 
quamvis enim viguisset ejus adliuc tempore [to- 
mana hemina, potuit tamen intra duceutos annos 
mulari, ut revera mutata est, nec adusque sanctum 
Benedictum perseverasse. Nec plus urget Prisciani 
testimonium, qui non novum condidit carmen, sed 
a Fannio conditum expolivit, mutatis quidem verbis, 
ut majori cum delectatione illud lector percurreret, 
sed nulla quoad subsiantiam rerum mulatione facia, 
ipso fatente dissertatore. Quid autem ad retn Prisciani 
expolitio? Si quis nunc Fannii carmen expolire 
aggrederetur, ejus verba mutaus, substantiam reruin 
conservans, rectene concluderetur. inde Romanas 
mersras ad nostra usque tempora usu perdurasse - 
ldem judicium ferendum est de Prisciani expolitione, 
qui Faunium corrigens, locutus est habita ratione ad 
ejus tempora, nou novum opus concinnavit ; qued si 
conciunasset, ipse Constantinopoli scribeus, nou 
]omanas aut Atticas, sed GCoustantinopolitanas dc- 
SCcripsisset mensuras. 

Verua tantum abest ut dissertatori faveat Priscia- 
Dus, ul si carmen ejus discutiamus , potius jau μιὰ. 


641 


'S. P. BENt.DICTI 


618 


tatas fosse quam. cniserv tas. veteres f'omanorum A exactionis , nihilque ulira institutas mensurau esse 


meusuras, variasque pco var'is loci» ac populis essti- 
tse visuri simus : quad vel es ipso carminis ejus 
prooemio probari potest : i:a enim orditur : 


340 Pondera przconiis veterum memorata libellis 
No:S. juvat. 

Non ergo «ui. temporis pondera describit Priscia- 
nus, sed veterum. Ergo alia iunc temporis habeban- 
tur ; et revera non multo post addit : 

Sed si generatim his pendus inesset, 
Servarent eadem dicersie pondera gentes; 
Nuuc varitnt ; eteniii cuucta uo à fidere certo 
Nalur:e ; Sed lege valent, iomiuumque repeti. 

Nec amplius concludit, quam magno cum e'ogio 
€ilat, Cassiodori auctoritas , ut probet Theodor'cum 
regew, cuj ille erat a secretis, in mensuris nihil 
mutasse. Imprimis eitat locum ex epistola quam ille 
Theoderici nomive scripsit ad Idom ducem (Lib. iw 
Variar., epist. 11). pr:ecip ens ut ecclesi: Nac: oien- 
sis possessiones, ab iniquis pervasoribus oceu;satas, 
resutnendas curet, quia res ab antiquo rege ratio- 
nAbiliter decretas ipse titubare non vult: « Cur enim, 
inquit (/bid., epist. 42), priora qua:semus, uhi. nibil 
e*t quod corrigere debeamus? » Deinde locum a'te- 
rum ex epistola ad Argolicum Urbis prxfectuim, qua 
iubet ut restituantur Marciauo. atque Maximo, filiis 
Volusiani, turris circi, et locus ampliitheatri, quie 
$ibà erepta, dum deflendze wiorti patris vacarent, 
couquerebantur : quia, inquit, « Nos qui requlas ve- 
terum, qui sereramus momenta pielalis, salubri ordi- 
natione censemus, ut si quondam patricius alque 
maguificus vir Volusianus, pater supplicum, comme- 
morata communi jure possedit, filiis perire non 
debeant. ». Sed quid liec ad Homanam hleminam? 
l4 his quidem locis hahemns, Theodor'cum justitize 
amantein, nulli fraudem inferri voluisse : δὲ exinde 
nul!us coneludet IRhomanas mensuras 2b ipso aut ante 
eum ab alio aliquo mutatas nou fuisse. 

Majorem verisunilitudinem ΗΓΒ se fert locus ex 
episto'a ad Boetium patricium (Lib. 1, epist. 10), qua 
serib.t, domesticos protectores equitum et peditum, 
qui aule. regie jugiler excubabarnt, conqnestos esse 
ab arcario praefectorum se pro emolumentis solemni- 
bus integri ponderis solidos non percipere, et in nu- 
mero gravia dispendia sustinere : quod ille jubet 
emendari. Tum suhjnngens nonnulla in laudem ar th- 
metice, dicit prudenii antiquorum inventione facium 
esse, quod. uncia mystico numero. duedecies in li- 
bra reperiatur; ac tandem concludit : « Talia igitur 
sevreta. violare, sic certissima velle confundere, 
nonne veritatis ipsius videtur esse crudelis et feeda 
laceratio? Exereeautur. negotiatores in mercibus : 
emantur late, quie vendantur angustius : coustet 
populis pondus ac iensura probabilis; quia cuncta 
urbantur, si integritas cum fraudibus iisceatur. 
Mutilari certe non debet, quod laborantibus datur; 
sed a quo fidelis acius exigitur, compensatio imnii- 
nula prastetur. » 

Ex hae epistola demonstratur Romanam libram 
t'inpore Cassiodori, uti nunc, duodecim unciis con- 
εἰ 1.567 Tlheoderieum regem | iustitutis a se vel ab 
Miis ponderibus vel. mensuris insistendum esse vo- 


B 


D 


luisse, nulli a publicis pr:esertim praefectis. fraudem - 


faciendam csse; sed ut 8/41 a quo fidelis actus exi- 
g:tur, compensatio imminuta prestetur.. At vero wiale 
omuino ex hoc loco inlert dissertator, antiquam he- 
aunam Romanam etiam B. Beuedcti tcmpoie perdu- 
ras.e, nec Theodoricum ipsum, aut alios ante eum 
;intiquas mensuras permutasse. 

Denique locus ex alia epistola a Cassiodoro Liguri- 
lus scripta ( Lib. xt, epist. 16), ques sic. alloquitur: 
« in ponderibus atque mensuris vos suggeritlis ingra- 
vatos, et ideo nostra cura providebit ut nullius vos 
ulterius ex ea parie vexare possit iniquitas; quia 
grave scelus esse judicamu:, aut mensuras moduin 
excedere, aut libram :equissiimi ponderis justitiam 
409 habere. » Ostendit vitaudas. essc pro: omnibus 


exigendum : quod et in parvis et magnis s»»que men- 
suris contingere potest. At dissertatorem nihil juvat: 
imo potius demonstraret jam immutatas ampliatasque 
aliquibus jam in locis mensuras ; quod ille voluer t 
emendare, an vero emendaverit, non coustat. Et sie 
locus iste contra dissertatorem pugnarz videtur. Sed 
his omnibus in lovis studet imprimis Cassiodorus im- 
pedire exactiones ac fraudes, publicas subditorum 
calamitates et gravamina non ferens; quod et alihi 
commendat, canonicario scribens (Lib. xi, epist.16) 
ut subditos sibi admoneat tributa consueta exsolvere, 
atque imprimis, ut « nullus quantiialem [51:8 pon- 
derationis excedat, sitque libra justissima. Modus non 
erit rapiendi. si poudera fas sit excedi. » Igitur Cas- 
siodorus sive Theedoricus, cujus nomine quinque 
primos epistolarum libros scripsit, Δ΄ ἃ nihi] volebat 
quam fraudulenta pondera. mensurasque abolere , 
quibus forte exactores tributorum, quos ipse publicis 
uti ponderibus et meusuris jubet, subditos suos non 
parum gravabant. At vero exinde nullus conficiet 
antiquas Romanorum mensuras , sive ab ipso, sive 
alio ante euin non fuisse mutatas. 


Nec plus proficit dissertator cum posteriores Pri- 
sciano et consequenter sancto Denedicto auctore« , 
lheminam decem duntaxat unciis fecisse, volens de- 
imoosStrare; ad id probandum in medium adducit 
sanctum Isidorum (Dissert. n. 17). Naim quodnam sit 
de mente sancti Isidori liac in parte fereudum judi- 
cium, docet nos ipse dissertator , asserens saucium 
Isidorum res ab aliis antiquioribus auctoribus dietas, 
a se sine ullo examine collectas scripsisse. Et certe 
sanctus Isidorus, ut osteudit noster Meuardus, sibi 
ipsi contradicit. Qui etiam, quamvis sibi non contra- 
diceret dissertatori , qui Rowanz / hemin:e. uncias 
omnino deceu tribuit, non faveret. Nam S. Isidorus 
duodecim unciis , et quidein. ponder.libus heminam 
f4cit : « [Temina , iuquit. ( Lib. xvi Origin. . c. 35) 
appendit libram unam , qux geminata sextarium fa- 
cit. » Unde mirum est virum erudiuin adeo invali- 
dum proponere argumentum ; quod certe in. rudwori 
scholastico alius γα ferret. Sed quid? [n tuenda 
mala causa o:nnia solent adhiberi , ut ipsius disser- 
tatoris verbis utar (In Resp. ad object., n. 7). 


Hactenus satis demonstratum existimo non pro- 
basse dissertatorem in suis respons':s immutatas ad- 
usque sanctum Benedictum Homanorum antiquas 
mensu!as viguisse. Αἱ multo miuus probat eas eo 
tempore 549 per totam ltaliam usu receptas fuisse. 
Nam quei ad id astruendum profert , N:co'aum de 
Fractura, qui annis post saucti Benedicti obitum sep- 
tiugeniis quinquaginta duobus scripsit; quem etiam , 
si non erraverit typ»graphus , integro $:eculo. anti- 
quiorem facit, is nim:s remotus est testis quam ut 
faciat fidem, cum stripsit quod suo tempore , id cst 
anuo 1299, inferioris lialize. populi « communiter 
circa mensuram hujusmodi usum sequuntur lRoma- 
num. » Potuerunt enim ip tanto temporis intermedio 
populorum illorum leges non semel mu'ari. Ὁ si quis 
adeo dissitum testeur dissertatori produceret, Deus 
bone, quam longe valere jubere: ! Sed videamus num 
i4 revera docuc-rit. Nicolaus, quoJ eum asseruisse 
dicit dissertator : « llemina, inquit, est mensura 
competens ad bibendum in uno prandio ; qui& usque 
hodie in Cassinensi ionasterio conservatur. Et lae.a 
consideratione, sicut de facto sum experius, paruu 
plus aut minus potest recipere quam petitum, qund 
est mensura quzdam apud Romanos. Et quod de tal; 
mensura Magister intellexerit, est valde verisimile, 
ex eo quod in Nursia provincia, unde idem ortus 
fuit, talis inensura habetur in usu; et homines illius 
provincie in emendo vendendoque, commnniter circa 
mensuram hujusmodi usum sequuntur Bomanum.: 
Ex hioc loco optime infertur Romanas mensuras Ni- 
colai tempore Nursiz fuisse in usu. At quando Nur- 
sia, Sublacum ct Cassiuum, totamque litaliam inierio- 
reum complectetur, tunc Nicolaum in testem veritatis. 


61) 


BEGCULA COMMENTATA. CAP. XL. 


NY 


quam proharo. intendebat , remotissimum addocere ἡ delectamestinm natur. » Qum si 107'57*t dissertstor, 


poterit; interim. vero nihil obtinet, Cujus. eroinde 
probationes de continuatis adusque S. Deredictum et 
ultia in tota. [talia Romanis mensnris nul: demon- 
grise spot, Nunc quid de facta à monachis earam 
immutatione proferat discutiamus, 

E23 e-t, inquit, rerum natura, ut semper regnornm 
pfeiturhstiones. sequatur. in. monasteriis. ceclinatio 
Iapsusque disciplinz regularis : quad maxime seculo 
vut contigisse narrat , cum permissis clericorum cu- 
piditati movuasteriis, exsultantibus eorum ahbatibus, 
ret us. necessariis monachis deficientibus, tota. regu. 
laris c bservantise disciplina pessum jit; tincque laxis 
senmcl habenis, monachi in. omne excessuum genus 
prorüernnt. Uude mirum videri non potest, si non- 
puli seculi tx auctores, aut ferum ignari, ad aime» 
p iandas mensuras proclives, non examinatis Rowma- 
ni» ltalicisque. tempore sancti Denedicti mensm is, 
mutatas »aeculo viri aut iX in. regnis alienis mensuras, 
quas prze oculis babebant, pro Romans ltalisque. ac 
Benedictinis repitaverint. lta (ere argumentatur G 
et 7 Responsionis nnmero. Tum quas. unproperans 
preefationis auctori : Videat , iuquit , prefationis au- 
ctor cum suo ms. llemensi, num Dertigarius monachus, 
qui eo seculo, id. est 1x, scribebat, unus ex illis fue.it ; 
nam ex duabus quas refert opimiouibus, semper laxiori 
[nrct. Sed videat ipse dissertator numm legerit attente 
et eun examine quie asserit, aut ue pracipiti oculo 
prietatione« perlustra:it. | 

Deflezerint. monachi sreculo vii ab exacta. BRe- 
Rue observatione, nec ne, per me lcet, Vixert in 
ttemen-i »ancti Heinigii monasterio 5 $3 seculo 1x, 
Biertigarius monachus, permitto ; 841. aon. Bert gazio 
lunge antiquior auctor, qui tractatum de ponderibus 
et iensur 8 composuit, quem quidem. Dlertgarius 
tanquam alienum fetum, non suum, Ebone fieiensi 
pontilice, scribebat in Rcmigiano mona-terio. 

Quod si verus illius tractatus. auctor esset Berti 
gorius monseiitis , ne que Giunen ob iueret inde disser- 
tator qued desiderat, Nam. dum auctor in eam 4. ro- 

'ndei senieutiam, qua tres sextario libras, hemiide 
ibram et dimidiam tribuit, haud. dubium. locutus 
esset secundum usum sui monasterii, lioc est seeundum 
institut i in. omnibus Gallie monasteriis usum ab 
Aquisgrancisi concilio, ex cujus decreto [lenedictina 
hemina oinnibus in ceenobiis recepta fuit ; neque enim 
multo post. przstatum concilium vivebut Bert'gar.us 
monacios. idem judicium ferenduin videiur de. au- 
etore hrevis cujusdain scripti de ponderibus , quod 
absque nomine auctoris ad. calcem leguke sancti 
Benelicti in. vetusto codice ms. reperit noster M.- 
bsllooins in. bibliotiieca sancti Udalrici apud Augu- 
saw Vindelicormu, in quo hice verba (Tom. (V Ana- 
560.) : « ὕπο duodecim libram efficiunt.... Libra 
una et senis beminam facit, Dice lieminge sextarium 
reddunt, eic, » Eodem modo videtur. intelligendus 
Nicolaus de Fractura, cuu dicit * « [Ilemins est 
mensura competens ad bibendum in uno prandio. » 
Nati cap. 55 explicons quid sint hiberes quos servi- 
toribus S. l'ater Benedictus. concedit, ait. biheres 
esse « vasa qua ad unum ex anoderatum haustum 
Sulficiunt ; » e| pau'o post addil : « Quod singuli tres 
biberes sufcere debent imonacha. in aiensa. » Quod 
$8 Sngulis h beribus sex uncias dederis, ut revera 
Ccapeie debent, tieininam reperics libram et dimidiam 
appetideniein, Quapropter cum hoc capite. hemiuam 
e»plicans Nicolaus ai!, ejus mensuram in Cassinen-i 
monssterio aervataim, facio experimento parum plus 
8et minus capere quaw petitum, «quod. est mensura 
quedam apu. lioemaos, aut δά in. uonune 
mensure irrepsisse vecesse est, aut. duplex apud 
lietmanos fuisse petitum, umm. majus, aliud. minus 
(quod &xpe contingit in mensuris ejusdem nominis), 
et Nicolaum de minori locutum fuisse; nuin. et longe 
erat al eigendis magois mci-uris , qui paulo post 
Sulxhit ; « Qu.a vinum plus indulge ur monaciio ad 
coufortaüonem stomachi, quau ad saporem oris, seu 


PaTaor. UXVI. 


fortassis Nicolamm. non appellasset (flesp. n. 12) is. 
signem potatorem. 

Scd qud et aa si concederamtis dissertatori anti4 
qas Romanorum mensuras ad. usque tempora sancti 
Benedicti. con-ervatas fuis:e, idque in tota. [talia ; 
quid inde proficeret? cum. ipse fateatur S, Patrem 
8j" cialem hem nam suo in mo«asterio instituisse, ut 
revera instituit. Quamvis an ita fateatur merito du 
bitaveris : nain. fatetur, et non fatetur : fatetur, cum 
duodecim poudo uncias hemin:e Benedictinee tribuit, 
decein duntaxat lomanz ; difiitetur, dum utramque 
sex ex ΦΠ|0 cyathis constare facit ; nisi forte ignotos 
autiquis evathas conlicere velit. At qua ratione duo- 
decim tantum et. non. amplius unciis Denedictinam 
ΒΔΑ, hemninam fuisse probat? Quia , icquit, si ma-; 
jerem sauctus. Benedictus fecisset heiminam, sexta- 
rium, non heminam appellasset, ut pote quxe mais 
ad sextarii quam ad hemin:e mensuram accessisset : 
unde et sanctius Isidorus, qui non multo post sauctum 
Benedictum scripsit, de hemina, tanquam. de wen-i 
sura unciarum duodecim, locutus. es! , uctcam et 
pondo libram tribuens ( Lib. xvi Orig., e. 95 ). Quid 
senliendum sit de sancio. lsiduro , docuit nos snpra 
dissertator : sufficiat hic dicere, eum iu l.bris Origi- 
num, nou de mouastica, sed de συμ} locutum 
fuisse hemina. Quod vero urget in nomine homine, 
4? suppenit iminutatas. fuisse veteres Romanorum 
mensuras ; 2" saucium Benedictum utullam aliam ba- 
buisse rationem , ut mensuram a se iustitutam hoc 
nomine donaret ; 5* hoc mera conjectura. est. que 
aliquantuli potest esse ponderis, cum non occurrunt 
a'iunde certae rationes opposite, At superins demon- 
stratuin. est. heniinam Benedictinam tribus constare 
calicibus, ut patet ex Regula Magistri, sancti Isidori, 
saucti Fructuo:i, statut s sancti Adalardi, et ex Nico- 
la» de Fractura, et insuper ex libro Usuuin Cister- 
ciensiu:m, eap. 75. apud quos monachornim mixtum 
erat tertia purs hemine vini. Natn nustuim seu. b.ber 


C uuum moderatum. calicem capiebat; :c pr. inde non 


C 


minus sesquilibra contnuisse , ut. habet codices 
ltemensis et Augustanus, atque aliunde demonstrari 
potest. 

Verum, inquit, sufficit hemina unciarum duode. 
cim ad prabendos tres. illos calices ; nam cum. cou- 
Stet sex cyathis, si media dividatur, tres 8! pran- 
dium cyathos , totidemque ad cenam babebimus. 
Nam tres illi calices, ex constantà ounium veteruin 
wraditione tam profana quam monastica , aliud. nihit 
erant quam tres eyathi ; quod patet ex Plinio ( Plin. 
lib. xxvi, cap. 62 ), istud probante auctoriiate De- 
mocriti, quem librum cou posuisse ait, ut ostendcret 
quartum in rcfeciione ceyathum non esse sotrbendum; 
ex S. Augu-tino qui sobrium hominem euin. Mani: 
ch:zeorum affectata. sobrietate. conferens ( Lib. 11 de 
Merib. Mavich., c. 15 ), hune describit tres cyathos 
vini sustentandeg valetudinis gratia sorbentem ; et ex 
oratione tertia abbatis Isaiz, qua fratri. adolescen- 
tiori. permittit, ut ad lefatim ssque cyatlhium, si vale- 
tudinis ratio postulet, vinum bibat, Ei sic cum sex. in 
nostra hemiua habeaius cyathos vini, tres ad pran- 
dium, inquit, et totidem ad canam , si tantumdem 
aqua vino admisceamus, duodecim liquoris unciay 
ad quamlibet refectionem. propinamus , ut. scilicet 
quatuor ad singulos hausius ab-orbeantur, quod 88:19 
superque sufficere debet bomini sobriu ad quotidia- 
num potum. 

Pr:etereo hic silentio quod duas pondo unciss cva- 
tho tribuat disseriator , cum tamen ex eonstanti ve- 
teram scriptorum auctoritaive non constet nisi dece 
draciimis, id est una uncia cum quarta parte ὑπο 
(uncia enim drachmas octo continet ), aut ad. sui- 
mun duabus ünci $ avensuralibus, qus& ponderalibus 
aliquanto leviores sunt, At quod ait , :ulfikere ho- 
mimi sobrio uncias potus duodecim ad. refectionem 
pe:fectam, an discretionis legibus quadret, aliis ju- 
dicanduu) re iuquo. Et quidem id su(Gesce qeexss 


SA 
N 


651 


S. P. BENEDICTI 


058 


a'auando passet. imo quibusdam abstiuenti gratia A ΑἹ, iuquiet (Resp. n. 5), femina apud amnes me- 


a Deo donatis; sed. nniversom € ogregationem lis 
legibus 5445 coustringere nulle discretionis ac pru- 
dentize leges permittunt, 

Neque vero existimandum antiquos illos auctores, 
qui ternum ad refectionem cyatbum sobrio sifficeie 
as:erunt, adeo ri;iule ad. lilteram intelligendos esses, 
quasi triginta duntaxat. viui drachmas 8.0.0 10 con- 
ce-sissent, Sed. cvsthi nomine integrum calicem 
haud dubium intell gunt, sicuti eriam nunc inteilizere 
solemus, id patet es Rezula. sancti abhatis Isai, 
cujus auctoritate glori:tur dissertator : nam quod in 
citata oratione. cyatli , i4 in Regula. seyphi nemine 
expressit (Cap. 2) : Si ad potum. vini coactus fueris, 
ne bibas plus quam tres scyphios mediocres. Verum ad 
id demonstrandum ἢ. 1} efficacius proferri potest 
quam  Citata ab ipso dissertaiore ltegnla sancti ἔτι» 
ctuosi (Cap. 5), que cum iu. dies mediam fratribus 
liewminam iudul;eat,. vult tamen ut. in. praecipui: 80. 
lemuitatibus tria pulmenta, et totidem potiones pre- 
becntur. Nam si Calix, poculum et potio, ex constanti 
veierum traditione tam profana quam monastica, idem 
sonant euam cgatlio, smetrus Erüctuosis nihil amplius 
in diehus solemnibus quam in privatis iudulsisset : 
van cuin mediam aquotdie leminam, qus sex cyathis 
cOoustal, conce serit, ines consequenter. Cysthios, ac 
proide tres potioues privatis perinde ac. soleinnibus 
Cunce-sisse far'endum erit, Adde quod si tres cyathi 
striete. sumpti, sufficiant homini sobrio ad unam re- 
fectionem, huncque. numerum. transgre li sobrietatis 
sil ieta- excedere , procul dubio S. P. Denedictus 
omnium justorum spiritu. plenus , regulam scribens 
discretione praecipuazn, temperautixe leges ienorasse 
dicendus erit, ut pote qui integrau jejuniorum refe- 
cioni liemiuam indulgeat, lioc est sex cyailios, quos 
coti net hemina. 

Qu: diximus hactenus confirmat Theodemari ab- 
latis Cassinevsis ad Carolum Magnum epistola, iu qua 
apposite aid nostrum propos tum bsc lezo : « Mtsimus 
eliam mensuram potus, unam quie prindio, et ali in 
quae Carus dPein; ore 'ebeat fratribus. praeberi : quas 
duas mensuras z::-tinaverant majores no-tri hemina 
men-üranm esse, » Ex his verbis habemus : !* he- 
minain apud. Cassinences duas in. meusuras divisam 
luisse, quaruui nua prandio, altera coge ἢν δοῦν γαῖ ; 
2* duas hasee mensuras inter se fui-se iuvquales , 
alioquin uut miLiere καὶ fuisset; 39 ininorem, quie 
84 coenam tribuehatur, snciis sex aut octo. ad minus 
constuisse, nx et dissertator sex vini uncias ad ΠΡ 
tau concedit; ἀ" majorem, qui ad prandium, duplo 
tuisse majorein. ldem quippe de hemina vini videtur 
esse judicandum , ac de libra panis, cujus tertiam 
partem ad ecmam reservari voluit sanctus lleued ctug, 
Et sic «uodecim ad. prandium, sex ad camam uncias 
viui balientes, bemiuam uuciarum octodecim in epi- 
swla Tlieodetnari reper.eiis. Quapropter concilium 
Aquisgranense, qucd liane lieminaz mensuram in om- 
nibus restituit monasteriis, statuit (Cun. 92) ut « ubi 
vinum non est, unde hemina. detur, duplicem men- 
suram de cervisia bona liabeant iuonacli, » Qux dui 
simul mensurz cervisiw, quz tnixtionem aqva non 
sdmittit, tres 1d miuus calices et quidem amplissimos 
eontjiueie. debebant : nam cervisia ΖΘ wulto lar- 
gi"& ac profus;ius vino propinari solet, adeo ut duo« 
üeciar cervisie uncias iu unoquoque calice adiiitere 
uecesse sit, eum mulu quiud.-eim et eo ampliuà uno 
hiausti exliauriant. Ft sic in duabus cervisie lhemiuis 
reperiemus uncias tiginta sex, hoe est octodeciin in 
qualibet. Atque iia. concilii Aquisgraneusis canonem 
iutellexisse videlur, qui nostris temporibus strictiorem 
urüiuis Cisterciensis observantiam in suo monasterio 
restituit (Abbas D. M. de frappa) ; uam cuim vinum 
ea in regione non crescat, duplicem suis fratribus si- 
cerae heminam εν} δ γα τὶ curat, hoc est uncias circiter 
netwdeecim vel viginti ad prandium, et tautumdem ad 
Γαδδι). Cujus exemplum ininus apte protulit in me- 
duitb disseriator, cum ipsi oganino uon faveat, 


dio 


nastie; sobrietatis studiosns, pro vasculo et quidess 
parvissimo reputat? est, ut probat locus ex Vita san- 
cti Hermelandi abbatis (Sec. t1 Ben ) , ubi misor 
parvissimo eiiain vasculo appellatur, Addere pota «set 
dissertator leninam apud Cluiiacenses unico «cyphio 
comprelieusam fuisse : nam apud Udaliicum (Lb. n. 
€. 4) reperimus siguum scypli, qui capit quotidianam 
vini mensuram. Verum hisce esemplis aliud oppoui- 
mus Hildemari longe ad persuade«dum eflicacius, ut 
pote qui perspectam omnino habebat genuinam sancti 
Benedicti heminam. Ilic autem, explicans eum Wezule 
locum qui cavet ne monuacio subrepat e rietas . ait 
minuendam 6556 wmeusuram ci « qui de sola hemiu:e 
mensura crapnlan seutit, id est qui aut in. locutione, 
vel in ingressu vacillat, » Quod plane. ei contingere 
non potest qui (am parvissimo vasculo in diem contentus 
est. 

Caterum hzc nostra, quam proponimus, feminae 
mensura, sobrietatis metas non adeo excedit, ut. pro 
parvissimo vasculo haberi non possit. respectu majoris 
et amplioris vasis, v. g., modii, qui forte necessarius 
esset ad potandam numerosa congregationem. Locus 
autem ex Udalrico citatus. intelligendus est. de sin- 
gulari aliquo scyplio amplissinio, quales reperiuntur 
sliqui ad singulares aliquos usus destinati, non e 
couununi. Atque fire sulficere credimus ad faciendnm 
eatis dissertatori. Quod. si iterum as-urgat, nobis op- 
ponendo sanctorum quorumdam exempla, qui vinaut 
Ma dilutum aqua. bibebant, ut. vini speciem amisisse 
videretur, respondebimus oimnuia h:ec sin2ularia -au- 
ctorum exempla conira ipsum pro nobis militare : nam 
$i sex tantummodo uncias ad prandium unicuique 
concedas, certe omnes ita vinum diluere cogeutur, ut 
vini speciem amittat ; et sic quod sineulare quibusdam 
laudatur in sanctis, omnibus monachis commune eva- 
det. Sed de hewin: sa is. 

Quibus autem. donat. Deus. tolerantiam abstinevtiee, 
propriam se habituros mercedem scian!.] Quem locum 


C ita explicat Petrus Damiani (Opusc. 43, cap. 7): « Ae 


si promulgator snete lezu!ze suis auditoribus dieat : 
Suscipientes quidem quod. indulgeo, non peccatis, sed 
non suscipientes mercedem habetis ; admissa siquideim 
misericordia, non incurritis penam ; sed propter Deam 
dimissa 547 , pertingitis «d coronam ; addit tamen ; 
Et hiec quidem speciali crimine non depressi ; alioquin 
quisquis se meminit illicita perpetrasse, versa nunc vice 
debe! a licis abstinere ; et qui commisit. superbe pre- 
hibita, debet nunc humiliter abdicare concessa. Plerique 
enim molliter suaviterque viventes, si aliquando. sua- 
deniur ut quantumlibet vel parum saltem arctioris viae 
arripiant institutum , moz ratiocinium sibi defensionis 
obtendunt, dum quispiam eorum sic ait : « Vivo, inquit, 
ut jubeor, din rebus concessis utor, legis ex manos 
data conservo; » deinde, ut tanquam victor de superiori 
contendere videatur, in audaciam prosilit : « Nuuquid 
inquiens, Regula ab his et hujusmodi licentiam tolli? 
Nuaquid. non mihi hixec illa conce-lit?* Verum quisquis 
ista contendit , inter voluntatem necessitatemque. acri- 
ploris discernere necdum didicit, et alia secundum in- 
dulgeutiam permitti, alia secundum imperium preacipi 
non cognovit. » 

Sed quaritur num is eni Deus tolerantiam absti- 
nenti:e douat, absque ulla alia abbatis l.centia abstinere 
a vino. possit. Affiem tivain tenent. Hildemarus, Ber- 
nardus Cassineusis, Richardus de Sancto Angelo, et 
Boherius, tolerantiam abstiuentize etiam ad cibum et 
vestimenta extendentes. BHilJemarus tamen licet abs- 
tinere ἃ vino sine consensu ahbatis bonum esse 
existimet, addit nihilominus : « Tamen melins facit 
monaciiis, si aliquintulum biberit vinum, causa bo 
mau laudis v tand:e, quam si ex tolo jejavaverit. » 
Existiimo eti wm et ego posse licite et laudabiliter abs- 
que slia. abbatis licentia quemque »bstinere a vino, 
emn Deus tolerantim abstinenti:? donat ; quia sam 
ctus Benedictus nonnisi «d duritiam cordis vinum 
mousacho concedit; a quo, δὶ possit, abstinere pore 


655 


REGULA COMMENTATA. CAP. XL. 


C54 


cuperet, simili fere modo, inquit Petrns Damiani A suam sanctus Bene.lictus scripserat Regulam. Verum 


(Opusc. 15, cap. 7), quo Apostolus de communi am- 
plexu conjugibus dicit : Hoc autem dico secundum 
indulgentiam, non secundum imperium ; uhi inox addit : 
Volo autem. omnes homines esse. sicul. meipsum ; s^d 
unusquisque proprium habet donum ez Deo, alius qui- 
dem sic, alius vero sic. Atque ita sanctus Isidorus in 
Kegula seribit (Cap. 10) : « Quicunque ad. mensam 
Fy^-idens ἃ carnibus vel vino se abstinere voluerit, 
nen est prohibeundus ; abstinentia eniu non prolibe- 
tur, sed potius col 2udatur. » 

Qnod si aut loci necessitas. vel labor, aut ardor «statis 
mnplius poposcerit. ) "Vies hic. exponit causas, pro 
quibus augeri al quid ad indulta heminam possit : 
loci necessitatem, sive, ut explicat Doherius, loci qua- 
litateut, labureni, et :wstaiis ardorem ; de qvibus Ber- 
nardus Ca-sinensis sic dissrit : « In. necessitate lori 
comprehendit etian necessitatem personze; quia po- 
test. esse, quod aliqua. persona indiget. citius , al:a 
persona minus, sicut in loco. multum sicco et valid» 
arido, et solis percussione continua fervente, majori 
egeut potus liuuiectatione, sicut. patere potest in in- 
sulis qnibusd:m marinis, et specialiter in insula Li- 
riuensi. In labore etiam corporis desiceatur humor 
humidus, ex labore et sudore consumptus, vel caloie 
naturali magis incitato et fortius ayente. Tempore 
548 enim xstatis chulera magis regnat, et exterioris 
invalescit igne caloris. » His tribus causis dux possunt 
ali adjungi, scilicet Sanctorum solemnitates, et ho- 
Spitum adventus ; de quibus Regula Cujusdam ad vir- 
giues(Cap. 10) : « Potus vero, si sicer:c liquoris, id est 
cervisiw, mensura solita tribuatur ; si voluntas abba- 
issa» fue:it, si labor, vel festus dies, vel bospitis adven- 
lus pia precatio exagitaverit, vini potio augeuda est.» 

In arbitrio. prioris consistat.] Id est abbatis; nam 
« prior. przepositus, ac decanus, sive etiam cellerarius 
hon pos-unt in. aliquo. supra Regulam dispensare , 
put aliquid aliud agere, nisi quautum corceditur eis 
ab abbate, » inquit Boherius. Ex lioc au'ein loco pa- 


(tet heminam non ita amplam esse mensuram ac v»- (C 


luerunt. nounnlli : qux si tanta esset, nunquam. ne- 
€63*e foret aliqvid illi superaddere. 

Conjiiderans in omnibus ne subrepat satieteg. aut 
ebrieias.] Ex hoc econtra constat beminain uon adeo 
fuisse brevem, ut docent alii ; alioquin non e-set cur 
timeretur satietas et ebrietas. Porro sanctus Ferreolus 
ebrium monachum triginta d.ebus a vini potione sus- 
pendit, 

Licet legamus vinum omnino monachorum non ess».] 
iUbinam lioc legerit sanctus. Benedictus inquirunt 
,comuientatores. Sinaragdus, Petrus Diaconus et Tu«- 
recreumta existimant hoc a quodam antiquorum Pa- 
Uum. prolaium esse, a quo dictum referunt : « Caro 
iet Yinum , sive potus in quo sit ebrietas refutanda 
δύῃ! à monachis, uec suscipienda, quibus pro Christo 
erücifixus est mundus et ipsi mundo (Cap. 11). » At 
quisnam sit ille antiquus Patrum non explicant. In 
ltezula. Cujusdam ad monachos i4 expressis verhis 
continetur. Verum auctor. illius Regulie sancto. De- 
nedicio posterior videtur. Bolherius in. priino. coi 

wentario : « Ego, inquit, in Vitis Patrum legi quod 
quidam. narraverunt abbati. Pastori de quodam | ino- 
nacho, quia non bibebat vinum ; quibus ille respondit, 
quia vinum omnino monachorum non est. » Siuiliter 
iu secuudo coumentario hoc. dictum refert abbati 
Pastori; et insuper ssltem implicite Regulie. sancti 
Pachonii, sancti Basilii, et epistole sancti Hieronyti 
ad t^ustochium, ubi loquens de monachorum absti- 
nentia (Epist. 22) : « De cibo, iuquit, et potu taceo, 
cum ibi eiiam lanzventes mouachi aqua uiantur. fri- 
gia, et coctum aliquid accepisse luxuria sit » Me- 
uardus etiam dictum ascribit a'ibati Pastori, uti nar- 
ratur in lib. iv de Vit. Pat., n. 91, interprete Pe agio. 
Quainvis au ila revera se res halieat dubitaverint noint- 
nulli, eo quod probabile non videatur hunc librum a 
Pelagio. tran-latum fuisse ante annum 537, quo itt 
Palastiua ct Orieute legationci) obibat : quo tempore 


ab alio translatum. sanctus B»nedictus i:lum legere 
potuerat, In. nuper vulgatis a Josnne Cotelerio &an- 
ctorum Patrum sententiis reperio abbatem Xoium 
cuidain fratri aliquando dixisse : « Vinum ad Mona- 
chos non pertinet seeundum Deum viventes (Tom. I 
Mon. eccles. Grec. p. 581). » 

5DA9 Quidquid sit, certe si non leserit sanc'us 
Dene;ictus, potuit saltem in a'iis sauctorum Patrum 
scriptis predictum elfatum vidisse ; in quibus saltem 
implicite lesimus vinum monachorum non esse. [ta 
sanctus Antonius im Regula (Cap. 14) : « Ne commo- 
reris, inquit, in loco, ubi vinum exprimitur, nec 
comedas carnem. omuino. » Sanctus. Pachomius :; 
« Vinum et liquamen ab«que loco ajgrotaniium nui- 
lus a:tingat. » Sanetus Athanasius in vulgato Svntag- 
mate doctine ad imonaclios (Art. 92) : « A vino 
plane et omnino abstine, vel degusta tantuminudo, 
et Creatorew celebra. Qod siautem, ut Timotheus, 
propter multos labores iu morbum incidas, paululum 
vini adhibe. » Sanctis Basilius (fiegul. fus., cap. 19): 
« Aqu.e potus, ut naturalis et necessitati sufficiens, 
omnibus propositus est ; » et alibi (Serm. de Ascesi.): 
Potissiununi debet se monachus a congressione mu- 
lierum abstinere, itemque a vini usu; quia vinum 
et muliere: apostatare faciunt sapientes. » Sanctus 
D »rotheus (Doctr. 19) : « Vinum absque. necessitatis 
causa, vel extra symbolum ue bibas. » 

His concinuut ea 401 de vivendi ratione prisco- 
rum monach: rum nounulli scribunt. Sanctus. Atlia- 
nasius (Ju Vit. S. Anton.): « De carnibus vero et 
vino taceze melius puto quam qu:dquam dicere, 
quando ncc apud plurimos quidem monschorun 
i«tiusmodi sliquid reperiatur. » Sanctus Augustinus 
(Lib. de Mor. eccles. Cath., cap. 51): « Non solum a 
carnibus et vino abstinent pro sufficientia domanda- 
rum libidinum, sed ab eis etiam 408 tanto concita- 
tius ventris et gutturis provocant anpetitum. » Seve- 
rus Sulpicius de discipulis sancti Martini (Lib. 1 de 
Vita S. Martini): « Vinum nemo noverat, nisi quem 
infirinitas coegisset. ». Vide Vitam »aucti Pacliomii, 
num. 50, apud Bulland., 14 Maii. 

Sed his indulgentiores fuerunt Nitrienses mornacli, 
qui, teste Palladio, vino utehautur. Vinum etiam mo- 
nachis permittunt sanctus. Ferreo:us, sanctus Fru- 
ctuosus, et Magister in suis ltegulis; sauctimonialihus 
sanctus Caesarius in ltegul., cap. 98 (Laus. c. 7) : 
infirmis duntaxat sanc.us Leander, io lib. de lusti- 
tutione virginum, cap. 9. In ltegula incerti auctoris 
viuum bis tantum in hebdomada conceditur (Cap. 2), 
ut scilicet « sabbato et. dominica, sicut. cousuetudo 
est, qui volunt, vinum accipiaut. ». Primi eiiam $aun- 
cü Beneuieti abbatis Aniauensis discipuli « viutum 
tantum diebus Dominicis soleinibusque percipie- 
bant (In ejus. Vita, num. 12). » Menateuses. quoque 
monacli dominicis duntaxat diebus vini siugulas po- 
tiones percipiebaut, Non defuere eiiau ex nostris 
qui vinum oniuino non bibereut. Tales fuerunt olim 
Fuldenses monachi, quibus, ut. scribit V. Eigil in 
Vita saneti Starinii, num. 14 (Sec. wu, part. 11), cuim 
sanctus Donifacius « s»cras exposuisset Scripturas, et 
quod nusquam vinum inonacliorum legeret esse, con- 
$eusu omuium decretum est, ut apud. illos uulla 
potio fortis quxe inebriare possit, «ed tenuis Ccrvisia 
biberetur; quod post plures annos crescent- familia 
propter ;egrotos et. iimbecilles, tempore Pippini regis, 
synodali decreto, immutatum 651,» Tales Ludi-far- 
nenses adusque tempora Ceolwlli regis, «i. obiit 
anno 700. «Hoc enim rege jam monacbo facto efli- 
ciente, inquit Simon Duoelmensis (Histor. de. Regib. 
Ang., ad an. 851) , data est Lindisfarniensis Eccle- 
si:w monachis licentia bibendi vinum vel cervisiam, 
550 Ane illud tempus non nisi lac vel aquam bi- 
bere solebant, seeundum antiquam traditionem sancti 
Aidani, primi ejusdem Ecclesie antisutis et mona- 
chi. » Tales in Armorica Laudevenecenses, qui usque, 
ad Ludovici P'ii August eta, SS V SN 


655 


S. P. DENED:CTI 


656 


saneti Benedicti susceperunt, « nesciehant. omnes À dicit : 55 Tl lloc, inquit, secundum indulgentiam, non 


usum vini, » ut scribit auctor Vite. tertie sancti 
Winwaloei, nv»m. 9 (Bolland.. 5 Martii). Tales in 
saltu Botem'co degentes monachi, de quihus in Vita 
sancti Godehardi , num. 14 (Bolland., Maii) : « Ie 
poto, uL omnibus notum'est, nihil prorsus ibi nisi 
sofa aqua habebatur : ipsa etam hospitibus ad sef- 
ficientiam, frairibus ad mensuram dabatur. » Tales 
Syt.ienses, apud quos « vinum ibi nemo noverat, 
nec si etiam gravissimam quisquis aegritudinem pa- 
teretur, » tesiante Peiro Damiani in Vita sancti Vo- 
mualdi (Cap. 64). Tales denique cupiebat esse sanctus 
Wunebaldus, qui eiiam Mongun' ize noluit zdificare 
monasterium, eo quod eo loci esset frequentior vini 
uisus, timens ne relaxaretur inde regularis observan- 
tia (Hist. Gallic. ord. S. B., lib. iv, e. AS). 

Neque vero livc adeo stu. enda. videri debent in 
religiosis, cum non inferiora visa sint aliquando in 
paganis. Germani enim, uL scribit Julius Caesar, 
vinum 4 finibus suis etiain lege delendebant , quod 
imbelles an:mos generare crederetur, Aristoteles 
vinum removet a servis, quod contutiaces eos faciat, 
et liberos insolentes (Arist, econ. lib. 1, c. 1) : «Quare 
apud invltas notiones, in«cuiL, etiam ingenui illo abs- 
tinent, ut Carthaginienses, dum militant. » Mwto 
ergo »03 rubore sulfundere delet quod subdit »anctus 
lienedietus. 

Sed quia notis temporibus id manachis persuad, ri 
non polest.| Quos, ut ait sanctus Ferreolus, latere 
non peterit. id. quod Apos: olus Timoihe» scribit di- 
cens : Vino modico utere propter s:omachum (uum 
el frequentes infirmilates (vas. loc est enim unicuin 
eorum refugium, quibus minus sspit aqua potus. 
Verum, ut ait sanetus. Bernardus (/iegul. cap. 59; 
serm. oU in Cant.) « frustra quidam sibi blandiuntur 
de exemplo Pauli hortantis di-cipulum (on bibere 
aquam, sed inodico uti vino pr. pier stomachum et 
frequentes *uas infirmitates; qui attendere debent, 
primum quidem Apostolum  tiriime sibi ipsi rem 
istiusmodi suadere ; sed nec discipulum aque expo- 
scere sibi. Deinde non moenaclo hoc intimari, sed 
ep'scopo, cujus vita rener:? adhuc et nascenti. eccle- 
si pernecessaria e-set, "mo:heus hic erat : da 
mihi alterum Timotheum, et ego cibo eum, si vis, 
etiam auro, et poto balsamo. » Et Petrus Damiani 
(Lib. vi, epist. 25) : « Ad liec respondet. languidus 
noster : Sed Apostolus, inquit, suo discipulo pracipit 
dicens : « Noli adhuc aquam bibere, sed modico utere 
viuo propter stomachum ei frequentes infirmitates tuas.» 
Utinam, frater, sic memoriter teneremus reliquas 
βαρ Seriptur:s. sententias, qua jejunium priedi- 
cant, sicut. lianc. unam, qus rigorem abstinentiae 
ex discretione relaxat : quare ΠΟΙ sie reminiscimur 
quod idem Paulus alibi dicit : Nolite inebriari vino, 
in quo est luzuria..... Sed et istud Pauli quod mihi 
iam libenter objicis, et alia huie similia. qua d.scre- 
tionis arie przcipiat ipse alibi manifestat, cuin 


B 


secundum imperium dico, etc. » Et ant«a invehens ἰδ 
eos qui ne vino abstincant, :wyritudiais molesti «s 
prietendunt : « At. forsan inquies, doleo caput, lan- 
gue stomachum. {Ππ0Ὸ sunt emplastra mollium, h:ce 
palliatio carnaliter vivenium monachorum. Satis 
muacra haec cernitur excusatio, cum agrotos et aqva 
refoveat, e! vinum frequenter occidat. N .nquid non 
precursor Domni aliquando zgrotus. elauguit, qui 
vinum et siceram. nouquam Libit ? Nunquid Jacobus 
Alph:i medicos qusisse 'egitur, qni i-tos liquores 
ex ute o matris ignorasse perh.h:tur?. vero. ut a 
S:culi origine r. petamus , mundus hic usque. ad 
sezcentes mum terium Noe an:tim prorsus vinum 
ignorasse cognoscitur. euim per tot curricula tempo- 
rum obiisse qui lem. sed nullus hominum zgrotasse 
legatur. » Vide ibidem egregium prosepoporiam, in 
qua aquam inducit loquentem, et deliest0s nitnis mo- 
nachos inerepantem atque suas egregias dotes atque 
utilitates referentem. . 

Quia vinum apostatare [acit etiam sapientes.] Eodeia 
mfido loquitur sanctus Dasilius in s*rmone de As: esi, 
Quanam vero ratione id fiat, explicat Smaragdus bis 
verbis : « Ápostatare dicitur a via ju-titize recedere, 
a lide trarsgreji, retroire, vel a hono pr:evaricari., 
Ver.m quamodo vinum apostatare face ái sapientes 
diligenter atiende : Noe enim sapiers, sanctus et 
antiquissimus vir, quem tantze moles aquarum. nos 
vicerant, a medico vino devictus est, et ah ebrietate 
dormiens nudatus. Patriarcham vero Lot) vinum 
apostatare fecit, quando contra naturam in filiabus 
suis impudenter se commiscuit. 5i ergo sanctis et 
magnificis viris vini ebriet:s non pepercit, quanto 
magis exiguum atque infirmum mon:ehum supera- 
bii? » Recte omnino sanctus Hieronymus (Epist. 2): 
« Quod si absque vino ardeo adolescentia, et in 
flani;or calore *avguinis , et st culenio. validoque 
sui corpore, Ll ben er carebo poculo in quo suspicio 
veneni est. » 

Ubi autem loci necessitas exposct. ut nee suprascri- 
pta mensura inveniri possit.] Lovi necessitas duobus 
lic modis intellizi porest : 4* si monsster um in his 
fitum sit regionibus iu quibus viuum non nascitur ; 
9? si nulle sint rionasterio viuesx , et tanta sit ejus 
paupertas, ut couunode emi nou pos-it. lta fere 
[ioherius. 

Aut multo minus, aut ez toto nihil.] 5i tant'lla erat 
hemina vini, ut vult. dissertator, quomodo multo 
minus reperiri posset ἢ 

Denedic.nt. Denm qui ibi habitant, e! nou murmu- 
ren'.] « Si quis enim murmuraver:t ob eibutn, inquit 
S. l'asilius, obuoxius est judicio eorum, «ur inur- 
τυ γα ογ in. deser!o. » Ex hoc porro loco uon 
ta'e infertur S. P. Benedictum non uai Cassinensi 
cenobio fRegulam scripsis-e, sed toti mundo pro- 
iulgandam spiritu prophetico praviderat. — Vide 
liaeften., lib. wu, tract. 6, disq. ὃ. 


————— —nÁ «---. ς--- τς UD 


CAPUT XLI. 


Quibus horis oporteat * reficere fratres ^. 


05 ΦΑ sancto Pascha usque ad Pentecosten, ad sex- Ὁ quarta et sexta feria jejunent usque ad non: : reli- 


tam reficiant fra:res, et ad seram * cenen!. A Pen- 
tecoste 4 autem tola sestate (si labores agrorum non 
babent monachi, aut nimielas aestatis non perturbat) 


'*. AL, oportet. 
b Oxon., Flor. et quidam alii omittunt fratres. 
* Conc., Flor., seza 


quis vero diebus ad sextam praudeant. Quz praudii 
sexta, si opera * in agris habuerint, aut aestatis fer- 
vor minus fuerit, continuanda erit, et in abbatis sit 


4 Flor., llild., Conch., Lyr., Paris. 1, e lene 
costen. 
4 ylior., operas. 


657 


REGULA COMMENTATA. CAP, XLI. 


6:8 
£. 
Ld 


providentia; et sie omnia temperet atque disponat, A ciant. [psa tamen vespera sic agatur, ut lumine * lu- 


qualiter et anim: salventur, et quod faciunt fratres, 
absque justa * murmuratione faciant. 

Ab idihus autem Septembris usque ad caput 5 Qua- 
dragesima, ad nonam semper reficiant. In Quadra- 
gesiima * vero usque ad Pascha 4 ad vesperam refi- 


* Oxon. deest justa. 

b Cassin., usque caput, 

€ Oxon., a Quadragesima. 
4 AI., in Puscha. 


cerne non indigeant reficientes ; sed lace adhuc diei 
omnia consumentur f. Sed et omni tempore, sive 
coen:e € sive refectionis hora sic temperetur, ut cum 
luce ^ fiant omnia. 


* Flor., Conch. et quidam Cassin., lumen 

t flild., consumantur. 

€ Cassin., sive prandii, sive caue re[ecríonis. 
b Flor., luce. 


COMMENT ARIUS. 
lTactenus de mensura cibi et potus S. P. Benedi- B hanc jejunii legew tulerat: « ἃ sancto Pascha usque 


11$. Sed quia οἱηπία tempas habent, et inter alias 
vit recte instituend:e rationes, una ex precipui« 
illa est, qua sua singulis assignantar momenta : de 
refectione postquam dicit sanctus Pater, statim sub- 
[ὑεῖ quihus horis oporteat reficere (ratres. Ubi sic 

oras refeciionis disponit, αἱ etiam jejuniorum tem- 
pora determinet ; quibus nimirum servanda, quibusve 
solvenda. Qua de re quenim fuerit veterum mona- 
chorum praxis, ex eorum regulis sliisque scriptis, 
priusquam ejus textum attingamus, ante referre du- 
xiwus alicujus operae pretium. 

$53 Inprimis Regula saneti Antonii hzec habet 
(Nun. 2) : « Jejuna usque ad nonam singulis diebus, 
excepto sabbato eti dominico die. Adveniente vero 
Bona, ne adeas cellam cujusquam fratrum, et cum 
sederis ad coinedendum, ora prius, tum comede.» 

Hegu!a sanctorum Patrum. Serapionis, Macarii , 
Pl'apinutii, et alterius Macarii (Cap. 9) : « Debet ergo 
iste ordo teneri. fratres, ut nullo die ni-i hora nona 
reficiant fratres in monasterio, excepta dominica die 
et quinquagesima die l'entecostes. » 

Paulo severior erat monachorum sub sancto Eu- 
sebio abb.te montis Coryphes in. Syria. s:eculo iv, 
viventium continentia : hic enim, ut legimus in ejus 
Vita, num. 7 (Bolland., 25 Januar.), « cibum capiebat 
tertio et quarto quoque die. lis autem qui secum 
babi*abant, jubebat vesci alternis diebus.» 

Austerior adhue monachorum in monte Sia de 
quibus S. Nilus (Histor. eedis SS. Pai. in. Sina): 
« Alli quidem cibum capiunt in die "ominico, tutos 
septem dies jejuni permanentes. Alii vero tempus 
dimidiaut, his in. hebdomada alimenta :reecordautes. 
Alii vero post unam diem.» ᾿ 

Sed multo remissior apud Gallos; quibus ista per 
annui jejunia concilium Turonicum n assignat (Can. 
48) : « De jejuniis antiqua a monachis instituta con- 
serventur, ut de Pascha usque ad Quinquagesimam, 
exceptis Rogationihits, omni die prandium (raiwibus 
praeparetur. Post Quinquagesimam tota hebdomada 
exacte jejunent.. Postea usque ad calendas Augusti 
ter in. hebdomada | jejuneut, secunda, et quarta, et 
sexta feria, exceptis his qui aliqua infirmitate con. 
stricli sunt. In. Augusto, quia quotidie nvssae sau- 
ctorum suut, prandium liabeant, [n Septembri toto, 
et Octobri, et Novembri, sicut dictum est, ter. iu 
septimana. In Decembri usque ad N»talem Domini 
omni die jejunent. Et quia inter Naialem. Dowini et 
Epipbaniam omni die festiviates sunt, itemque 
prandebunut. Excipitur triduum, quod ad caleaunduim 
genulium consuetudinem Patres nostri. statnerunt 
privatas in caleudis Jauuarii fleri. litaniss, ut in 
ecclesiis psallatur, et hora octava in calendis ipsius 
Circumcisionis missa Deo propitio cle retur. Post 
Epiphaniam vero usque ad Quadragesima ter iu 
septimana jejunent.» 

Aliquibus aute przdie'um concilium annis, san- 
cetus Cesarius in Regula al ionachos (Cup. 22), 


ad mensem Septembrem, quaria et seria tantuin 
jejunandum. A mense Septembri usque ad Domini 
Natale, quotidie jejunandum. Iterum ante duas heb- 
domadas ante Quadragesimam, quotidie jejunandum, 
excepta dominica, in qua non licet penitus jejunare 
propter Resurrectionem Domini : Si quis jejunaverit 
die dominico peccat. A Domini Natale usque ante duas 
hebdomadas de Quadragesima, secunda, quarta, et 
sexta ; inde postea usque ad Pascha, omni «ie jeju- 
n:ndum, absque die dominice : qui die dominica 
jejunat peccat. Missus vero iu jejunio tres; in pran- 
dio vero et in cena due tantum preparentur. in 
prandio» binas b beres et in cona accipiant; et iu 
Jejunio teruas. » Et in. Regula ad sanctimoniales in 
recapitulatioue : 55/4 « Jejunium a Pentecoste us- 
que ad ealendas Septembris quomodo virtutem et 
possibilitatem viderit mater monasterii, sic siudeat 
tem erare. A calendis Septembris usque ad calendas 
Noveinbiis, secunda, quarta, et sexta ferio jejunan- 
dim. est, A calendis voro Novembris usque ad Na- 
tatem. Domini, exceptis festivitatibus vel sabbato, 
omnihus diebus jejunari oportet. Aute. Epiphaniam 
jejuaudum septein dicbus. Ab Epipbania vero usque 
ad hehdomadam Quadragesimr, secuuda, quarta, et 
sevta feria jejunandum est, à 

la ordiue convivii, quem sux sanctus Aurelianus 
Regulz subjunxit, bxc lezuntur : « Jejunium vero a 
calendis Septembris usque calendas Octobris *, ε6- 
cunda, quarta, et sesta. feria jojunaudum e.t. A ca- 
leudis Novembribus usque Domini Natale, quotidie 
jejunandum est, absque sabbato et dominica. Ab 
Epiphania vero u*q: e l'asclia, quotidie jejumandum 
ert, absque majoribus festivitatibus, sabbato, et da- 
εἰς. Post Pascha vero usque l'entecosten, sexta. 
[eria tantum jejunandum est. Post Pentecosten mens : 
Junio, Julio, et Augusto, in potestate abbatis sii. ue 
jejunio aut. prandio, δία vider.t. possibilem τὰ" 
trum , ita studeat temperare. » 

Bievius sanctus Columbanus (Cap. 5) : « Quotidie 


D jejunandum est, sicut quotidie o'andum est.» 


Hanc legem ita moderatur Regula Tarnatensis 
(Cap. 9) : « Quando messes et vindem'a colliguntur, 
bis in die, id est hora sexta οἱ duodecima refectio- 
nem accipiant. Quaita vero vel &exta (γί ita mo- 
derari opera debent, ut, si lieri potest, sta:uta je- 
junia non ornittant ; sed universa, prout utilitas aut 
labor exegerit, ita senioris judicio disponantur.» 

ltegula saucti [sidori jejunia quatur in. classes 
disp nit h c modo: « Jejurioeiu.in autem hes. dics 
potissimum veteres. elegeruut. Primum jejunium 
Quadragesima quotidianum , iu qua major abstiaen- 
Lie observantia manebit iu monachis; quoniam uon 
Suluu a praudiis, sed etiam a vino et ab oleu absti- 
netur. Secuudum jejunium interdiauum post Pen- 
tecos:ea alia die inchoatum usque ad zquinoctium 
3autumnale protenditur, ternis scilicet diehus per 
singulas hebdomadas, propter ται να! solis, ardo - 


* Forte Novembris, μι iw egula ad virg. ct iu Concord. Iegul., cay. $0, $ 6. 


659 


S. P. üENEDICTI 


660 


rem. Teriium sequitur. quotidianum jejmnium 80 A clericorum jejnnare cupiunt, non sunt. prohibendi ; 


octavo decimo calendas Octobris usque ad Natale 
Donmivoicum, in quo quotidiana jejunta nequaquam 
FOolvuutur. Quartum item quotidianum jejunium post 
diem Cireumcisionis exoritur, peragiturque usque 
ad solemnia Pasch v. » 

fiegula S. Fructnosi episcopi ita habet (Cap. 18) : 
« Jejuniis ista. oportet tempora observare. A Pascha 
usque ad Pentecosten reficiendum ad sextam. et 
monophagia, id est censervanda per diem. A Pen- 
tecoste usque ad octavum decinimn calendasOctobris 
jn'erdiana jejunia retinenda sunt, excepto una Qua- 
ylragesima, qua festivitatem sanctorum Justi et Pa- 
$toris prx cedit, sollicite conservanda est, ii qua 
usque ad nonam quotidie jejuuandum est, et vino 
penitus abstinendum : *ervanda. tamen sbbati 555 
discretio est, ut cum hos gravi labore perspexerit 
onerari ad. refectionem singul.s portiones * tribuat. 
Ab octavo decimo calendas Octobris usque ad Pascha 
sollicite jcjunandum est, et in Quadragesima vino et 
olco penitus abstinendum.» 

f'egula Cujusdam ad. mouzchos (Cap. 11) perpe- 
tim  praxscribit jejunium : e In abstinentia, inquit, 
ciborum enam regulam observari oportet. ab onini- 
hus fratribus, prster senes et infirmos, *ive intan- 
tes ; et una mensura sit in omnibus, id est ab hora 
noua usque ad horam alteram a cibis temperandum 
est, nec ante. sive post. mensam , qux commuuiter 
ad cenam fratribus apponitur, aliquid ori indulgen- 
dum e:t, nisi infirmitas, sive differentia aetatis, sive 
corporis Δα! ἃ ceegerit. » 

ltegula vero Magistri (Cap. 298): « Omni tempore, 
ait, in septimana duobus diebus ad sextam reficere 
debent, hoc est. quinta feria. et. dominica : ceteris 
aliis in septimana diebus ad nonam horam reficere 
oportet. Nam ecubescamuis nos, qui sumus spirita- 
- les, fugere hora nona jejun um, cum vetusta con- 
suetudo antiquitus cognoscitur prandia ignorasse. 
Nam ideo ad nonam horam universis diebus consti- 


quia et Antonius, et Paulus, cxterique Patres 8» 
üiqui eliam in his diebus 556 in erémo leguntur 
abstinuisse, neque solvisse abstinent:am , nisi tantam 
die dominico. À Pentecoste autem usque ad. calen- 
das Octobris, si quaria et sexta feria fuerit, sicut 
sanctus ait Apollonius, 10n est solvendum jejunium. 
Sed οἱ sabbati dies apostolis sanctisque Patribus 
jejunio consecrati habentur : sccuuda »utem, et 
tertia, et quinta feria, si placuerit, ad sextam refi- 
ciendum ; sin antem ad horam nonam protelaudum. 
Α ca'endis Octobris usque in Pascha. excepto die- 
bus festis usque ad vesperam est refectio prolon- 
ganda.» 

Regula sancti Donati virginibus ista jejunia proe 
scribit (Cap. 76) : « A sancto Paselia usque ad. Pen- 
tecosten ad sextam reficiaut sorores, et ad seram 
cenent. A Pentecoste autem tota state si labores 
manuum graves non fuerint, aut nimius. fervor zs- 
tatis non perturbat, quarta οἱ sexta. feria jejuneut 
usque ad horam nonam; reliquis diebus ad sextam 
prandeant, 41:8 mensura prandii in abba:i-s» sit 
providentia et arbitrio, et sic omnia temperet atque 
disponat, qualiter animae salventur et quod  faeiunt 
sorores absque ulla murmuratione faciant. A calea- 
dis autem Februarii '* usque ad calendas Novembris, 
secunda, quarta et sexta jejunandum est. A calen- 
dis autem Novembris usque ad Natalem: Doinini , 
exceptis festivitatibus, omnibus diebus jejunare opor- 
tet, À savcta. vero. Epipliania usque ad. caput Qua- 
dragesimie quarta οἱ sexta feria jejunandum est, A 
Quadragesima vero usque in S. Pa-clia ad vesperam 
reficiant. 1psa tamen vespera sic agatur ut. lumine 
lucernze non indigeant reficientes, sed luce adhuc 
dici omnia consumtumentur, » 

Regula. Cujusdam ad. virgines toto Paschali tem- 
pore duplicem ad sextam et ad seram refectionem 
permittit : « A Pentecoste vero, inquit (Cap. 11), si 
gravis labor non exigat, aut hospitum non cogat 


tuta sunt «olvi jejunia, ut sit aliquid prolixius, quod C adventus, usque ad Quad-agesima inchoatiouem δά 


Quadragesimz diebus addatur, id est usque ad ve- 
$peram, hoe est post lucernariam. A Sexagesima 
vero quarià, sexia, et sabliato, post. lucernariai 
semper reliciant : aliis vero. diebus usque ad Qua- 
dragesimam ad nonam reficiant, nt quod dominice 
Quadiagesim:ie ée quadragzinta jejuniis. subtraliunt 
quarta, sexta, et sabhato, a. Sexagesiina in jejuniis 
usque ad vesperam continualis restituant, ul. qua- 
draginta in numero jejunia compleantnr, » 

Regula solitariorum (Cap. 42) : « Ab octavis Pa- 
scli»* usque ad Pentecosten. his in die reliciant. flis 
eryo diebus quarla et sexta. feria usque ad. nonam 
jejunent, quia. sicut equis frena sunt. imponenda , 
ita corpora nostra. jejuniis sunt. infrenanda. A l'en- 
fecoste. usque. ad. calendas. Septembris quarta, et 
sex!a, septimaaue feria. jejunent usque ad. nonam : 
reliquis vero. diebus ad sextam relficiant, et ad ve- 
spera caoenent, A calendis autem Septembris usque 
ad eaput Quadragesim:e ad nonam semper reficiant, 
nis! lorie. quis voluerit jejunium üsque ad ve-veram 
protelare. Ji. Quadragesima vero usque ad. Pascha 
4d vesperam refieinnt.... Proteres. quoque si qnis 
volueit omni tempore jejunare, exceptis dominicis 
et 4liarum festivititum diebus, non. prohiheatur ei ; 
iia sic faciebant sancti Patres nostri Antonius, et 
Uenedictus, nec non Macarius, et cxteri alii.» 

Sanctorum etin in servaudis jejuniis exemp!a 
nobis proponit Pegula ms. incerti auctoris (Car. 5, 
in ms. bibliot". regne διδεῖ}: « A S. Pasclia usque 
ad Pentecosten, inquit, sieut ait sanctus Benedictus, 
ad sextam reficiendum est, et ad seram coemardum, 
De liis autem diehtis sanctis Isidorus. in. lib:o Oiti- 
corum ait: Post Pascha. autein usque. ad. l'enteco- 
sien, lie b triditio. ecclesiasiiea abstinenti.e rigorem 
prandi-s 1elaxaverit, tamen si qui monachorum: vel 


* n (0... lie; cap. 50, & ἢ, legitur poiicnes. 


nonam, id est semel reficient, exceptis magnarum 
solemniatum eventibus, aut si labor grandis exe- 
gerit, «t duabus reficiant. vicibus. Ah. inclivatione 
Quadr»ge-sim:e usque ad saeratissimam solemnita!em 
Pasch:, exceptis dominicis diebus, ad vesperam 
reficiendum est, ut ante. noctis inchioationeus cum 
statione lucis refectionis impleatur hora.» 

In ttegula etia. sancti Stephani ordinis Grandi- 
montensis institutoris hzec lego (Cap. 57) : « A sau- 
cto Pascha usque ad EKxaltationem sancta Crucis 
bis in die, primo videlicet p: δῖ sextam, et secundo 
post vesperas refectionem vobis sumere disponimus, 
exceptis jejuniis in hujus temporis spatio coustitu- 
tis. Verum ab. Exaltatione «aucti: Crucis usqne ad 
Pascha vobis jejunare precipimus, exceptis diebus 
dominicis, et die natali Domini. Rursus autem ἃ 
przdicto festo verte Crucis usque ad initium Qua-. 
dragesim3e post 9, οἱ exinde usque ad Resuriecuo- 


p Hein dominicam. post vesperas cibum sumere vobis 


statuimus. [tem 4. fe-tivitite Omnium Sanctorum 
usque ad Nativitatem dominicam , et a Septuagesima 
usque ad Pa-cha, cibo quiulragesimali tanium. v. lus 
uti precipimus; cwleris vero temporibus ovis et 
caseis quandoque vesci vobis permittimus. » 

557 Uenique διλιι ἃ Guigonis hsec. decernunt 
(Cap. 33) : « *ecunda, quarta, sex!aque feria. pane 
et aqua, et sale, si cui placet, coutenti sumus. Ter- 
tia, quinta, et sabbato legumina vel al.quid  bujus- 
modi ipsi nobis coquimus, a coquinario vinum δες» 
pimus, et quinta feria caseum vel aliquid cibi lautige 
ris accipiente:. Ab idibu- Septembris usque ad. l'a4 
Scha, exceptis solem. itatilius, non: nisi semel in die 
mandueaumus. A Pascla autein. osque ad praedicium 
termi um tertia et quinta leria; nee non et. sabbate 
iterato reliciius. » Ab. liac seveiitate paulo defe- 


ὁ Lcae Septembris. 


REGULA COMMENTATA. CAP. XLI. 


(61 


ciunt antiqma Carthusiensium Statuta, in quibus hec A dies duodecim Theophaniorum oleo et obsonio et mo- 


leguntur (Part. n, cap. 14): « Natalis Domini, Ascen- 
sionis, Pentecostes, saucti Joannis, apostolorum Pe- 
tri et Pauli, Assumptionis D, Mariz, Omnium San- 
etorum vigilias ex antiqua. consnetudine in pane et 
aqua facimus, nisi veniant in festis duodecirn lectio- 
nutn. Sed et quando priedictze vigili occurrunt. in 
dominica, in sabbatoipsa abstinentia fit.... In vigiliis 
antein beatorum — Jacohi, Laurentii, DBartholoimzi, 
Mauhzi, Simonis et Judzx, et Andrez, semel quidem 
reficimus. Secunda, quarta, et sexta feria, pane, el 
3qu2, et sale, si cui placet, ex antiqua consuetudine 
€ontenti sumus. Quod quia nostris tenporibus quasi 
in disgnetudinem abiit, volumus ut ad minus unam in 
septimava abstinentiam omnes monachi faciant, quos 
infirinitas, aut senectus, aut debilitas non excusat, vel 
3lia causa qu: priori rationabilis esse videatur. Nec 
tamen propter lioc antiquam consuetudinem de fa- 
ciendis abstinentiis irritamus..... Ab Exaltatione 
faueize Crucis usque ad Pascha non nisi :emel in die 
mandueamus, exceptis usque ad Quinquagesimam 
festis capituli, et die suscepiionis novi prioris, et die 
sepulturz fratrum nostrorum. Et hoc. inviolabiliter 
ehservetur, exceptis infirmis et valetudinariis, deli- 
libus, senibus, et minutis. Alias verosi prior frege- 
rit vel fecerit frangi, sit extra sedem suam in ccelte- 
82 per quadraginta dies. EL si vicarius idem fecerit, 
sit novitius per quadraginta dies. A Pascha usque 
ad festum Exaltationis tertia, et quinta feria, nec 
non et sabbato, exceptis pr:icipois jejuniis, iterato re- 
ficimus; in quo spatio jejunia sccundze et. quartae 
feri: non dimittantur oinn'no. » 

Tandein ex primis sancti Stepliani abhatis Ohazi- 
nensis discipulis (/n ejus Vit. lib. 1, num. 15, tom. 
JV Miscell. Duluz.) : « Nullus nisi in. die dominico 
jejunium solvere Làm aestate quam. lieme przsuime- 
bat, nisi aut juvenili z2tate, aut gravi iufirmitate de- 
tinerelnr. » 

His adjiciendum reor antiquum fragmentum de 


B 


Grxcorum jejunio, qnod ex ms. codice bibliotheeze C 


Colbertinze num. 6041 eruit et in Latinum transtulit 
nuster Jacobus Loppin, prout sequitur : « Ordo ex 
divinis et sacris canonibus atque etiam ex typicis 
sanctorum et Deiferorum Patrum excerptus ad eos 
qui vitam Deo gratau degere cupiunt. Incipiendum 
est a splendida et prima dominica Paschatis omui 
cibo vesci per totam novam hebdomadam. À secunda 
autem die antipaschatis, id est secunde post Pascha 
hebdomadisusque ad Omnes Sanctos, quarta et sexta 
die pisces manducent seculares : wonachi vero oleum. 
ldem similiter pristandum est die quarta mesopente- 
€os!es, id. est quarim 5568 post Pascha h'ebdoimadir., 
ler hebilomadam porro sanctiSpiritus vivendutn est, 
ΜΙ in hebdomada uoa, sive Paschatis, At a die 86- 
cuuda Omuimn Sanctorum, in qua. sanctorum apo- 
stolormm jejunium ordimur, jejunium servamus se- 
eunda, quarta, et sexta die, siccisque vescimur nona 
hora. Alias vero dus dies, terliam | et quintam nos 
monachi vescimur olco, et saeculares piscibus ; ob- 
sonio vero sab'ato οἱ dominica, Sic enim declaratum 
est de ejusmodi jejunio. Eamdem quoque legem ob- 
servamus in jejunio. mensis Augusti atque Christi 
Nativitatis. Verum in solemnitate principum aposSto- 
lorui Petri et Pauli, siqu.dem quarta. vel sexta. die 
acciderit, nec caseo, vel oleo, aut obsonio vescimur, 
ut et in festo duoiecim apostolorum, si. «quarta. vel 
gexia die contigerit, Idemque servandum est in san- 
ciorum insignium memoriis. lu solis vero. dominicis 
festis jejunium solvimus, quovis die accierint ; oleo 
que et piscibus his diebus vesciimur. Si autein vigiliae 

ativitatis Christi et luminum, id est. &piphaukv, 
quarià οἱ sexta. die. occurrerint ; post comple:au 
liurgiam vino tautum et. coctis cibis absque. oleo 
Veliciinur. Sed si Fonte salibato et dominica venerint, 
post Chiysostomi liturgiam, actidota. 1antui et vi- 
pun ]sumitmus, atque ità ad. vesperarum finem. per- 
i. ancmus ; deinde piriecte. τε. Gietecum per 


nachi et scculares vescimur. ltem etiam agimus 
hebdomada prxcedente dominicsm — carnis privii, 
atque etiam liebdomada casei dieta. Si quis tamen 
caseum comederit, nou peccabit. At in. magna Qua- 
dragesima singulis ejus hebdomadis siccis vescimur, 
sabbatisque tantum et dominicis oleoet vino utimur. 
Obsenium autem non comedimus nisi die Annuntia - 
tionis, si extra magnain helidomadam acciderit. Sed 
in fine mazni sabbati post liturgiam refecti, vinum 
quoque bibimns, et nibilpriterea. Si quis vero vel 
episcopus, vel presbyter, vel diaconus, vel subdia- 
Conus, aut lector, aut aliquis (delis oleo et obsonio 
vescitur feris quarià. el sexia totius anni, exceptis 
videlicet dominicis festis, extra infirmita em : si 
clericus fuerit, deponatur; sí laicus, excommunice- 
tür, ut trangressor divin: legis. Atque hxc quidem 
Scripta sunt ad eos qui sana et firma sinit. valetudi- 
ne. Quod autein speciat ad eos qui. infirmi sunt, ct 
fame ob penuriam cruciantur ; si etiam in ista magna 
Quadragesima, pcr totam Quadragesimam pisces quo- 
tidie comederint ; Dominus ipsis condonabit in prase- 
senti et in tuturo Seculo, Amen, » Sed de alioruu 
jejuniis satis. Nuuc de nostris. 

A sancto Pascha usque ad Pentecosten. ld est usque. 
ad octavam Pentecosten, uti explicat Hildemaraus. 

Ad sextam reficiant (ratres.] An. inchoantem. aut 
absolutam expendendum erit ad cap. 48. Interim bic 
notare sufficiat C'uniacenses ita prandii tempus dis- 
posuisse, ut eo peracto, tunc primum esset. media 
dies, ex Udalrico, lib. », cap. 48. Dunstanus vero prz- 
s ribit ut mediante hora quinta cantetur sexia, de- 
linc manibus lotis adeant mensam. 

559 Anie predictam vero sext»m horam non 
videuias Sauctum Beued:ctum, aut quemquam  aliutu. 
mouachorum magistrum aliquid. cibi fratribus suis, 
Saltem ommbus, przgustanduim concessisse; 2101- 
nuili quidem ad nonam aut vesperam refectionem 
d »tulerunt ; at qui sextam praveniret invenimus ne- 
minem : una e&t Vita S. Sainsouis (Sac. 1 Bened.), in 
cujus uum. 16 bzclego : « Consuetudo erat iu liujus 
monasterii lege, herbas hortiuas per poculum. aid 
sanitatem convenientes fricare, ac. sinzuils frairibus 
ju suis vasculis scyphunculo non grandi ad sanitatem 
p.rticulatim dividere, ut quando de tertia celebranda 
veniebant, paratum jam poculum  hortinis mixtuti. 
herbis reperirent. » Ante hanc autem tertiam hora, 
ut id etiam obiter observem, quidquaw cibi przgit- 
stare religio Britanuis erat, ut patet ex Beda in Vita 
sancti Cutliberii, ete» Vita saucii Gutblaci auacho- 
ret:e, στη. 99, s:ec. ni Dened. 

Ft ad seram cenent.] Scilicet vespere, Nullnm ergo 
S. P. Denedictus toto. tempore. l'aschali. pr:escribit 
jrjuniun, idque. juxia. antiquum. Eccle-be. morem, 
quo a Pascha ad Pentecosten, ob reverentiam. domi 
nice Resurrectionis, jejunium solvebotur, ut. videra 
est apud Tertulliauum, lib. de Corona militis; san- 
cium Epiphanium, in Compend, doct. Eccles.; ἃ 
Augusünum epist. 52; Regulam Magistri, c. 23; 


D jiaymonein Halberstatensem, lib. 1 de Varict., cap. 


44. Quae consuetudo pariter apud monachos commu- 
niter viguit, ut patet ex Cassiauo, lib. i de Noctc. θεῖε, 
cop. 15, et. coll. 21, eap. 2U; sancto, lHlieronyto, 
praefat, ad Regulam sauicti Pachonui, et sancto Joanue 
C imaco, grad. 14 : quamvis non defuerint qui haue 
legem incunctanter violare uou dubitarint. Et certe 
vidimus supra sanctum Aurelianum hoc teiupure feria 
sexta jejunium prescribentem ; sanctum — Caesariium 
et [iegulam solitariorum feria quarta. et sexta; he- 
gulain Magistri excepiis dominica et feria quinta, die- 
bus omnibus; Begulas saneti Antonii, sanctorum 
Serapionis, Macarn, Paphnutii, e& alterius. Macarii, 
saucti Columbaui, Tarnateunsis monasterii, οἱ Cujus- 
dam ad monachos, singulis diebus, uisi foite dotinuica 
tantum. Sed. et Peirus Damiani agens de ordi e ere- 
mitaruu Fontis Avellaui, ia. habet. (Ow. NV -- 
« Aboctavis domas WesytveXMnw 3 SNR δὰ NEN 


664 


S. P. DENEDICTI 


sanetze l'entecostes, quatuor des. ner. behdomadam A, bus, nec noa et Judaica concuetado fuit, sicut Pha. 


jejunatis propter dominicum vero diem, de cujus re- 
verentia nullus. addubitat, tertia et quiuta feria. bis 
in d'e reficitia. lllo enim tempore, ut nostis, nu 
prohibeutur i:0nachi 2uctoritate sacrorum canomuim 
Jejunare, » Praeterea antiqua consuetudo fuit in Ro- 
gationibus jejunare, ut patet ex. concilio Turon. t, 
can. 48, et ex llildemaro in buuc locum, et ex his 

us retulimus iulib. ni de Antiquis monachorum 

itibus, cap. 19. 

A Pentecoste autem. tota cestate, si labores agrorum 
non habent monachi, aut nimietas c'statis non. pertur- 
bat, quartu ed sexta. (eria. jejunenl uaque αὐ nonam.) 
Quaite ei sexte ferie jejunium retinuit eiiam a'state 
sanctus Benedictus, utpoteabapostelis traditum 560 
de quo canon 68 apostolorum : « Si quis episcopus, 
&ut preshy'er. aut diaconus, aut lector, aut cantor, 
sacram Quadragesimam Pasch, aut quartam feriam, 
aut Parasceven non jejunaverit, deponi'or : przter- 
quam $i imbecillitate iupediater corporis : sin laicus 
sit, communione privalor. » Clemens in. Constitut. 
apost. (Lib. v, cap. ult.) « Post hebdumadain jejuuii 
iy o/uni quara feria et Parasceve prascipiius voli 
ut jejuuetis. » Sanctus Ignatius (Epist. 4 ad. Phil.) : 
« Quirtis et seziis feriis i»junare non nmeyglizatis, 
ciburuim reliquias pauperibus largientes. » Tertullia- 
uus (Lib. de Jejun.) : « Cur stationibus quartam. et 
sexlam feriam sabbati dicamus, » jejuuia suo. more 
stationes appellaus. Sanctus Clemens. Alexaudrinus 
(Lib. νὰ Som.) : « Novi! tidelis ;euigniata jejuuii 
horum dierum, quarti, iuquaim, et sexti. ». Sanctus 
Petrus patriarclia Alexandrinus : « Nemo reprehen- 
dit nes : bservantes quamiaim feriam οἱ Parasceven, 
i quibus jejunare juxta. traditionem rationaliter 
nobis pra Scriptu.v est. » Sanctus Epiphanius in Sy- 
nopsi : « Quartaetsexta feria in. jejuniis usque ad 
"onam niauere ab apostolis institutum est. » 

Quapropter mium videri baud debet, si. tan'aje- 
junium istiid religione oliservarent veleres mouaelit, 
ut etiam in hospitum adventu il ud violare nef s du- 
cerent, nec nisi pro sunmima uecessitate illud solvere 
priesumjerent : « Absquelegitimis quarte. sextique 
leriz, inquit Cassianus (Lib. v, cop. 24), quocunque 
pergebamus, quotidiaua statio solvebatur. » Et. Sau- 
eius Antonius (Ju fequla, num. 15) : « Ne. frangas 
jejunium feria quaria et sexta, nisi ob gra. em. mor- 
bum. » Saucius. Macarius (An. Πορκία, cap. 99) : 
.* Quarta. et sexta. feria. qui infr'ngunt.. jejunium 
Jud;e aestimantur participes, qui Cliri-tum tradidit. » 
Vulgatus. saucia Atlanasias (Syntagma. Doctr. ad 
mon.): « Jejuninm quart videli: et diei et Parasceves, 
Peutecoste solum et Epiphanis exceptis, uisi. gravi« 
ter decumbas, diligeuter serva. » 


Istius observantize causam. — docet ltuffinius, cum 
sgens de S. Apollonio, h:ec profert. (Lib. 1 4. Vita 
Pats cap. 1) : « Jejunia s*ue legitima, id est quartaet 
sexta feria, monebat non esse solvenda, uisi graudis 
aliqua necessitas fieret ; quia. quarta feria. Ju ins de 
aditione Domini cogitabat, et sexia feria crucifixus 
sit Salvator. Videhitur ergo qui his diebus sine aliqua 
necessitite solvii statuta j. juuia, vel cum tradente 
wadere Salvatorem, vel cum crucihigentibus crucifi- 
gee.« Enlem ratione sanctus. Maglorius. (/n. ejus 
Vita, sec.x Bened.) « in quarta feria et sexta ab om- 
nium Εἰ λον pabu!o exstitit aliends, qum obser- 
vatonem jejunii in quarta feria explevit, eo quod in 
ea sacrilegi et rei facii Jud.ei. sanguineum, ut. aucto- 
rem suum Dominum: morii t'aderent, pactum  sta- 
tuerunt ; sexta autem feria, quia. id. quod de corde 
conceveraut, ipsumceruci alfizentes, in. hac opere 
compleverunt. » Eaimdem etiam rationem. profert 
$anetus Augustinus ad (δι δον scribens, et Εἰ - 
ch: rdu- de 5. Angelo in huuc locum. Verumtamen 
Uidbdenaros adi.se altus bnjus. consuetudinis: origi- 
neu) veperens. : € δος iuquit, eevsuetudo jejinauci 
quarto ΤῊ} et ^e3Ja ferio. srta. est a saecus P^tri- 


ris:eus dicit : Jejuno bis in sabbato. » : 

661 !stud jejunium sub fiuem sxeeuli. septimi ; 
salem a nonnullis, adhuc observabatur, ut patet ex 
Dela in Vita saucti Cuuiberti, cap.5 (Sec. n Den.) : 
« Erat namque sexta sabbati, inquit, qua plerique 
fidelium ob reverentiam domiuicze passionis usque 
ad horam nonam solent protelare jejunium. » Sed et 
idem Beda id laudis tribuit sancto Aidano (Lib. nf 
Hist. cap. 5), quod « ejus exemplis inflrmati tempore 
illo religiosi quique viri ac feminz, consneiu.linem 
fecerunt per totum anuum, excepta remissione quia- 
quagesimaze Paschalis, quaria ei scxta feria jejuui 
ad nonam usque horam protelare. » 


Et tamen adeo religiosum antiquis jejunium propier 
lahores graviores agrorum, nimnosque aestatis calores 
sanctus Bienedicius relaxari permittit, Ex qua indul- 
gentia nata est apud nostros postmodum inlegra ej 
exstinctio : « lloc ramen, inquit Bernardus Cassinen- 


p $is, in dissnetudinem abiit apud mulios, quanquam 


a sanctis Patribus noscatur lic abstinentia habuisse 
originem. » Et revera in autiquis Floriaceusis mona- 
sierii Consuetudinibus liec lego : « In printa quara 
feria post octavam Pentecostes secundum Patris 
nostri praceptuin jejunare debemus... Aliis quartis 
leriis loco jejunii aliquod opus manuum aliquando 
agimus, aut ex Drreepto prioris aliquas preces agi- 
mus. » Et apud Udalricum.(Lib. 1, cap. 89): « Si 
imbecillitas nostra pateretur, dignum csset ctecunduum 
edictum praeceptoris nostri sancti Benedicti, ut post 
octavas Pentecosies statim omui quarta et sexta feria 
jejinium. faceremus. Quod. si non amplius, tnn 
utcunque non omittimus facere iu uno et prima prz- 
dictarum feriarum, in quo post tertiam Silenus, et 
40st sextam dormitorium ascendentes. siniulaniusg 
meridianam potus quam geraiwus ; quia inox pua 
tnr siguum ut in ecclesiam redeamus, facturi nudis 
pedibus processionem. Sane, ut pramissum est, pri- 
inum diem jejunamus, postea in loco jejunii aliquod 
opus manuuin s$2ypius agitur a nobis. » lei nou ia 
absolute definiunt iss, Consuetudinea antiquae Wo- 
mani Sancti Pauli monasterii, quie omnia. abbatis 
discretioni et prudenti. relinquunt, ut si velit « pro» 
p'er pusillanimes vel aerum teinperies, aut δὲ l.bur 
major facius fuerit, » bis in die Iratres reliciaut. 


Sed quod a nostris neglec'um est quartz feri e je- 
junium, illud hactenus wiagna eum religione obser- 
vant Graeci, testante Areudio in lib, im de Sacramen- 
lis, cap. 5, ubi referens. illa Th-uplilacti verba: 
Jud:zei in Christi € feria quarta concilium ceeperunt. 
et p'opterea nos etiam illas ferias jejtnamus ; » ait z— 
« Qui sen'eutia est verissiii, per. traditiunem ac-— 
cepta, ipsoque usu longissituo Ecclesiarum compro— 
bata; id enim. Ecclesia Romana per. τ s;ecu'auum 
observavit : Gra ca usque ad pr:xs: us diligenter ob— 
servat; neque aliam rationein reddere Graici possuua 
cur illo die a carnibus εἰ laciciniis abstineant. amm 
Quart feri jejunium diu retinuit Ecclesia Kto:mana. — 
uti fiie dicitur; processu vero temporis in sabbaiuums : 
tran- latum, tandein refrigeseente ciiaritate ad. «oltm ἃ 
abstinentiam a carnibus, qua imperlectum jejunium 
est, vedactum est. 


ΞΘ. llliqwis vero diebus ad sextam. prandeant. Ἶ 
Nullam fie eornsg nieotionem facit S. P. 6encdietu-, 
ratus forie satis esse fratribus -emel in die reficere, 
juxta priscorum monachorum morem. qui jejunium 
solum existimabant, cutn. ad. sevtam ice. seinel 
tantum in die reliceretur; id 400} maxime constat 
ex Cassi uno, apu! quem abbas Thieouas ita Inquitur 
(Coltut. 291, cap. 35) : « Ut ergoet diebus festivis sta- 
tut:e consuetudo. solemnitati. couservetur, et. salu. 
herrimus parvimoni: tnodus minime transcendatur, 
sufficit tit indulyeutiam remissionis eousque progr«di 
patiamur, ut eibus qui hora diei πόμα fuerat cspien 
dus, pau!o citius, id est sexta hora. (ro. festivitatiy 
Lanpore Copiatur, ea ratione duutaaat, ul eseaiuu 


663 


RECULA COMMENTATA. CAP. XLI. 


606 


eolitas modus vel qualitas non mutetur, etc. » Ét ex A oret eum omnibus; et post orationem, antequam 


Sancto Hieronymo ad Eustochium de movachis scri- 
bente (Epis:, 22), quod « a Pascha ad Pentecosten 
eua mulautur in praudia, quo et tradition! Eccle- 
ske stis fiat, ct ventrem cibo non oneren: du /lica- 
1o. » idem etiam post scriptam S. P. Benedicti He- 
gulam advertere licet in lKegula sancti Fructuosi, in 
aue hac lego : « Α P'asclia usque ad Peutecosten re- 
fieiendum est ad sextam, et monophagia, id est unica 
refectio. eonservauda est. » Idem et de uostris Ful- 
densibus relert Mabillonius (Prefat. ad sec. 111, part. 
), aum. 95), quod scilicet «abstinuere a cana per to- 
1um annum iidem ad ztatem Marcwardi abbatis, id 
est ad medium sxculumn duodecimum, nec ante deci- 
wwutn quartum feminas in ecclesia suam admise- 
fint, » Idemque as-erendum esse de iis mona-teriis 
qua ad Fuldeusium normam vivebant, ip quibus in- 
eliluta est disciplina purior. . 
Neque tainen. de uerunt ex. priscis monachis qui 
proudium ad sextam, el sere eonam aestate sibi pa- 
rient, quod de Talennensibus. imprimis refert san- 
ctus Hieronymus (Prefat. ad Regulam S. Pachomii): 
« llis, iuquit. in hebdomada die quarta el sexto sob- 
bati ab omoibus jejunatur, excepta Peutecoste : aliis 
diebus comedunt, qui volunt. post aneridiem, et in 
eina similiter incensa. ponitur propter labo:antes , 
Sets, pueros, et z»tus gravissimos, Sunt qui secundo 
paruin comedit, alii qui prandii sive comae uno tan- 
tum cibe contenti sunt, nonnulli gusiate. paululum 

ue egrediuntur. » Nec desunt etiam qui ita santi 

.Beneilicti textum intelligaut de prandio simul et de 
coena. Sed ad sui temporis usum respexisse credendi 
funt , przssetim cum nulla. possit affeiri ratio cur 

upra ἃ Pascha ad leutecosten ob reverentiam sacrae 

Resurrectionis et adventos Spiritus saucti dixerit, ad 

: ge: tam reficiant, et ad seram cenent, bic vero postre- 
$3num istud taceat, Nolim tamen id certo definire, cum 
&upra ex saucto Hieronymo aliquos viderimus ex au- 
tiqui» monachis prandium caenauique permittentes ; 
quod etiam patet ex Cassiano, lib. m, cap. 12, quan- 
quam ᾿ς cona levissima esset, nec nisi propter la- 
boruntes, senes, pueros, εἰ qtstus gravissinios concessa, 
essetque ez:reordinaria inter. monachos ista. refectio, 
πές om esa! cam coutenire cogerentur, ut docet Cas- 
sinus. Et cerie plures ex antiquis monachis omnino 
"On con:ssse pra'ter ea quie diximus, probat Regula 
mis. incerti auctoris, cap. 2. 

« Que p endi sexia, si opera in agris habuerint 563 
qut astalis fervor nimius fuerit, continuanda | erit, | 
Quarta et sexta feria perinde ac aliis diebus. lu Re- 
gula Tarnateusi liec habeutur (Cap. 9) : « Quando 
Πι6 5565 et viudemiz colliguntur, bis in die, id est 
hora «exta ei duodecima refectionem accipiant : quar- 
Ja vero ct sexta feria i'a wioderari opera debet, ut, si 
fieri potest, :tatuia. jejunia von ouittant; sed uni- 
versa, prout utilitas aut labor exegerit, ita seuiur.s 
^ judicio disponantur. » 

Εἰ in abbatis sit. providentiu.] An feria quarta. ct 
sesta ad sexiaur sit prandendum, an ad. nonau reli- 
ciendum. 

Et sic omnia temperet atque disponat, qualiter. et 
enime salventur.] Summam lnc sanctus Pater abbati 
tribuit potestatem ; qui enim dicit omnia, nili] ow - 
nino reservat : et ex lac forte potestate οἱ est 
apud nostros consuetudo bibendi xstate post nonam, 
masiine si gemcl taptum in die reficerent ad «esta. 
Qui quidem. consuetudo. antiquissima ,. per. imu'ta 
n.S'ris iu. monasteriis etian reete ordinatis secula 
viguu. Prius ejus wmientionem reperi in [tegula Ma- 
gitri, in qua liege scribuntur (Cap. 21) : « fu bis 
aestatis diebus com ad sextaun. reficitur, post dieiaut 
nouam quotidie abbas exieus de oratorio in. sua »c- 
deat ea1lsdia; et circumstantibus ante eum in ordinc 
own lus, ejecto a celcerario viuo, misceauiur ab h-b- 
Buiadariis in eousuelo vase per singulas mieusarum 
devadlas omuium »ingule potiones secundum. nume- 
guur Co»g egaliunis et Suum. δὲ ἢ Surpeis. aboas 


f&icat, oblatum sibi vas cum mixto signet eum. Mox 
secun omnes ad inensas suas. jubeat sicut Consteve- 
ruunt sedere, et bibens prius ipse, deiude sing:latiu 
mixtum per mensas singulas omnihus faciat propi- 
Bari, Quibus expleijs, surgant iterato, et orent οἱ 
post orationem redeant universi ad opera, quz di- 
wiseraut facientes. » Et in Capitulis monachorum al 
Augiam directorum (Cap. 8) : « Ut yer totum teni- 
pus wsiivum dum fratres bis in die reliciunt, post 
horam orationis nonani stantes ia oratorio cum  di- 
viuo tremore orantes exspectant, dum tiutiunabuli 
sgnum praposilus pulsaverit »d refectorium. Quo 
audito, emnes illo conveniunt; quamvis etiam aliquis 
bibere non potuerit, se tainen debet praesentare, ne 
locus ejt« opp;reat vacuus. Et si quis prasceus a. 
dicenduin post henedictiouem amen nou fuerit, subia- 
tur ei portio sua de potu. Postquam autem biberint 
fratres, vadunt ad capitulum, ei quod eis iujun- tum 
fuerit laborant, etc. » Ejusdem bibendi iost nouam 
consüetudinis fit mentio eti-m in Consuetudinibus 
sancii Denedicti abbatis Anianensis, tom. IV Analect. ; 
in Capitulis monachorum Saugalleusium, cap. 27; 
spud Udalricum, ia lib. Usuum Cisterciensium, cap. 
80, ei passim in onibus ordinariis et eonsueitudina - 
riis monasteriorum nostrorum. Cassinenses ad potum 
addebaut powa, ut discimus ex epistula Tlieodemari : 
« /Es'atis tempore y0-L nonam, si est sliquid de po- 
mis, et singulas pliialas nostris fratribus praebenus. » 
Sed poma sustulisse videtur concilium Aquiszr. sia- 
tuens (Can. 10), « ut ponia et lactueas, tisi quando 
alius sumitur cibus, non comedantur.. » 

ΘΑ, E: cadem quoque potestate abliati a S. P. 
Dened ct» concessa, aut eti.m ex consuetudine bi- 
beui sesiate post nonam, orta. est et alia diebus je- 
junii bibeudi po-t vesperas, de qua ltegula Magisiri 
(Cap. 21): « Mis zestatis dicbus cum ad horam nonam 
reicitur, sera antequam. compleant bini? omimilius 
sulliciant. potiones : ita tamen ut. antequam. bit2n!, 
ufeut; et postquam biberint, reorent ; » et infra : 
« [llis vero diebus in quibus iu hieine ad nonam re- 
licitur, post dictaim vesperam non amplius quam sin- 
gulos c2ldos accipiant: ita tameu ut antequam bibant, 
oren!; el postquam biberint, reorent, » id quod 
ctiam in Quadragesima iudulyet concilium Aquisgra- 
pense, statuens (Can. 19) , « ut si necessitas popo- 
&cerit ob operis laburem post refectionem vesperii- 
naw etiam, et in Quadragesiwa pari inodo, et quando 
officium mortuorum celebratur. prinsquum — lectio 
coniptetorii lezatur, bibaut. ν VideUdalricum, lib. 1, 
eap. 41; lib. Usuum Cisterc., eap. 20, de bibere post 
vesperas, et lib. 1 de Antiq. monaeh, Ritibus, cap. 2.. 

Et quod faciunt. fratres absjue justa murmuroetione 
(aciant.) Justa murmuratio ex Smaragdo illa. dicitur 
quam (ou voluntarie, aut nou sine causa, ecd. inviti. 
ei coacti monachi faciunt. 

Ab idibus autem Seytembris, ete.] Hic. non parum 
torquentur couunent«Lorum ingenia in. coueili mido 


p lioc loco cum cap. 48, uhi S. P. Benedic us praseri- 


bit ut ὦ Pascha usque ad calendas Octobris... p.sb 
sexiam surgentes e mensa. passent in. [ectis suis. N«u- 
nulli, ut refert Blildeiarus, existinaverunt. bunc a 
S. P. benedicto. locuin scriptum. esse pr» non Jal 
rautibus in agris, qui ab uibus Septembris tnceboare. 
dcbent jejunia ; caput. vero 48 pro. laborautibus in 
agris, quib..s sauctus Pater perinisit u-que ad calea- 
das Octobris perinde ac tota i;estate reficere ad. sex- 
tam. [14 iuter alios Simarsgdus : 4 Quirs:io, mquit, 
oritur quomodo liie ab iaibus Septembris δ 
quotidie dicat, cum in Capitulu 48 diturus sit: a 
Pa*chla asque ad calendas Ociobris post sextam sur. 
gentes a mensa pausent. Qua ita solvitar : Si halue- 
riut opera in agris, vel vindemisnt in vineis, ubi per 
se Occupeutur, usque ad calendas Octobris ad sextaus 
reliciunt. Sin autem θα Biabuerint, ab idibus Se- 
preiibris generale ἢ inehoautr. » Alii censue- 
ruat illis decet et octo diebus uui ab idibus Sete. 


667 


bris ad calendas Oc'ohris intercipiantur, eodem se A 
wodo gerendum esse 86 f«ria quarta et sexta tota 
ze slate, hoc est ut post sextam dormiant ; deinde mis- 
sam sic decantent, nt. ea finita octava hora mediata 
ona dicatur; qua dicta, reficiant. Et bxec est Hilde- 
mari sententia : « Isti, iuquit, dicunt proprium sen- 
sum sancti Benedicti, qui dicnnt ita agendum esse in 
istis decem et octo diebus, sicut. illis diebus dnebas 
de xstate. Ita vero agendum e-t in izlis diebus quande 
ad nonam manducant, id est sexta cantata vadant 
dorinire, Deinde qui debet tangere signum, cum videt 
horam congruam, tangere debet signum misse; de- 
inde missa cantata sit media octava, et cantent no- 
nam, 565 deinde manducent. » Atque eam fuisse 
Cassinensinm praxim suo tempore testatur Bernar- 
dus Cassinensis, Sel nodum difficultatis solvisse 
videtur Petrus Doherius in secnndo commentario, ab 
idibus Septembris explicans a. die 15 Septembris ex- 
€lusive, Et revera po tridie, sive die 14 Septembris 
incipiunt numerari dies aute calendas Octobris, quos 
propterea sanctus Pater vocat calendas Octobris. Ex 
quo corrigendus est idem Boherius in primo com- 
wentario dicens: « [psa die idus Septembris ad no- 
nain fratres re(iciunt, quía tunc incipiunt jejinare; » 
'et Statuta. Lanfranci, qus prescribuut (Cap. 1,8 6) 
ut « ab idibus Septembris privatis diebus agantur 
continue jejuni» qn: Regula precipit, atque ipsa die 
iduui incipiant jejunare; » et Consuetudines Romani 
Sancti Pauli monasterii, in quibus similiter legitur : 
« ldibus Septembris agant primam sicuti prius, de- 
nique ipso die iucipiatur jejunium quod Regula prz- 
cipit. » Vide lib. iv de Antiq. wonach. Riunb., c. 8. 
lianc nostram explicationem confirmat Carolus Coin- 
tius in cap. 48 ltegulae. 


Usque ad caput Quadragesime.] « Id. est usque ad 
'*ecundam feriam post. dominicam primam Quadra- 
gesima, inquit Menardus, ità ut Quadragesima boc 
luco sumatur pro jejunio quadragesimali. » 


ΑΔ nonam semper reficiant. fratres.] lac nimirum QC 
fora qua veteres ltomani ad cibum capiendum voca- 
bautur, uti discimus ex Regula Magistri, qu: pro- 
p'erea ait (Cap. 28) : « Erubescamus nos, qui sumus 
spiritales , fugere hora ina jejunium , cum vetusta 
consuetudo antiquitus cognoscitur prandia ignorasse, 
sed semper vesperam, lioc est coenam suis refectio- 
nibus ordinavit. 1n ti ntum et annona quz? erogabatur 
aut laborantibus , aut. militibus, ideo aunons usque 
liodie dicitur, quia ad horam nonam diei eregabatur, 
quando et «imebatar, et ídeo usque hodie ainona 
nomen reinaunsit. » Consentit sanctus Isidorus docens 
(Lib. xx Oriq., c. 2) anuon:e vocalulum tractum esse 
a tempore quo ltomani veteres ad cibos vocabantur. 


Nu!lum ab idibus Septembris ad Dascha diei 2 
junio exünit S. P. Bene.lictus. £x comuni iamen 


Ín Pentecoste; nam Ecclesi: mandatum non. cst. 
Precaveto ne Marciuniste te. decipiant , vel haeresis 


S. P. DENEDICTI 


63 
alia, sabhato que ac dominica ut Jejunes, ν» Vide 
Cassian. lib. t1, cap. 11, et collat. 91, cap. 90. 
Eamdem ob rationem in przcipois etiam ssnete- 
rum festis a jejunio abstipendum esse censeerunt 
nonnulli vit:e monasticze Patres. Exstat integrum hse 
de re capiulum (Cap. m) in ltegnla sancti Isidori his 
verbis expressum : « He sunt ferize monachorum. ia 
quibus jejunia conquiescunt. In primis venerabilis 
dies dominicus, nomini Cbristi dicatus, qui sicat 
propter mysterium Resurrectionis ejus solemnis est, 
et ita apud omnes servos ejus celebritatem convivii 
votivo gaudio retinebit. ltem a primo die Pasche 
usque ad l'entecosten, quinquaginta scilicet continuis 
diebus jejunium a sanctis Patribus dissolutum est , 
propter HResurrectionem videlicet Christi, et adven- 
tum Spiritus saucii, ut hi dies non in ligura laboris, 
quod Quadragesim:e tempus significat: sed in quiete 
letitie laxatis jejuniis celebrentur. Placuit etiam 
Patribus ἃ die Natalis Domini usque ad diem Cir- 
cumci-ionis selemne tempus efficere, licentiamque 
vescendi habere. Non aliter et dies. Epiphania es 
veieri lVegula reficiendi indulgentiam consecuta est. 
Si quidem et dum quisque tratrum convertitur , alii 
ex aliis monasteriis fratres gratia visitandi couetnr- 
runt , pro claritate adimplenda interrumpuntor je- 
junia, si tamen non fuerint. generalia. Pre:er hac, 
alia tempora libere licenterque jejunio um inser- 
viunt. » [n concilio etiam Aquisgranensi statuitur 
Can. 46), « ut in pracipuis solemnitatibu«, id est 
atale ei in octavis Domini, in Epiphania, in Pascha 
quoque , et Ascensione Domini οἱ in sanctorum fe- 
stivitatibus, id est sancti Stephani, et B. Joanns 
evangelistz, et in natale [nfantium, in Purificatione, 
et Assumptione sanatze Maria. Siniliter et in B. apo- 
stolorum festis, eL in S. Joannis Baptiste Nauvitate, 
sancti quoque. Laurentii aique Martini, seu in nata- 
liiis cujuslibet sancü, cujus honor in qualieunque 
parochia specialiter celebratur , plenarium officium 
agatur, el bis reflciatur. » Cluniacenses, ut docet 
Udalricus (Lib. 1, cap. 59 et 45), jejunium rel.xabaut 
iufra octavas Natalis Duwini, Epiphanie, et S. Mar 
tiui, et in przcipuis solemnitatibns sanctoruin. Illat 
precipuas festivitates. declarat Petrus. Veuerabilis 
suis in Statutis, decerneus (Statut, 14), « nt jejunia 
regularia ab ibidus Septembris usque ad caput Qua- 
dragesim:z 2 nostris semel in die comegendo serven- 
tur, excepto festo sancti Michaelis et Ded.catiosis 
ecclesise, et apostolorum extra Adventum et Septua- 
ge&imam provenientibus, festivitatibus abbatum Clu- 
niacensium , octo diebus Natalis Domini, Epiphania 
prima tantam die, festo sancti. Marcelli papae, el 
sancti Vincentii martyris, atque Puriticationis »auete- 
Maris. Conversione vero sancti Pauli j-juniam non 
solvetur, quoniam de eodem apostolo al as aliis auni 
temporibus festivitates Ecclesia celebrat. Cathedra». 
sancii Petri eadew die jejunium relaxabitur, ct etia 
quia infra Septuagesimam festivitas illa semper ec- 
currit, tunc vero pest missam majorem 5677 staunm- 
sexta caniahitur, et facto intervallo nona sequitur. » 
De Carthusianis quoque idem l'etrus Veucrabili- sic 
loquitur (Lib. n Hir. cap. 28) : « Semel in d e seimi— 
per comedunt, exceptis octo diebus N:al.s Domiui 
ocio diebus Pasclie , octo diebus Peutecosies , Epi — 
phania Domiui, Reprze eutatione ejus, hoc est Purili— 
cationesanct.e Maria: ; Aununtintione Domin, ἰδ. ι Ἐν» 
paschali teiupore pervenit; Asceusione Domini, As— 
suipti ne, ac. Nauvitate jain. dictie. sacrae Υ ἐρείσας 
mawis ejus, el cxeeptis lestis duodecim aposiolu— 
rum, sancti Joannis Baptista, sancti Michaelis, sauci 666. 
Martini, et illo, qued. in calendas Noveimnvris cele— 
biatur, festo Omnium Sanctorum. » Peirus Daniam $8 
in sux congregauonis. lustitutis (Upuse. 15, cap. 6 J3 
ab idibus Septembris ad Paseha hos solos dies a je— 
junio. exinit, testum « sancti Marini, οἱ sancti Aur 
dreie, hebdomada Nat2lis Domiui, ct uuo dic E,.iphsa- 
mie et llypopautl. » Cassiueuses vero Cassin. cago- 
41) dispeusant à. jejunio iv festis shncti. Mattazi - 


009 


REGULA COMMENTATA. CAP. XLII. 


670 


vahcti Michaelis. sanct Justine de Padra., sancti A nedictam maxime hu'c eonstitutioni astringere δος 


Lucs, sanctorum Simonis et Jude, Ümnium San- 
ctorum, sancti Martini, sancti Andrem quando cele- 
hratur exira Adventum, Nativitatis Domini cum tri- 
hus sequemibus diebus , Circumcisionis, £piphaniz, 
sancti Antonii. abbatis, Purificationis beate Mari, 
sancti Matthize quando extra Quadragesimam venit, 
et tituli loci. Novz Declarationes addunt festa sancti 
Placidi , omuium sanctorum. Monachorum , sancti 
Mauri, S. Scliolasticee. Denique Ful:enses (Const. Fu- 
liensium, c. 41) a jejunio eximunt. festa Sanctorum 
Ownium , Nativitatis Domini , Circumcisiosis , Epi- 
phani», Purificationis, et titularis monasterii. Et 
certe cum jejunia magis sint afflictionis quam exsul- 
tationis , »on conveniunt in. dicbus letitie , iuquit S. 
Thomas (9 2, quest, 147, a. 5, ad 5). Unde et veteres 
solvere jejunium so'ebant in martyrum sulemuitati- 
bus, quod ne eveniret in Quadragesima , conc lium 
L,30dicenum cap. 51 staiuit ne ma:tyrum festa in 
Quadragesima celebrareutur,| Laudatiliores tamen 
qui festa sauctorum spiritualibus potius quam corpo- 
ralibus gaudiis student celebrare, et animabus potius 
quam corporibus :elicieudis, in hisce festis laborant, 
Qua de re Cisiercienscs coniinendat, Petriis Venera- 
Iulis, lib. 1, epist. 28, idque acbitant etiam nunc ma- 
gua cum laude nounulle monachorum et monmalium 
congregationes. 

In Quadragesima vero usque ad Pascha ad vesperam 
feficiant.| d qu«d. singulare nou exstitit monachis , 
sed omuibus etiam. Cliristianis fuut commune : qua 
Can«ueiudo adhuc tempore sancti Dernaivdi vigebat , 
uti ipse testatur, fratres suos iniiio Quadragesuma sic 
ailoquen- (Serm. 5, in Quadrages.) : « tlacteuus ad 
nonam j jinavimus soli, uunc us tie ad vesperam 
jriumabuut iobiscum pariter universi, reges et prin- 
cipes, clerus et populu-, nobiles e: ignobi.es, simul 
jn unum dives et pauper.» Vide Petrum Bes. serm, 11. 

lH psa tamen vesvera sic agatur , ut! [(umiue lucerug 
sion indigeant reficientes.] Idque tres ob causss quas 
se ert tl;elienus (Lib. x, tract. 4, disq. Ὁ). 19 Ne vi- 
deretur. iwitari Jud:vos , qui nonnisi: post solis occa- 
$um jejunivm violabant ; 2* ne gravius esset exten- 
eere 568 jejunium his qui bora noctis octava surgen- 
tex, waguam diei parteui in labore, p-alimis canenuis, 
alusque spiritualibus. exercitiis nmpenderunt ; 99 ne 
πη ΕΓ δ quieti pars noctis netabilis subdüceretur. 
Quartam. addit. rationein. Menardus , scilicet « quia 
cuwi lucere. lux. sit suboscurior , davetur. occasio 
malgno, precipie in amplo refectorio. instigaudi 
ἔ au es ad coi fabulstionem, et quamdam alia illiciia.» 
| Sed luce adhuc. dici omnia cons&mmentur.] Quod 
faci e priestabunt cirea horam dier ultiimarm relicien- 
&es ; n»m aute. decimam boram , ad quam usque ex 
«3p. 48 labori ᾿δῇ} va: are debent, et post quam 
satis prebahiliter vesperas decantabant, nibil cibi 
percipere deben . S, Gerasimus uec discipulos suos 
ad luceruam legere perunttebat ey Vita S. tuthyuii, 
gan 91 (Tom. M Mousm. Eccles. Grac.). 

Sed et omui tempore, sive cene , sive refectionis , 
hora sic tempereuur, ut cum luce [iaut onnia.| Hic non 
parum laborant aliqui iu explicanda ratione qua [Iuce- 
miS tempore, eum solvitur relaxaturque jejunium , 
€um [uce fiunt omnia, Menardus exisuuiat « 3. P. De- 


qui in lali. siuibusque regionibus habitant , ubi 
circa sol-Lutiuim brumaie dies non suot ita breves ae 
in regionibus borealihus, ut in Auglia, Scotia, Dania, 
extrema Belgia, et sinilihus, in quibus ob brevitatem 
dierum liec observari non potest iustitutio. » Veruti, 
uli observat. Haeftenus ( Lib. x, tract. 4, disq. 5), et 
patet ex Csssinen-ium Declarationibns, etiam in Italia 
Sine manifesta. corporum lzsione Ince. adhuc diei 
haud potest egena. consummari » unde et ille « credi-! 
derim, iuquit, nusquam fere ad litteram bunc regulae 
textum observari, (Quod si omnino Regulam servau-; 
dam quis urgeat,..... dicere liceret nec ipsas furte 
dominicas , nec ulla festa jejunio regulari tempore 
sancti Benedicti fuisse exempta.... Sin autem, quod 
dominicis prohibitum esset jejunare , velimus co- 
nasse, dicendum ttm modicam fuisse hanc ceenam, 
ut grave inle non formidareut. incommodum. » lta 
ille, nihil definiens. Diflicultatem vero facile solvet 
qui observaverit jejunium ielaxari posse tribus mo- 
dis : 4? bis in die reficiendo; 2* Lautius aliquid so- 
lito comedendo ; naim et sanctus Petrus Damiani il!os 
jeiunare dicebat « qui panem cum sale et aqua per- 
cipiunt ; ubi preter hzc aliud quid addinr, inquit, 
in eremo jejunii nou vocatur, » 5* Selitam relec- 
tionis horam praveuendo. Sic Cabilonense conci-' 
lium eos in Quadrage-iuna non jejunace asserit, qui 
ad uou: ederent, ut videre est apud Gratianum, de 
Consec. dist. 4, cap. Solent. Atque. postremo lioc 
niodo veteres monachi jejunium solvere solebant, ut 
patet ex diclis , inaxime ex sancti llieronvmi.testi- 
monio ad. Eusiochiuw scribentis, quod apud eos « a 
Pascha ad Pentecosteo caen:ze inutantur io praudia, quo 
el traditioni Eccle-iz satis fiat, et ventrem cibo non 
onereut duplicato, » Vide legul»m MVaistri, cap. 55. 
llis pra:uotatis explicatu non est difficile quomodo 
luce adhuc diei omnia consummarent, etiam hieme, 
cum non jejunarent. Nam, 19 cuin $569 sanctus Pater 
ad cenam non indulgere videatur uisi tertiam librae 


C panis partem cum ali u:bus ad summui fructibus, 


hane absque ulio corporis incommodo et sanitatis 
periculo consummare poterant ante horam decimam, 
id 6.1 ante nostram hoa post meridiem quartam, 
etiam ad sextam prandentes. Z^ Jejunium hora. se- 
lita reticientes solvere poreraut, »liquid solito lautius 
edeudo, verbi gratia, pisces cuiu aliis diebus im solis 
le;uminibus coenam accipereut. 29 Ad sextam prau- 
dentes, qui μεῖναι δ diebus ad nonam eanarent. At- 
que postremo hocce inodo sati3 probabile est. primos 
sancti Benedicti discipulos dominicis diebus solvisse 
jejunium, tum. ad imitationem priscorum monacho- 
rum, quorum vestigiis in multis inlierere studuit ,- 
tim quia :wstate, qua nullum przscribit jejunium , 
Sulum sive cana prandium concessisse videtur; ium 
quia Regula Magistri, quze pene tota est ex Bened:c- 
tuia, aliud nibil instituit : « [llis vero diebus, inquit 
( Cap. 27, vide cap. 55), in. hieme in quibus sexta 
reliciunt, sera penitus n:hil ceenent, » . 

Niculaus de Fractura S. Benedi tum mystice ex- 
poneus ait: « Cum luce, id est eum Christo, qui vera. 
lux est, sicur ipse. de. setpso (es atur in Evangelio ὁ, 
Ego sum lu vera, cc. 9 


G————————— ————— P ÍauÍ ma δ 


CAPUT XLI. 


Ut post completorium * nemo loquatur. 


Omni tempore silentio^ debent studere monachi, 
maxiine tamen nocturnis horis. Et ideo omni Lem- 
pere, sive jejunii, sive praudii, si tempus fuerit 


4 Flor., completorios, 
b oGassju., Flor. cum teibus mss., silentium, 
4 Deest in Flor.. οὐ emisus fucrit prandii. 


prandii e, mox ut surrexerint a ccena, sedeant omnes 
in unum, et legat unus collationes vel vitas Pa- 
irum, aut certe aliquid * quod zedificet audientes; nog 


d AL, im unum locum. Al., £n uno loco. 
e Narb., aut codicem alium. Al., aut certe aliud. 


671 


S. P. DENEDICTI 


673 


autem Eptaticum, aut P'egum : quia infirmis intelle- A — 5'70 Omnes ergo in unum positi, compleant : 


otibus von erit utile illa bora hane. Scripturam au- 
dire : aliis vero horis legantur. Si autein jejunii dies 
fuerint ^, dicta vespera, parvo intervallo, mox acce- 
dant ad lectionem collationum, ut diximus; et lectis 
quatuor aut quinque foliis, vel quantum hora permit- 
lit, omnibus in unum occurrentibus 5, per hanc mo- 
ram le:tionis. Si quis forte in assignato sibi commis- 
80 fuerit occupatus, occurrat. 


^ Cassin., Conc., flild., cum quibusdam aliis, 
[uerit. 

b Narb., oninibus it unum ad complere Psalterium 
occurrentibus. 


et exeuntes ἃ 8 completoriis nulla sit licentia denuo 
cuiquam loqui aliquid. Quod si inventus fuerit quis- 
quam przvaricari hanc taciturnitatls regulam, gra. 
viori * vindictae subjaceat : excepto si necessitas lio. 
spitum supervenerit, aut forte abbas aliquid jusserit, 
Quod tamen et ipsum cum sumina gravitate et Dio» 
deratione f honestissime fiat. 


€ Al., congregati, . 

4 Lvr., exeunibus, lectio n^n «peraenda, . 
* Oxon. Cassin.. grari, sed deest in Ly:. : 
f. Al., deest moderatione. 


— —  —— 009 — A: 


COMMENTAIIUSs. 


Omni tempore silentio debent studere monachi, ete.] B lito coenare contingit : « Et hoc notandum est, in- 


lloc S. P. Benedicti effatum,quod explicuimus supra, 
àd cap. 6, nihil absolute determinat, sed solum pr:e- 
parat et disponit discipulos ad proximum decretum : 
« Exeuntes a completorio, nulla sit. denuo licentia 
cuiquam loqui aliquid. » 

Lt ideo omni tempore, sive jejunii, sive prandii. ἢ 
ld | st, sive sil tempus jejunii, sive non; quia jeju- 
nantes non prandebant ,. unde prandium et jejunium 
opponuntur. 

Si tempus fuerit prandii, moz μὶ surrexerint a co- 
ga. | Cuin nimirum caenant, hoc est, tempore 4115 
laxat peschali : nam tota :estate non. videtur Sanctus 
Pater coenam concessisse, ut diximus superiori capi- 
Je. lgitnr mox ut «urrexerint a mensa : « IHilud moz, 
Avjuit Hildemarus, non pro eontinuatione positum 
est ; sed quia noluit sanctus Denedictus, ut grande 
intervallum fu:s:et, sed parvissimum iuter. caeam 
»t collationem ; ideo dixit mox, ac si diceret : Ut 
purrexerint a coena,  parvissuno intervallo facto do- 
pec servitores mandicant, inox accedant ad. lectio- 
nem.» Similiter Deruardus Cassinensis :. « Quud, 
inquit, dicit mox. ut surrexerint ἃ coena, non dicit 
quod incontinenti: postq:am surrexeriut. primi, de- 
beat fieri cotl;tio; sed postquam surrexerint servito- 
res, quoniam omues. ad illam lectionem debent. ad 
rompletorium convenire. » Eatndemn sequitur sen 
tentiam Joannes Craesbeeck, uti et Cassineuses, qui 
in antiquis Declarationibus lune. ad. locum καὶ seri- 
hunt : € lutellige mox largo modo, quia plerumque 
ilillerunt per lioram, vel ampl:us, ue hujismodi !e- 
ctio ob recen:ew cevam sit iediosa. » Addit fTacl- 
lenus (Lib. 1x tract. 5,disq. 5): « Pra'teres, ut lector, 
£l mini-ter meusze interea eopnare, omniaxque suis 
Juci8 reponere possint, Denique, ot aliqua auimi 
relaxatio concedatur. religiosis, quibus grave [0110 
foret ab una leciione, quam in cua ad mensam au- 
d.verunt, ad aliam statim accedere, adeoque utran- 
que facile negligerent. » 5711 Sed in contrariam abit 
δ ulenti:un Petrus Doberius, qui 1elatis supra citatis 
Lernardi Ca-sinensis veris addit: «Sed isla expu- 
silio mii nos placet ; nec servitorum exspectatio 
eau juvat, licet. contrarium practicetur saltem aud 
pus. » Et cerle si ex se nestibus sancti. Benedicti 
verbis de ejus mente judicium ferre liceat : par um 
istud int: rvallum nou poterat esse nisi nullum. Nam 
y2ulo post acdit : € Si au em jejunii dies. fuerint, 
dicia vespera. parvo. intervallo mx. accedant ad le- 
ctionem; » 41:0 verba prioribus omnino opponuntur, 
Maxine cum i tud diebus jejunii pareum intervallum 
haud dubium coena, quae post vesperas agebatur cum 
duplex esset refectio, Cousumebat. Nec urget. in 
coutrariuu cda. servitorum, quam. dum flit lectio 
collatiouis, accipere possunt. Sane ILldemarus nul: 
duun uii servari iternallum, ubi fiaties tard.us so- 


quit, si tempore nubili fallitur vespeia, i! est plus 
tarde quam aliis diebus, non debet intervallum iuter 
cenam et collationem exspectare, aut facere abbas 
sicut in. aliis diebus, quando moderate agitur; sed 
niox accedere ad. collationem. » Aliquod tamen in- 
tervallum servabant Cluniacenses, ut patet ex Üdal- 
rico, lib. 1, cap. 48. Nunc vere Cassinenses ex novis 
eorum Declarationibus cassant post coupletorium. 
Se non recte. 

Sedeant omnes in unum. ] Id est simul, sive, ut 
alii legunt, in unum locum, seu in uno loco. De loco 
ubi facienda sit collatio, diximus in lib. 1 de Antiq. 
monach. Ritibus, cap. 11. 

. Et legat unus collutiones. ) Quales descripsit C.s- 
sinus. 

Vcl vitas Patrum, awt certe aliquid quod. edificet 
audientes. | Quod Smaragdus. explicat. « de homiliis 
Patrum, in quibus zJiticationes pleniter scriptae sunt 
audientium ; vel certe de expositiouibus librorum 
ratholicoram, qua sb orthodoxis facte. sunt. viris. 
jn quibus saneta S»flicienter sanctis dectrina redun- 
dai monachis. » Suniliter Bernarjus Cassiuensis : 
« De houiliis sanctorum doctorum, et aliis nioralibus 
et :edificationis documentis. » Et. Nico'aus d« Fia- 
etura : «De homiliis sanciorum Patrum, οἱ aliis 
moralibus, et de lih. Dialog. D. Gr.gorii, de vitis 
Patrum, et aliis similibus. » Ita saucius B nedictus 
abbas Auianensis unum «ex sanct. rum. doctorum 
howiliis, qux in exhortationem monachorum. sunt 
prolat» conjunxit ftibrum;./ cumque omni tempore in 
vespertinis collectis legere jos-it. » 1n codice vero 
Conchensis monasterii ad calcem. ms. 56}: sancii 
Benedicti iiec leguntur: eli. sunt qui leguntur. ad 
collationem : Eplirem, Pastor lis, liber de. 4difica- 
tione claustri, Vita Pairum, Dialogus Gregorii, U.a- 
deima Monacliorum. » 

Non «utem f p'atieum aut Bequm, | « lleptatenens, 
inqwit sanctis. Augusiinn- (Lib. n “ὁ Doct. Chrit. 


D cap. 8), cantiuet quinque libros Mosis, librum Josue, 


et Judicum : naui qied spectat ad. librum Ruth, uiz- 
gi» ad legnorum principia videtur perti.ere. » 

Per liac autein quod dicit. Eptatieum aut Regum, 
infit. Üildeiarus, 579 sguticat. illos libros qui 
Similes sunt illis, id cst qui sub. allegoricis figuris 
conscripti sunt. » 

Et lectis quatuor aut. quinque foliis, vcl quantum 
hora yermitut, | llora id. ext einpus;. quod sauctus 
ater addidit, quia , iuquit Doherius, /uce eliam diei 
debent. omuia cousummari, (Quantum vero duraret 
hujusmodi temporis spatium, von facile dixerim. 
Cassineuses quartam. hore partem hae. in. lectioue 
insumunt : quod. spatium etam. olim baud. exces. 
$isse ceuset Llacftenus: € Et vero, ait, jaus olim aute 
ochpger(ios ataus. bievier vidctur fuisse liuc. lectu 


* o 


men 


ΟἿΣ | TCULA COMMENTATA. CAD. XLI, 64 


enllationis, adeo nt qu^drantem fortassis horz? noa A cp. 9, denique Reczn!a. Magistri, ubi sie loquitur 


expleverit, quod eolbgere licet ex Diadeinte mona- 
corem Sma:agdi abba:is, in quo capita non adino- 
dum sunt prolixa : in eam autem rem libellum illum 
composuerat, u' singu'is di-bus ad collationem ex 
eo C»put. legeretur, » Verum au in legend.s quataor 
aut quinque. fotit* seripturze eon. admodum parvae 
wec adiodum maguie, tantillum tempus sufliciat, 
judicent alii... Adde quod hauc ad lectionem exhorta- 
tiones exposilienesqne nonnunquam. adjungebaut, ut 
colligimus ex Iis. Hildemari verbis : « Teinpore 
collationis et in loco. eollatiavis nullus debet lo (ui, 
»is$: aut lector qui lezit, autabbias qui. exponit , aut 
certe tal:s cu: jusserit tradere lectionem. » Quie cou- 
&teiudo oriziueur ducit ex lustitutis sancti Pachouii. 
Nam , ut legin.us in ejus Vita ((Vum. 79, apud Doll., 
3i Maii; tide num. 06). « consuetudo illis er.t jam 
inde abinitie, circa vespera, manuali opere ac 
« (ean peractis, in unum simul considere ad seruian- 
das S riptu:as, ab omni alia sollicitudine tune liberi, 
pr:etei quam abea quie salutem eorum concernent.» 
Quidquid sit, saltein. tandiu. durare. debsbat quoad 
lec:or, servitores, aliique qui primam ad imensain 
cenae haud. potuerant, variisque officiis. occupati, 
occurrere possent ; omues enim in'eresse complet rio 
voluit sanctis Pater ; uode et subjunyit : 

Qumnibus in unum. concurrentibus per hanc moram 
lectionis, si qui forte in assignato sibi commisso fuerit 
o-cupatus, occurrat. |. Ex oc loco patet nullum ex 
saucti Benedicti nente ἃ completorio exiiuendum csse; 
ideo eniin hauc. prazimniti voluit lectionem, ut. inte- 
rim variis occupati officiis occurrentes, omnes in 
unum positi compleant. Omnes, inquit, nullum ex- 
dpit; «non abbatem, inquit. Smaragdus, non pr:- 
positum, non decanos, qui aliquoties aliis jn ecclesia 
cantantibus, potibus, aut fabulis, aut consiliis vacant 
in hac li ra ; sed omnes in hac. col ationis hora oc- 
eurfere, omnes in uuum coinpletoriuim jubet cant ire.» 
Cui tamen legi derogat. Lanfrancus. in. Statutis iac 
scribens (Cap. 16) : « Completorium vero dum ca- 
nitur, licet priori et eis qui per licentiam de coinple- 
torio remanent, de utilibus et. necess:riis rebus lo- 
qui. Simi!Rer dnm regularem hora: iratres in ecc e- 
sia dicunt, nullus comedat iu refectorio, excepto 
solo completorio; tunc eniu licet iis, qui aliqua uti- 
litare impediti ante illam horam *e expedire non 
possunt, et fratribus, qui de foris veniunt, comedera 
Iu refectorio. Qui si anie collationem 573 iucipien- 
tes eomedere circa. finem coinpletorii. ecenani suain 
commode explere non valent, licet οἷα a mensa sur- 
gere, et in. monasterium. ad. benedictonem ire, et 
postea in refectorium ad complendaimn eainam redi:e.» 
Longe ohservantiores ji, de quibus io capitulo 9 mo- 
nachormm ad Augiam direciorum sic lego : « Ut ad 
collationem accesserint, omnes unanimiter occurruat, 
ilebiles, et inlirini etiam, si. de lecto surgere value- 
tint, veniunt: quid de czteris diceudum est ? Lec.or 
autem tandiu legat, usque dum omnes iu unum po- 
siti compleaut. » Ex mss. etíam sancti Benigni Cou- 
suetadinibus (Cap. 46) infirmi ad colla ionein acce- 
dere debebant, quamvis eis capitulum ingredi fas 
non es-et; «ed intra ecclesiain B. Benedicti (hiec 
erat :apella infirmorum) prope ostium maneutes, 
qu: legevantur auscultabant. 

Üwnes eiqo in uuum positi compleant, | « Id est 
eompletorium dicant, vel. compleasut. huc. scilicet 
collationts moram, » inqui Boberius, 

E exeuntes a. completorio, vulla sit licentia denuo 
eniquam loqui. al.quid.] Quod dicit exeuntes a com- 
pletorio, wielligendum: est de. completerio. oflicii, 
mon de completorio collationis : « Nun debet tamen 
«qmiibet posujuam surgit e eapi nilo. aliquid. loqui : 
qu'à, inlit. Hilicmaru- , aliud silentium. eum. con» 
$ingit. » Hanc vero silenui. noctirni legem eum S. 
l'enedieto pi zescribuni S. "'achomius in ltegula, art, 
55: S. Aurel anus, cap. 55; S. Isitorus, cap. 14; S. 
Prucaosus. cap. 11; flegula Cujusdam ad virgines. 


(Cap. 50) : « Fus. completoriis in. ultimo di- 
ον hunc. versum : Pone, Domine, cusiodiam ori 
meo, el ostium circiuns:anti lubiis meis; mox ingre- 
diantur silentium, ei snis se co:locent lectis, el tanta 
silentio redigautur, ut usque ad. nuclurnos putetur 
nullus ibi esse de fratritus. » 

Quod si inventus fuerit quisquam. prmvaricari hanc 
tlaciturnitatis regulam, qra iori vindice subjaceat.] 
Qualis auiem. esse debeat, S. Pater nou explicat. lu 
Poenis incerti auctoris, apud S. Basilinin, decernitur 
(Num. 12), ut « 8] quis inveuiatuc nocte privati 
cum aliquo agere, aut locum ubi dormit. wiutare 
praeter voluntatem ad hoc de-iznatorum, excommu- 
nicetur. » Et item (Num. 15): « Si quis vesperi po-t 
Pater noster inveniatur e»lloqueus ,. excounmtnice- 
tur. » ldem prees:itis-e legitur S. Denedictus in saa- 
ctiiouiales lingue plus debito indulgentes. De ali.s 
violati silentii penis vide Haeftenuin lib. vi, tract. 


B 9. disq. 13. 


Sed qu:eret aliquis quandonam silentium noretur- 
num obligare incipiat : incepto , an. finito comyple- 
torio , et iterum quaudonam desinat, Primum si68 
explicat sanctus. Benedictus eum dicit: Exeuntes α 
comp'etorio nulla sit. denuo licentia cuiquam loqui 
a'iquid. Ergo non obligat nisi finito completorio pu. 
blice d:cto, nec nisi dimissa congregatione, Éxeuntes 
a completorio , inquit. Non defuere timen qui silenti 
nocturni leges exienderent : Pari-ienses S. Gerwani 
silentium ab u'timo completorii 57/$& psalmo inci- 
piehant ; S. Dun-tanus in. sua Concordia. prwscribit 
(C«p. 6), ut. « omui. tempore a pulsu. vespertinalis 
synaxis silentium teneatur in claustro, usquequo 
capitu'um finiatur, » Idem legitur in antiquis Con- 
sueiudinihus, quas in. monasieriis a se iustititis S. 
Beuedictus abbas Anianeusis observari curavit : 
€ lunpriiwis, ut à vespertinis usque in capitalum quod 
fii. post primam, sum«uum silenduin teneatur. » Ex 
quibus postremis verbis patet responsio ad secuu- 
dum, scilicet. nocturni silentii obligationem cessare 
pst primxin : quod insuper coustat ex. Willelino 
Malinesburien-i, qui Lanzonem | monachum laudat, 
quod licet tat. acutis. eruciaretur. morbis., ut uec 
sedens, nec »mhulans, nec jacens, nec stans, ne una 
quidein momento tranquillus esse posset; « nunquam 
tàmen noctibus est locutus, rogantibus fratribus ut 
solveret sil-ntium , non acquievit, rogans ne mona 
chatus sui pudicitiam libareut, quod uunquam post- 
quam mouachicum habitum accepisset, a compleio- 
rio exiens u:que ad. sequeutis diei primai lucutus 
fnisset. » 

Denique hanc silentii nocturni legem etiam extra 
monasterium observabant, ut patet ex priefatis. ἴδ. 
nedicti Anianensis Consuetudinibus, in quibus legitur 
(Lib. n) : « Nocturnum silentium semper ab eis cu- 
stodiri sive intus sive foris sint, quousque in capitula 
versum dicant; » cujus rei praxim videre e:t apud 
Joannein Monachum ia Vita S. Odonis, ubi com- 
mendat duos ejusdem sancti discipulos, qui a har- 
baris ligati, diuque lacessiti, silentium nocturnum 
neutiquam violaveruni ; etiam. barbarorum duce, ut 
eorum coustintiam tentaret, irruente in eos, et. lan 
cea mortis metum incutiente. 

Excepto si necessitas. hospitum. supervenerit, aut 
forte ab^bus alicui aliquid jusscrit.] Quem locum. ita 
expomt Dernardus Cassineusis : « Considerandum 
est quod temporibus n«ceturuis tria sunt eousiderauda 
in quibus fractio silentii licita. potest esse, videlicet 
domnum iminineus, necessita urgens, interrogatio 
Superioris supervenieus; puta si tu. videres igueu 
accensum subito, ex quo posset damnum provcuire, 
licite not-s peteie a jam, ei postea etiam clamare. 
Necessitas etiam est. spiritual s. vel corporalis, ut 
pote si videres [ratrein iufirmiate subito laborantein, 
loqui poteris ei, et in inflrmita e subvenire; aut sb 
infirmus vellet. e»utfiteri, poteit sudiri, et. impone 
penitentia confiteuik. interrogatio. exisim Sunetiucue 


6:5 


s. P. BENEDICTI 


616 


in adjnnctione alicu!as mandati, » Circa hanc abba- A gravitatem posuit. siiimam, et. diceado honesta:em 


Us interrozatiouenm  acule notat. [[ildemarus S. P. 
Beuediciium non Siinpl:citer. dixisse «ut. abbas alicui 
aliquid jusseri'.. Sed addidisse si forte ; quia in. cou- 
.:tudiuem id. non est deduceudum, sed. rarissime, 
el forte fortuna. faciendum ; idque, ut ait. Boberius, 
« si abhas motus fuerit ex causa. necessaria ;. alias 
enim nec loquendi cuiquam hac hora pricbere debet 
liceutiam, nec et am ipse loqui. » 

(Quod tamen ei ipsum cum summ : gravitate, δἰ mo- 
deratione, honestissime fiat. Hic ad vertere licet quauta 
cum. Cireumspectione et. religione etiam in. adventu 
hospitum, 575 superveniente uecessitate, aut. ju- 
πόα aliquid. abbste, nocturnum. silentium. franri 
debeat ; nam, ut. optime ohservaut Bernardus Cassi- 
nensis et Boberius : « Ne vacare ere ias quod dicendo 


superlativo nsus est gradu, et moderamen posuit ia- 
ter duo. » In Regula Magistri pr:escribitue. (Cap. 50) 
ut eo casu, frater « quod opu- fuerit 3d aurem lente 
laquatur, ut alter tertius eum non δῖ, simul et si 
frater aliqua necessitate post. somnum anie uoetür- 
nas compellatur loqui stiquid ; prius versum consue 
tum noctorni dicat sibi lente, id «st, Domine, labia 
mea aperies, et 0s meum annunliabit laudem tuam ; 
et loquatur quod opus est....^ Si qui veo de extra-, 
neis post completorios perfectos monasterium. adve- 
nerínt, a domesticis fratribus tacito ministerio re« 
creestur, et lente eis responsum reddatur, propter 
Rezulsm constitutum ; et. lotis eorum pedibus com- 
plentes. postmodum sibi lente, et ipsi peregrinorum 
lectis delezentur dorinire. » 


————Ó——— ERE ERRMERÁm 


CAPUT XLIII. 
De iis qui ad opus Dei, vel ad mensam tarde occurrunt 5. 
Ad horam divini oflicii mox ut auditum fuerit si- 1 ultimo stet : nec przsuinat sociari clioro psallentinm 


guuin, relictis omnibus quzlilet fuerint iu manibus, 
$umua cuim festinatione curratur ; cum gravitate ta- 
mien, ut nou Scurrilitas 5. iuveniat. fomitem. Ergo 
niuil operi Dei przponatur. Quod δὶ quis ad noctur- 
nas vigilias * post Gluriam psalmi nonagesiui quarti 
(4 quem propter hoe omniuo subtrahendo et mo- 
rose voluuus dici) occurrerit, non stet in ordine suo 
iu eboro, sed ulit'mus omnium stet. *, aut in. loco 
quein talibus negligentibus seorsum constituerit ab- 
bas, ut videatur ab ipso, vel ab omnibus, usque dum 
completo opere Dei publica saüsfactiune poeniteat. 
Ideo autem eos in ultimo aut. seorsum judicavi- 
mus debere stare: ut visi ab omnibus f , vel pro 
ipsa verecundia sua emendeutur *. Nam si foris ora- 


usque ad satisfactionem, uisi forte abbas liceniiam 
dederit permissione ! sua : ita tamen ut satis/aciat 
reus ex lioc. 

Ad mensam autem 5 qui ante versum non occur- 
rerit, ut simul omnes dicant versum et orent, et sub, 
uno omnes accedant ad meusam ; qui per negligem- 
tiam suam aut vitium ? non occurrerit, usque ad se- 
cundain vicem ? pro hoc P corripiatur : si denuo noa! 
einendaverit, non permittatur ad mense commiunis 
participatonem 4, sed sequestratus a consortio 
omnium, re(icia! solus, sublata ei portione sua 
vini *, usque ad satisfactionem et emendationem 5. 
Similiter autem patiatur, qui ad illum versum nou 
fuerit priesens, qui post cibum dicitur. Nec quis- 


torio remaneant, erit forte talis qui se aut recollocet C quam prasumat aute statutam. horam, vel postea, 


et dormiat, aut certe sedeat sili foris, vel fabulis 
vacet, et detur 1 occasio inaliguo : sed 576 ingredia- 
tur / intus, ut nec totum perdat, et de reliquo emen- 
detur. Diurnis autem horis, qui ad opus Dei post 
versuin et Gloriam primi psalmi, qui post versui di- 
citur *, non occurrerit, lege qua supra diximus, in 


8 Al., occirrerint. 

b Oxou., scurrilitatis. 

€ Oxou., Cassin., in. nocturnis vigiliis. Conc., in 
nocturnis. Flor., nocturnis vigi iis. 

4 (xon., Vict. p. adduut, Venite exsultemus. 

* Oxon. deest stet. 

* [lil !., ab hominibus. 

€ O1on., emendent. 

h ΑἹ, si foris oratorium. 

i. Al., et datur. Al.. et sic detur. Al., ne detur. 

i Oxon., Flor., ingrediantur, οἱ sic postea, per- 
dant,.... emendent. — 


quidquam cibi vel potus praesumere *. Sed et si cui 
offertur aliquid a priore, et accipere renuerit , hora 
qua desideraverit hoc quod prius recusavit, aut 
aliud omnino nihil percipiat *, usque ad emenda- 
tionem congruam. 


k Ebrul., Faron., et Lyr. dee:t qui post. versum 
dicitur. 
l| ALT,, remissione. : 
Ὁ ΑἹ, ad horam vero refectionis. 
Ὁ Oxon. , vitio. 
* Flor., usque secunda vice. Cassin., wsque secun- 
dam vicem. 
P Al., propter hoc. Al., pro hoc vitio, 
Narb., ad meusam parlicipationis. 
Al., de vino. 
Hild., deest et emendationem. 
Al., Et ne quis presumat. 
Oxon., sumere. Al., accipiat. 


a 


Β σι €- 5 


COMMENT'ARIUS 


A horam divini officii moz ut auditum. fuerit. si- 
gnum, relctis omnibus qualibet (uerit in. manibua, 
sunuma cum [estinatione curratur.] liunc ὃ. Benedi- 
cti iocum eleganter explicat ltegula Magistri liis ver- 
lis (Cup. 54) : « Cum advenisse divinau horam per- 
cussus in oraigrio. index monstraverit, uiox labo- 
rantes opus projiciaut, artifices ferrameuta düuit- 
i&ut, scriptores litteratu non iutegreut,  oimuis 


fraurum manus deserat quod agebat ; festinet statim 
mox Cuni. gravitate pes ad oratoriuu, sensus ad 
Deum ; ut mox. ad primam Oratiouenm | OCCUrrAAL, 
577 οἱ tauquam apes ad mel iutrantium in Orato- 
rium fratru » examen. ebulliat; ul qui tacitus erat 
saucti oratorii locus, sta im psalmorum ciameribus 
impleatur, e! silentium loci saucti ad relictas migret 
officinas et opera. Cuui vero index in oratorio seta 


67] 


REGULA COMMENTATA. CAP. XLIII. 


67g 


per percuesus (nerit, mox omnes audientes antequam A venientibus uuntiis dum divinis interesset. offieiis, 


currant, faciant sibi crucem in froute, respondentes ; 
[je0 gratias. » Atque haec foit omuium antiquorum 
fionachorum praxis , quam videre est maxime apud 
l5 .sxiannm, ea de re 8ic discurrentem (Lib. ww, c. 12): 
t Cousideutes intra cubilia sua, et operi et medita- 
tioni studium pariter impevdentes, cum sonitum pul- 
santis ostium , ac diversorum eellulas percutiens 
audierint, ad orationem scilicet eos, seu ad opus ali- 
quo: invitan:is; certatim e cubilibus suis unusquisque 
prorumpit , ita ut is qui scriptoris officium exerce', 
quam repertus fuerit. inchoasse litteram, finire nou 
audeat; sed in eodem puncto quo ad aures ejus soni- 
Ius pulsautis advenerit, summa velocitate prosiliens, 
ne tantum quidem mora interpenat quantum coepti 
apicis consummet effigiem; sed imperfecias literae 
lineas derelinquens, non tam operis coupeudia lu- 
rrare sectetur, quam obedientie virtuteu. exsequi 
150 studio atque asmulatione fesiinet ; quat non so- 
luni operi wanuum seu lectioni, vel sileutio, et quieti 
cell: ; verum etiam cunctis virtutibus ita pr:eferunt, 
ut liuic judicent oinnia postponenda, et universa dis- 
yendia subire contenti sunt, duminodo lioc bonum in 
nullo viola-se videantur. » Ejustuod: obedientie ad 
opus Dei presertim spectantes. leges. videre est in 
liegula 5. Casarli ad virgines (Cap. 10) : « Quz signo 
tacto tardius ad opus Dci, vel ad opera venerit, in- 
erepationi, ut digiuin. est, subjacebit : quod. si se- 
cundo et tertio admonita emendare uoluer't, à com- 
muniane vel a convivio separetur. » In Regula S. Au- 
reliaui (Cap. 50) : « Signo tacto, omne opus pr:eter- 
ἡ 1210}. et sicut apes prudentissiure ad alvearium, 
ia veloci fesiinatione. properare. conteudite. » lu 
Hegula S. l-idori (Cap. 7) : « Dato legitimis tempo- 
nbus siguo ad horas canonicas, festinabust fratres 
eum properatione, omnes ad celorum occurrant, » 
Denique in. Regula Cujus.lam ad vi:giues (Cap. 8) : 
« Quandocunque. vel. diurnis vel nocturnis horis ad 
opus divinum signum insonuerit, mox cum ΜΔ 


Yestinatione surgendum est. ac si pr:eco regi- insouet, C 


omui opere quod in manibus habebatur postposito. » 
Eamdem ob:ervantiain iu. inonasteriis. 3dverterunt 
etiam monachi ad Augiam directi, uti ipsi testantur 
in suis Capitulis (Cap. 1) : « leliciis oinnibus qua- 
libet in manibus tenetitur, sumina cum festinauo..e 
currunt omnes, videlicet nullus audet hane coustitu- 
tonem fraugere, quainvis in. decrepita xtate. cousti- 
tutus : » Exiidem iu Cluuiacensibus laudat Udalricus 
(fib. 0, cup. 22) : « Si ad biorau signum audeerit 
regulareu; et si est in claustro, ipsum verbum quod 
babet in ore, non perlicit; sed coutinuo tacet, et 06- 
curri! ad orationem interese. » Denique eain com- 
mendan! monacoi Sanctigalienses capiiulo 2, et Gre- 
goriu« 1X i15 bulla pro monachis Dencdiciinis. 

Μοιν tamen. auctores sobrie S. Kegulae textum 
qe intelligendum, ut scilicet audito signo, quelibet 
fuerint in manibus relinquantur 578 qux sine peri- 
cule aut gravi daimnuo reliuqui. possunt. Nam si quis, 
verbi grata, serviret inlir iis, ministraret lospitibus, 
prapararet. coquinam, exliauviret. vium, hic non 
deber , reiiciu opere, sisti occurrere. Secus qui 
scriberet librum , aptaret caleeuin , coleret hortum. 
Quaiivis uon d; fuerint etiaio qui pr:efata opera obe 
d.eutie graua diniitierent ünperfeeta, «quorum obe- 
dientiam aliquando iniraculis. illu-iratat legitnus : 
»ed ad itentiouen, nop ad (actui Deum res;exisse 
creduuus, 

£rgo nilil operi Dei preponatur.] Hoe attendant qui 
pro ievibu-, vanis, et inauibus rebus ab opere Dei se 
diapensaut; quicum omnia etiam imperfecta, ut ad opus 
Dei dcbite celebrandum couvolareut, relinq..ere de- 
bereut; inpertectum opus. Dei, alios etiam suis dis- 
cursibus , erturbando, dereluiqunnt. Quam procul ab 
bis erat S. Liadgerus episcopus (4n ejus V ia, auctore 
auonym., cap. 52, c. Y Den., pag. o ; vide cap. 55), 
«uU! a.cersilus tertio ab imperatore Caroto Magno, 


aliud niliil respondit qum se proxime peracto οἰ οἷο 
eos seciturum. Cumque , expleta psalmodia, ad im- 
peratorem accessisset isque r: gassel cur tot invitatus 
nuntiis statim. venire despexiss-t, respondit : « (u.a 
Deuw et iibi , » rex, et cunctis hominibus prapo- 
nendum arbitrabar ; hoc enim mili priecepisti curan 
episcopalem eommittens ; idcirco a tuis vocatus nun- 
tiis, Ounipoteutis servitium intermittereineon veniens 
jud.cavi. At mox divino peracto obsequio, paratior 
ad regis imperium veni. Quod responsum ejusimpera: 
tor optimus veneralus : Gratias, ait, lLabeto, eyiscope, 
quia talein te tiodo reperio qualem antea zstiimabam. 
Fuerunt aliqui qui facta bonitatis tux: malevule apud 
me iuterpretali suut; sed liosdeinceps miuus gratos lia- 
bebo. » Eadem erat iens llernardiabbatis 1 ireuensis 
piissimi, cui, utscribi: Gaufredus in ejusVita, num. 105 
(Boll., April. 14), « Canonicas hor»s tam diei quam 
nucts quielibet szecularis causa , alicujusve potentis- 
sita persona, licet hac. frequeuti-sime, quoad vixit, 
inquietaretur, non abstulit; sed nec aiiqua corporis 
molestia tardiorem reddidit ; lianc solam excipe, qua 
f.lix felicem cursum coinplevit. » Hic nou e4 repeto 
qua scripsi iu lih. vde Antiquis monachorum litibus 
de fratribus in viai directis, qui eliam equo ascenso, 
8i audito ud opus Dei signo, pedes e monasterid 
nondum extulissent, protinus desilientes, ad ora: 
rium 8ininl cum aliis couvolabant ; aut de frateum 
pyasura, quam imperfectam ad divini oflieii signum 
relinquebiaut, ut ad ecclesiam convenireut, licet elhora 
p»alieutium se. neutiquam. adjungerent, δὶ quid iu 
capite indecorum appareret , quod astantiuu oculos 
ollendere posset. 

lluc referendum est qund in ms. Regula incerti 
auctoris legitur (Cap. ὃ in ms. bibliot. regine Suecie) : 
€ Oportet namque $ecandum 555. catliolicorum  Pa- 
trum auctoritatem, tempore. erationis ab. humano 
cessare colloquio supervenientium hospitum, » Quae 
quilem verba in memoriam revocant antiquai el 
laudabilem | ordinis nostri consuetudinem , summum 
in omnibus inonasterii locis observandi sileutiu «. di- 
vini tempore officii , cujus memio tit in. uiss. saneu 
Benigui Divionensis Consuetudinibus, in Regula Ma- 
gisui 579, cap. 54; n Statutis Lanfranci, cap. 16; 
eb in lib. Usuum Cisierciensium cap. 120. 

Quod si quis ad nocturnas vigilias, etc., non stet in 
ordine suo in choro , sed ullimus omnium stet, aut in 
loco. quem talibus negligentibus seorsum  abbus consti. 
tuerit. | Quem locum ita explicat Hi'demarus : « tluc 
autem quod dicit, non stet. in ordine suo in choro, 
sed ultimus omuium stet, aut in. loco, ete, : id e«t 
δὶ talis est. frater , (ui loco superiore stat, debet. iu 
ultimo stare. Si autem ultimus est, aut ccrte in ime- 
dio, et past, debet «tare seorsum. » Eunidein sensum 
S. Benedicto ascribunt Bernardus Cassiuen-is et fo- 
lierius, Hunc tauieu tocum tribus. posse modis intele 
ligi docet postea idein. Uildemartus. 19 Ut tarde ve- 
niens ad opus Dei, si -it ex primis, u'timus omnium 
$'el; *i vero u timus, in loco uegligentium. 29 Si 


* tarde veni-ns. chorum adjuvare queat, stet υ} ΠΏ 8 ; 


siu miuus , seorsum. 59 Qui majorem commisit ne- 
gligentiam, stet seursum ; qui minorem, in ultimo 
loce. Addit niliilowinus : « Tamen in Fraucia uullus 
eorum stat in. ultiuio, sed seorsum. » Et antea. pez- 
miserat ; « S:d tamen. in nosuro monasterio omues 
seorsum staut. » 


Quizritur vero quis sit ille locus quem searsum ab 
abbate. constitui voluit S. P. Henedicius. liac iu re 
cum uihil definierit, sed toium abbatis discretioni 
dimiseril, sat erit varias diver-orum monaste: iurun 
consuetudiues hic referre, Raque in. uiss. Farlensis 
monasteri: hzc. scribuntur : « Si quis frater. post 
Gl.ria primi psalmi venerit, eat ante allare ad gra- 
dus, et ihi geuua sua flectat, et statim surgat, et ex- 
$peciei usque duum a-solverit eum prior. Absolutus 
&yret ante. €i retro, venialque iu cboruim in lecum 


rtu 


S. P. UENEOICTI 


[Ὁ 


suum, iterumque veniam petat. Surgente, omnes fra-. A textus videtur inntiere, quod post expletlonem operis 


tres incliaeitur. Si Iis pro aliqua infiriitatuila ste- 
terit, et non occurrerit ad Gloria priwi psalmi, intret 
in chorum, ut supra dicium 651. Ábsolutus autem 
exeat. foras , et petat veniam. super genua, et faciat 
secundum quod infirmitas ei permittit. lem fiater si 
venerit ad horam post Gloria pritni p-alm!, vel quali- 
runque supervenerit, postes usque ad. Kyrie eleison 
sie debet intrare intus, nec totum perdai; et eat In 
loeo constitito donec absolvatur. Qu d si perstiterit 
ad totam horam, si fratres flectünt genua super for- 
tu35, ipse faciat super gradus : expleia hora, discedat 
absque jussu. » Eadem leguntur in mss. C. neuetidi- 
nibus monasterii S. Pauli Ronie, et clarius expliean- 
tir ab Üdalrieo (Lib, wt, c. 6)in hunc medum : « Qu.d 
δι aliquando contigerit ut. non occurrat aute Gloria 
psalmi nonagesimi quarti , vel ad quamlibet horatu 
ante Gloria primi ps.lini, intrans in. chormm, et ve- 
meus 2d gradum altaris ,, honeste tractimque petit 
veniam snper manus et genua , paululum prot. ndit 
summitatem [roeci , tit super eam teneat manus ; el 
surgens, contra altare altius inclinat ; indé non se 
movebit vsque dum hora sit finita : aliis inclinanti- 
hus, ipse nonnisi contra aítare inclinat ; sed si visum 
fnerit domno abbati, fratrem aliquem 5& ad eur 
dirigit, ut recedat; eui cum manu innuenti paululum 
inclinat, et facto ante. et reiro recedit ad statiouem 
SustD , uhi rursus petens venim , ut prius, incliuat 
Contra conventum, ei conventus eoutea eum, » 
Apud. Cistereieuses locus negligentibus destinatus 
erat pre-hyterii gradus, ut docet Julianus Parisius «n 
lib. de prnva vivendi ratione Cisterc, (Part. u, c. 6, 
&i€'. 1), patetque ex lib. Usuumn Cisterc. cap. 75. 
De Cassiuensibus ita loquitur Bernardus Cassinene 
«is : € lta stet nou cum fratribus ad sedilia, sed 1u 
wiedie chori, sicut ordinatum 6.1 de quiiusdaun ne- 
gligentibus in ehero Cassinensi, ubi est rotulus por- 
phvreticu- lapidis pret. osi, qui inter varias 8125 va- 
rieistes marinoreis lapidihns distingnitur locus esse 


in quo stans videtur ab omnibus, et etiam abbate, et C 


lioc est esse seor-um, et talis satisfaetio publica 
euncupatur, » Sed uunc apud Cassinenses qui tai de 
venit, is genuflectit; et lacto a * alibate signo, surgit, 
$ excusal, aut. excusatiune aacuus locum ultianum 
etit, 
' Ceelestinorum Constitutiones h»c definiunt : « Cum 
tardius ad chorum monachi conveniunt, ad altare 
conversi genuflectant, atque tacite et humiliter sub- 
muisgu caute, proprie Carditstis eos peeniteat : et (ane 
V U SiC jreeritendo perseverent, quousque. pras denti 
vi-um uerit, cos pro molo. cnpse satisfecisse. » 

Ut vid. atur ab. ipso vel ab omnibus.] Partivula vel 
hie loci sumitur. C»pulaiive pro et, Atque in boc dis- 
wrepat S. P. Benedictus ab antiquis morachis, qui 
arde venientes ad opu- Dei non admittehaut in ora- 
roriun., ut patet ex lus Cassiani verbis (Lib. m, c. 7) : 
€ !s vero qui in tertia, sexta vel noua priusquam 
psalnius eaeptus finistur, ad orationem nou occurrerit, 
vlierius ora:oriumintroire nou audet, nec semeripsum 
ediscere psalientibus; sed. conyregatiouis missam 
eians pro toribus pr:stolatur , donec egredieuthus 
cunctis, submissa in terram poenitentia , uegligentiae 
sut veltardiiatis impetret veniam, sciens nequaquam 
se po.se desidize 50:8 noxam aliter exzpiare; «ed ne 
in ea quidein , quax post tres horas erit secuL*ra so- 
jemnit;s admitendum, nisi pro negligenbia presenti 
confestim vera humilitate «ubnixius satisfacere festi- 
vaverit. [n vocturnis vero c nventiculis usque ad 
seeundum. psalnium  przer etur. tardanti. dilatio, ita 
uutaxat ut autequam finito eodem psalino fratres in 


»ratione procuinbant, semetipsum congregationi in- ἢ 


serere aique adiniseere fesiinet, e:dem procul dublo 
ine epationi ac peenitenti:e quam pr:xdiximus subji- 
ciendus, si ultra preestitutam dilationis horam, vel 
modicum tarda verit, » 

Usque dum completo opere Dei publica satisfactione 
Pen teat.] Quem locum iia. exponit Boherius : « Iste: 


Dei frater reus aliquam satisfactionem publieam [05 
neatur facere ultra pr:emissam : et sí lioc sit, credo 
quod erit ila provelutia de qua intra capite proximo, 
lernardus tamen videtur sentire in. glos-a praece- 
denti, quod hujusmodi 58 saüisfactio pub ica sit 
illa chori communis separatio, Ni-olaus tam«n d eit, 
qu»d eirca ültiinam orationem hujusmodi officii fra 
ter reus debei jacere prostratus iu. medio dicti. pavie 
menti , donec conventus ab. oratorio exiverit. ides 
dicit Cassianus, ut notat lnc Smaragidus, et hoc credó 
verius. ln meo tamen (nonasterio cansuevernnt se- 
niore« tarde ad oratorium occurrentes, vel in aliquo 
ibi fallentes, statim ibidem fleciere genua ; et in hoc 
reputantur satsfecisse; alii vero in capitulo corre 
guntar ohjurgiionibus vel flagellis. $ 
Alias alii monachorum Patres in tarde venientes 
ad opus Dei ponas decreverunt. In Regula secunda 
SS. Patrum (Cap. 6) statuitur, ut 4 ad horam ors 
tionis dato signo, si quis uon statim prietermisso ommni 
opere quod agit, quia nihil orationi przs,ouendum 
et, paratus fuerit, foras excludatur confundendus., » 
Iu Hegu'a tertia (Cap. 6), nt « ab abbate vel pr» po- 
sito. corripiatur, et nisi prostratus veniim petierit, 
excommunicetur. » in. [tegula S. Macarii (Cap. 14), 
ut « foras exclulatur, ut erubiescat. » lu lteguis 
S, Pachomii (Cap. 2), ut « quando ad collectam tabs 
iusonuerit. per diei, qui na oratione tardius veut 
rit, superioris iucrepationis ordine increpetur, Θὲ sdel 
in loco convivii, Noctu vero, quia corporis uirmi- 
iati plus aliquid conceditur, qui post tres orationes 
venerit, eodeiu. in collecta, et ii vescendi loeo, or. 
ine Corripiatur. » Ordo autem supvericr i$. eral 
(Cap. 4) : « Solvet cingu'uim, et inclinata. eervice, 
wauibus ad iuferiora depressis, aute altare stab i; el 
2 principe monasterii increpabitur. lloc. idem: faciet 
et in eonventu fratrum, cum ad. vescendum pari«er 
convenerint, » [9 [gula 5. Casarii ad monachos 
(Cap. 11), ut « si tardus venerit, statiun de ferula in 
manus accipiat, » Et in Hegula ad virgines (Cap. 10), 
ut secuudo ae teriio admonila, « a coumunione, 
vel «onvivio. seporetur. » [o ldiegula Tarn ten 
(Cap. 5), ur « exclu-us pro reatu tauti facicoris εὐ» 
fundatur. » in. Regula ὃ. Fruciuosi (Cap. 13), 0] 
« ad orationes diurnas qui post primum psaluum 
uon occurrerit, introire in Oratorium rum caeteris 
non audeat; sed. poeitestiae delegabitur. loc idem 
sustinehit qui noeturuís orationibus us.,ue ad tertium 
psaliun tardius vcuerit, aut post tres diclos. sais 
nios in choro se miscere conatus fuerit. » In Reguia 
Magis.ri (Cup. 75), ut « frater qui nocturnis matuti- 
ni$ et lucernariis primam. orationem aut psslinum 
rerdideri! , ejectum eum ab oratorio cum terrere iu 
capite foris eum apud. semetipsum de emendstione 
abbas moneat. Si secundas orabonem vel psalmum 
perdiderit, ibi in oratorio, praseute congreyauone , 
post psalmum exp'eium curripiatur acerbe. Si vere 
post tertiam orationem vel psalmum iotraverit, mox 
una cum vr:epositis suis foris de eratorio excommue 
nicatusjactetur;etnon prius ad. veoiam revertatur, 
nisi humilitaus satislactio ab eu zeqealiier ante limen 
oratorii fuerit op rata; sed hoc, ut superiori. titulo 
diximus, de intra quinquaginta passus latitudine, In 
priua vero, tertia, sexta, et nuna, qui post indieiu 
percussi ad primam orationem, et primuim psslmum 
non accurrerit, in oratorio. presemibus omnibus 
acerbe corripiatur, Post secundam vero orationem , 
vel secunduin 599 psalmum qui occurrerit , jam sic 
excommunicatus cum suis exeat praepositis foras. » 
Denique in Regula Cujusdam ad virgines, ut eodem 
modo sati-fatiat quo in Regula S. Benedicti praeseri- 
bitur, et insuper (Cap. 8), ut « quaudo casterw, ez- 
reto officio, foras egrediuntur, illa in ecclesia pro 
psa tarditate pasita, duodecim psalmos supra cursus 
seriem cantet, Si vero ex toto cursum suum pei dide- 
rit, precipue nocturnis horis, in quibus mullum 
aliud opus impedit. superpositione damnetur. » 


REGULA COMMENTAT4. CAP. XLIII. 


632 


Caeterum prescriptis hic a S. P. Benedicto aliis- A dationem qua prostratus dehet ante fratres genua fle 


que SS. Patribus ritus, a monaclris etiam ad cano- 
nicos transimigravit pro quibus in concilio Aquisgra- 
nehsi anni 816 editum hune canonem reperio (Can. 
4351) : « Qui segniter aut tarde ad matutinum aut 
aliud quodlibet divinum officium peragendum occur- 
rerit, dignum est ut non cum aliis in choro, sed om- 
ninm ultimus, ut certe erubescere discat, in loco 
hujuscemodi negligentibus a prielatis constituto stet. 
Foris vero nullatenus rewanere presumat, ne. otio 
et fabulis vacet , et a Dei laudibus penitus alienus 
existaát. » De canonicis etiam cathedralis ecclesise 
Parisiensis ita scribit Boherius : « Et scias quod vidi 
istud observari a canonicis B. Maria Pari-ieusis; 
qui si tarde ad beras veniant, non audent ascendere 
majorem chorum, sed in inferiori se ponunt. » 

Quid quod in aula summi pontificis aliquid simile 
observari videatur, ut testis oculatus Julius Nigronus 
afüirmat ( In. Hegulam. xv commun. Soci-t. Jesu, 
8. 27) : « Vidi, inquit, ego Romz cardinales ipsos, 
qui missa pontificia inchoata pervenerant in chorum, 
exhibita cruci et pap:e reverentia stetisse erectos in 
medio choro, donec a ponti(lce fuisset facia potestas 
loeis suis residendi. » 

Diurnis vero horis, etc. Nisi forle abbas licentiam 
dederit p-rmissione suu; ita. tamen ut satis(aciat reus 
ez hoc.] jn quem locum Boherius : « Iloc est, inquit, 
dicere : Licet enim reus licentiatus sit ut ascendat 
chorum psallentium , niliilominus post peractum cur- 
sum hore prosternet se coram omnibus ad pedes ah- 
batis, vel prioris, suam negligentiam accusando ; et 
si abbas judicat satisfactum , dimittet ipsum cuim be- 
neJietione. Sin autem, iujunget ei ut ibidem, vel in 
vrastinum iterum, vel iterum veniam petat, modo 
predicto, vel quod aliam poenitentiam impleat. Sed 
ubi fiet hujusmodi satisfactio, sive prostratio -ecun- 
dum Regulam? In choro ubi deliquit, ut clare patet 
infra de his qui falluntur in oratorio, et iufra cap. 
proximo, Vel forsan ante januaim oratorii, ut sentiuut 


ctere : et hoc secundum Paulum Diaconum. Mili 
tamen videtur quod hzc satisfactio debet ease sicut 
preietigi, petendo veniam ab abbate. Emendatio est, 
quando se de hac negligentia corrigit, ut vere pr: 
suinatur. emendatus, » Et hzc quidem S. Benedictus 
de tarde venientibus ad mensam : quid vero de iisdem 
alii monachorum Patres ? 

S. Pachomius (Art. 19) : « Si quis, iuquit , ad co- 
medendum tardius advenerit , excepto majoris impe- 
rio, similiter aget paenitentiam , et ad domum jejunus 
revertetur, » 

S. Basilius interrogatus. (In vers. Iwfini cap. 52), 
t Si uecesse est omnes convenire ad horam prandii, 
eum qui remanet et post. pra«dium venit, quomodo 
trausigemus? respoudet : « Si quidein necessitate, 
vel loci , vel operis remansit a communi ordine , qui 
przest probabit et ignoscet. Si vero, cum posset n.-- 
currere, nou satisfecit ,, fateatur culpam negligentia 
sug, et maneat sine cibo usque ad illam liorám qua 
couvenitur ad cibuu in posterum diem, » Et iu Poenis 
incerti auctori- apud eumdem Basilium (Num. 923) : 
« Si quis absit a mensis, non dicia causa, maneat 
jejunus. » 

S. Coluinbanus (Jn Pnit.) : « Si quis non venerit 
ad orationein supra meusam , et post cibum , duode- 
cim psalmos cantet. » 

S. Isidorus (Cap. 10) : « Refectionis tempore dato 
signo pariter omnes concurrant ; qui autem ad men- 
sam tardius venerit, aut peenitentiam agat, aut jej..- 
nus ad suum opus vel cubile recurrat. » 

Similiter S. Fructuosus (Cap. 18) : « Ad mensam 
qui tardius venerit, prohibeatur a cibo. » 

584 Denique Magister (Cap. 75) : « Ad inensz vero 
antiphonam vel versum priorem qui non adfuerint, «e- 
mote , et non signatum, et sine data et accepta be- 
nedictione manducent et bibant sine alicujus bomiu:xs 
eloquio usque dum se levent. Et merito sine alicujus 
eloquio hominis debet reficere, qui anie ref ciionem 


pradieti Fructuosus et Cassianus. Sed hodie apud C cum Deo non est locutus. » 


nos prostrationes et satisfactiones hujusmodi fiunt in 
capitulo. » : 

Ad mensam autem qui ante versum non occurrerit, 
eic. Non permittatur ud mensg conununis participatio- 
ΜΕΝ; scd sequestrarus a. consortio omnium re[iciat. 80 - 
lus. | Sive extia, sive intra commune refectorium post 
frairum refectionem , sive in eodem refectorio rell- 
cientibus etiam frairibus; sed in loco separato, om» 
nibusque conspicuo, ut 5&3 majoris confusionis 
fubore hujusmodi negligens perfundatur : quem po- 
stremum sensum, aliis rejectis, sequuntur commen- 
tatores Hlildemarus, Bernardus Cassinensis, et Bohe- 
rius in. utroque coininentario. Hildemari verba hec 
sunt : « Quod vero dicit, sequestratus a consortio 
reficiat s: lus, sunt qui intelligunt, ut post relecuo- 
nem fratrum reficiat, aut cuta ministris, aut solus: 
&ed hic sensus noa est sanus ; sed quia, sicui de ora- 
tofío dicit, pro verecundia illum sepa:atum stare, ut 
emendetur, iia pro emendatione intelligeudum est, 
ut sedeat solus ad mensam aliam separatam ab aliis 
censis, manducantibus aliis; vam cum solus sepa» 
ratus cicit, non est intelligendum, ut postquam alii 
snanducaveriut , ille mauducet , sed quando alii man- 
ducant, ilie separatus nianducet, et non bibat viuum. 

in Francia, in meo monasterio, in medio refe- 
etorio manducautibus fra:ribu» wanducare vidi talem 
(fratrem negligeutew. » 

Subíata εἰ pertione sua vini.] Seu cujuslibet alte- 
yius liquoris , quo iu regionibus ubi vitis uon crescit, 
utuntur. 

Üsgve ad satis(aclionem et emendationcm.] Quod ita 
explicat Hildeiwarus : « Postquam. manducaveriat 
et voluerint jam fraires exire, debet ille abbati cora 
Gatribus veniam petere. Si hoc fecerit ad sextam, 
gam ad vesperum non debet facere. 3 Et Bernardus 
Cassinensis : « Et quod ait usque ad »atisfactioneuw 
et eucecndatuonem , iliam dicit satisfacilo:;em et emen- 


PAraor. LXVI. 


Similiter autem. patiatur qui ad. illum v.rsum non 
(uerit presens qui post cibum dicitur.] Paenz. incerti 
auctoris apud S. Basilium decernunt (Num. 50), ut 
« si qui» surgit de mensa praeter voluptatem .archi- 
mandrite, sistatur ad orationem usque ad tempus 
lucernaruim. » Et Regula Magisiri (Cap. 73) : « (ni 
posteciori vero mensi non adiuerit l?eo post refe- 
ctionem gratias redbibere, in sequenti refectione ta- 
lem poenam in sequestrato suscipiat, qualem ille qui 
ante telectionem non est locutus cuin Deo. » 

Versus autem nomine íntelligendas esse universas 
quas post refectionem ad gratiarum actionem recita- 
1015. preces existimo ; licet. Hildema:us S. Benedi- 
ctum intelligat de solo versu qui, fiuita comestione, 
dicitur in refectorio ; nam « ille, inquit, versus qui 
in ecclesia dicitur, et ille, Miserere mei, Deus, ncm 
est regularis, eo quod illum non dicit Regula dicere, 
sed est consuetudo uonachiorum, » 

Ex hoc Hiluemari tes!imonio patet antiquam mo- 
nachorum et maxime Denedicinorum consuetudineis 
fuisse, gratiarum actiones post prandiuin et caenam 
ia ecclesia Deo refereuui ; quod amplius cons:at ex 
Regula S. Fruetuosi cap. 5, ex Regula ms. iucerti 
auctoris, Cap. 5; ex Urdine conversationis nioma- 
sticz* , cap. 11; ex capitulo 22 Monachorum Saugal- 
lensium ; ex Ekkehardo in lib. 1 de Casibus S. Gelli , 
cap. 11; ex Tortario in lib. Mir. 8. Beuedicu, 
cap. 44 ; ex Theodorico in lib. Mir. S. Celsi, num. 5, 
apud Bolland. 25 Febr. ; in lib. Mir. S. Trudperii, 
num. 5, ex Vita S. Hugonis Aduensis monachi 
nuin, 25, ex Mir. S. Dua:tani uum. 12, et ex lib. 
Usuuin Cisterc. cap. 16. 

Nec quisquam prasumat ante stalutam  horain vel 
postea quidquam cibi vel potus percipere.] tizec fuit ge- 
neralis omnium veterum monachorum praxis, quam 
videre est , tum apud Cassianum, tum iu omnibus 
eorum Rezulis : « Auiequam vel postquam legitimas 


93. 


683 


S. P. BENEDIC'1 


621 


cou manque refectionem percipiant, inqnit. Cas- A extra ordinaríam mensam aliquid degustsverit, Aute 


sianus (Lib. 1v, cap. 18), susuma cautione servatur 
ne extra mensam quiüquam cibi potusve ori suo quis- 
quam indulgere praesumat ; ut incedentibus per lior- 
tos el pomaris, cum passim blandeque per arbores 
poma pendentia non solum se objiciant pectoribus 
wanseuutium , verum δἰ strata per terram cou- 
culcanda pedibus se offerant , atque ad colligendum 
parata facile ad consensum concupiscentiae illicere 
valeant intuentes , et opportunitate aec copia quamvis 
districtos atque abstinentissimos ad sui desider.um 
rovocare ; sacrilegium ducatur non modo quidquam 
in eis degustare, veruim etiain ei manu. contingere 
absjuc eo quod palam cunctis in commune -reli- 
cientibus exhibetur, et ad percipiendum  econemi 
dispensatione per iratrum obsequia publice nmini- 
Siralur. » 

585 Ita S. Pachomius (Art. 4) : « Nullus uvas aut 
spicas adhue imiaturas audeat comedere. preter 
urdinem diseiplinee, et omnino de omnibus qua in 
agro sunt vel in pomario, nemo comedat separati 
antequam cunctis (r.tribus Pater exhibeat. » 

S. Basilius (Serm. de Abd. rerum) : « Cave n« 
elandestin:e comestionis peccatum incurras. » Et alibi 
(Regul. jus., cap. 15) ad multam diem jejunum per- 
manere jubet, « qui alieno tempore cibum sumpse- 
pnt. » 

S. Augustinus .(£ap. 5) : « Quando autem aliqua 
non potest jejunare, non tameu extra boram prandii 
aliquid alimentorum sumat, nisi cum zegrotat. » 

Kegula SS. Pauli et Stephani (Cap. 17) : « Nulli 
liceat supra statutam consuetudinem sive io cibo sive 
in potu prasumere, nisi prioris pertnissu, cui ordi- 
nandi vel considerandi facultas est. » 

Utraque S. Aureliani ad monachos et ad virgines 
Regula Cap. 52 et 50) : « Extra inensam commueem 
nec quidquam cibi potusve gustare liceat absque in- 
firmis et illis etatibus qu adiuc perenutriri. indi- 
gent. » 


Regula Tarnatensis (Cap. 9) : « Aquam ipsam ante C 


refectionem legitimam bibere non presumant. » Εἰ 
iterum (Cap. 16) : « Si attenuatus abstinentia frater 
hon valuerit jejunia suscepta portare, nisi praudii 
hora completa aliquid accipere judicet indecorum. 
Uli vero qui incommodo detinentur, et. designatas 
horas non possunt custodire, licite concedatur per- 
Cipiant quod possunt. » 


tegula S. Isidori (Cap. 10) : « Nullum 6515 furtiva - 


contaminatio polluat, aut impudens, vel privatus ex- 


tra communem mensam appetitus; exconimunicatio- ἡ 


uis enim sententi: subjacebit qui vel occulte. vel 


refectionis tempus uullus vesci audeat, praeter eum 
qui zgrotat : qui enim tempus edendi antecesseri, 
subsequentibus pcenis abstinenti:e subjacebit. Ὁ 

Regula S. Fruc'uosi (Cap. 5) : « Quilibet ex mo- 
nachis Jejunium solvere non. praesumat, nec prius- 
quam in commune reficiaut. cum, ezteris, vel pust- 
quam refecerumt, quidquam quod ad potandam vel 
edenduni pertinet gustare vel contingere audeat, vel 
occulte quodlibet peculiariter recondere vel hahere 
praesumat. » 

Denique ltegu'a Cujusdam ad monachos (Cap. 11): 
€ Nec ante sive post. inensam, quie comnmniter ad 
cuenam fratribus apponitur, aliquid ori indtlyendum 
est, niS$i infirmitas, sive dillerentia a:tatis, sive cor- 
poris aliquid. evegerit. » 

Stupendum porro videtur quanta religione istud 
Hegulae Benedictinze statutum. observari voluerit S. 
Benedictus abbas Anianensis; nam, « quamvis regio 
ula solis ardore esset adusta, et ita vapor igius velut 


B Ὁ ehibano procedens incendat potius quam calefaciat; 


hic suis tiwio fervore .estuantibus, vix ante horam 
relectionis aquse poculinn indulsit (£n ejus Vita num. 
32, scc. aw. Dea.) ; nam labore defessi, igne peru«i, 
frigidam potius. desiderabant aquam. quam viuum : 
hec erga eum quisquam murmurare poterat, quoniam 
similia patiebatur. » Licet et in hoc mirari desinam, 
5806 auendens ad illa S Basilii verba (Serm. de Ab- 
dic. rerum) : « Multos ego adverti szpe qui cum al. 
terius cujusvis generi» vitiis labcrarent, a4 saataten, 
redierunt. postea; qui autem hoc morbo 'enecrentur, 
ut aut in occulto eos edere delectaret, aut ventris 
ingluvie duci se sinerent, neminem ex umhibus vidi 
qui convaluerit. » 

Sed et δὶ cui offeriur ἃ priore, et accipere renuerit, 
hoc quod prius recusavit, aut alind omnino mom perci- 
piat usque ad emeudationem. congruam.] Quem ad lo 
cum Smaragdus : « IIyperbaton hoc est, quod aliter 
crdiuaunm intelligitur ita : Cui aliquid a priore effer- 
tur, et ienuerit accipere, lora qua desideraverit , 
subauditur accipere; aut loc percipiat quod prius 
recusavit, aut. aliud. omnino. nibil. « Eodem modo 
sanctum Benedictum intelligit citatus a Bernardo Pe- 
trus Diaconus. Verma huic expositioni. repugnant 
nonnullze versiones Gallice, et S. Hasilius, a que S. 
Pater potuit istud accepisse; nam interrogatus (FRe- 
gul. brevium, mter. 151) : « Si quis iratus recusavend 
ea suniere qua ad usum sunt necessaria ? » respon- 
det : « Talis dignus est nequidem accipere cum pe- 
terit, quousque istud. vilium vel potios vitia in es 
esse sanata autis es judicaverit, » 


CAPUT XLV. 


De iis qui excommunicantur, quomodo satisfaciant. 


Qui pro gravioribus enlpis ^ ab oratorio et ἃ mensa D se alibatis, deinde omnium vestigiis 4, ul orent pro eo, 


excommuuicatur, hora qua opus Dei in oratorio ce- 
lebratur 5, ante fores oratorii prostratus jaceat, nihil 
Bicens, nisi tantum posito in terra capite, stratus 
pronus * omnium de oratorio exeuuntium pedibus. Et 
hoc tandiu faciat usque dum abhas judicaverit satis- 
factum esse. Qui dum jussus ab abbate venerit, volvat 


* Ilild., Dunst., Boher. in secundo comment., 
gravi culpa. 

b AL., percelebratur. 

e {Π|4. cum quibusdam, prostratus pronus. Comp., 
εἰ stratus pronus. Farou., Ebrul., Conch , Lyr., 
pronus. 


Et tunc, si jusserit abbas, recipistur in choro vel 
in ordine * quo abbas decreverit : ita sane ut psal- 
mum aut lecticnem, vel aliud quid non przsumat ia 
oratorio imponere, nisi iterum abbas jubeat. Et om 
,hibus horis dum completur € opus Dei, projiciat s 
in terra in loco in quo 587 stat € : οἱ sic satisfaciat, 


4 Flor,, ipsius abbatis pedibus, deinde omnibus we- 
stigiis. lild., abbatis pedibus et omnium vestigiis [ra- 
trum. 

* Al., ordine, sine in. 

f Cassin., Flor., percompletur, 

€ Al., in loco quo stat, 


655 


REGULA COMMENTATA. CAP. XLIV. 


686 


usque dum ei jubeat alias * ut quiescat. jam ab hac A usque ad jussionem abbatis loc perficiant 5, usque 


satisfactione. Qui vero pro levibus cu'pis excommu- 
nienntur tantuin ἃ mensa, in oratorio. satisfaciant : 


4 Al., jubent, iterum. 


dum benedicat et dicat : Sufficit. 


b Casain., et tandiu hoc perficiant. 


COMMENTARIUS. 


Qui pro graviori culpa ab oratorio et a mensa ez- 
communicatur, hora qua opus Dei in oratorio celebra- 
tur, ante fores oratorii prostratus jaceat.] Ante fores, 
inquit, oratorii, non intra oratorium ipsum; « quia, 
infit Bernardus Ca-sinensis, intus non debet intrare, 
Disi a vinculo excommunicationis absolutus. » ld 
quod eam confirmat sententiam qux S. Benedictum 
de excommunicatione ecclesiastica locutum | fuisse 
cap. 25 existimat. Similem pene panain in uegligen- 
tes tardeque venientes ad. opus Dei statuerant anti- 
qui Mesopotamis monachi; si quis enim in eam 
incurrisset culpam, is, teste Cassiano (Lib. ui, c. 7), 
« Oratorium introire nou audebat, nec semetipsum 
admiscere psallentibus; sed eongregationis missam 
stans vro foribus prastolabatur, donec egredientibus 
cunctis, submissa in terram poenitentia, negligenti:xe 
δ: vel tarditaiis impetraret veniam. » Quamvis non 
ἃ solis priscis monachis id pouitentize genua acce- 
perit S. Benedictus, sed ἃ primis Christianis, quibus 
moris erat ut poenitentes pro foribus ecclesi in poe- 
nitentiz luctu jacerent seu starent, pro diverso eccle- 
siarum usu. Qua de re vide Menardi notas iu Con- 
cord. Regul., cap. 35, δ 1. 

Nihil dicens.| « Nisi ab abbate interrogatus, inquit 
Doherius. Qui abbas consuevit tali prostrato quan- 
doque dicere : Frater, quid dicis? Et accusando se- 
ipsum respondet : Pater, magra est inea culpa. Et si 
intendit tunc ipsum amplius interrogare, dicit ei : 
Surge, (rater; tuncque frater. ibidem pedes stando, 
capite discooperto et vultu dimisso ad terram, re- 
spondet humiliter ei. » 

Nisi tantum posito in terram capite.] « Quia post 
peccaíi opus debet quicunque erubescere, et post 
confessionem pro admissis sceleribus verecundam 
frontem humo prostratum deniergere, pro eo quod 
dignum confusione perpetravit opus, » inquit iterum 
Boherius. 

Et stratus pronus omnium de oratorio exeuntium 


decreverat abbas misericordiam ci impendere, » eum 
ut modo referemus absolvehat. 

Qui dum jussus ab abbate venerit, provolvat se ipsius 
abbatis pedibus; deinde omnium vestigiis fratrum, ut 
orent pro eo.] « lta ut supplicationein faciat usque ;« 
terrain coram abbate; deinde supplicationem regu- 
larein et consuetam aute et retro, οἱ dicat silenter ; 
Ürate pro me, fratres; et quilibet. submissa voce 
respondeat : Parcat tibi Deus, » quemadmodum aiunt 
liernardus Cass;nensis, Nicolaus de Fractura et Bo- 
herius. lHnuc ritum. pulchre descrihit Lanfranens in 
Statutis (Cap. 17), cujus hic verba referre nos pigere 
non debet : « (ua vero die, precantibus (fratribus, 
decreverit sbbas misericordiam ei impendere, eu 
modo quo superius dictum est in capitulum veniat, 
prosiratus veniam fateatur, et emendationem pro- 
miltat, et misericordiam quxrat. Jussus surgeve, 
frequeut-r se.prosternat, et eadem verba et similia 
dicat, cessaturus cum abbas dixerit ei, Sufficiat. 
Postea jubeatur exuere, et corporalis discipline ju- 
dicium sustinere. Quo facto, dicat ei abbas : Motus 
fratrum nostrorum precibus, et palientia et liumilitate 
vesira, οἱ promissione emendationis vestre, hanc mis - 
ricordiam vobis impendo, ut dehinc cum fratribus sitis 
in refectorio, in loco quem vobis designabimus come. 
datis, disciplinam corporalem pro hac culpa ulterius 
non suscipiatis. De ceteris ad. comprobandum adhuc 
humilitatem et patientiam ves'ram, ita vos habete, sicat 
frater qui levis culpe penitentia esse jubetur, excepto 
quod incepto Kyrie eleison, 5&9 ad gradum vo: 
hon prosternetis, sed expleta regulari hora, in loco in 
quo stabitis, sicut B. Benedictus precipit, flexis ac 
lerram genibus, sicut qui in psalmo fallitur, humiliter 
satisfacietis. Hoc audito, frater ille ad pedes abbatis va. 
dat, et rediens in locum in quo stabat, tres genuum 
fleziones, ante scilicet, et 3d dexteram, et ad sini- 
stram, cum omni devotione fac:at, gratias referens 
fratribus quia pro se rogaverint, et humiliter sup- 


pedibus se projiciat.] Ut qui se per superbiam extulit C plicans quatenus adhuc rogare dignentur. Postea 


aliis, per humilitatem calcandum omnium vestigiis 
se condemnet, » ait Bernardus Cassinensis. 
t ientes vero dicant ei sub silentio : Miserea- 
tur tibi Deus, » ex Statutis Lanfranci, cap. 17. 

Κι hoc tandiu faciat, usque dum abbas judicaverit 
satis(actum esse.| Tunc autein. convocaiis in capiuir- 
lum (fratribus, de eorum ipsum consilio absolvat. [18 
séptiunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, Nicolaus 
de Fractura et Boherius : « Post sextam vel nonam, 
infit Hildemarus, cum exit abbas cum congregatione 
debet vocare congregationem, illo absente, et dicere : 
$ustum est et ratio ut ille frater quiescat a sua satis- 
factione. Si dixerint : E-t justum, quia rectum est ut 

uiescat, debet vocare coram fratribus illum, et de- 
bet illi parcere. » Et Bernardus Cassinensis : « Debet 
enimillein capitulo vocari post exhibitam humilitatem 
predictam, et ibidem requisito fratrum consili ab- 
solvet eum abhas, et judicabit eum in oratorio recipi 
posse. ipse tamen debet esse exclusus a capitulo, 


designet abbas ei locum ubi debet esse, et eo praeci- 
piente sessum vadat. » 

Et tunc si jusseril abbas , recipiatur in choro, vel in 
ordine quo abbas decreverit.| (uod S. Beuedictus ait 
rel in ordine, Richardus de S. Angelo inteligit « in 
loco prim: vigilie vel secunda ; vel in ultimis, sicut 
abbati placuerit, ut infra dicetur ; vel diaconatu, vel 
subdiaconatu, vel in minoribus. » Rectius cum Ber- 
nardo Cassiuensi et Boherio iutelligerem de ordine 
quein servant inter se fratres, ut ille frater stet in 
loco ultimo, aut ad majus in mediocri. Et ita Udal- 
ricus ait (Lib. ut, c. 5) : « Jubetur ut ultimus sedeat, 
ultimus sit cunctorum in omni loco. » 

Jta sane ut psalmum, aut antiphonam, vel aliud quid 
"ON prasumal in oratorio imponere.] Imponere hic loci 
Bernardo Cassi«ensi et Boherio idem est ac incipere; 
quia, inquit Bernardus , « nunquam talis debet uisi 
cum alis mixtim lectionew legere, vel responso- 
rium aut aniiphonam cantare. Dico etíam quod net 


cum abbas petit consilium quid sit agendum; et hoc D pr:vatain debet dicere missam , quia non dicit solum. 


. est quod dicit Pater, Usque dum abbas judicaverit 
satisfactionem 6:86. » Similiter Nicolaus de Fractura: 
« Et absolvitur iste de consilio fratram in capitulo 
per abbatem. Qui tamen extra capitulum debet stare, 
dum hic cum (ratribus abbas deliberaverit, et ut li- 
berius super satisfactione ipsius fratres suam ape- 
riant voluntagem. » idem confirmat Udalricus lib. ut, 
eap, 5. Sed ex Statutis Lanfrauci nullus ad absol- 
vendum excommunicatum assensus fratrum requi- 
pebatur; verum « qua die precantibus fratribus 


modo in . choro , sed dicit in oratorio. » Addit Udal- 
ricus (Lib. m, c. 5) : « Interim non communicat , non 
venit ad pacem, non osculatur textum Evaugelii in 
ecclesia, nec ad lectionem , nec ad cantum , ut alii, 
notatur. » Menardus tamen et Carolus Cointius. exi- 
stimant imponere liic a S. Benedicto positum esse non 
pro incipere, sed p:o pronuntiare, sive cantu id fiat , 
sive recitatione. 

Et omnibus horis dum completur opus Dei , projicias 
se 1n terram in. [oco in quo stat.] Duin completur opus 


'$ P. BENEDICTI 


Dei, inquit , scilicet sul finem horarum ; nam « post- A genua, suscipit quale judicum placnerit abbati. Inde 


quam alii surreserint, dum dicitur Benedicamus Do- 
mino, ipse dehet se in terram projicere, i est pronus 
j:cere, » inquit Bolerius ; et Udalrieus (Lib. ii, c. 5): 
« Post singulas finitas horas , veniam ita super genua 
petit, non tamen propter hoc conversus ad altare. » 

Et sic satis(aciat usque dum ei jubeat abbas ut 
quiescat jam ab hac satisfactione.] Et h»c quidem 
S. Benedictus de satisfactione excommuvieatorum 
pro gravioribus culp:s. Caieteruin hujus capituli praxim 
ex mss. S. Benigni consuetudinibus accipere lecto- 
ribus liaud erit fortassis iugratum. 


590 Ec mss. Cousuetudinibus S. Benigni Div'o- 


»ensis cap. 952. 


Qui autem. illud quod gravi culpa dignum sit, 
commisit, si quandiu D. abbas abest advenerit, non 
venit in przsentia illius dog^c ipse przcipiat; et 
tunc exira capitulum exuitur, et ita veuit sicut ille 
cui in ipso capitu'o praciptur, ut eat οἱ exuat se. 
Nam si aliquis hujusmodi sit. ia ipso capitulo , cum 
audit ee ineulpari a D. abbate, surgit et veniam petit. 
Qua petita, |.roecipitur ei : Jte, exiite vos, οἱ discal- 
ceate , el recertimini sicut. mos est. ΒᾺ prxcipi:ur ca- 
merario ut exeat cum illo. Tunc cingulo tenus nu- 
datus, pedibus disca'ceatis, .assumptoque virgarum 
manipulo ia dextra, et cuculla bene plicata in si- 
nistra , redit in capitulum; statimque de sinistra parie 
posita cuculla , et virgis juxia se de dextra , petit in 
medio veni:m ; dictoque ab abbate : Quid dicitis? et 
eo respondente, mea culpa ; et iterum abbate dicente, 
surgite , sedet ad terram, resumpta cuculla super 
genua, el brachiis desuper positis. Quo facto, pr:e- 
eipit D. albas cui placuit, ut surgat, et verbere: illum 
de virgis quas attulit: dato veie ei quale videbitur 
D. abbati judicio, przcipit ut surgat. et induat cu- 
eullam su:n, et dicitur ei : Jte, induite vos et rever- 
timini. Indutus autem, ac reversus, petit iterum ve- 


surgens , abbate pr:xcipiente , induitur sola euculla, 
et provolvitur in. primis pedibus abbatis, et deiude 
prioris, et omriun qui ex ea parte suat. Simi iter 
facit pedibus aliorum qui ex alt^ra parte sunt, et ad 
ultiinum infantum, sed multo remotius qua τ: aliorum, 
et non. tanget vestes eorum; omnes inclinant ei, et 
levant eun, et debent orare pro eo. Quo expleto, et 
iterato petita venia, jubetur exire ad induendum 66. 
Indutus ac reversus, adhuc etiam veniar petit; ju- 
betur ut ultimus sedeat, ultimus sit cunctorum in 
omni loco. Interim non commnuuicat, non. vadit ad 
pacem, non osculatur texium. Evangelii, in ecelcsia 
uec canti. nec. psalmum impon.t, nec lectionem 
legit: a sola coquina , ut in va serviat, ct à mandate 
nou prohibetur; sed non ibit ad scillam. Post singu- 
las horas finitss, veniam in s!atione sua super gecnua 
petit, nec propter hoc convertitur ad altare. Si 
quando universi fratres propter aliquam processio- 
nem albis induuntur, unc et ipse induitur, alias mi- 
nime. Ad extremum si D. abbas viderit id expedire, 
lalemque ejus esse hurmi'ira'em qua id. mereatur, 
interpellatus a fratribus, in capitulo vocat eum «ut 
surgat et in. medium veniat. Quo petente veniam , 
loquitur convenientia et persona et causz, et reddit 
ei pristinum locum, vel dat alium iuferius, si volue- 
rit; suo enim malo merito perdidit locum suum, Xa- 
dit ad pedes ejus, sicut. etiam quilibet alius tam ἦν 
ecclesia quam in capitulo, si promoverit eum ad 
altiorem sedem. Notandum autem quod eum rest- 
tuitur in ordine suo, si est sacerdos, non ideo can- 
ta! missam, vel diaconus Evangelium, vel subdi «conus 
evistulum, nisi nominatim e: dicatnr. Restitutio namque 
illa qua fic de ordine, non sliud est nisi ut in choro 
cantet. et lezat. sicut. alii. Et scieuduim | quoniam in 
hujusmodi judicium prior nullum ponit, nec ab-olvit 
unquam, Sciendum quo iue quod non ponitur aliquis 
in pravi culpa , uisi sepius inciderit in idem crimen, 
pro occulia offensa, neque pro ea quacunque sit, 


niam suam; dietoque ei ut surgat, adjungitur et hoc (; quam ipse sua sponte confitetur. Sed si quis aliquid 


verbum : Frater, iie in gravem. culpam. Voc audito, 
inclinat profunde , et continuo capello induto , humi- 
liter exit capitulum, et vadit ad locum huic excom- 
municationi deputatur ; ibi manet , ibi dormit, eo- 
medit sine mappa, quando et quod .pr:eceipit abbas, 
Cum autein audierit uniuscujusque ho: z signum pri- 
mum, exspeciato secundo, quo omnes ingressi sunt 
monasterium, debet stare cucullato capite. extra, 
juxta ostium ad sinistram introeuntium, et ad matu- 
tinas similiter, donec conventus Kyrie incipiat, et 
Aunc, capello exuto non omnino toto, prostrare se ad 
terram, et sc manere doner hora sit finita et psalmi 
familiares , etsi fares debent. exire, u-que dum 
[ratres potuerint exisse, excepta iila hora post quam 
fit locutio in claustro, et cum intraverint capitulum, 
tunc etiam se similiter prosternit , et postea ad prz- 
fatam mansiuneulam recedit: ad. utramque. inissam 
in angulo manet capituli, qui ecclesi: proximus ad- 
hzeret; sedet tamen , si vult. literim dum s.c se liabet, 
nullus ei loquitur, nec etiam ille qui ei ministrat, nec 
cibus benedicitur qui ei datur : de industria tameu 
duorum aut trium seniorum consolatione abbatis 
nutu mulcetur, qui eum exhortentur ut quidquid ei 
correptionis temporaliter fiierit irrogatum, gratanter 
accipiat, ut divin:e clemeutiz: reconciliari valeat. 
Qui etiam seniores, sivealii, qui sivt de prieribus 
propioribus abbati (proprium euiin est eorum), cum 
viderint idoneum et congruum fore, sive spoute 
$0a, seu nutu abbatis, petunt pro ejus absolutione 
venias suas in. capitulo coram. abbate; maxime si 
vere experti sunt et testari possunt quod pro reatu 
500 spiritum habeat coutribulatum, 89] cor contri- 
tum et humiliatum. Quod si tunc placuerit ei mise- 
ricordiam facere, priecipiet priori majori, vel mi- 
"Ori, ut adducat eum: qui statim ut eodem modo 
quo prius adductus est, posita cuculla et virgis, petit 
yeuiam, ac sedens, iterum re:umpta cuculla super 


paucis notum co:vmisit, quod si iu. pub'ico esset, 
dignum judicio gravis culpe duceretur, ducit eum 
abbas, sive prior in secretum locum, assumens sge- : 
cum duos aut. tres eorum quibus notum est cri.uen, 
aut aliorum quos voluerit; at;ue favit ei grave judi- 
ciui, secundum commissi quantitatem , et injungit 
penitentiam, Si vero quilibet ad aliquam obedien- 
tiam degens, commiserit crimen quod manifestum sit, 
in eodem loro puhlice coram omnibus qui ejusdem 
loci habitatores sunt exuetur, et horribiliter verhe- 
rahitur; inde in conventum reductus, pouctur ia 
gravi culpa. Nec sileudum quod omnis qui ei qui in 
gravi culpa est loquitur, aut. signum fait siue ab- 
batis jussu, dignus est poni in ea.lein. culpa. Si 
autem occulte 592 deliquerit, multum oceulte va- 
pulabit, secundum commissi quautitatem; reductus 
^d majorem ecclesiam, nuuquam postea exituruns 
de claustro, ni$i forte talis ac. tanta. videatur. ejus 
correciio , qux? digna videatur, et ostenlat eum de 
czxtero nolle peccare. Tamen quocunque ἐμη δίων, 
ad locim ubi peccavit nunquam amplius redire debet. 
AL si forte culpa sua ποῦ est de gravioribus malis, 
ut cum aliquo in audientia popularium inloneste 
et irreligiose contenderit, vel aliquid simile: pre 
hujusmodi, cum venerit dies dominica, ad initium 
misse matutiualis. concurrente populo ad eccle- 
siam, stat ipse nudis pedihus prope fores ccclesize, 
el unum codicem. grandiusculum (euet. in manu: 
capellum non. induit, ut ab omnihus possit agno»ei. 
Nemini loquitur iniranti vel exeunti. Famulus qui- 
dam seimnper est juxta eum, qui dicat interrogantibus 
propter quid talis ei poenitenti: sit injuncta. Blec ru- 
cedit iude usquequo missa liniatur. 

llactenus Divionenses S. Benigni Consuetudines ; 
quibus etiam Cistercieusium praxim ex libro Insti- 
titionum capituli generalis ordinis Cisterciensis 
subjungere v'sum est. 


$89 


Ex libro Institutionum capi'uli generalis ordiniz 
Cisterciensis , dist. 6., cap. 6. 


Cum alijuis gravi cule snbditur, accipiat in 
ipso judicio disciplinam : deinde injuneta ei poeni- 
tentia gravioris culpx, ponens statum caputium in 
capite, exeat de capitulo in lo:um quem pr:eviderit 
abba- ei competere * deputeturqueei senex discretus , 
qui enm consoletur et provocet ad humilitatem , ue 
ampliori tristitia. absorbeatur, injungaturque in ca- 
pitulo pro eo eratio; el sient dicit. Regula, oretur 
pro eo ab omnibus. Dcbet autein abbas. attendere et 
corpoi is valetudinem, et culpe modum; nam secuu- 
dum hoc debet extenuari. culpa vel. gravari. Refe- 
ctionem autem percipiat mensura et hora qua abbas 
ei viderit compelere, sicnt in Regula continetur. Vasa 
autem quibus utitur, aut frangantur, aut pauperibus 
erogentur, Ad fores oratorii prosirztus jaceat in terra 
dum completur opus Dei , non habens. caputium in 
capite, quod tamen in. euado deb«t habere. Quoties 
autem missa. vel officium defunctorum s:ne inter- 
valio sequitur horam. canonicam, non prosternatur 
donec conventus exeat-de. ecclesia. Cuir autem ini 
capitulo reeipiendus fuerit ad jussionem abbatis , ad 
ingressum capituli habeat eaputium in capite. Quc 
deposito, veniens ante abbaienm, prosternat se ante 
pedes ejus super geuua et super. articu'os manuum, 
deinde anie priorem, ae. percurrens cliorum prioris, 
$i prior fucrit, vel abbas loco illius , et «liorum abba- 
tis, eodenr modo se presternat anie. pedes. singulo- 
rum, illis non inclinantibus, nec adjuvantibus ipsuin, 
sed quiete sedeniibus. Queties autem ante. abbatem 
trausierit, inclinet, et sic ante anal«gium veniens, 
yle!, 593 non petens veniam donec jussus ab abbate, 
eat sessuin. Nec. ponatur ea. die in ordine suo, nec 
aliquod oflicium exsequatur usque ad jussionem ab- 
Latis ; sed eum coinpletur opus Dei tam. in. ecclesia 
quam in lahore, prosternat se in terra, in loco in 
quo stat, donec jussus ab abbate quiescat ab liac 
satisfaciionce.. 

*)ai vere pro levibus culpis tantum cxcommunican- 
twr a mensa, in oratorio satisfaciant.] De satisfactione 
excommunicati pro levi culpa haec decernunt iuiss. 
Farfensis monas'erii, et ltomari S; Pauli Consuetu- 
dinés : « Fratres qui pro levi culpa secundum Hegu- 
latn separautur ἃ tensa, sie in oratorio satisfaciant : 
Uus post psalmod:am ad preces alii se inclinant vel 
geuua fleetuiu, ante. altare venientes ad. gradus se 
prosteruznt, denec preces et. oratio finiantur; Unic 
surgentes, iuclinantes ame- et retro, sic. onibus 
hori$ faciant. Si vero festivitas antequam abs.1van-- 
tur evenerit, ἃ vespera usque ad aliu. vesperam 
omni commuaione fratribus socientur, missas etiatn 
qui sacerdotes. luerint, et omue quod ad. servitium: 
divinum pertinet celebrare possunt, » Et Lanfrancus 
in Sratutis (Cap. 17) : « Ad levis culpze satisfaetio- 
nem adjudicatus frater, a comuuni mensa separaur, 
usiirus cibo et por quieus alii fratres, nisi ei uomi- 
natim fuerit interdictum; refecturus hora mona, si 
fravres sexta ; vel 4d vesperam, si fraires hora nona. 
in mona-terio ct in capitulo, in loco -ubi solet esse, 
$1t aut ultimus οὐ ἶσα, aut iuter utrumque, secuu- 
dum quod culpa !uerit et abbas prxeceperit. In eccle- 
sia missam uon celebret, e,istolam, νοὶ lectionem, 
Evangelium, nou legat, responsorium non cauat, 2n- 
tiphonam super psalines non. imponat, nec aliquid 
hujusiodi, ni&. cum caeteris agat : ad. candelabrum 
vel ad thuribulum non se revesiiat, ad. olleendam 
vel ad pacem. nons accedat. Circa finem regulariter 
justituti operis Dei, tam in nocte quaw in die, cum 
incipiunt Ayrie eleison, pros:ernat se ante gradum 
ubi benedict.ones accipiuntur ; ibique tandiu prostra- 
£u$ jaceat, usquequo dicatur : (Jui tecum vivit. Si fe- 
etivitas duodecim lectionum eveniat, tandiu ab hac 
satisfactione quiescat, quousque privati dies redeant. 
Dun | fratres in refectorio comeduni, ipse sit in ec- 
clesia. » Denique Divionenses S. Benigni Consuctu- 


REGULA COMMENTATA. CAP. XLIV. 
Α dines (ap. 352) : « Levior:s autem culpe eonsuctudo 


692 


lalis est. In oratorio incipiente Xyrie ad cmnes ho- 
ras regulares, reus prestera t se ante presbvterii 
gradum , tandin sic ibi ;acens, donec liora complea- 
tur, Finita autem hora, surgit, versus altare profunde 
inclinat, et redit in stationem suam. Damn. in. hac 
Culpa est, nou incipit in choro antiphonam, aut psal- 
mum, aut cantat respousorium, seu legit lectionem, 
non offert, non osculatur textum Evangelii, seu. va- 
dit ad pacem, nisi interveneriut. duodecim lectiu- 
nes, etc. » Vide Udalricum lib. i, cap. 48. 

Usque ad jussionem. abbatis hoc per(iciant, usque 
dum benedicat et dicat, Sufficu.|] Hujusce absolutio- 
Ὧ15 ritum ita describit Laníraucus (Cup. 17) : « Cum 
abbati placuerit ab 594 hac. satisfactione eum ah- 
solvere, si in monasterio fuerit in conventu, mirat 
ad illum , eum prostratus fuerit, unum de prioribrs 
qui circa cum sunt, qui ex parle ipsius signum pro- 
strato faciat, et surgat. Qui statim surgens humiliter 
inclinet abbati, et ad. locum suum. vadat. Porro si 
abbas in capitulo sederit, rogantibus fratribus, dicat 
ei : Indulta sit vobis hec lecis culpe satisfactio, vel 
aliquid hujusmodi; et ille frater statim surgat, et ad 
peues aliba'is vadat, et postea in locum suum-rever-- 
tatur. » Similter. Benignianz Consuetudines, et 
Udalricus : « Absolvitur autem maxime quando pro- 
stratus jacet ad gradum, et unus frater ad eum diri- 

itur, ἃ quo s:bi, quod sit. absolutus, innuatur. ». 

irca hauc. excommunicati absolutionem nonuulla 
preseribunt Farfensis et Roinan: S. Pauli monaste- 
rii Consuetudines ; αι. e:iam hie adnotare haud erit 
fortassis a re alienum : « Nullus prior, inquiuut, fra» 
tri tole debet judicium imponere quandiu D. abbas 
fuerit n uionasterio ; sed eisi supervenerit, iuterün 
poterit eos per se, priusquam ad domnum abbateps 
cogiitio causa: superveniat, prior absolvere; quod si 
non fecerit, et unam coraui ips» veniam pet.erit, po» 
Sica non poterit eos prior absolvere. Infantem eliam 
qui steterit ante ipsum, non debet magister vel ali- 
quis, quandiu intus ipse fuerit, mittere in. judicium 
j'juvii. Quoscunque pueros magister iu judicio mi- 
serit, prior polest eo« absolvere siue liceutia magi- 
stri. Nullus debet aiius quidquam ncc. signum, nec 
ullam rem yprecipere; sed tantum ille qui tenet 
ordinem, si ei visum fuerit ut absolvantur, signum 
magistro faciat, ut absolvaniur. Si domuus abbas 
mittit. fratrem in judicium, si pergit alic. bi, oblivi- 
saens eum absolvere, prior non valet absolvere eum. 
Et quando prior miserit in judicio, decanus non 
potest absolvere eum, nisi per suam licentiam. » 

Hactenus S. P. Benedictus ejusque discipuli de 
satisfactione excomununicatorum. (Quid vero alii? ἃ. 
Jsidorus (Cap. 18) : « Satisfactio, inquit, delinquen- 
tium haec est : Fratribus in ecclesia constitutis, per- 
acto poenitentia* tempore, solvet statim cingulum, 
extra chorum humo prostratus, quousque celebritas 
espleatur. Cumque jussum fuerit »b abbate, de terra 
consurget, ingrediensque chorum oret. Post hiec data 
oratione pro eo ab abbate, el respondenubus cuuctis 
amen, surget; atque omnibus pro negligent:a veniam 
poscat, adepturus indulgentiam post liujus eueuda- 
tori» satisfactionis censurain. » 

S. Fructuosus (Cap. 14) : « Cum excommunicatur 
vel arguitur quisquam) pro negligentia sua, exercebi- 
humilitatein. quousque percipiat. orationem, nec se 
audebit iuter alios-comtniscere, vel Cui juam occulte 
jungere; sed omnibus ad orationum κα conve- 
nientibus, ille prostratus liumo, cingulo operiorioque 
sublato, poscet veniam negligenti:e suze. loc etiam 
his ab officio egredientibus exlibebit. Similiter quo. 
que et refectionis tempore coram refectorio astahit, 
vultu deposito et habitu, quousque fratrum com- 
passione solutus, veniaur percipiat quam depo- 
scit. » 

595 ltegula Magistri (Cap. 15) : « Qui vero fratet 
gravem culpam. aJiniserit, ipse ab utroque excur- 
inunicetur, id est ab oratorio. οἵ ἃ 16153 ; et non 


691 S. P. BENEDICTI 092 


ipse ad indulgentiam majoris perveniat, uisi ante A non stent ; sed in alia. ecclesia secrete cursum 655» 

limen oratorii prostratus lacrymabili voce intervallo — tent. Et expleto. cursu ogredientes ante fores eccle- 

cessautium a ps»lmis hor:rum Deo et omnibus — si, in qua communicaut-es cursum explent, stare 

emendatione satisfecerit repromissa. » recipiautur. Et egrediente congregatione, supra 
Denique Regula Cujusdam ad virgines (Cap. 6) : umum prostrate, rogent pro sé. Dominum exo- 

« Sorores quax pro gravibus culpis in poenitentia de- — rari. 

tinentur, in ecclesia cum exteris que communicant, 


"».ὄ..---..---ς--ςς-.-.ς---ἢ-ς-.---ς-.-.---Ἐς-.ς.--ο-...-..-.----.-«.------ς-ς---- D 
CAPUT XLV. 
De iis qui falluntur * in oratorio. 


Si quis dum pronuntiat psalmum, responsorium, — majori viudictze * suhjaceat, quippe qui noluit be- 
aut antiphonam, vel lectionem, fallitur P : nisi sa- — militate corrigere quod negligentia f deliquit 5 : in- 
tisfactione * ibi 4 coram omnibus humiliatus fuerit, — fantes vero pro tali culpa vapulent, 


5 Al. fallunt. B €*Hild. deest ibi. 

b Oxon., Flor., fallitus fuerit. Cassin., et fefellerit, * C^nc., emendationi. 
Salin., [is f. Al., per negligentiam, 

e Narb., Sebin., Lyr., Comp., llaeft., per satisfa- £ Al., delinquit. 


ctionem. 


COMMENTARIUS. 


Si quis dum pronuntiat psalmum, responsorium, — quit, se debet humiliare sicut ipsi primi, sed tantum 
aut antiphonam, vel lectionem. fallitur ; nisi cum sa- — corpus suum debet flectere. In lectionibus vero reci- 
tisfactione ibi coram omnibus humiliatus (uerit, etc.] — taudis, qui legens 3n correcto libro fallitur, pro hec 
Qualis 65:6 debeat humilitatis sad-factio qua de boc — vadut in loco constituto, et ibi petat veniam ; qui vero 
capite, S. Pater non satis aperit, Et quidem veteres — ex consuetudine male legit, corripiatur pro huc in 
AEgyptii Tabennensesque monachi eum gravi plecte- — capitulo. 0l 
bant vindicta, qui decantans psalmum  »el modicum Nunc vero apnd Cassinenses (Decl. Cass. cap. 45) 
litubaret ; nam, ut scribit Cassianus (Lib. iv, cap. — qui modice falltur, terram tantum digito. tangit; 
46), « non aliter negligentiam suam quam publica — «qui graviter, genuflectit ante superiorem, donee sur- 
diluebat poenitentia ; cunctisque in synaxi fratribus — gendi sibi signum factum fuerit. Apud Carlestinos 
eongregaiis, tandiu prostratus in terra veniam postu- — (Const. Coslest. cap. 1, ὃ 7) « levius in choro def. 
labat, donec orationum consummaretar solemnitas, |, cientes detecio capite geuuflectunt in scamnis ; gra- 
impetraturus eam, cum jussus fuisset abbatis jndicio C vius vero deticientes prostrati in. medio chori s3tis- 
de solo surgere, » S. Columbanus (In Peeniten.) vult — faciuut ad signum et nutum preesidentis. Finito ag- 
ut 4 qui ob tussim in exordio psalmi non bene can- — tem divino officio, antequ.in ab ecclesia. discedant, 
taverit, sex percussionibus emendare statua- — orant genuflexi, dicunt versus, orationes et amie 
tur. » In Staturis Lanfranci pro satisfactione innui- — phonas, prout in breviario, et ad s:gnuin praesides 
tur genuflexio. Nicolaus de Fractura ab eo qui fal- — tis omnes pariter surgunt. » De iique apud Fulienses 
Htur, exigit ut bumilietur « flectendo genua et — (Const. Ful. cap. 45), qui levier psallendo. peccat, 
ponendo eaput in terram. » Liber Üsuum Cistereien- toties terram manu tangit ; qui autem solus, audiente 
»ium decernit, ut « super articulos inanuum satisfa- — choro, cantans erraverit, terram osculatur. 
ciant omnes in loco in quo suut, quoties fallaciam ia. Majori vindicue subjaceat.] Supple, quam si ibi 
eratério incurrerint , non divertentes dextrorsum — fuisset humiliatus. Qualis autem debeat esse major 
vel sinistrorsum. » Additque : « Pro nota cantus illa vindicta, explicat Hildemarus lis verbis : « Quod 
tantum non. solemus satisfacere. » Denique de pri- — autem dicit, Majori vindicte subjaceat, varie intelli- 
wis discipulis S. Stephani abbatis Obazinensis hac — gitur : suut qui intelligunt ut in oratorio duabus vi- 
io ejus Vita legimus (Lib. 1, num. 46, tom. ΕΥ̓͂ Miscell. — cibus 5977 vel ribus petere debeat veniam. lterum 
Baluz.) : « Si quis in ecclesia. paululum. oculos — sunt alii qui intelligunt, ut in capitnlo increpetur : 
erexissel vel modicum subrisisseti, vel leviter dor- — sed iste sensus, ut :n capitulo increpetur, sanior est, 
witaret, vel librum tenens negligenter cadere sine- οἱ per gradus potest. duci; quia jam postquam noa 
ret, aut sonum aliquem per negligentiam faceret, vel — vult implere hoc quod S. Benedictus dicit, tunc 
progressius aut incontinentius psalleret, aut inordi- D gradus d4cendus est sex, ut. emendetur, eo qu. d »i 
natum motum aliquem exhiberet ; coptinuo aut vir- e una disciplina exierit, tunc suscipiet illum altera 
gam accipiebat in capite, auL palmam in facie, itaut — disciplina. » 

»eiius percussionis omnium auribus resultaret. Quod Infantes vero pro tali culpa vapulent. | Acute bie 
waxime pueris minori etate impendebatur, utet ipsi — notat Hildemarus duplicem in hoc capitulo indicari 
corrigerentur, et czteri terrerentur. » culpam : unam , qua quis psallendo fallitur ; alteram, 

Verum observaudum tribus modis fieri posse ut — qua post culpam satisfacere negligit. De ior 
aliquis iu oratorio psallendo delinquat : 19 it utin- hunc loeum exponunt Smaragdus , Bernardus Cassi- 
wegrum cliorum secum in errorem inducat ; 29 ita ut. nensis, Nicolaus de Fractura, et Matihias Lamber- 
aliquos tantum perturbet; 3? ita ut solus ipse falla- — tus : « Quod vero dicit, Infantes pro tali culpe vape- 
wur, 4 ln. primo casu, inquit Bernardus Cassinensis, — /ent, inquit Smaragdus , subintelligitur, nisi ibi eo- 
consuetud : Cassinensis dat ut se flectat, ità quod — ram omnibus humiliati: fuerint. » tius tamen de 
caput ponat in terra. In. secundo ca-u sulficit utLse — priori culpa intelligendum esse Regul textum cen- 
fleetat, ità quod caput non ponat in terra. |n tertio — set Menardus noster; ita ut hzc verba sint altera 
casu sufficit ut se flectat cum dicitur Gloria Patri. ν hujus capituli pars, in qua »pecialiter agatur de in- 
lta euam Hildemarus, haud dubium secundum sui  fautibus qui in pronuntiatione erraverint, maxime 
lemporis praxim, ait eum qui orones perturbat de- — cum pueri plus ducantur sensu et metu quam pudore 
bere se humiliare usque ad terram, id e-t in terrage-.— et humiliatione. Idem docet Theobaldus Artaldws, 
"ua fieclere ; is auteto qui solus fallitur, ποις ita, )n-— contirmaturque ex praxi Cluniacensium , quai des- 


625 


REGULA COMMENTATA. CAPUT. XLVI. 


694 


eribit Udalricus his verbis (Lib. 13, c. 8): « Ad no- A. De modo autem quo cxderentur pueri frec sec. Lit 


eturnos, imo ad omnes horas, si quid ipsi pueri 
offenllerint in psalinodiu , vel in alio cantu, vel dor- 
mitando, vel aliquid tale ullo modo committendo , 
minime differtur absque mora, froco et cuculla 
exuti, judicautur, et in sola camisia cxduntur, vel 
ἃ priore, vel a prasfato eorum magistro, virgis vimi- 
neis levibus et teretibus ad hoc provisis. ν 

Ex his verbis colligeret forsan aliquis pueros apud 
Cluniacenses czesos luisse in oratorio : et tamen Hil- 
dewaius ait, « quia non debet in oratorio infans fla- 
gellari ; sed cum flagellandus erit, non in capitulo, 


sed in schola magistri illorum debent illos flagellare.» . 


σου cmd er meret 507 Sabt dc m Reti. mr dos Con 77 ΨΥ ὙΦ Θέρμον τος δ 


De d 


CAPUT 


Udalricus ( Lib. ut, cap. 10) : « Si ipsi aliquo modo 
pueri offenderint, maxime cantando, vel legendo 
negligenter, vel si cantum minus diligenter addis- 
cunt , dignam ab eo ( pracentore ) disciplinam ac: i- 
piunt, Summopere tamen observat tam ipse quam 
alii, quando eos verberat, non solum ne tangant 
carnem eorum cum manu , sed eliam ne vestis epis 
eorum adharreat vestibus : nunquam namque eum 
palma eorum percutiuntur maxillis ; sed si opus fwe- 
rit, magister solus qui eos ducit, potest eorum ea- 
pillos excutere , alias nunquam. » 


XLVI. 


De iis qui in aliis quibuslibet rebus ^ delinquunt. 


598 Si quis dum in labere quovis, in eoquina , in 
cellario, in ministerio 5, in pistrino *, in horto, in 
arie aliqua dum laborat, vel in quocunque loco ali- 
qid deliquerit , aut fregerit quidpiam, aut perdiderit, 
vel aliud quid excesserit ubi 4 ubi ; et non veniens 


rro satisfecerit et prodiderit delietem suum : dum 
per alium cognitum fuerit , majori subjaceat emenda- 
tioni. Si * animz vero peccati f causa latens fuerit : 
tantum 5 abbati , aut spiritualibus senioribus ^ pate- 
faciat, qui seiant curare sua 3, et aliena vulnera 


continuo ante abbatemn vel congregationem , ipse ul- B non detegere et publicare. 


* Comp. in aliquibus levibus rebus. Conch. , im ali- 
4 ibus levibus cuipis. Sabin. , Haeft. , in levibus rebus, 

b OQ1on., Paris. 1, ín monas'erio, 

€ Vict. ins. deest in pistrino. 

4 Oxon., ibi. Hild., Flor., Ebrul., Lyr., wbi 
et 9b Kero. , Conch. , ubi vel ubi. 


* Oxon. deest Si. 

f Hild. dee-t reccati , nec requirit Menardus. 

& Oxon. deest tantum. 

b AI, spiritualibus fratribus aut. senioribus. Lyr, 
omittit senioribus. 

i Conc. , Flor. , Dion. , et «ua. 


COMMENTARIUS. 


Si quis in labore quovis, in coquina, in cellario, 
etc.] Cellarium est cella peuaria , seu repositorium , 
it: appellatum , « quod in eo colligantur ministeria 
mensarum , vel quie necessaria victui supersunt , » ut 
alt S. Isidorus (Lib. xv Orig., c. 5). 


In ministerie.] « ld est in doino cujuslibet artis, » 


inquit Boherius. Quamvis Paulae Augustinus a Janua, 
Theobaldus Artaldus, et quadam versiones Gallicze 
hune textum intelligant de mensa ministerio. 

In piatri no.] Pisirinum Boherio « est locus ubi fa- 
rina deponitur, et fit panis. Et hzc quidem parare, 
inqnit, monachorum est. » Nimirum per vices olim 
in quibusdam saltem monasteriis frawres id presta- 
bant , ut patet ex Vita S. Samsonis (Num. 16, sec. 1 
Ben.) : « Frater autem ejusdem presbyteri vicissenti- 
bus se per ordinem czteris monachis hujus monas- 
terii pistor effectus est. » Et in Vita S. Austreber!se 
(Sec. μι Ben.) : « Erat consuetudo ut vicissim a $0- 
Foribus coquere ntur panes » 

599 Aut fregerit quidpiam. ] Quanta severitate ve- 
teres monacli eos plecterent. qui aliquid fregissent 
docet Cassianns his verbis (Lib. 1v, cap. 16) : ε δὶ quis 
gillonem fictilem , quem baucalem nuncupant , casu 
sliquo fregerit, non aliter negligeniiam suam quam 
peblica diluet penitentia ; cuncüsque in synaxi 
fratribus congregatis, tandiu prostratus in terram 
veniam postulabit, donec orationum consummetur 
Selemnitas, impetraturus eam cum jussus fuerit ab- 


ublice corripietur. 5i vero de propriis vesticulis 
uerit quod perditum esi, tribus hebdomadibus non 
accipiet, et in quarta, acta pornitentia, dabitur ei 
quod amisit. » Et infra ( Art. 116 ) : « Qui minister 
est, habeat studium ne quid operis pereat in monas- 
terio, in nulla omnino arie qux exercetur a fratri- 
bus: quod si quid perierit, et negligentia fuerit 
dissipatum, increpabitnr a Patre minister operum 
singulorum ; et ipse increpabit alterum qui opus 
perdiderit, duntaxat juxia voluntatem et sententiam 
principis, absque qua nuilus increpandi fratrem ha- 
hit potestatem. » Et item (Art. 120) : « Peliculas, 
caligze, et cingulum, et si quid aliud perierit, qui 
perdiderit increpabitur. » Denique : « Przpositus do- 
mus culpa increpationis subjacebit, si ante tres dies 
non nuntiaverit Patri, sive in via, sive in agro. seu 
in monasterio quid perierit, et agat poenitentiam 
juxta ordinem constitutum. » In Poenis incerti aueto- 
ris apud S. Basilium (Num. 24) : « Si quis aliquid 
perdiderit , idque non inventum ad asrchinandritam 
uon detulerit, careat benedictione. » Et apud S. Basi- 
liu ipsum (Regul. brev., interr. 144) : « Prorsus qui 
abusus sit, is tanquam saerilegus ; qui vero amise- 
rit, tauquam sacrilegii auetor judicetur, cum oinnia . 
Domino sint dedicata et Deo consecrata. » 
Vel aliud quid excesserit. | Ut sunt ea qua etiam 
describit Cassianus his verbis ( Lib. 1v, cap. 10 ) : 
«Quisquis ad opus aliquod accersitus, vel ad con- 


batis judicio de solo surgere.» ln. Regula tamen D gregationem solitam tardius occurrerit, aut si de- 


&. Pachomii (Art. 70) solum decernitur, ut « si quis 
vas fictile fregerit, vel aliquam utilem rem ad usus 
monasterii, agat poenitentiam.» Sed Regula Magistri 
( Cap. 16 ) : « Vasa, inquit, monasterii si sub aliquo 
per negligentiam fracta fucrint, non prius qui fregit 
accedet sd mensam, nisi paenitens abbati satislece- 
rit per humitiiatem ad genua incurvatus. » 

Ant. perdiderit. ] Nec winori etiam districtione 
pebiebant eos qui res monasterii perdidissent, ut 
passim videre est in Regul: S. Pachomii ( Art. 75 ): 
« δὲ aliquis, inquit, aliqui! perdiderit, ante altare 


cantans psalmum., vel modieum titubaverit ; similiter 
si superflue, si durius, si contumacius responderit, 
si negligentius obsequia injuncta compleverit , si vel 
leviter murmuraverit, si leetionem operi vel obedien- 
tiae prxeferens officia statuta.segnius fuerit exseeutus , 
si dimissa synaxi non concitus ad cellam reecurrera 
festinaverit, si cum aliquo vel 24 modicum substi- 
terit, vel si ad punctum temporis uspiam secesserit, 
si alierius tenuerit manum, si cum illo qui eellulae 
sua cohabitator non est, confabulari quantulumeun- 
que prisumpserit, si oraverit cuin illo G9 qui est 


695 


S. P. BENEDICTI 


696 


ab oratione suspencus, si parentum quempiam vol A rit, non denegel, et emendet cum veniz satisfactione, 


amicorum ss»cularium viderit, vel collocutus eis 
sine suo fuerit seniore, si epistolam cujuscunque 
suscipere, si rescribere sine abbate suo tentaverit.» 
Qua omnia ea plectebant ponitentià quam ei qui 
gillonem fregisset imponebant. 

Et non veniens continuo ante abbatem.] Quod ait 
continuo non ita capi volunt commehtatores, quasi 
dimisso opere imperfecio, statim ad abbatem cur- 
rere, pecratum confiteri, veniam petere, ac saiis- 
facere delinquens deheret ; sed continuo intelligunt 
hora qua separatus erit ab opere, sive, ut loquitur 
Boherius, « statim cum commode potuerit, vel sal- 
tem cum regulare capitulum post celebrabitur ; nam 
ad illud omnes debent concurrere, » quod postre- 
mum innuere videtur flildemarus curn ait : « Si hodie 
excesserit , crastino die veniam petat. » Atque ita 
sentiunt Hildemarus , Bernardus Cassinensis, Nico- 
laus de Fractura, Boherius, Turrecremata, et Mat- 
thias Lambert. Rectius tamen, meo quidem judicio, 
ltichardus de S. Angelo continuo interpretatur incon- 
linenti, sine intervallo: quam expositionem confirmat 
praxis, uti videre est in illo Gotho quem suo in mo- 
nasterio ad conversionem susceperat sanctus P. Be- 
nedictus : nam cum vepribus locum munda:et, ut 
ferrum de manubrio instrumenti prosiliens in lacum 
cecidisset, « ferro perdito, tremebundus ad Maurum 
monachum cucurrit, damnum quod fecerat nuntiavit, 


et reatus sui poenitentiam egit ( Lib. u Dial. S. Gre. 


gor. cap. 6). » I» vita S. Liobz cap. 5 ( Sec. in 
Ben.), ubi soror oratorii custos, cum nocte claves 
ecclesizx: perdidisset, « ad abbatissam , qua sororibus 
adhuc quiescentibus more solito vigiliis insistens, 
rocturnz orationis tempora przveniebat, perrexit, 
et tremens , ac pavore perculsa, ad pedes ejus pro- 
volnta est, eique culpam negligentiz sux humili sa- 
tisfactjone patefecit. » Et in Vita S. Guidonis abbatis 
Pompos:e, ubi agitur de quodam Sergio templi etiain 
eustode, qui cum lampades mundaret, una excidit, 
et (racta est, tunc «territus ille collegit fragmenta, 
el ante altaris crepidinem condens ea, festinaus 
abiit ad Patrem Guidonem, ut multa ab eo propter 
damnum lílatum ipsi irrogaretur ; quod cum factum 
e-set, illico rediit ad altare, et lampadem sanam 
el integram invenit. » Et certe Hildemarus innuere 
videtur ante abbati quam congregationi delictum 
esse deferendum. 

. Ante abbatem vel congregationem. ] Particula vel, 
juxta Bohe:ium, hic sumitur copulative pro εἰ. 
Quod autem S, P.ter ait ante abbatem vel congrega- 
tionem, ità. Bernardus Cassinensis, Nicolaus de 
Fractura, et Boterius intelligunt, ut in. minoribus 
et levioribus culpis ante abbatem ; in gravior.bus, 
unde fratres possent scandalizari , ante congregatio- 
vem delinquens confiteatur culpam; quibus fere con- 
cinit Hildemarus, asserens culpas omnes primum 
abbail esse deferendas; tum, si judicaverit ille, 
congregationi. Verum, salvo saniori judicio, tam 
minores quam majores eulpas ante abbatem et con- 
gregationem esse prodendas existimaverim ; nullum 
enim bujus distinctionis G0]. vestigium iu Regula 
apparet : quod tamen non sic capiendum velim, 
quasi continuo, ut quid aliquis fregerit, aut perdi- 
derit, etc., statim coBvocanda sit congregatio ; sed: 
statim abbati , deinde in proximo capitulo congre- 
gationi revelanda. [ta Cassinenses (Declarat. Cassin. 
fn cap. 46) declarant « hoc esse servandum quando 
abbas ibi adesset, aut in loco propinquo, et hoc 
delinquens scierit; alias satisfaciat ante congrega- 
tionem in sequenti capitulo. » 

Dum per alium cognitum (uerit, mnjori subjaceat 
emendationi.] Ita fere Regula Cujusdam ad virgines 
(Cap. 16): « Si soror quz in his casibus dilapsa, 
statim abbatiss:c vel preposit:e puram dederit con- 
f-ssioneim, ut compertum fuerit non sux voluntatis 
Iuigse quod casu accidit : hoc tantununodo sulficiat, 
Wt hoc quod deliquit et perpetravit, δὶ possivile fue- 


C 


Si vero non sua confessione, sed alterius proditloue 
cognitum fuerit, prout culpe magnitudo poposcet!it, 
poenitenti: suljacehit; quia culpam per puram coa- 
fession-m non manifestavit. » Quo ex laco hand ob- 
scure colligitur antiquus proclamationum usus, qui- 
bus publice ac palam deferuntur ii qui seipsos 8.68» 
sare prztermittunt ; de quibus videtur intelligendus 
S. Isidorus, cum ait (Cap. 18) : « Reliqui autem ex- 
cessus monachorum, in collecta abbati «el pra-posite 
deferentur, ut is qui deliquisse cognoscitur, compee 
tenti securitate coerceatur. » Vide lib. 1 de Antiq. 
movach. Ritibus, c. 5. 

Si anime vero peccali causa latens (uerit. etc.] Mi- 
tigat his verbis priscorum monachorum rigorem, qui 
non solum exieriora delicta, sed etiam occultas 
animi cogitationes publice revelabant, ut videre est 
apud S. Basilium serm. 4 de Institut. monach. Porre 
hunc S. Regulz locum de confessione sacramentali 
non male interpretantur S. Hildegardis, Bernardes 
Cassinensis , Nicolaus de Fractura, Richardus de S. 
Angelo, Petrus Boherius, Joannes de Turrecremata, 
Theubaldus Artaldus, Joannes Craesbeeck et Anto- 
nius Perezius : unde et S. Pater non solum abbati, 
sed etiam spiritali seniori (quo nomine veteres Grseci 
et recentiores Latini confes-arios appellabant) eam 
fieri voluit, qui: oli non omnes abbates erant s3- 
cerdotes, nec proinde absolvere poleraut ; summam- 
que in eis prudentiam sumnumque secretum requi 
rit, quod proprie ad sacramentalem pertinet conjes 
sionem, de qua breviter inquirendum e-t : 19 quam 
frequenter ab antiquis monachis adhiberetur, 9* ubi, 
9. quo ritu, 4" cui fleret. 

Ad primum quod spectat, quotidiauas in antiquis 
monachis peccatorum, saltem venialium, confessie 
nes innuit forte Jonas episcopus Aurelianensis in 
lib. 1 de Institutione laicali cap. 16 (Spicil. tom. 1), 
ubi sic loquitur : « Moris est Ecclesie de fravioribos 
peccatis sacerdotibus, per quos homines recon- 
ciliantnr, confessionem facere; de quotidianis vero 
et levibus quibuscunque perrari sunt. qui invicem 
confessionem (faciant, exceptis monaehis, qui id 
quotidie faciunt. » Et eerie Rotgarius in Meldensi 
S. Faronis monasterio monachus (Sec. n Bex.), 
« quotidie 693 intentus in renovandis confessionum 
poenitentiis » dicitur in Vita sancti Faronis cap. 119; 
verum Crodegangus in Regula canonicorum cap. 92, 
solum pr:zscribit, ut « Monachi in unoquoque sab» 
bato coufessionem faciant cum bona voluntate, epi- 
scopo aut priori suo. » Crodegango concinit saucius 
Dunstanus decernens, ut « Dominicis diebus fratrum 
unusquisque suz conscientiz reatum Patri spiritaali, 
vel ejus, si absens fuerit, vicario per humilem reve- 
let confessionem. Si autem tanta fuerit multitudo, ut 
ea die omnes ad confessionem venire nequean!, se- 
quenti die, secunda videlicet feria, hoc idem in 
pleant. Schola vero nullo modo lioc, quanquam pue- 
rilis, intermittat, sed ut senes, licet nondum tent&- 
tionibus impugnpata, consuete peragat. Qui autess 
aliis indiguerit diebus, tentatione aliqua animi vel 
corporis stimulatus, ad confessionis salubre rewe- 
dium devotus non eo minus venire differat. » ldem 
abipso ordinis sui exordio a Carthusianis observatum 
fuit, testante Guigone (Siat. c. 7): «Omni sab- 
bato,... qnia tota liebdomada in cellis silentium te- 
nemus, peccata nostra priori vel quibus ab eo in- 
junctum est, confitemur. » Quod ita tamen explicant 
antiqua Statuta Carthasiensium (Part. n, cap. 11): 
« Orani sabbato, nisi capituli festum occurrat, peo- 
cala nostra priori vel quibus ab eo injunctum est, 
confitemur. Occurreute autem capituli festo in sab- 
bato, die praecedenti, qui sine tali festo occurrit, 
confitemur. » Adduntque : « Semper confitemur iu 
vig.lia Na'alis Doinini, nisi eadem vigilia occurrat in 
doiiiuica vel feria secunda : in quo casu confltemut 
in sabbato sequenti. Providendum est enim ut sem- 
per in quslibet hel'domada faciamus. coufessioucs 


697 


REGULA COMMENTATA. CAP, XI.VI. 


eoinmunes. » Idem etiam inslitulum viguisse apud A ciendis, etc. » Coselestinl autem constituunt. (Const. 


GCistercienses discimus ex lib, Institution, cap. Ge- 
ner. Ordin. Cisterc. (Dist. 6, c. 4), in quo hzc ha- 
beutir : « Abbates. et. monachi. semel ad. minus in 
hebdomada confiteantur, si copiam liabeant confi- 
tendi, Conversi vero qui in abbatiis morantur idein 
faciant : qui autem in grangiis, quoties eis tenetur 
eapitalum, confiteantur. Nihilominus universi, iam 
mouschi quam conversi semel ad niinus in auno ab- 
batibus suis confiteri nou omittant, nisi forte eorum 
copiam habere non possint. » ldem fere habetur iu 
libello Antiq. Defin. dist. 7, cap. 4. Istud tamen prz- 
ceptum de confitendo abb.ti semel i». anno postea 
sustulit Clemens Vlll. In. Statutis quoque abbatum 
de Samuhyaco et de Maceriis ordin. Cisterc., el 
priorum de Ligeto et de G.anieriis Carihus. pro 
ordie Graudimontensi 2nctoritate Gregorii X. papae 
faciis statutum lego (Cap. 9). « ut frater. qvilibet, 
tam clericus quam laicus, semel ad minus in septi- 
pmuana confiteatur, alioquin trausgressor aqua potu 
continuo sit contentus, quousque de sua confes- 
sione fuerit locutus. Prior vero quicunque tam ne- 
cessarium statutum negligeus reyertus fuerit, ut in 
se et in aliis ipsam cunst.tutionem cum omui dili- 
gentia faciat observari, ab abbate vel visitatoribus 
^ine capitulo generali gravissime puniatur. » Et ma. 
liber de Doctrina novitiorum Grandim. (Cap. 9) : 
« Sit confessio tua przemeditata, brevis, frequens, 
ap.ria, integra, verccunda, lacrymosa, cum contri- 
tione et. 603 sine excusatione; el si potes quoti- 
die, bene quidem; sin autem de tertio in. tertium 
diem, vel salietn semel in. qualibet septimana salu- 
briter juxta. statuta ingressi ordinis studeas confl- 
teri; el studeas semper, ut semel confitearis gene- 
raliter annuatim, juxia ordinationem concilii geue- 
ralis Inuocentii 11. » Denique Bursfeldenses defi- 
ninnt (Cerem. dist. 5, cap. 6), ut « Presbyteri cele- 
braturí pro tempore mane finitis matutinis laudibus 
coufiteaniur, ut ad ordinis sui officium, εἰ ad opus 


Calest. c. 5,85 1), ut sacerdotes semel in hebdomada, 
exteri monacui et oblati singulis mensibus saltem 
his contiteantur. Denique apud Fulienses (Cons. 
Ful. cop. 58) « tenentur quique non sacerdotes se- 
mel in hebdomada confiteri, et communicare die vi- 
delicet dominico. Monenturque clerici et conversi 
ut (requeutius ac à&altem semel przter diem domi- 
nieum confiteantur. Sacerdotes ter aut. frequentius 
in hebdomada, bis certe non pratermittun. » 

Locus confes-ionibus excipiendis deputatus in mo- 
nasteriis communiter fuit capitulum, ut patet ex 
Consuetudinibus mss. Farfensis monasterii, ex Beni- 
gniauis, ex Udalrico, ex libro Usuum Cistercien- 
Bium. Carthusiaui in capitulo confitentur, et cum 
prioris iicent:a iu cellis, cum hoc tantum discrimine, 
quod « quandocunque in capitulo confitemur, ἐπ» 
quiunt in antiquis Statutis (Part. 1, c. 14), prolixi- 
tatem caveamus ; in cella autem possumus diffusius 
confiteri. » 

Formam accedendi ad confessionem describit 
Udairicus his verbis (Li5. ut, cap. 12) :« Si opus 
habet od confessionem pro aliquo excessu venire, 
accedit ad sacerdotem ad quem potissimum voluerit ; 
ei sians ante cum, dexwram de inanica eatraciam 
ponit super pecius, quod est signum confessionis. 
Surgit sacerdos, quem praecedentem sequitur in 
capitulum ; et. primum ante eum petit veniam, toto 
corpore prostratus: a quo jussus 8e levare, post- 
quam cousederit, loquitur quod liabet. Si tale quid 
ei contigit in nocte quod nos verecunde fragilititem 
appellauus, ante confessionem septem poenitentiales 
psalmos dixerit, vel si psalmos nescit, dominicam 
orationem. septies , et postquam fuerit confessus, 
quo.| sibi jussemnt sacerdos. Eo die non textum 
kvangelii osculatur, nec ad pacem vadit, nec ad offe- 
rendam. » Eadem verba continent Divionenses S. 
Benigni Consuet. c. 51. De Cisterciensibus hzc seri- 
bit liber Usuum (Cap. 70) : « Qnandia aliquis confi- 


Dei eo expeditiores sint in die : hoc enim regulariter (7 tetur, nullus ibi (in capitulo) remaneat, pisi qui si- 


observetur, ut nulla unquam die quis celebrare prz- 
sumat, nisi antea devot:e confessionis ac mediLatio- 
nis autidoto Juxta uniuscujusque qualitatem et ha- 
bituiinem prizparatus sit. Cateri autein. aliis boris 
competentibus couliteri possunt, ita ut teumpora con- 
fitendi et communicaudi in Consututionibus Clemen- 
tis V et Benedicti Xll constituta non transeant. » [n 
Coustitutone autem Clementis V statuitur ut « sin- 
gulis ieusibus, tam iu monasteriis quam extra, sub- 
ja.a omni occasione quacunque, ad conlessionem 
salteiu seinel. accedant omnes et singuli monachi. » 
luem anie decreverat Gregorius 1X iu sua pro Bene- 
dictinis constitutione, ubi sic loquitur : « Singulis 
mensibus fiat omnium fratrum generalis confessio, 
ad quam omnes et singuli sine qualibet excusatione 
accedant. » ldem etiam legitur in iss. Statutis Petri 
abbatis Silvae Majoris circa an 1198 editis. Benedi- 
etus vero Papa XII constituit (Cap. 27) ut monachi 
4 non sacerdoies, elsi non sapius, saltem singulis 
septimanis, confiteantur. » Quo tamen decreto con- 
suetudinibus monasteriorum, in quibus Irequentius 
eonfiteri solent, derogare uou. inteudit. Ubi Benedi- 
cius antiquas priorum monachorum consuetudines, 
«qui singulis seplimauis confitebantur, restaurat, uti 
vidimus apud Cistercienses , Graudimontenses οἱ 
Carthusiensee. Nunc vero Carthusienses ex nova Sta- 
tutorum. collectione (Part. n, c. 7) sepius conliteri 
possuut ; ita enim liabent : « Singulis diebus domini- 
cí3, vel sabbato przedenti, aul semel ad minus iu 
septimana, et przecipuis festis monachi non cele- 
brantes, tam novitii quain professi, contiteantur priori 
.vel ab eo deputatis. Propter hoc tamen non probi- 
bemus quin 4lias super liebdomadaimn conliteri pos- 
&inL ia capitulo, vel de licentia priori- in cellis. Ce- 
lebrantes vero multum hortamur ut confessionem 
sacramentalem [requentent, propter huc. enim quo- 
Udie post priiuam  pulsamus pro. confessionibus la- 


mili occupatur opere. Nam omni tempore lectionis, 
non tamen nisi ante prandium, et etiam in intervallo 
ante primam, possunt ibi confiteri. Postquam. ergo 
resederint, dicat prior Benedicite et responso Domi- 
nus, subsequatur prior, Deus sit nobiscum; et re- 
sponso amen, confiteatur breviter culpas, pro quibus 
veniam petiit. Quibus dictis, siaiim subsequatur : De 
his et omnibus aliis peccatis me reum con[iteor, et ve- 
viam deprecor. Tunc prior, facta super éum absolu- 
tione, injungat peenitentiam. Deinde potest eui con- 
fortare, vel monere, vel increpare, prout viderit ei 
expedire, si voluerit, breviter tamen. » Ex his patet 
tàu apud Cistereienses quam apud Cluniaceuses et 
Benignianos confessionem factam (uisse sedendo. 
Aliter tamen pueri, de quibus in Benignianis Con- 
suetudiuibus dicitur : « Staido contitentur, bisque in 
hebdomada veniunt ad confessionem. » Quod eiiam 
constat ex Con-uetudinihus Farfensis monasterii, in 
quibus de puerorum confessione liec. priescribun- 
tur : « Cuin. ad confessionem. ducuntur. infantes, δὶ 
D. abbas praesens est, magister eos ad. illum usque 
perducat; ipso surgente, magister ante capituli »e- 
dere debet introitum : in loco vere qui inf.nium so- 
let esse capitulum, ilic et confessionem debent 
agere. Prior infans prius accedat : stans confessionem 
faciat, aller in. parte meridiana sedeat »uper unma 
sedium eoruin. Post coufess onem iterum eos magi- 
ster acc.piot. Cum vero priori ei decano claaustri vo- 
luerint esse. confessi, cum magister cos ad. ipsum 
perduaerit, statim ipse. recedat; prior in capitulum 
illos ducat, ei post confessioneu ad scliclam reducat 
Cum inlantes ali ut de schola sun! exituri,. ad ca- 
pitulum infantum D. abbas debct venire, et alios.in- 
fautes exire. faciat. |pse autem et magisier. cum fis 
qui exituri sunt remaneant, et confessionem eorum 
audiat. Post confessionem magister illus ad alios ro- 
ducat usque dum ad GOS consecrationem veuiunt, 


609 


jubetur. » 

AL majorem tum corp ris, tum. animi demissin- 
nem ostendunt Carihusienses monachi (Antig. Stat. n 
part., cap. 14), apud quos « prostratus dehet esse, 
s^ detecto capite quilibet quado conliteiur. » Et 
Graudimontenses, in. quorum lib. ms. de Doctrina 
nojtioruin (Cap. 5) hzc lego : « Cum singula pec- 
cata ad memori: revocaveris, vade 3d sacerdoterm, 
et deposito caputio, humiliter genuflecte, el junctis 
maaibus dicas: Confiteor Deo, et B. Marice, et ange- 
. lis Dei, et B. Stephano con[essoii, et omnibus sanctis, 
et vobis, pater. Et sic incipias dicere illa peccata quie 
superius cogilasti: quibus d:ciis , subjungas ultimo 
dicens: De ἐξ) e! omnibus pecca'is meis mortalibus et 
ven alibus con[essis et oblitis, quibus offendi Creatorem 
meum, mea culpa, etc. 1deo deprecor, etc. » 

De persona cui facienda sit confessio pr: cribit S, 
Benedictus ut (antum. abbati aut. senioribus spirita- 
libus fiat. Unde liberumsemper fuisse videtur abbati, 
aut ab eo deputatis confiteri, ut colligitur ex dictis 
tum ex Petri abbatis Silvae Majoris Statutis anno 
1198 editis, tum ex aliis mss. Statutis capituli gene- 
ralis monachorum provincie Rhemensis in archimo- 
nas erio S. Remigii anno 1548 celebrati : quamvis 
abbati quiedam peccata reservata fuisse conste! ex 
przedicts Statutis Petri Silva Majoris abbatis. Apud 
Carthusienses etiam (Antiq. Stat. rart. n, cap. 41), 
t qui ex pr:ecepto prioris confessiones audiunt, nulli 
1 ro eriminali satisfactionem inj 'nguut , sed mittunt 
eum ad jriorem ; quia hujusmodi ejus judicio reser- 
vautur. In periculo tamen etiam 1ales possunt absol- 
vere, tali conditione, quod si vixeriut, et potuerint, 
priori confiteantur. (Part. n, cap. 4). ν Crimiuale 
auem peccatum in novis Statutis intelligere viden- 
wir de mortali certo. Sed 1n tertia Statutorum. coimnpi- 
latione inter criminale et mortale peccatum hoc 
aflerunt. discriviinis (Cap. 6), quod licet omne cri- 
m:nale sil sioriale, non. tamen. omne inortale est 


8. P. BENEDICTI 
procurare debet ipse postmodum 1aciant alii quibus A 


700 


eriminale. Criminalium autem peccatorum mgentem 
texunt catalogum, de quibus, ut diximus, nullus nisk 
3 priore, et prior nisi a vicario potest absolvi. Eraat 
praterea nonnu'la sedi apostolicae peccata reservata, 
de quibus solus Carthusia prior, et 3b eo noniinati 
quinquaginta priores absolvere po'erant, non tamen 
per literas; quia, inquiunt, talis absolutio est. sacra- 
mentalis, non judicialis. Addunt an'iqua. Statuta 
(Part. n, cap. 11): « Przedicatoribus aut Minoribus |. 
non poterunt aliqui nostrum couliteri , nisi priorum 
licentia impetrata, vel visi ipsi Pradiestores ast 
Minores ostendant privilegium datz potestatis a 
demino papa, expresso nomiue Carthusieusis ordinis. » 
In Regula etiam. S. Stepliani Grandimovtensis lege 
(Cap. 50): « Si quis vestrum aliquod peccstum , 
quod absit, incurrat, omnino caveat ue cuilibet 
exteriori viro, quantzecunque. Sanctitatis sit, illud 
confiteatur, » 


Qui sciant curare sua, et aliena vulnera.] lta fere 


p etiam S. Antonius (Begul. nu ». 25): « Ne propales 


cogilationes tuas cunctis liominibus, scd solum iis 
qui possunt salvare animau tuam. » Εἰ 5. Basilius 
( Regul. brev., interr. 329): « Omnino in peccatorum 
confessione eadem est ratio, quz in ayertione 606 
viiorum corporis : sicut ergo vitia corporis mon 
qnibusvis homines temere aperiunt , sed lis tantum 
qui rationem qua ea curanda sint teneant, eodem 
modo peccatorum confessio apud vos debet fleri, qui 
ea possin! curare. » 


Non detegere ast publicare.|«Quod qui przesnmpse- 
rit, inquit Bohierius, non solum a sacerdotali officio 
debet deponi, verum etiam ad agendam perpetuam 
poenitentiam debet in arcto monasterio ac carcere 
mancipari, ex. de Poeni. et re. c. Omnis, iu. fine. 
Olim depositus omnibus diebus vitir sux peregrina- 
bat. De Ponit. dist. 6, c. Sacerdos.» Concinit Nico- 
laus de Fractura, saltem quoad deyositionem et retru- 
sionem in arco qonasterio. 


p———— UAE E———————Ó—MÁ 


CAPUT X1 VII. 


De significanda hora operis Det. 
Nuntianda lora ^ operis Dei, die noctuque 5 sit (- ponant. Cantare autem aut lezere f non. prazsunat, 


cura abhati €, aut ijse nuntiare 4: aut tali * sollicito 
fratri iujungat liauc curam, ut omnia horis eompeten- 
Ubus compleantur. Psaluos autem vel autiplionas 
post abbatem ordine suo, quibus jussum (uerit, iu- 


4 ΑἹ, παπάς hore. 
b Narb., diex noctesque. Flor. , dies noctesque. 
€. AL, abbatis. 


4 Cuinp., aut ipsum nuniiare. Àl., aut ipse uuntiet, 


ni-i qui potest ipsum € officium implere, ut zediticen- 
tur audientes. Quod cuim hunilitate, et gravitate, et 
tremore fiat, et cui jusserit abbas, 


e Hil., aut alii. 
t Cassiu., Flor.. Haeft., et leJerc. 
£ Conc. deest ipsum. 


COMMENTARIUS. 


Nuntianda hora operis Dei, die noctuque sit cura 
a'bati, aut ipse 'uuntiare.] Mirari hic subit abbatem 
variis distentum curis a S. P. Benedicto institui ad 
horas operis Dei significandas. Attamen ut dignitati 
cperi« divini persons ad illud invitautis dignitas 
responderet, eum ad id muneris eligi decebat, qui 
primas Iu inonasterio teneret. Adde quod, cum non 
essent illis temporibus horologia, nec ita facile 
emnes bore dignosci possent; ut vitaretur inter 
Iratres omnis murmurandi locus , si forte tardius aut 

9 citius advocarentur, provide omnino ac pru- 
denter huic officio deputatur abbas, a cujus nutu et 
voluntate onines pendere debent. Nec we latet Pe- 
trim Boherium. aliter hunc. Regulie textum intel- 
lexvisse, ita. ut nolit constitutum a S. P. Benedicto 
abbatem pulsatorem campauarum, sed tantum « quod 
huiusmodi nuntiatio sit sub ejus cura, sicut est de 


jure sub cura archidiaconi, licet custos ad pulsandum 
teneatur. » Sed preterquam quod omnia monasterii 
officia hac ratione sub cura suut abbatis, Regulm 
textus adeo clarus est, nullam ut relinquat amba- 
gem : prae-cribit enim s ipse nuniiet, id quod abba- 
tes sanctissimi non pauci stremue expleverumt; 


D quamvis bzc ἃ me non sic dicta velim, quasi abso- 


lute Regulz: przcepto teneretur abbos ad signifiean- 
das horas operis divini; nam S. Pater subjungit : 
Aut tali sollicito fratri injungat hanc. curam. 

cuilibet promiscue, sed sollicito fratri, a quo tria 
imprimis exigit Hildemarus, « intellectum, ut intel- 
ligat horas noctis; possibilitatem, ut sanus sit, qua- 
tenus possit ministerium perficere; studium, ut non 
sil piger aut somnolentus. » δὰ cura ad ocecoao- 
mum in laura S. Saba pertinebat, ut patet ex. ejes 
Vita num. 59 (Sec. i Den.) , apud nostros vero ad 


701 


REGULA COMMENTATA. CAP. XLVII. 


702 


eaeristam, sive, ut alii loquntur, ad oratorii custo- A speras, tria; ad completorium, unicum. Et quidem de 


dem: cujus rei exemplum hahemus in Vita S. Liobsx 
cap. 5. Sed quicunque ille sit, js cerle debet impri- 
mis attendere ad istud Petri Damiani monitum 
(ὕρμεο. 15, cap. 11): « Noverit -ignificator horarum, 
quia nulli magis iu wonasterio est oblivio fugienda 
quam sibi. Si enim articulum suum cujuslibet sy- 
Baxis hora vel prevents, vel dila non teneat, 
omnem procul dubio borarum succedentium ordi- 
nem turbat. Non ergo fabulis vacet, non longa cum 
aliquo colloquia misceat, non denique quid a szecu- 
laribus agatur inquirat; sel cominisse sibi cure 
semper intentus, semper providus , semperque sol- 
heitus , volubilis sphzrx» neceseitatem quiescere 
nescientem, siderum transitum et elabentis temporis 
meditetur semper excur-um. Porro vsallendi sibi 
faciat consuetudinem, si discernendi horas quotidia- 
nam habere desiderat notionem, ut quandocunque 
eolis claritas, sivestellarum varietas nubium densitate 
noo cernitur, illic in quantitate psalmodiz; quam 
tenuerit, quoddam sibi velut horologium metiatur. » 

Notat vero Bolerius huic ltegulie textum duobus 
posse modis intelligi, « vel quod abbas committat 
alicui fratri curam pulsandi, et discernendi quando 
pulsandum existat; vel solum discernendi quando 
sit pulsandum. Unde, inquit, vidi in quibusdam 
monasteriis, quod hac cura erat primicerii ; in qui- 
busdam prioris claustralis, vel subprioris. Talis 
enim cum tempus erat judicio suo pulsandi horas 
canonicas, faciebat signum sacristse, quod hora erat 
pulsandi primam, vel tertiam, aut alias horas; vel 
trabebat quamdam modicam campanellam , qus 
apud nos mostata vocatur, per quam etiam fit signum 
cum eadem campanella sacrist:e vel alio pulsanti, ut 
a pulsatione quiescat, quia non est de ure quod 
quiescat sacrista a prima pulsatione horarum, donec 
liat signum sibi.» 

6098 Quzret aliquis qui!:us veteres monachi signis 
utereniur ad convocandos fratres ad opus Dei. HKe- 


terlja, sexta et nona , exstat concilii Aquisgranemsis 
canon « ut duo tantum signa ad tertiam , sextam, 
nonamque pulsentur. » De vesperis exemplum ha- 
bemus in lib. 1 Mir. S. Bertini cap. ὃ (Sec. m Ben., 
part. 1) : « Et cum signum vespertinz synaxis jam 
tertium sonaret , ete. » Paulo tamen aliter. Einsid-- 
lenses; seu potius totius Germanis Consuetudines 
m«$. rem definiunt (Num. 2) : « Omni tempore, in- 
quiunt, cum surgendum ad vigilias fuerit , ininimum 
signum pulsetur, quousque infantes conveniant ad 
primam orationem, vel certe omnes fratres ; et trína 
peracta oratione ante tria altaria, residentibus om- 
nibus in choro, sequens percutiatur signum ; et inter- 
vallo faeto aliud feriatur, datoque alie intervallo , 
aliud intonetur; subsequente alio spatio, ad ulti- 
inum si festivitas duodecim lectionum fuerit, omnia ; 
si non, duo signa nondum percussa, si tot habentur. 
Hec autem differentia inter signa operis divinorum 


p Pocturnorum , quando ad opus intunanda sunt, a 


minore iucipiatue usque ad inajus per ordinem , et 
longiuscule unum post unum eodem diinittantur or« 
i Diurnis horis duo signa. G09 rimum 
percutiatur quousque iufantes ad oratioueimn veniant, 
vel conipleant; secundum quousque uutu prioris 
dimittatur, aut. interrogetur antea a custode, si po- 
tuerit adesse. Hoc fiat tempore xstatis privatis die- 
bus ad tertiam et sextam (n.n prior pr.mam mun- 
uet) principali signo: nona. queque minore denuu- 
tiabitur. siguo ad lavandum, deinde majore.... Ve- 
spera eodem modo 400 nocturni, uno minus signo, 
vel intervallo, ut przedictumn est. Completa eodem 
Signo, quo et capitulum, et eodem tribus vicibus 
percusso.... Tempore hiemis post matutinos in pri- 
vatis sci icet dicbus, si lux est, bora prima minimo 
signo pulsetur; eodeni quoque secunda a4 calcean- 
dum, et lavandum , οἱ ad tres orationes ; deinde 
principale signum, secundum ad tertiam , et postea 
mediocre. » Vide Bursfeld. Ordin. c. 96. 


spondeo quatuor potissimum modis id przstitisse. C — Psalmos autem vel antiphonas post abbatem ordine 


l'rimo, tuba, et quidem ut credibilius est, cornea 
potius quam zrea, ut pote qui omnis omnino me- 
talli essent expertes: ut videre est in Regula S. Pa- 
ciomii ar:. 2, etapud S. Joannem Climacuim gradu 19. 

Secundo, tabula lignea, ut patet ex Vita S. Theo- 
dosii caenobiarcbee n. 73 et 77, apud Boll. 14 Janua- 
rii, ex Prato spirituali cap. 11, ex secunda synodo 
Nic:ena act. 4, et ex Vita S. Nicolai Studiize, qui sx- 
culo ix florebat, n. 50 apud Bioll., ὁ Februarii, 

Tertio, voce altius decantata, verbi grati : alleluia ; 
unde S, Hiero. ymus de mona-terio S, Paul:e l^quens 
(Epist. 21), « Post alleluia devantatum, iniquit, quo 
siguo vocabantur ad collectam, uulli residere licitum 
erat. » 

Quarto, campana, ut colligere licet ex Cumeneo 
8 "0 in Vita S. Colunbz n. 32 (Sec. 1 Ben.): « Me- 
dia nocte, pulsante campaua, festinus surgens ad 
« ecclesiam pergit. » Et n. 25 : « Quadam die sanctus 
l^ei ministro suo campanam subito pulsare precepit, 
cujus sonitu fratres incitati, ecclesiam protinus sunt 
ingressi. » 

Quod si campanis uti voluit S. Benedictus , ut est 
probabile, non magnis utique, sed omnino parvis , 
ut pote quas a solo abbate sxpe sepius sene yulsari 
voluit: unde laudandi sunt Cistercienses , qui in 
suis Institutionibus hzc legunt (Dist. 1, cap. 12) : 
4 Campause ordinis nostri ita flant, ut unus tantum 


pulset eas , et nunquam duo simul. » Contrarius ta-- 


sien ordinis nostri usus obtinuit, ut plures et imagna 
in monasteriis essent campanis, ut constat ex Vita S. 
*turmil abbatis, et ex Viia S. Angilberti. 

Quixret insuper aliquis quot ad siugulas horas 
eaRonicas signa pulsanda sint. Inter autiquos Regulae 
cummentatores Hildemarus tria ad vigilias signa 
pulsanda esse declarat: δὰ matutinum et. primam 
unicum ; ad tertiam, sextam et nouam, duo; ad ve- 


suo, quibus jussum fuerit, imponant.| Quod ait S. Be- 
nedictus post abbatem ordine suo, etc., duobus potest 
modis intelligi : 19 Ut abbate pratermisso, qui post 
ip»um stant, ordine quique suo psalmos et autipho- 
nas imponant : quo seusu S. Benedictum capit Ber- 
nardus Cassiuensis, as»erens cantandi necessitatem 
non imponi abbati, cum fleri possit ut cantum igno- 
ret, aut conveniens ad cantuin organuii non habeat, 
quainvis in aliis ad regimen et spirituale et temporale 
longe majoribus sit suflicieus. 2" Ut abbas primus 
impouat ; deinde post. eum ordine suc, quibus fuerit 
jussum. lta Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnu- 
tii. et alterius Macarii (Cap. 6) : « Astantibus ergo 
ad orationem nullus presumat sine precepto, qui 
preest patris, psalmi laudem enittere. Ordo iste 
teneatur, ut nullus in monasterio ad standum vel 
psallendum ordine pr:sumat przcedere. » £t Regula 
SS. Pauli et Stephani (Cap. 5) : « luitium versuum 
psallentium in choro priores, qui in eis stant, inci- 
piaut; aut si eis adversatur infirmitas, bi iucipiant 
quibus jusserit Pater, etc. » Ita etiam sanctum Be- 
nedictum intellexisse videntur Cistercienses , apud 
quus ex libro Usuum (Cap. 68) : «Abbas incipit pri- 
mam antiphonain, vel alieluia in. primo nocturno; » 
quamvis (Cap. 18) «ad vesperas iucipit hebdomada- 
1ius primaui antiphonam. » 

Cantase autem aut legere non presumat, wisi qui po- 
lest ipsum. officium implere, ut edificentwr audientes, 
quod cum humilitate, et gravitate, et tremore fiat, et cui 
jusserit abbas.| Quem iu locum Bernardus Cassinen- 
sis : « Humilitas presumptiopem, gravitas levitatem, 
tremor irreverentie commissionem a cantante vel 
legente excludit; ut humilitas habeatur in mente, 
gravitas in gestu exteriore, et treinor in devotione, 
ei abbatis jussio in obeditione Deo et hominibus in- 
notescat. » Cui fere couciuit Niculaus de Fracturs. 


S. P. BENEDICT! 


704. 


CAPUT XLVIII. 


De opere manuum quotidiano *. 


610 Otiositas inimica estanim:. Et ideo certis tem- A 


poribus eccupari debent fratres in labore manuum ; 
certis iterom horis in lectione diviua. Ideoque hac 
dispositione credimus utraque tempora ordinari, id 
est, ul a Pascha usque ad calendas Octobris » mane 5 
exeuntes, a prima usque ad horam 4 pene quariam 
laborent quod necessarium fuerit. Ah hora autem 
quarta usque ad horam quasi sextam lectioni vacent. 

Post sextam auiem surgentes ἃ mensa, pau-ent in 
lectis suis f enm omni silentio; aut forle qui volue- 
rit legere, sihi 5 sic legat, ut alium non inquietet. Et 
agatur P nona temperius !, mediante octava hora; et 
iterum quod. faciendum est operentur usque ad ve- 
speram. Si autem necessitas loci aut paupertas exe- 
perit ut ad fruges colligendas J per se oecupentur, 


Ια Quadragesim:e vero diebus, a mane usque ad 
tertiam 361 1 plenam, vacent. lectionibus suis, et 
usque ad decimam * horam plenzm operentur quod 
eis injungitur. In quibus diebus Quadragesimse, sc- 
cipiant omues singulos codices de bibliotheca, quos 
per ordinem ex integro legant. Qui codices in caput 
Quadragesima: dandi sent. Ante omnia sane depu- 
tentur *, unus aut duo seniores, qui cireumeant mo- 
nasterium horis quibus vacant fratres lectioni : et 
videant ne forte inveniatur frater accidiosus, qui 
vacet otio * aut fabulis *, et non est intentus lectio- 
ni: et non. solum sibi inutilis est, sed etiam alios ex- 
tollit Y. Hie talis si (quod absit) repertus fuerit, cor- 
ripiatur semel et secundo; si non emendaverit, cor- 
reptioni regulari subjaceat taliter, ut c:eteri timeant. 


non contristentur, qnia tunc vere monachi sunt, sí B Neque frater ad fratrem jungatur horis incompetea- 


labore manuum suarum vivunt, sicul el patres nostri 
el apostoli k. Omnia tamen mensurate flant. propter 
pusillanimes., 

À calendis autem Octobris ! usque ad caput 
Quadragesima, usque in horam secundam plenam 
lectioni vacent : hora secunda agatur tertia; et usque 
«onam omnes in opus suum laborent quod eis injun- 
s itur. Facto autem primo signo horz nonz, disjun- 
&anL se ? ab opere suo 9 singuli; et sint parati dum 
secündum signum pulsaverit. P Post refectionem au- 
tem, vacent lectionibus suis aut psalmis. 


* Flor., De opera manuum quotidiana. Lyr., Quali- C 


ter opera manuum quotidie agantur. 

b Oxon., «d calendas. Octobres Cassin., calendas 
Octobres. 

* Al., a mane. 

d Al, vsque horam. 

* Oxon., Flor., agent lectiom vacent. 

* Narb., in lectulis suis. Flor., in lecta sua. 

5 Al. deest sibi. ) 

^ Al., agatur, sine et. 

! Flor., temperarius. Ebrul., Florent., Bern., Cass., 
temporius, 

4 Cass, Flor., recolligendas. 

k Narb., sicut apostoli patres nostri. 

! Narb., Ab octavo decimo autem calendas Octobris, 
Ca:sin., Octobribus. 

"^ ΑἹ. caput, emisso ad. Al., in caput. 


tibus. 

Dominico item die lectioni vacent omnes : ex- 
ceptis x his qui variis officiis deputati suut. Si quis 
vero ita negligens et desidiosus fuerit, ut uon velit 
aut non possit meditari Σ aut legere, injungatur ei 
opus quod faciat, ut non vacet *. Fratribus infirmis 
vel delicatis talis opera ^* aut ars injungatur, ot nee 
otiosi sint, nec violentia laboris opprimantur, ut ef- 
fugentur. Quorum imbecillitas ab abbate conside- 
randa est. 


» Flor., dejungant se. Gxon., Cassin., disjtngen, 
omisso se. Narb., discedant. Al., dixjunganiur. 
o Flor., ab opera sua. Üxon., Cass., Boher., e 
opere. 
P Oxon. addit, Mox ut auditum (nerit signum, τοῖν 
etis omnibus quelibet summa cum festinatione curretur, 
4 Al., usque tertiam ; et mox, usque de. imam. 
Conc., undecimam. 
Al., deputetur. 
Al., vacat. 
lild. deest aut fabulis. . 
Oxon., eztollat. Flor., distullit.. Al., distollif, 
Flor., excepto. 
Flor., meditare. 
: (onc. deest, quod faciat Xt non. vacet. 
“4 Uxon., (ale opus. 


"o4 g oe ow '". 


"et 


COMMENTAHIUS 


Otiositas inimica. est anime., Quimin desideriis est D ΕἸ ideo certis temporibus occupari debent fratres. in 


omnis otiosus; et qui seciatur. otium implebitur pau- 
pertate (Prov. xxi et xxvii) ; et quia multa mala docuit 
otiositas (Eccles. 53) : unde hi:ec erat apud. /Egyptios 
monachos lixa et ab antiquis Patribus sancita. sen- 
tentia, operan'em. monachum uno. demone. pulsari, 
otiosum vero innumeris spiritibus devastari (Cussian. 
lib. x, c. 25). 

Adversus pestiferum hoc virus, cujus varia refe- 
ruut incommoda cardinalis de Turrecremata in liunc 
locut, et Haeftenus lib. ix, tract... 1,  disq. 4, tria 
potissimum remedia adhibuerunt patres nostri : ora- 
tionem, lectionem οἱ laborem, ut videre est. in Vita 
$. Marculli abbotis num. 14, in Vita S. Wallarici et 
in Regula Solitariorum cap. 32. lisdem quoque re- 
mediis boc capite utitur S. Benedictus; unde sub- 
jungit : 


labore manuum ; certis iterum. horis in ΘΓ Δ lectione 
divina.] Üccupari debent, inquit : si debeat, ergo le- 
gitime nen excusantur ab opere manuum quotidiano. 
ita censet Petrus Boherius in secundo coimmeutorio 
hunc ad locum sic scribens : « Debent, id est te- 
nentur, quoniain monachis necessitatem importa!, 
ut dicetur infr». Sed nonne enim qui sub Regula Pa- 
chomii, Basilii, Augustini, et Francisci miuiiant, &uis 
debent etiam. manibes operari? Sie, inquam, cum 
utraque ipsorum Hegula de labore manuum expres- 
sam fecit mentionem : Omnes quidem Heligiogus de. 
cet ac convenit sibi v.ctum suis laboribus procurare, 
ut dicetur inferius, et probat hoc idem clarius Au» 
gustinus in libro de Opere monachorum, ubi respoa- 
det dicentibus se babere, aut velle litterarum studiis 
aut przdicationibus insudarc. » Et infra refert Dasilü 


708 
faesariensis episcoy e 
ceticum (Ca.sian. lib. v, cap. 19) : « Qui eum renun- 
Viasse se diceret huic mundo quedam sibi de pro- 
priis faculiatibus reservarat, nolens exercitio ma- 
uum suarum sustentari, et humilitatem veram 
nuditate, et operis contritione, monasteriique sub. 
jectione conquirere : Et senatorem, inquit, perdidisti, 
et monachum non fecisti. » Ex illud S. Hieronymi ad 
Rusucum : « Si apostoli habentes potestatem 
Evangelio vivere, laborabant suis manibus, ne quem 
gravarent ; et aliis tribuebant refrigeria, pro quorum 
spiritualibus dehebant metere carualia: cur ti 
$us tuos successra non prepares : fiscellam ei 
texe junco, vel canistrum lentis plecte virninibus, » 
Econtra Richardus de S. Angelo hunc Regula lo- 
enm exponens, et fact; interrogatioue : « 
moderno tempore monachi Cassinenses, el q 
alii non utanlur opere manuuim contra statutum 
ipsius capiiuli, nunquid dici possunt Regulze trans- 
gressores ? » Respondet : « ΕἸ est dicendum quod non, 
propter tria. 19 Quia ad abbatem spe: 
xare, m. infra est ibi, Laborent quod. 
xnde cum abb.s hoc von injungat, 


excusantur ; 
se euim non debent, quia prasuinptioni depulae 
itur, ut infra cap. proximo dicitur. 2? (juia tempore 


juo ista ordinatio facla fai, monasteria non abun- 
int ii divitiis, et sic oportebat fraues necessitate 
«ogente laborare : unde eum liudie abundent, conve- 
nien.est ut, deficiente causa, deficiat effectus. Causa 
fuit necessitas, sicut dixi, effectus vero opus manuum. 
Quis divina officia dicuntur cum tanta so- 
ie hodie, quod dictis olflciis, nulla quasi con- 
hora remaneret pro labore aanuum : quod 
liebat tune, et majus. bonus minori bono. 
praeiertur.» Utriusqueopiniont Merius expendemus, 
J4deoque hac dispositione credimus utraque tempora 
: ἀϊμυτι.] Utraque tempora, inquit, id est tam labo- 
ris quam lectionis : vel ieslatis, hicmis et Quadra- 
gesima. 2t 
Uta Pascha usque. ad calendas. Octobris mane ex- 
euntes a. prima usque ad horam pene quariam ἰαϑο- 
rent.] Quem locum sic interpretatur Bernardus Cassi- 
mensis, ut mane, incipiente luc«, ini ht fratees 
operari ad tertiam. 13 usque plenam : « Notabis, 
Ánquit, quod a mane, videlicet a principio eolís ortus. 
vsque sd plenam tertiam juxta banc Regulam insi- 
stent fratres labori; nam hora tertia, sole ascendente, 
laborare fratribus esset durum, maxime tempore 
sesivo; idcirco lectioni, refeciioni et quieti usque 
ad nonam deputat totum tempus: illa enim hora, sole 
4leclinante, potest melius labori manuum occupari. » 
Bernardum exscribit suo more Boherius ; verum, ut. 


Ὑ τὸς 


MOROLOGIUM IN DüE. 
a 


REGULA COMMENTATA. CAP. XLVIII 
ij sententiam ad quemdam Syn- A 


« Cum dicita mane prima, non dicit, ut 
tima custodiatur; sed cum dicit à mane p . 
diceret mane prima cautetur ; dei ide. inter | rim: 
eantatam et capitulum factum, jam prope est prima. 
perfecta, sicut te docet punctus in superiore iac forma 
et crux lux est, quaudo cantari debet prinia ; puncius 
quaudo potest exire de capitulo. Deinde de hoc, quo4 
dicitur pene quarta, et quasi sexta varie intelligitur. 
Abbates Spirituales custodiunt peae quarta, i 
est antequ arta inchoetut, sicut te doce; punctus 

ui in tertio campo, hoc est, spatio herologiiest : ita 

um tertia cantatur, quarta inchoctur. Deinde quasi 
sexia : Quasi sezta autem, id est antequam sesta in- 
Cipiat, sicut. punctus qui in quinto spatio horologii 

ocet, ut sexta cantata, lunc incipiat sesta fra, 
Mem abbates szculares, qui. volunt laborare eusio- 
diunt ita, ut peue quarta intelligant, quasi iquid de 
quarta est transactum , sicut. punctus qui i quario 
patio hoi ji, demoustrat, [ia etiam quasi sexta 
intelii, hoc est quasi aliquid de sexta !ramsai 
unctus qui in sexto spatio est demonstrat. 
A Svd meli 


quz est in virgula decima; u 
raveris, tunc omni tempore quatuor ἢ 
nachus laborare, » 

Ab hora autem quaria usque ad horam quast sextam. 
lectioni vacent. | Qurerit hic Richardus de S. Angeto 
qua de lectione iste S. Regulie textus sit intelligeu 
Respondetque. videri sibi ita intelligi debere, « ut 
monasterium, maxime illud quod convenienter facere 
potest, habeat duoz magistros, ut unus yramrmaticam: 
s theologiam doceat. » Haeftenus (Lib. ix, 

disg. 1) autem 8, Benedictum interpre- 
latur : 4o de pia, sive, ut vocant, spiritali lectione; 


ris debet mo- 


C Ὁ de theologica ; 5" de psalmorum lectione. 


Post sextam autem surgentes a. mensa. pavsent in. 
lectis suis.| Nimirum familiaris fuit antiquis monachis 
somnus meridianus, ut patet tum ex lioc Reguu 
Benedictinz loco, tum cx Regula SS. Pauli et Ste- 
phani, qua decernitur (Cap. 415, ut « zstatis tempore 
nulli leat. meridie przter in 8uo lectulo dormire , 
nisi forte jubente priore ad nubila pro custodia ars;e 
exira suum lectulum dormiat.» Ex ftegula Tarnateusi 
(Cap. 9), in qua legitur sexta' quoque lk 
usque ad nonàm vaeent quieti ant. lectioni. » Ex 
Regula S. lidori, quze liec habet (Cap. 6} : « Estate 
enim a mane usque ad horam tertiam laborare 
portel; a teria usque ad sextam lectioni vacare ; 
dehinc usque ad nonam requiescere. » Ex Regula 

ructuosi, qu: vult (Cap. 6), ut « peracto βασι 
officio, ab eratíone pergant ad mensas, refeetique 
congrue iterum faeta oratione quie: 
sileniium usque ad horai 
jula ms. incerti aucto, 


ique ex 


imacus testatur. (Cradw 97), 
'idianis horis somnum arcere, 

ium semnunm  nounulla hic 
veniunt observanda. 1? Non tolo anni tempore a 
S. Benedicto fuisse indultum, sed tntum a. Pascha 
usque ad calendas Octobri», d cst usque diem 14 
Sepiembris , quo incipiunt. numerari calemkz Octo- 
bris : hinc Statuta Lantranci (Cap. 4, $ 4): « Calendis 
Octobris remaneat. meridiana, quam facere «olent 
in zsite. ν Εἰ Udalricus A caleudii 
Ὁ. x toto d.mititur pausatio meridiana, » 
ld quod ab aliis etiam uxu receptum fuisse , coustat 
ex liegula SS. Pauti et Stephani cap. 11, et ex auti- 
quis Corthusiensium stat Exstatque. peculiaris 


101 


S. P. BENEDICTI 


103 


ràtio cur «561416 potius quam temporibus aliis conce- A requirit lfaeftenus (Lib. xu, tract. 9, disq. 6) : 19 ut 


datur hrec meridiana pausatio. Scilicet propter vi- 
τοῖο axestaiis calores, et propter noctium brevitatem, 
quam rationem 615 iunuunt. Magister in Regula 
cap. 59, et Petrus iani Opusc. 15, c. 17. 

Secundo, nonnullos hanc S. Beuedicti indulgentiam 
ad alia etiam tempora exlendisse; in qnorum numero 
reponi possent monachi Romani S. Andre: monas- 
terii, de quibus S. Gregorius scribit. (Lib. 1x , epist. 
58), quod « in die natalitio ejusdem apostoli jam 
imeridianis horis fratres quiescerent ; » ac proinde in 
mense Novembri : nisi forte. quis dicat id peculiare 
illis fuisse hac die , propter labores solemnitaiis , 

in przveniendis vigiliis et celebrandis aliis 
officiis 

Teriio , plerosque praescriptum a S. Patre tempus 
praveuisse : na! ex communi passim ordinis nostri 
usu meridiana incip ebant douiinica Palmarum. Nunc 
vero Cass:nenses ineridianas incipiunt 2 festo S. P. 
Benedicti, quando Pascha incidit iu Apri. 

Quarto, cum loci necessitas vel paupertas exigeret 
ut ad fruges colligendas per se occuparentur, ex toto 
dimissum fuisse meridianum *omnum, juxta ilum 
conc. Aquisgraneussis canonem. (Can. 17): « Si 
necessitas fuerit. fra'res occupari in frugibus colli- 
gendis, constitutum legendi et meridie pausandi 
tempus pretermittitur. » Huic tatuen statuto haud 
parebant Cistercienses monachi, etiam in ngris dor- 
mientes, uti colligimus ex lib. Usuum, ubi de tem- 
pore secationis et wessionis h:ee legimus (Cap. 84) : 
« llis temporibus solet conventus usque ad sextam 
laborare , et ante primain, si opus fuerit, exire, et 
extra monasterium prandere, et dormire, si necesse 
luerit, cocus et lector mixtnm sumere. » ldem per- 
mittit ltegula SS. Pauli et Stephani hís verbis (Cap. 
41) : « lo campo vero quando messis colligitur, si 
meridie dormire licuerit, non divisi; sed in uno 
loco aut duobus locis dormiant. » 

Quinto , cum S. Benedictus dicat post sextam sur- 


liat cx consuetudine, 2^ noo. statim post sumptum 
cibum, 3^ nen depresso , sed erecto capite, 49 nou 
si! nimius, 5* ne tumultuosa et subita , sed leni« et 
modesta fi.t expergefactio. Verum secunda tertiaque 
conditio repugnant Regul;e , quz vult ut surgen esa 
m^nsa pausent in lectis suis. Et tameu S. Wolphelmus 
albas Bruvillerensis tempore meridiano non jacende, 
sed sedendo dormiebat , ut scribit Conradus in ejus 
Vita num. 40 (Bolland. 92 April.). 

Cum omni silentio. | Quantum esse debeat | illud 
si'enuium eleganier describit S. Adalardus in Statutis 
(Lib. n, c. 6, Spicil. tom. IV) : « Quando vero dor. 
mieudi tempus fuerit, sive ia die, sive in nocle, sicut 
si'entium funditus in ore, ita in incessu, ut nullu. 
injuriam patiatur, summa cautela esse debet. Nemo 
wealunenta sua excutere, nemo incaute. ascendere 
vel deseeudere de lecto debet, vel cz:eiera hissimilia, 
que sirepiba vel cujuslibet. incommodo sonitum 
reddaut, incaute »gere debet. Sed et omni tempore, 
ut priedictuin est, omwis ibi cautela servanda est, 
vel propier honestatem, vel propter infirmorum 
requiem, ne si forie aliquis ?biden necessitate 
coactus requiescere optat, alterius imprehitate tur- 
betur. » Vide Udalrici lib. i, cap. 94. 

Aut certe qui voluerit legere, sibi sic legat, ut aliam 
nom inquietet. ] De hac lectione habemus concetti 
Aquisgranensis canonem ( Can. 358), « ut quando 
(íratres post sextam dormiunt, si quis eorum voluerit 
legere, in ecclesia aut in lecto suo legat. » Huie 
canoni eoncinunt Consnetudiues S. Benedicti abbats 
Auianensis (Tom. IV Analect.) : « Post cibum autem 
citius redeunt ad stratus suos, maxime juvenes vel 
ueglizentes, quorum mores notantar. Si qui sunt de 
quibus beue pr:zsuinitur, et volunt, liceat. illis a i- 
quantulum , sed tamen breviter, vacare orationi iu 
ecclesia : in claustro autem vel prohibito loco nullus 
inveniatur, ne forte, quod absit, aliquis fabulis vavet 
vel otio. » Divionenses S. Be»igni ne quide: brevem 


gentes a neisa pausent in lectis suis, uullaum videtur C in ecclesia consessum indulgent; sed « nemo, in- 


indulsisse repausationem quartis et sexiis feriis, 
quibus ad nonam reficiunt fratres. Et certe Statuta 
Lanfranci a meridianis excipere videntur dies jejunii. 
Communis tamen ordinis nostri usus obtinuit ut 
sexta nihilominus hora bis diebus dormirent mona- 
chi, przescribente Aquisgranensi synodo (Can. 11), 
« ut quaudo (fratres aestivo tempore jejunant, post 
sexiam dormiant; » testaturque. Petrus. Venerabilis 
Stat. 25) , quod « antiquus monachorum :nos. erat 
ejuniorum diebus detrimenti usita. somni con- 
traen? dormitione ante mensam coinpensare : unde 
ieronyimus : Sgpe vacuo ventre dormiendum est.» 
Et in Kegula Magistri legitur ( Cap. 50) : « Statim 
post sextam tam post prandium quain in jejunio 
omnes modice in suis lectis meridieutur. » Atque ita 
Cistercienses in. lib. Usuum decernunt. (Cap. 84), 
« quod si dies jejunii fuerit, omnibus ordine pr:e- 
dicto celebratis, post sextam, fratribus laicis przeeun- 
tibus , intrantes dormitorium pauseut , in lectis suis 
usque ad horam octavam , etc.» Cluniacenses meri- 
dianas his diebus potius simulahant quam agebant ; 
qui Causa fuit. Petro. Venerabili edendi decreti 
(Stat. 25), ut meridiance jejuuiorum, qua iu xstate 
post sextain. fieri solent inowentane: et simulatiti:g, 
dimittantur; et. pro. spatio. illius lemporis, quod 
inutil.ter 6816 expendebatur, fratres. in. clausiro 
sedeant, et legaut, aut iissas cantent, aut. aliquid 
necessarii eperis agant.» Alii aliam wunere rationeim, 
dormientes laudes inter et primam, sicuti legimus in 
Floriacensis monasterii Consuetudinibus (Cap. 2) : 
« |n omnibus jejuuiis qux: veniunt a. Pascha usque 
ad idus Septembris, post matutinas usque ad primain 
loco meridian:? dormitum imus, et post nonam refi- 
cimus.» ldem Rogationum tempore observabant olim 
Cluniacenges ex Udal. lib. 1, cap. 21. 
Sesto, quia vulgo noxius censetur somnus meri- 
dionus; quinque, ne sanitati noceat, couditiones 


quiunt (Cap. 45), unquam de dormitorio, postquam 
ad meridianam vel ad completorium introierit, debet 
exire, nisi forte hi qui necessarii sunt propter 
hospites foris, sicut est hospitarius, eleemosyuarius, 
granelarius , οἱ hujusinodi , si cellerarius vocaverit 
eos. Quod si factum fuerit, mirabi'iter emendari 
debet , niai forte alicui mulium cognito ect. maturse 
personie contingat quod sanguinet nasus ejus, vel 

rachium cum multa afflueuti»; hic poterit ad me- 
ridianam exire ad lavatorium. Nam nocte obseratum 
ostium dormitorii est, et euuduu $17 est ad ne- 
cessarias.» Et tamen Cluniacenses iu claustro cantare 
aut legere poterant, ut docet Udalricus lib. n, eap. 24. 
Sed οἱ saucius Anselmus prior Beccensis meridiaas 
tempore ewendandis libris in claustro intendise 
legitur (In ejus Vita num. 21, Bolland. 91 April.). 
ld quod nou permittunt antiqua Carthusien-iuem 
Statuta, in quibus legitur (Part. n, c. 18) : « In zsta:e 
eum aliqui operantur, vel emendaut libros, noa 
debent sine speciali licentia tempore dormitionis 
operari. » 

Et agatur nona temperius mediaute octava hora.| 
ld est media post elapsam septimam, et ante ineu- 
ptam nonam, uti. exponunt Hildemarus, Bernardus 
Cassinensis, Nicolaus de Fractura, Petrus Boherius, 
et Joaunes de Turrecremata. Et sic boram integram 
cum dimidia, hoc est septimam totam et mediam 
Oclavam somno impendebant. Regul» Tarnatensis, 
S. [Isidori οἱ S. Fructuosi tres quieti meridiana ho- 
ras concedant. Cassinenses a Pascha ( Declarat. Cas- 
sin., cap. 43), sive ἃ festo S. Benedicti ad inediam 
Aprilem una hora, a medio Aprili ad medium Augu 
stum duabus horis, inde ad idus Seprembris una hora 
dormiunt et silent. Ad silentium quod speciat, ser bit 
Mildemarus quod. incipi debet ad tertiam, quainvis id 
Regula non dicat; sed loquitur liaud dubiuin secuu- 
duui usum sui monasterii. 


709 


REGULA COMMENTATA. CAP. XL VIII, 


710 


Si autem necessitas loci rel. paupertas. exegerit, «t A promoveant. Erubesco dicere, et nihilominus cffiri 


ed fruges colligendas per se occupentur.] Etiam omissa 
lectione, ut pra'scribi! supra citatus canon 17 concilii 
Aquisgrauensis, et antea Regula secunda δὲ tertia 
SS, Parrum cap. 5, et Regula. 5. Macarii eap 10, 
atque ut S. Maurum f:cis«e docet. Faustus. (In ejus 
Vita num. 13), sciibens e:m cum fratribus ad. fruges 
colligendas longiuscule a monasterio fuisse egressum, 
et ad. sextam re[ectionis horam. cum iisdem fratribus 
rediisse; cum tamen ex Regula a quarta ad sextam 
legere debuis:eui. Vide Regulam S. Donati ad vir- 
gines, c. 20. 

Quia tunc vere monachi sunt, si labore manuum 
suarum vivunt.| Quod sic capiendum non est, quasi 
veri non essent monachi, qui ruralibus operibus 
omissis, et alias habentes »nde religiose vivant, le- 
etioni et orationi vacant. Sed hoc ad eoruin consola- 
tionem dixit, quos paupertas ad vietum sibi compa- 
randum manuuin labore cogit, ut loquitur Hildemarus. 
Sive etiam , ut aiunt Blernardus Cassinensis et Bolie- 
rius, « quia multum accedit ad statum monasticum 

upertas et eccupatio in labore. » Unde et S. Basi- 

ius monaclios instituens, « Ratio, inquit (Serm. 1 de 

Instit. monach.), qurendi victus his qui in liujus- 
modi vite genere deguut, ea maxime convenieng 
judica..da est, qux ab Apostolo prxscribitur , niarí- 
rum ut manibus laborantes honeste suum quisque 
panem m.nducet.... ut mandatum ejus imp.etur, 
qui jubet in sudore ct labore nobis véetum ut acui- 
Famus, ei bouestatis decor reprehensione ac nota 
vaeuus teneatur, cum nulla ees quotidiani victus ne- 
cessitas adigat iu publicus prodire. » 

Sicut et Patres nostri et apostoli.] Quod ait. Patres 
nestri interpretautgrr commentatores [lildemarus, Ber- 
nardus Cassinesmsis, 118 Boherius, Turrecreinata, 
de antiqui» syonachis Paulo, Antonio, llilarione, eic.; 
vel de Patribus Veteris Testamenti, Abraliam, 1$22€ 
et Jsenb. Sed superior sensus est melior , inquit Hil- 
demarus. Hos infitati sunt n Hibernia S. Fiuani ab- 
batis primi discipuli (In ejus Vita num. 6, Bo!land. 11 
Febr.), « qui manibus suis laborantes, ereritarum 
more, terram sarculo arabant, et respuentes anima - 
lia nec unam vaccam habebant; et si quando eis 
aliquis aliquid de lacte vel butyro offerret , jam non 
recipiebant. » Tales Banucorenses (Vita S. August. 
Cant. episcop., sec. 1), « quorum summa ulira duo 
millia censebatur; » et tamen « omues ]abore ma- 
nuam vietitabant. » Tales ex nostris Fulden-es, quos 
S. Bonifacius ad Zachariam pap.m scribens asserit 
esse vro8 (csircte absinentie , absque carne et 
vino, absque sicera et servis, proprio manuum sua- 
rum labore contentos. » Tales ab eodem Bonifacio 
instituti Ordorpenses (/n V:ta S. Bonif. c. 8, s2c. 1 
Ben.), qui, teste S. Willibaldo, « propriis sibi, mure 
apostolico, manibus vic:um vestiiumque ins'anter 
laborando » acquirebant. Tales Vallisumbrosani , de 
quibus in Vita S. Aiberti legitur (Apud Sur. 7 April.) : 
4 Striete οἱ inviolabiliter observatur institutum el 
eanon S. Benedicti, vivuntque laboribus manuum 


suarum. » Tales denique prini Roberti de Arbris- D Aquisgranensi$. canonem 


sello discipulu ut docet Baldricus Doleusis episcopus 
ja qus Vita n. 17 (Bolland. 25 Febr.). 

defuere tamen graves viri qui hujusmodi opera 
in agris, tanquam monastiee observanti:e contraria 
et noxia reprobarent. S. Nonnosus Soractensis mo- 
nasterii prepositus, cum ad colligendas olivas fratres 
foras mittere abbas voluisset (S. Greg. lib. 1 Dial., 
€-. 1), « id fieri cum magna humilitate prolibuit, ne 
exeuntes fratres de monasterio, dum lucra olei qua- 
rerent, animarum damna paterentur. » [1 Joannes 
Trithemius suos alloquens (Homil. 7) : « Est alia, 
inquit, consideratio, qu:xe animum concitat ineuip, ne 
vOS externis operibus manuum de facili occupein sine 
eausa rationabili et necessitate manifesta : experior 
enim quod labores hujuscemodi operis non conve- 
niunt in vobis observanti: regulari ; sed integritatem 
monastice discip'inz? opud vos mayis destruunt quam 


compellor, vestros labores extra monasteri et 
cellam plus destructiouis afferre puritati aniwarum 
quam salutis. Qui enim labores vestri? nonne vagari 
et discurrere, comessationibus indulgere et poculis , 
6. reliquum temporis sermonibus occupare vanis e«t 
inutilibus? Non habetis in vobis illum Spiri.us Dei 
sauctuim fervorem, quo priscos institutiouis nostrae 
monachos legimus quondam inllammato-... Tempore 
Jejunii regularis illi statuum sibi ab:tuieniize modum 
aut diligenter custodielant, aut si prz magnitudine 
laborum requievisseut, ideo manducabant. quatenus 
labori apti et idonei redderentur : vos autem non 
manducatis ut laberetis, sed laboratis potius ut mau- 
ducetis , quando ex regula fuerat jejunandum : occa- 
sionera ex jejunio sumitis ut jejunium solvaiis. Cz- 
terum quam immune et vilissime nonnulli ex vobis 
tractent iudumenta sua, quis regularis discipline 
$'ud osus amator zequanimiter ferat ? Cujusnam sunt, 
(raues mei, qux dispendío-e consumitis? Christi pa- 


B trimonium est omne quod pertinet ad monasteria 


servorum Dei.... Labores extra mona-teriuum 819 
projteréa vobis minui, ne gravius male operando 
pecearetis. » Eadem videtur fuisse mens Guillehui 
abbatis S. Tüiieodorici, cum scribens ad fratres. de 
Monte Dei dix t (Cap. 23) : « Subdivalia exercitia et 
Opera, sicut sensus distraliuut, sic szepe etiam spiri- 
tum exliauriunt ; » licet piis aliquando viris ad anime 
salutem proficiant, « cuin graviore ruralium labo e 
operum sit major contritio corporis usque ad contri- 
tionem et humilitatem coriis; ei fatigationis su.e 
pressura exprimunt szpe vehernentioris affectum de- 
votionis, quod etiam in labore jejuniorum, vigiliarum 
et omnium in quibus afflictio corporis est, crebr - 
fieri manifestum est. » Sed neque S. Benedictus i! 
absolute. prescribit (Cap. 66), maxime cum uvl t 
necessitatem esse monachis vagandi foras , quia nou 
expedit omnino animabus eorum. Nain, ut ait Ruper- 
tus (Lib. nt in Regulam S. Bened., c. 5), « qui uc 
dicit, manifestum est quia non vult monachos oecu- 
ari in illis operibus manuum quas non possunt nisi 
oris exerceri , sed tantummodo pro necessitate con- 
cedit hoc fieri. » 

In Quadragesimee vero diebus a. mane usque ad ter- 
liam plenam vac«nt. lectionibus suis, et usque ad deci- 
mam horam plenum operentur quod eis ijungitur.] 
Quem locum exponens Ilildemarus ait :*« Quod dicit, 
lu Quadrage-ima usque decimam plenam operentur, 
ideo plenam dicit, quia tunc iu suo monasterio nen 
canebatur missa. Nunc autem quia missa canitur, 
nou possunt fratres usque decimam plenam operari, 
ei missam cantare. et cum luce oinnia agere ; sed 
considerare debet abbas ut usque ad illud tempus la— 
borent, quatenus missam, et vesperam, et manducare, 
et omnia «uin luce agere possint. Ergo οἷν νος nou 
debet esse plena decima, sed incipiente decima ca- 
nere debent nonam. Deinde nona cantata, statim 
canenda est missa. Deinde parvo intervallo facto, ca- 
nenda est vespera. » Ubi respexit ad illum concilii 
: « Ut in Quadragesima 
usque ad nooam opereutur (ratres, quatenus missa 
celebrata, congruo tempere reliciautur. » S-d jam 
nullum hujusce discipline vestigium apparet; imo 
Boherii tempore elapsa sexta, missa jam decantata 
erat, reliciebantque pus: nonam , uti ipse testatur in 
primo commentario hunc ad locum sic seribems : 
« Hodie vero apud nos, ac in Romana curia, non 
tantum hore tardant; imo hora sexta cominuni er 
est missa finita , et finitis vesperis , fra.ribusque ad 
inensam intrantibus , incipit decima hora intrare, et 
licet hoc sit contra caput 44 , in tine. et de Con, 
dist. 1, cap. Solent ; non muitum tamen eiongari 
videtur a Regula. » 

Hactenus S. Benedictum horas lectioni operique 
manuuni assignantem audivimus : nunc quid alii ime 
nasticarum regularum conditores ea de re pr»seri- 
pser';t. referre exigit oflicii nostri ratio, 


7u 


liaque S. Antonius generatim. duntaxat ait (Num. A 


$6) : « Coge te ipsum in opere manuum tuarum, et 
timor Domini inhabitabit in te.» Et infra (Num. 40) : 
« Cum sederis in cella tua, sollicitus esto de tribus 
lisce rebus perpetuo. G9 Nimirum de opere ma- 
nuum tuarum, de meditatione tuorum psalmorum , 
et de oratione tu». » ldem legitur in Regula abbatis 
Isai:e num. 7 et 41. 

flegula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii et alte- 
rius Macarii hzc babet (Cap. 10) : « Debent fraires 
istum ordinem tenere: a prima hora usque ad ho- 
ram tertiam-Deo vacent fratres. A. tertia vero usque 
ad nonam quidquid injunctum fueiit ἃ Patre, sine 
aliqua murmuratione faciant. » 

Regula secunda SS. Patrum (Cap. 5) : « lta medi- 
tationem habeant fratres, ut usque ad horam secun- 
dam legant , si tamen nulla causa exstiterit , qua ne- 
cesse sit etiam prztermissa meditatione aliquid fieri 
in commune. Post horam vero secundam uunsquisque 
ad horam nonam quidquid injunctum fuerit sine 
murmuratione vel h:esitatione perficiat. » ldem lia- 
bent Regula tertia SS. Patrum c. 5, et tegula S. Ma- 
earii c. 10 et 11. 

Regula incerti auctoris ( Cap. 2) : « Operentur a 
mane usque ad sextam, ei a sexta usque ad nonain 
vacent lectioni, et ad nonam reddent codices ; et post- 
quam refecerint, sive in horto, sive ubicunque mne- 
cesse fuerit, faciant opus usque ad horam lucernarii. » 

Hegula S. C:esarii ad monachos (Cap. 14) : « Omni 
tempore usque ad tertíam legant, post tertíam unus- 
quisque «ibi opera injuncta faciat. » Et ejusdem Re- 
gula ad virgines (Cap. 17 et 18) : « Omni tempore 
duabus horis, hoc est a maue usque ad horam se- 
cuudam lectioni vacent; reliquo vero diei spatio ta- 
ciant opera sua, et nop se fabulis occupent. » 

Regula S. Aureliani ad monacho; (Cup. 24) : « ler 
totum diem cum manibus operantur , meditatio san- 
eia de corde non cesset, » hoc est ab hora tertia; 
nam postea statuit (Cap. 98), ut « completis matu- 


S. P. BENEDICTI 


712 


Regula S. Fructuosi (Cap. 6) dicta prima ad boram 
diei tertiam laborem przxscribit : dicta tertia lectionem 
sjve orationem ; post refectionem quietem et silentium 
ad nonam. Deinde, si n»cesse fuerit, ut revertanigr ad 
opus usque dum conveniant ad duodecim: officium, 

Regula Cujusdam ad monachos generatim. scribit 
(Cup. 12): « Monachos semper oportct laborare, ei 
sine sollicitudiue vitam suam transigere. Omnia qua-- 
cunque laboraverint, excepto, ut supra diximus, pane 
exiguo et vestimento, pauperibus distrihuant, » 

Ktegula. Magistri (Cap. 50): « Tempore liiemis ab 
sequinoctio hiemali, quod est octavo calendas Ucto- 
hris, usque in Pascha, quia frigus est, οἱ mane !ratres 
non possunt aliquid operari, a prima usque δ] ter- 
tiam » lectionem jubet ; dicta tertia, laborem dsque 
ad sextain, Sexta. cantata, laborem iterum usque ad 
nonam; qua item persoluta, laborem etiam usque ad 
lucernariam. « In aestatis vero tempore, id est a Pas- 
cha usque zquinoctium h:emale, quod est octava 
calendas Octobris, quia magis mane refrigerat, a 
prima usque in tertiam operentur, ut recenti et suavi 
vel gravi brevium noctium somno careant, ltem post 
dictam tertiam usque in sextam laborent. » Post sex- 
taw et modicam inde secuta quietem, labori vacent 
iterum usque ad nonam : inde ad iuchoat:n tempe- 
rius lucernariam lectioni. 

Regula solitariorum przscribit (Cap. 40), ut «omni 
tempore à mane usque ad horam pene tertiam le- 
c'ioni vacent : ab hora autem tertia usque ad horom 

uasi nonam laborent quod necessarium fuerit, nisi 
orte paululum in stratis zestivo tenipore pausare vo- 
luerint, et semper intermisceatur oratio cum opere; 
a nona quoque hora usque ad vesperain iterum ora- 
tioni et lectioni vacent. » 

Regula ms. incerti auctoris (Cap. 2 , in codice bi- 
blioth. regine Sueciz) : « A S. Pasclia u-que ad ca- 
lendas Octobris post matutinum officium mox prima 
subsequatur, et usque ad teriiain manibus operandum 
est simul cum divina meditatione. Post tertiam autem 


tinis, statim dicatur prima, deinde usque ad horam C missarum solemnia celebranda sunt: qua expleta, 


tertiam omnes lectioni vacent. » Similiter in Regula 
ad virgines cap. 20. 

Regula S. Ferreuli (Cup. 26) : « Usque ad horam 
diei tertiam in omni tempo:e lectioni monachus tam 
senior quam extremus vacare procuret; et sic deinum 
in. reliqua parte diei deputati «peris cura succedat, 
preter zgro'os tantum, quibus imponi hoc supra 
propriam voluntatem vel poiius virtutem communis 
infirmitas non permittit. » 

Hegula S. Columbani (Cap. 3) : « Quotidie jeju- 
nandum est, sicut quotidie orandum est; quotidie 
laborandum quotidieque est legendum. » 

Regula Tarnatensis (Cap. 9) : « Omni tempore 
duobus horis in die spirituali meditationi vacabunt; 
astatis vero tempore matutinis ex more compleiis, 
et prima dicta, omnes opera qu:e jubentur assumani, 
Deinde tertia celebrata, ad expedienda qua suscepta 
fuerant revertantur.... À sexta quoque hora usque 
ad nonam vacent quieii vel etiam lectioni, Post ho- 
ram vero nonam, aut in liorto, aut ubi poscit utili- 
tas, usque 3d horam lucernarii omnes in unuin $0ls- 
tium commodabunt. Hieinis vero tempore, matutinis 
vel prima transaciis, omnibus usque ad tertiam va- 
care conceditur lectioni ; qua consummata, gratanter 
quod eis injunctum fuerit implere festinent , ut jam 
dictum est, usque ad lhioram lucernarii. » 

6921 Regula S. Isidori (Cap. 6): «. "Estate a mane 
usque 3d boram tertam laborare oportet. A tertia 
antem usquae ad sextam lectioni vacare ; dehinc usque 
ad nonam requiescere. Post nouam autem ad teinpus 
vespertinum iterum operari. Alio autem tempore, id 
est autunno, bieme, sive vere, ^ mane usque ad ter- 
tiam legendum, post celebrationem tertie usque ad 
nonam laborandum est. Post refectionem autem no- 
nis, aut operari oportet, aut legere, aut sono vocis 
aliquid nieditari. » 


usque ad se&tam lectio divina studenda est. Po:t 
sextam autem, si quarta et sexta et septima feria uon 
fuerit, reficiendum est. Post refe-tionem autem, δ' 6 
B. Benedictus czeterique Patres docent, aut. requie- 
scendum est, aut legendum usque ad nonam. Post 
nonam autem usque ad vesperas operari et psallere 
oportet. Post vespertinum aatem ofticium, quibus ne- 
ce.-se est, edendi l.centia a quibusdam SS. Pairibus 
concessa est. Post haec, quantimi hora permittit, lectia 
vacanda est; et sic Ince adhuc diei completoriem 
persolvendunn. » Et sequenti capite : ἃ calendis Octo- 
ris G9 usque ad Pascha « media nocte solenne 
oflicium peragendum est; quo peracto, in divinis 
precibus tota deinceps nox ducenda est usque mane. 
Matutinorun solemnitas. incipiente luce. celebranda 
est.... Peractum vero matutiuor un olfi. ium *. usque 
ad horam diei secundam secretius. soli Deo orationi- 
bus summo eum studio intentissime iusixtendum.... 
Expletum * autem przxdictum offieium (primre), lectio 
sancta usque ad horam di-i tertiam de mauibus tois 
uon recedat.... Expletum * vero hor tertie, usque 
ad horam diei sexiam propriis manibus simul cum 
divinis canticis operari oportet... Expleto sexte ho^ 
rs officio, iterum ut supra cum divina med.tatione 
δὰ aliquod opus propriis manibus exercenduiw, pro- 
perare.festiua usque ad horam nouam.... Post nouam 
autem míssarum solemuia celebranda sunt. Post hze 
autem divina lectio in manibus cum compunctione 
cordis amplexanda est usque ad vespertinum «fli- 
cium.... (Post refectionem) iterum sancta in manibus 
lectio ascendat usque ad terminum lacis diei. » 
Regula 3. Donati ad virgines (Cap. 20) : « A se- 
cunda hora usque ad tertiam, si aliqua necessitas ut 
operentur non fuerit, vacent lectioni : relique vere 
spatio diei faciant opera sua; el nou se fabulis ec- 
cupent, propter illud Apostoli : Cum silentio operantes. 


5 Hie et infra, obi asteriscos posuimus, ablativum absolutum postulat syntaxis. Eptz, 


"4s 


REGULA COMMENTATA. CAP. XLVIII. 


114 


Regula Cujusdam item ad virgines (Cap. 19) : « Ope- A requiruntur. Potest illorum electo quzedam generali 


fatio manuum ab hora secunda sumat exordium, ut 

in boram nonam finem accipiat. Ab hora vero noua 

jectio usitetur; et si aliquando proprium aliquod 

e faciendum aut vestimenti consuendi, vel laxan- 

di, aut quodlibet aliud opus per abbatissz vel prie- 
commeatum faciet, etc. » 

Regula B. Aelredi abbatis ad virgines (Cap. 14) ἃ 
calendis Novembris ad Quadragesimam post noctur- 
03s vigilias ad auroram usque przscribit lectionem, 
orstionem, aut opus aliquod manuum; albescente 
aurera matutiuas laudes cum byuinis hore prima 
persolvi, et sic cum alternatione lectionuu, oratio- 
uum et psalmorum, tertíam exspectari : « Qua dicta, 
inquit, ip opere ianuum usque ad horam nonam 
oecupeotur. » A Pascha autem ad pr:edicias calendas 

Cap. 15), « dicia prima, sacriticium diurni operis 

t usque ad boram tertian:. In lectione et ora- 
tione usque ad sextam spiritum occupet. Post sex- 
tam, sumpto eibo, pauset in lectulo suo usque «d 
BonsSm; οἱ οἷς usque ad vesperam manibus opere- 
tor. » in Quadrage-ima vero (Cap. 18), « dicia post 
sBatutinas prima, usque 3d plenam tertiam psalinis 
86 leetionibus vacet. Tertize vero bore laude coi- 
pleta, operi m»nuum usque ad horam nonam devota 
insistat, breves per intervalla orationes iuserens; di- 
etaque post noc vespera, corpus reficiet; el sic tem- 
pus eoinpletorii psallens exspeciet. » 

Denique Statuta Guigonis prioris Carthasize (Cap. 
99) : « Spatium a tertia usque ad sextam hieme, et 
a prima usque ad teriíam astate mauuuin. operibus 
deputatur, qua tamen opera brevibus volumus ora- 
üonibus interrumpi ;.... et quod nonam vesperasque 
disterminat, wanuslibus occupatur operibus. » Idein 
habentantiqua Carthusiensiuin statuta; in quibus ta- 
men additur (Part. 1, cap. 41, n. 20) : « Porro a spa- 
tiis opeiibus manuum deputaiis 623 utilitatem non 
imendimus exclude:e lectionis. » 

Taudem de S. Stephano abbate Obazinensi pri- 
misque ejus discipulis in ejus Vita lib. 1, num. 15 
(Tom IV. Miscel. Dal.), lezitur : « Labor ianuum 
ἐδ illi quam (ratibus assiduus erat et solito gra- 
vior, quibus nee totius diei spatium ad hoc sufficie- 
bat, proper quod ipsain plerumque refectionem 
usque in vesperam differebaut, ne ejus iuiuitu ex 
diaruis operibus aliquid minueretur. » 

bx bis omnibus apparet quanti apud veteres mo- 
pachos lalor mauuwin. zstimatus fuerit; in quo tot 
diei liaias impendebant. Jam vero nounullis erit for- 
tassis animus rescire, quihus potissimum O0; eribus 
tanto temporis spatio occupare:tur. De Pachoimianis, 
qui onmium primi ceenobiticam vilam secuti. sunt, 
ita scribit Palladius (Laus. cap. 59) : « Exerceut oin- 
pem arteu, et ex bis quz snpersunt, edilica;t etiam 
mulierum imonasteria et custodias : inane ergo sur- 
gentes, ii quibus sua vice hoc munus obtingit, alii 
quidem sunt occupati in culina, alii vero versautur 
in mensis paraudis, mensa imponentes panes, et 
olera agrestia, olivas, caseos, et extremas carpium 
partes, ei Coumninuta olera. Atque in;rediuntur qui- 
dem qui minus sunt robasti bora septima, et couie- 
dunt, ul qui imbecilliores sint. Alii noua, alii deci- 
58 , alii sero vespere, alii pust biduum, alii post 
triduum, alii post quatriduum, alii post quinque dies, 
adeo ut uuimquodque elementum horam propriam 
rignificet. Sic autem eraut eorum quoque opera : 
alius quidem laborat in agro colendo, alius in horio, 
alius in pistrino, alius in zris ofliciua, alius in fabri- 
cando, alius in arte fullonia, alius in parandis coriis, 
alius in consuendis ca!ceis, alius in pulchre scriben- 
do, alius contexebat magnas sportas, alius canisiros 
εἰ sportulas. Memoriter autem omues exproinunt 

pturas. » 

De Basilianis audiendus est ipse S. Basilius (Regul. 
fus. cap. 385): « Singulatim, ait, quxdam artificia 
prsescribere non est facile, propterea quod apud allos 
alia juxta vegotiationum cujusque loci couunoditaeun 


PATROL. LXVI. 


sermone determinari, ut pote quod nobis conveniaut 
quacunque vili» nosirze statum pacatum ac tranquil - 
lum retinent, nec multo negotio ad comparand:un 
congruam materiam opus liabent, neque multum ef- 
flagitant molesiize ad disirahendum ea quz parantur, 
et qu.e nobis nullum virorum aut mulierum indeco- 
rum convictum conciliant. Est autem nobis peculiari- 
ter hoc spectandum, ut frugalitatem ac vilitatem ser- 
vemus, caventes nes stultis ac noxiis mundi desideriis 
serviamus operando quie ab illis affectantur ; videlic:t 
in textrina operi nostro adniuere debemus quud 
juxta vite consuetudinem nmegotiationi servit, non 
quod ad pra dam ac laqueos adolescentium ab impu- 
ris ac lascivis excogitatur. Similiter et in sutorio iis 
est per eam a!tem serviendum qui ad usum necessa- 
ria requirunt. Artes vero architectorum, fabrorum, 
serariorum, et agriculture, licet in se ipsis necessariae 
siut bumauz vit, et multum afferant otilitatis , et 
propria ipsarum ratione a nobis uon siut 6494 reji- 
ciend:?; si tamen. vel turbas nobis quandoque gene- 
rare, aut fiatrum coadunationem convellere inve- 
niantur ; tum illas necessario vitabimus, praferentes 
eas qu? indivulsam nobis et Domiuo deditam vitain 
conservant, et neque a psallendi ei prec ndi opportu- 
nitate, nec a rel.quo discipline statu pietatis stud.o 
jucumbentes absirabant. Alioqui si nibil dainni affc- 
rant primario viti? nostra proposito, multis aliis 
preferendzx sunt, maxime agricultura, qua» de &uo 
qua nccessaria sunt administrat, et agricolas mole- 
stia liberat circa multa operandi, ac sursuin deorsum 
cursitandi, modo si, quemadmodum diximus, nibil 
vel e vicinis vel domesticis turbarum ac tumultuatio- 
nis paríat. » Et alibi (Gonsritwt. monaslic. cap. 6): 
« Operari, iuquit, addecet religiosum ea quidein! 
qua sibi conveniant, quacunque videiiet ab. einil 
negotiatione, et remotioribus occupationibus, turpi 
que iucro aliena suni; quae Sub tecto nobis maunenti- 
bus, qualia multa sunt, perfici queunt ;jut etopusadim- 


» pleaturet tranquillitas couservetur. Si vero propter ali- 


quam necessitatem  subdi4le opus perliciendui 
fuerit, ne hoc quidem philosophiam impediet, ete. » 
S. Mieronymus ttusticum θην de. rations 
vita instiiueud:e iustruens (Epist. 4), hxc illi com- 
mendat opera : « Vel fiscellai , ait, texe juuco, vel 
canistrum lentis plecte viminibus : sarriatur bumus, 
areolz &quo limite dividantur, in quibus cum oleruin 
jacta fuerint semina, et plautze per ordinein positi, 
aquie ducantur irrigua..... Inserantur. infruetuosan 
arbures vel gemmis vel surculis, αἱ parvo post (ei- 
pore laborís tui dulcia poma decerpas. Apum fabri- 
carealvearia, ad quiste miltast (*, Salomonis provcr- 
b a, et inonasterio. um ordiuem , ac regiam discipli- 
bam in parvis disce corporibus : texantur et lia 
capiendiá piscibus, scribantur libri, ut et manus 
operetur cibum, et animus lectioue saturetur. » 
Denique in Regula ὃ. Ferreoli (Cap. 28) legiihus : 
« Nullus eigo εἰ quominus opera faciat, pu:er cau- 
sam justa excusaliouis afferre; quia qui , ut supra 
diximus, agriculiuram exercere non valet, legere, 
scribere, quod est praecipuum opus, piscium etiam 
providere capiurain, rete texere, calceaurenta f[ratii- 
bus praparare, vel reliqua qua similia sunt facere 
atque implere poiest. » Et in Regula S. Isiduri (Cap. 
6) : « Hortos oleruin, γε} ayjparetus ciborum yproptiis 
sibi manibus fratres exerceant ; aedificiorum auteur 
constructio, vel cullus agrorum ad opus servoruin 
perünebunt. » Videsis Vitam S. Sequavi, n. 12; S. 
Galli, cap. 6, et S. Stephani Obazinensis l. 1, n. 45. 
Nostros specialius quod spectat, varios eorum 
fuisse pro temporuim , locorum personarumque con- 
stitutione labores uewiui dubium est. In ipso nascen: 
tis ordinis exordio, cum paucos haberent reditus, et 
ab liomiaum frequenia remota ad vivenduinloca qua- 
rerent ; ubi primum aliquem ad babitandum elegisseut, 


(^) Lege mittupt, nihil subjuuctivum exigénte. E». 
23 


712 


statim illic monasterium construere engitabant, quod 
tam necessitate exigente quam paeuiten!ie amore pro- 
priis z»dificabaut manibus, uti Cas-ini fecis:e S. Be- 
nedietum testatur 6955 S. Gregorius lib. i Dialog., 
c. 9 et 41. llujus rei egregium babemus exem: Ium 
in Guillelmo abbate EHirsaugiensi ( Trith. τη Chron. 
Ilirsaug., ann. 1083), qui cum iu votis haberet « 10 - 
uasterium construere, id novem annis per monachus 
suos perfecit ; quippe cum ferme es-ent duceuti n'i- 
mero, erant inter eo. latomi,fabii, lignarii, ferrariique 
et architecti jin. omni arte δὶ s. Jentia areli tectura 
peritissimi, qui totum opus sine adjutorio srcularium 
artificum egregio tabulata, ut hoiuie cernitur eccle- 
Bia, consummarunt, » Et certe, ut. ait lter Guillel- 
imus (Guillel. abbas S. Theo. ad (ratres de Moute Dei, 
«ap. 13), « non a &xculi tiominibus decet lieri taber- 
uaculum Dei cum hominibus. lpsi quibus in altitudiue 
mentis ostenditur exemplar veri decoris domus Dei, 
ips: zedilirent sibi, Ip»i quibus sollicitudo interiorum 
suorum contemptum et negligentiam indicit oninium 
exteriorum, ipsi editicent sibi lormam paupertatis, 
et sancue simplicitatis speciem , et patern:e frugali- 
tatis linesmenta. Nutla sic aptabitarüificum industiia, 
sicut eorum negligentia. » 

Deinde , cum nulla eis tunc esset possessio, non ti- 
mec, non pecora, ut de primis Benedicti. Anianensis 
discipulis seribit Ardo, propriis sibi manibus vicium 
comparabant, agros excolentes : quem laborem de 
sancto Benedicto aseribit S. Gregorius, sancto Mauro 
.Faustus, Gemmeticensibus anonymus in Vita S.ncti 
Filiberti, Wiremuteinsibus Beda in Vita saucti Dene- 
dicti Biscopi, Rotonensibus liber i1 de Gestis sancto- 
rim Rotouensium, Atque hejusmod! prz aliis laho- 
ies dilexisse videturS. Juuianus, qui, te-1aute Wifino 
Djoetio, ad regem conquestus est de angusti^ sui [Π0 - 
nasterii (Sec. 1 Den.), asserens « nec. se liabere ubi 
operis exercitium fieret secundum Regulam jam 
supradicti Benedicti Patris. » 

Praterea cum quibusdam deessent servi, omnia 
monasterii ministeria propriis exercebant imavibus, 
molendinum , pistrinum, bortum, aliaque id genus ; 
id quod Fuldeunses monachi, porrecto ad Carelum 
Magnum libello, enize flagitaverunt ,. postulantes 
(Num. 16) « ut ipsa monasterii mivisteria per fra- 
ires ordinentur, id e-t, pisirinumn, hortus, braciato- 
(ium, coquina , agricullura, et catera ministeria, 
sicut apud decessores nostros fuerunt, » 

.lusuper, cum ad agros excolendos, ligna aliaque 
ad vitat necessaria in monasterium aflereunda, om- 
niaque monasteri: ministeria obeunda , nounuila vi- 
derentur animalia necessaria, horum cura etiam in 
agris pascendorum alicui committebatur, ui patet ex 
Vita S. Benedicti abbatis Anianensis, in qua hxc 
lego ( Num. 58, scc. w Ben. ) : « In montibus autem 
iu quibus fratres soliti erant alendarum ovium cur:m 
babentes b.bitare, sibi ad orandum esziguum orato- 
rium exstrurzerunt. » 

Taudem, cuim varias ín. monasteriis artes exerceri 
S. Benedicti (tegula permittat, qui aliquam cailebant, 
huie 
docet Petrus Damiani (In Vua S. Homualdi, cap.26), 
« faciebant. omnes opera manuum, alii scilicet co- 
« blearia, alii nebant, alii retia uectebant, aliicilicia.» 

Posteaquam vsro pia reguin 3c principum libera- 
liae. suflicieuti ΓΘ. ditata. lue:ait. mouasteria, 
"on jaur cogente necessitate, sed solo amere poeni- 
tenti.e adeo duris laboriosisque operibus vacabaut ; 
aliquaudo $96 etian ad expellendunm otium levio- 
ribus, De Glumacensibus agdiendus est Udalricus 
( Lib. 1, c. 90); cum interrogatus « quod sit opus ta- 
nuum et quomodo fi4t? » respondet : « Certe, ut non 
i éuntiar, quod ego ssepius vidi, uon erat aliud quam 
fa»as novas, ei nondum bene ina uras de folliculis 
»uis egerere, vel in horto malas herbas et inut les, et 
quie bonas berbas suffocabant, eruere; et aliquando 
pines lormare in pistrino. » De hoc po-iremo opere 
alusque iu us». Germanie Consuctudinibus hiec 


S. P. BENEDICTI 


716 
lego : ( Num. 53) : « Aliquando, si necesse est, iu 
tempore operis lavant vestimenta sua ; helidomadarii 
vadunt ad. coquinam; fratresque interdum generali- 
ter intraut. pistrinum, pastamque propriis manibus 
przparant, et iemperant ad faciendo; panes, » 

Aliis expellendo otio, ac pietati fovendae perap- 
portupum visum est libros scribere; quem laborem 
impriinis commendat Cassiodorus ad monachos suos 
sic scribens ( De Institut, divin. Scrip., cap. 50) - 
« Ego fateor votum meum iuter vos : quacunque 
possunt corporeo labore compleri, autiquariorum 
studia (si tamen veraciter scribant ) uon. immerito 
lor-it.n plus Dicere, quod et mentem »uam relegendo 
Scripturas divinas salubriter iustruaut, et. Domini 
przcepta scribendo longe lateque disseminent, feli 
intentio, laudanda sedul.tas, manu hominibus peadi- 
care, digitis linguas aperire, salutem mortalibus taci- 
tam dare, et contra diaboli subreptioues illi itas ca- 
lamo airamentoque pugnare : tot enim vulaera Sata- 
nas accipit quot antiquarius Dumiui verba describit. 


B Uno itaque loco situs, operis sui disseiminatione per 


C 


diversas prov:ncias vadit : in locis sauctis legitur 
labor ipsius, audiunt populi unde se a prava volunta'e 
con: erlant, ct Domiuo piua mente deserviapt. Op»- 
raiur absens de corpore suo, etc. » Et Petrus Veug. 
rabilis (Lib. 1, epist. Qv) ad Gislebertum  eremitam : 
« lPlautari non possunt. arbusculie , rigari nequeunt 
$4!2, ueque aliquid ruralis operis exerceri, reclusiong 
perpetua ,rohiieute; sed quod est uiilius pro aratra 
convertatur anus «d. peunau, pro exarandís sgris 
divitis litteris pagina exareutur. Seratur in chartula 
verbi Dei seminarium, quod mturatis segetibus, hoe 
est libris perfectis, muliiplicatis truzibus esurien'es 
lectores repleat; et sic pauis caelestis leubaleim anime 
lamem depellat : sic plaue, sic verbi Domini poteris 
lieri tacituruus praedicator, et lingua silen:e in multa- 
rum populorum auribus manus tua clamosis vocibus 
personabit, » Eumdein laborem sg lari. opusculo 
laudavit Joannes Trithemius, etiain po»t iy -ographize 
inventionem rates suos ad illum in itans. Vide Beoe4 
dictiejusdem lib. 1de Viris illustribusorduiis S. cap. 6. 
Denique, aliud laboris geuus a nostris (requentatum 
notat. Mabillonius ( Praefat. ad sec. 1 Bened., pog. 
60) : nimirum qui pr.e corporis infirmitate operosos 
labores manibus exercere nou poterant, iis p:o De- 
gulae iudulgentia prolixioribus studiis «liorum operas 
compensare licebat. Quod p obat exem»lo Laníran- 
ci, qui, ut loquitur Guillelinus Malinesburiensis (Lib. 
t de Gestis Pont. Angl.) : « Factus monachus, homo 
qui ne:ciret agresti opere victum quxrere, publicas 
sclio!as de dialectica professus est, ut egestatem mo« 
n.sterii schol:rum liberalitate G97 temperarei, » 
cum econtra lleriuivus abbas coquendis panibus, et 
(iino tractando occupareitur , et S. B: rnardi abbatis 
Clarevak:eusis, cui pro i.anuum libore commissa est 
cura divini verbi docendi et. praedicandi, uti ipse 
t statur iu quodam serinone his verbis ( Serm. 10, 
in psal. xc) : « Quod aliquoues vobis loquimur prz- 
ter consuetudinem ordinis nostri, non nostra id agi- 


otissimunm applicabautur. Camaldulen:es, ut D mus. prasumptione, sed de voluntate venerab:lium 


hatrum eteoabbatum nostrorum, qui id nobis etjam 
injungunt , quod tamen sibi passun nolunt omoine 
l.cere. Nempo aliam mihi rationem et singularem ae- 
cessitatem esse noverunt; neque enim modo loquerer 
vobis, si possem laborare vobiscum. lllud forie veins 
efficacius verbum fieret, sed et comscientizss meas ms» 
gis acceptum. Caeterum quando id inihi peecaiis m-is 
exigentibus , et. onerosi hujus , uL ipsi sciüis, Lum 
muliiplici infirmitate corporis, et ipsa. quoq..e teu- 
poris necessitate negatur, utinam dicens ei non fa- 
ciens in. regno Dei vel miuiinus nierear inveniri ! » 
Locus hic peropportunus se exhibet disquirendi 
num possint uwonachi ἃ labore manuum quotidiane 
disyeusari, ac litterarum studiis applicari : etsi egim 
ab ipso vitae caeuobitice principio floruerint apud 
mowachos sacrarum litterarum studia, non defgeruot 
la:men bac nostra xtate qui sic eos euotidiang ma- 


“11. 


REGULA COMMENTATA. CAP. NLVIIT. 


118 


uaum labori oceupatos velint, ut nulla penitus sit eig A vestigare, conciliorum summorumque pontificum de- 


stmdendi licentia. ld quod. ianta animorum contei- 
tione propugeant , ut quasi pro aris et focis illis de- 
certandum esse diceres. Horum libros, pietate licet 
et eruditione plurima refertos, ot primum prodierunt 
in lucem , improbaveruut hac in re viri doctissimi 

ne omnes, qui quantum ex monachorum et maxima 

nedictinorum doctrina utilitatis accesserit. Eccle- 
8:25 recolentes, !ain necessario eos interdicere exer- 
elio piaculum duxerunt. Ego vero etsi persuasum 
liabeam instituta a S. Benedicto in suis tnon'steriis 
* Seentianun gvmuasia, uec posse studia ex claustris 
wiotiachorum expelli, quin simul et a sancti. l'atris 
meinte et ab ejus Kegula discedatur: hsnc tamen in 
hae scripto quazstionem ita agitabo, ut litem absolute 
non dirimam ; sed quia utraque sententia suas babet 
rationes, suos patronos et defensores, quorum et rc- 
ligivni et virtuiri non deferre iminime possum, ntrius- 
que etiam hic argumenta depromere contentus 
610, liberam cedens xquis lectoribus quam ex duabus 
voluerint amplecti sententiam. 

Igitur qui negant monachos posse a labore manuum 
di-pensari, et litterarum studiis applicari, aitunturc : 
Pruno, antiquorum monachoruto exeinplo , quibus , 
ut aiunt, ignota fuerunt litterarum. studia , cuin 
tamen plures in die horas labori inoruum  unpeu- 
derent. 

Secundo , exemplo Christi et SS. apostolorum, 
quos quidem aliquoties laborasse manibus legiwus, 
studuisse nunquam ; ot inirum δὲ eos qui vitain apo- 
stolicam Christique in se actus exprimere sibi pro- 
posuerunt, dimisso manuum labore, sterili litterarum 
studio applicari, maxime cum nulla Ecclesid aucto- 
ritate legitima dispeusatio a labore, studiorumque 
exercitatio in monachis unquam sit approbata. 

$29 Tertio, quia pre&cepium est omnibus imp..- 
situui vitandi otii; quod certe impl«re non. possu.t 
qui, abjecto labore , studiis monaciüos applicare vo- 
Junt, cuin eorum pars aon ininima, ne dicam maxima, 
«alis animi conteutionis sit iucapax, quam proide 
labore manuum destitutam mortali otio torpe:e ne- 
cesse sil. 

Quar!o, quia monachis poenitentiz destinatis magis 
conveniunt labores qui corpus atterunt , quam ltte- 
sarum studia, quibus animus recreatur, et corpus 
suurtitficationis gloria privatur. 

Quinto, quia studium pietati inimicnm, devotionem 
ezstinguit , compunctionis lacrymas exsiccat, pios 
animimotus comp: imit. Eeontra vero gravesmanuuim 
labores contritioue corporis interiores coruis affectus 
pon raro excitant. 

Sexto , quia scientia inflat, ut ait Apostolus , nec 
Siue aliquo animi dolure videre possumus viros do- 
C105, sui ipsius ignaros, de-pecta bumili professionis 
802 conditiene, honores ambire, cathedras coucio- 
natorum aucupari, extra metaa status sui foras pro- 
dire:quod utinam non iia frequens. experiremur ! At 
vero labor manuum fastus vite przteritze et delicia- 
yuan facit obiivisc:, et huinilitatemn cordis contritione 
corporis acquirit, ut docet in.er alios Cassianus. 

Septimo, quia s:udia mu ta post se traliuut ineom- 
moda, qua ccrte. laboris imanuum bouo non suut 
p'sefereuda : exinde enim omnis regularis observau- 
tie disciplina pessuin iit; quod maxime octavo uo- 
. oque δου! apparuit, quo florere coeperunt apud 

monachos litterarum exercitationes; nain cum illis 
saeculis a recta viveudi ratione deflexerint monachi, 
non immerito in litterarum studium discipline re- 
fusis ruima refuuditur; qua de re conqueruntur 

àtres coucilii Verueusis his verbis (Can. S, an.814) : 
Jn locis sanctis, lioc est monasteriis, alios studio , nou- 
wullos desidiu.... a sua professione deviare. coinpe- 
gimus. 

Uctavo denique, snficere (monachis simplicem 
sacrae Sciüpturse, operum sanctorum Patrum ad mo- 


gum directio: em scriptorum, piorumque monacliorum. 


bustorie (eciionem : at vero Bbcclesia: tradiuoneimn in- 


D 


C 


D 


creta discere, ecclesissticas historias scrutari , de 
theologicis dogmatibus disputare, quid haec ad «irus 
mundo mortuos? lta fere argumentantur qui taborewi 
immanuum studiis praeferendum esse existimant. 

Alii econtra asserunt, priwuo, ordiui monast ea 
liaud esse essentiale operari inauilius, cutn nonuvlii 
inter veteres monachos viri graves, et pictate, et . 
virtutum meriiis insignes, ab omni prorsus exterio:i 
labore abstinueriut : qualis fuit imprimis S. abbas 
l'aulus in Ferne, qui mons est in Sceti, degeus , 
liaud pauciores quingentis monachos babens; quique, 
ui scribit Sozomenus ( Eis. lib. vi. c. 99 ) « nullum . 
opus faciebat, nec ab uHo accipiebat quidquam pr»- . 
terquam quod esnrus esset; orationi tautum vaca- | 
bat, trecentas orationes velut iributuio quaddaw que- 
tidie persolvens Deo; » id quo prater Sozomenum 
narrat etiam Palladius in Lausiaca cap. 25. Ideinque 
cap. 52 refert de S. Apolline, « qui erat Pater $699 
monachorum quingentorum, valde cla:us et cclebra- 
tus in Thebside, quod scilicet ejus opus erat. toto 
diurno spatio preces edere , noctu quidem ceuties, 
interdiu autem toties flexis gevibus. » 

Simili prorsus disciplina suos infurmaverat Julia- 
nus Sabas. Ilic enim, ut scrihit Theodoretus (T&eod, 
Philoth. cap. 2), « ilios docuit intus quidem commu- 
nem Dco offerre bymnodiam : post auroram vero 
duos exire in solitudinem; et unum quidem flexis 
genibus offer.:e eam qux: Domino debetur adoratio- 
uem ; alterum vero stantem Dovidicos ps«lmos psal- . 
lere quindecim. Deiude facta operis commu:atione, 
alterum quidem surgentem canere, alterum vero 
humi procumbentein adorare; ei id ἃ niane usque a4 
crepusculum assidue faciebant.» 

Atque hanc non fuisse quorumdam duntaxat, sed 
multorum consuetudinem , docuisse visus est abbas 
Athanasius (Joan. Mosch. in. Prato spirit., cap. 430), 
suis exprobraus, quia « sub patribus nostris in sto- 
dio erat distractiones animi vitare : nostris vero 
temporibus olla obtinuit, et opus manuum. » Unde 
merito licetinferre, ergo sub patribus ejus non obune- 
bat opus manuum. 

Ne,4ue vero iu Oriente tantum viguit. buiusmodi 
observantia : eam siquidem cum vita. monastica. in 
Occidentem invexit etiam S. Martinus, testaute Se- 
vero Sulpicio (Lib. u de Vita S. Martini), quod ejua 
in monasteriis « ars ibi exceptis. scriptoribus. nulla 
habebatur ; cui tamen operi minor ztas deputabatur, 
majores ora'ioni vacabant. » 

ldem institutum securus es& S. Eparchius abhas 
Enculismensis, qui, ut scribit anonymus im ejus 
Vita n. 17 (Sec. | Ben.), « monachis suis non solum 
labora:e, aed uec panein etiam coquere unquam per- 
misit, nisi tautum orationi insistere. » 

Quid quod « discipulum ipsius B. Benelicti S. 
Maurutm ad bas Galliarum partes pro coogtreendia 
secundum ipsius dociriuam coeuobis ab ipso dire- 
ctun, legimus hune morem in monasterio quod in 
Audegaveusi episcopatu cons(ruxerat tenuisse : ut 
qui. ei siue. proprio labore cuncta necessaria sup- 
pelitabant; oinisso manuum opere, spiritualibus, ut 
dixiuus, exercitiis exercitati, oliosi non essent ; sic- 
que sibi nu,er a sancto traditam Regulam bona sem. 
p^r operando optime conservarent, » quemadinodum 
ait Peirus Veuerabilis ad S. Bernardum seriben« 
( Lib. 1 epist. 28) ; cui eiiam conciuit Hupertus sbbas 
Tuitiensis 1. 11 0 Regul. S. Bcned., c. 77 

Quud si quis dicat, hos prz mogue alierum nu- 
mero qui manibus laborabant, es»e paucos; respon 
dent paucos quidem nonoullis videri, sed visr'utum 
merito atque auotoritate adeo graves, ui uintutudini 
facili uegutio przponderent. Et saue etsi unus sup- 
pe.eret Martinus, hic eunibus Oriestis monachis si 
non praferendu:, saltem auctoritate baudquaquam 
iuferior esset habendus. Ad mentem vero S. Beue- 
dicti quod spectat, unicum sancli. Mauri judiciuu 
omnium quorumcunque posset profergi, longe pru;- 


719 


S. P. BENEDICTI 


190 


ponderare dehet. Nam, ut optime dicit Rupertus A quosque adversarios repercutere rel refutare ; qni nisi 


(Lib. m in. Begul. S. Bened., c. 7) « dubium nobis 
esse non debet, cum tanti testimonto discipuli, quia 
magister ejus et Pater monachorum BB. Benedictus 
nou itia de opere manuum G3Q monachis ordinem 
scripsit, ut inquietari velle. otium sancte contem- 
plationis, cum locum faciunt muuilicentize fidelium 
divitum. » 

Horum judicium confirmavit Aquiszranense con- 
cilium sub Ludovico Pio congregati de fere omni- 
bus pra latis Orientalibus et omnibus Occidentalibus; 
jn quo (Fragm. hist. Conc. Aqui., tom. 1 Anal.) « sta- 
tuerunt episcopi, concordante domino papa, ut moua- 
chi a gravi opere et labore propter lionorem sacerdotii 
cessent, et luco labor.s ad horas psalmos quosdam 
nominatos pro vivis et defunctis (idel.bus cauteut 
cum orationibus ordinatis.» 

"Secundo, aiunt non ita peregrina esse in antiquis 
regulis monacho:um -tudia litterarum, qua-i. nulla 
de illis ibidein exstarent. praecepta. Nam in. Regula 
S. Pachonii legitur. (γι. 80): « Omnino nullus erit 
jn monssterio qui non discat litteras, et de Scriptu- 
yis aliquid teneat, quod minimum est usque ad No- 
vnm Testamentum οἱ Psalterium. » In. legula. SS. 
Pauli et Stephani (Cap. 15) : « llis qui literas. οἱ 
js2lmos | discunt, illis observent ad. excipiendum, 
quibus fueriut deputati; qui pro eis aut de negli- 
gentia arguendi sunt, aut in eorum eruditione et stu- 
dio apprebandi, etc.» In Reguta S. Aureliani (Cap. 
32) : « Omnes litteras discant. » In. Regula S. Fer- 
reoli (Cup. 41) : « Oinnis qui nomen vult. monachi 
vindicare, litteras ei ignorare non liceat; quinetiam 
psalmos totos memoriter teneat; neque se quacun- 
que excusatione defendat quominus sancto lioc studio 
capiatur. » ln. Regula S. Isidori (Cup. 19) : « Cura 
nmitriendorum parvulorum pertincbit ad virum quem 
elegerit Pater, sanctum, sapientem, atqne atate 
gravem, informantem parvulos non solum studiis 
' Hitterarum , sed etiam documentis magisterioque vir- 
tutum.» Et antea. (Cap. 7) vult fratres « de quibus- 
dam divinus lectionis quaestionibus disputare » ante 
completorium. In Regula Magistri. (Cap. 50) : « Alii 
legant , alii audiant, alii litteras discant et doceant.» 
Denique in ltegulis brevibus sancii Basilii (Juter. 
253) : « Equidem existimo, eui aliorum cura guber- 
natioque commissa est, eum qua apud omnes »cripta 
sint, scientia comprehensa hahere, ac ediscere de- 
bere, ut c.nctos doceat multiplicem Dei voluntatein, 
singulis pra'inoustraudo officio suo. De ceteris vero 
.... Unicuique sicut Deus divisit mensuram , 40: 
ofiicii sui sint studiose discat et persequatur, neque 
curiose ulterius quidquam inquirat.» Et alibi inter- 
rogatus (Inter. 292) « an. conveniat ut inter fratres 
magister sit puerorum sxecularium? respondet affir- 
mative:; « Si qui eos adducunt, ea mente adducunt, 
et qui sus&cipiunt tales suut qui plan ssime confidant 
posse se qui sibi adducantur in. disciplina et corre- 
ptione educare.» Quod si smeulares docebant, quanto 
inagis monachos, qui alios ex suo instituto litteris 
nnbuere tenebantur? ali^»quiu qua ratione id potuis- 
sent? His adjicienda est Reyula solitarioruin, in cujus 
«ap. 20 lixc legimus : « Solitarius itaque debet esse 
docter, non qui doceri indigeat; eliam debet esse 
sapiens et doctus iu lege divina, ut sci:t unde pro- 
lerat nova et vetera. Multis modis etiam necessarium 
est solitariis ut insiructi sint in divinis eloqu'is : pri- 
mum, propter astutias οἱ fraudes diaboli, per quas 
se ipsum solet in cordibus insip entium G31 sepe 
demergere. Deinde, ut advenientium. quorumdam 
corda areutia proximorum fluentis rivis doctrinz 
valeat irrigare. Nam et si quos liabet discipulos, af- 
fatim possit instruere eos. In bis denique, et in aliis 
(quibuslibet rehus, scientia Scripturarum valde solita- 
rio necessaria est; quia εἰ ei tanium 811 Sancta viia, 
sibi soli prodesse potest, quod sancte vivit. Porro 
tt si doctrina fuerit ernditus, potest caeteros quus- 
quc inbuere, ei hareticos sive Judaeos scu alios 


refutati fuerint. atque convicti, facile pos-unt sim- 
plicium corda pervertere. fIujus autem sermo debet 
esse purus, simplex et aperius, plenus gravitate et 
honestate, plenus suavitate, gratiaque, et levitate. 
] psius namque speciale officium est traclare de myste- 
rio legis, de doctrina fidei, de disciplina justi;ie; 
Scripturas divinas legere, percurrere canones, exempla 
sanctorum. imitari, etc. » De mente S. Benedicti 
liaudquaquam dubium est eum fratres suos littera- 
rum studiis applicari voluisse; nam et iuter alias 
abbatis ez congregatione eligendi dotes requirit 
(Cap. 64), ut doctus sit, ut sciat unde proferat nova 
et vetera; et decanos non per ordinem, sed secun- 
dum sapientie doctrinam. vult. institui. (Cap. 21). 
Deinde oblatos in monasterio pueros (Cap. 59), hoc 
est aliquando. quinquennes, aliquando. septeunes, 
2ut non mulio provectiores, suscipi. jubet ; quo.um 
proinde in litterarum studiis in-titutionem in se 
Suscepit : qux» ratio valet pro Paclo.nianis, Basilis- 
nis, aliisque qui iu monasteriis parvulos admitte- 
bant. Preterea fratribus infirmis et del:eatis, inquit 
hoc capite, (alis opera aut ars injungatur, wt nec 
otiosi sint , nec violentia laboris opprimantur. Quem 
locum exponens (lildemarus, antiquissimus Regul 
counnentator : € Árs, inquit, est, si sapit cantare, 
doceat alium cantum, vel eliatn si scit grammaticam, 
tradat aliis, aut alias artes qu:e sunt utiles in mona- 
Sterio ; sisapit, doceat alios.» Tandem fratres suos ad 
sanctorum Pa rum doctrinam remittit Regu!ae cap. 75. 

Q«0d aut:m tam ipse S. DB-nedictus quam alii ve- 
teres monachi laborem pez litteraruiu. swidiis com. 
mendar-e visi sunt, tria pot.ssimum faciebant. Primum 
librorum raritas, συ teinporibus illis, q ibus null 
nisi manu exarati habebantur, tanta e:at, ut ali- 
quando monachorum uuimerus in cgenobiis numerum 
excederet voluminum ; qua in re exemplo esse potcst 
Centulense mionasteriun, in quo trecenti oliin. eum 
pueris centum degehaut monachi ; cum tamen ibidea 
nou essent codices trecenti , uL patet ex catalugole 
brorum ejusdem mouas'erii temp.re Ludovici Pu 
eoufecto, et ab llariulfo in Clironico Ceniulensi re- 
lato (In Chron. Ceutul. lib. 1i, cap. 5) : unde ctiam 
horis secundutiu liegulam lectioni deputatis, uno le» 
gente alii saepius auscultare cogebantur; eoque re- 
spexit S. Benedictus cum dicit (Cap. 4) lectioucs 
sanctas libenter audire. 

Secundum, pau-itas sacerdotum : nam cum in 
ipsis vite monastic:?. cunabulis, haud. ἃ mulu 1.05 
nachorum in clerum a-ciscerentir. nec $32 a laicis 
fere distinguerentur; etsi perutilem. scientiam exi- 
Slimarent, non tamen omnino uecess riam : qua. 
propter urgente victus sibi coimpar.ndi necessitate, 
longe plures laboribus manuum bioras impeudeban : 
alioqui quos sacris altaribus destinabant, scientiis 
iuforinare omnino satagebaunt , Dumi.ii per prophie- 
tam. comminarionem forunidantes : (uia. repulisti 
scientiam , repellum te, ne sacerdotio fungaris wii; 
et illud : Jgnorans ignorabitur. 

Teriium , perversa Massalianorum hzret:corum 
et quorumdam vagantium monachorum duet iua, 
qui aut orationis, aut praedicationis obtentu, L:b.- 
rem non solum tanquam inutilem, sed etiam ui 
malum, et evangelicis verbis contrar:nm in servis 
Dei daunabant; quorum dogma ἐμ  refutarunt 
S. Epiphanius lib. iii Contra hiazsreses, ber. 80, et S. 
Augustiuus e» in opuseulo quod liortatu Α reli Care 
L'uaginensis episcopi conscripsit de. Oyere monacho- 
rum (Cap. 50), « ne. boui fratres aposiolicis prace- 
ptis obedientes, a pigris et incebedientibus eliam 
pravaricatores dicerentur; ut qui non. operantur, 
s3lteim illos qui operantur sibi anteponendos esse 
uon dubitent, » ut loquitur ipse sauctus doctor : quod 
tamen nou sic dicit quasi laborantes absolute non 
laborantibus judicarct 6.86 meliores; naip et cos qui 
perfect onis gratia reclusioni se dedint, nou. solum 
laborantibus non. postposit, verum etiain « horum, 


321 


REGULA COMMENTATA. CAP. XLVIIT. 


132 


inqnit (Cap. 25), exercitationem in tam wirabili A 9), qui a fratribus vi«itatus « statim convertehatur ad 


continentia, quandequi. em habent otium, quo liec 
ag nt, seque im tandos non superba elatioue, sed 
misericordi sanctitate. proponant, non solum nonu 
reprehendo , sed quantum dignum est laudare non 
possum. » E.talios (Cap. 21), « si ministri altaris, si 
dispensatores sacramentorum » sunt, liberam non 
operandi potestatem sibi vindicare posse asserit. Sed 
laborantes perversis illis monachis crinitis et vagau- 
tibus, qui laborem in aliis tanquam rem malam im- 
probabant, meliores esse contendit; neque aliud vult 
toto boc in libello de Opere monachorum S. dortor; 
qui si nunc vivercL, exsurgeretque novus Wi. lefus, 
ἃ“ diceret : « Omnes nionachi S. Benedicti nolentes 
labure manuum. victum quzrere, non solum ab or- 
dine S. Be«edicti, sed, quod verius est, a discipu- 
latu Christi sunt apostat2s, » novum Pharaonem, qui 
ut electum Dei populum suae servituti suljiceret, et 
ἃ reddendo in deserto vero summoque Deo laud:s 
sacrificio averteret, hunc later.tiis manualibusque 
operibus addicere conaretur, procul a se valere ju- 
beret; laudaretque monachos qui ut liberius Deo 
vacarent aut publice utiiitati inservirent, ab omni 
piorsus labore manuum abstinerent; multo minus 
qui ea de causa litterarum studiis incumberent revo- 
carct. 

Tertio, viguisse semper apud monachos litterarum 
Studia non solum ex antiquis regulis, sed ex con- 
stanti etiam omnium temporum tiadiiione demon- 
éirare se posse asserunt. 

Et quidem saeculo 1v, quo przsertim florere coepit 
viz monastica inslitutuin, sanciüm Pachormium in 
divinis litteris apprime | uisse versatum sancti Autonii 
testimonio docet. antiquissima ejus Vita apud Bol- 
landum 6393 14 Maii : imo dedisse operam ut Grace 
loqui possel tpse : quo adniissum sua in congregatioue 
fratrem nationo Grcum, frequentius sola;i valeret, 
t adit ejusdem Vita scriptor. Quin et ipse Ammo- 
hius episcopus ad Theophilum Alexandrinum archi- 
episcopum scritens (Ammonius, epistol. ad Theoph., 
2. ὁ, apud Doll. Maii 44), testatur se annos decem 
et septem nitum a Theodoro Pachomii discipulo in 
Hmionasterio susceptum, ab eodem magistris et mode- 
ratoribus iraditum fuisse, Tl'eodoro scilicet Alexan- 
drino, et Auson.o cuidam, qui secundas ab eo [6- 
nebat, ut ab iso in divinarum Scripturarum intelli- 
ge»tia preclure. erudiretur : quod certe non de siin- 
plici sacr? Scrip:ure notitia, quam ex sola lectione 
s 6 magistris acquirere p.sset, sed de perfecta et 
integra scientia, quain nisi aliorum adjutus inagiste- 
rio baudquaguam valeret adipisci, intelligere ne- 
tessum esi. 

Eodem tempore vivehatalter Ammonius, abbatis 
P'anibo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in 
Laus., c. 12), qui « Vetus et Novum Testawentum 
dicebat memoiiier, et in doctorum virorum Origenis, 
et Didymi, et Pierii, et Stepliani scriptis 112 erat ver- 
δδῖυ5. ut sexagies cenicua. uj llia versuum percurre- 
rit. » Hic maguo Athanasio Romam proficiscenti da- 
bus est socius, vir, teste Socrate (Lib. 1v, cap. 18), 
adeo « parum euriosus, ut cum tomas una cum Atlia- 
μϑ5ῖο forte versaretur, nihil ex maguificis urbis ope- 
ribus, preter templum Petro et Paulo dicatum, videre 
emnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt 
n onnulii, scientiain in monachis parere curiositatem, 
eosque ad curas externas plus xquo effundere. En- 
deu referri debet quod de Theone abb.te, qui t(ri- 
gieta annis in domuncula seorsum inclusus silentium 
exercuit, tradunt. Rufinas (Huf. lib. i de Vit. Patr. 
cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scili- 
4«Θι 4 erat vir eruditus in. triplici gratia serinonum, 
im scriptis Romanis, Gr:cis et E geyptiacis. » 

llis. preter Basilium Magnum, Gregorium Theolo- 
g m. Jjeannem Chrysostomum,  Ephrem D.aconuu, 
«qi non minus doctrina quam vite sanctimonia ere- 
gium illustrarunt, addere possemus etiam insignem 
et admirabilem Or abbatem inoniis Niv iw (Ibid., cap. 


doctrinam, erat enim valde peritus literarum ; » ce- 
lebrein Evagrium Diaconum (Jbid., c. 86), quicompo- 
suit tres libros sacros monachorum; sed pimsertim 
illustrem Silvaniam virginem, quz», ut :cribit Palla- 
dius (ldbid., c. 445), « erat. dociissima, doctrinain 
amore complexa, noctes eberi oleo a se illumina!as 
mutabst in dies, omnia antiquorum qui commentaries 
ediderunt &cripta percurrens, Ürigenis tricies cen'e- 
na millia versuum, Gregorii, et Stephani, et l'ierii, 
et Basilii, et quorumdain aliorum przstantis virtutis 
virorum millia ducenta et quinquaginta non leviter 
nec temere lec percurrens, sed elaborate septies 
vel octies unumquemque librum perlegens, etc. » 

At pre omnibus spectandus videtur S. Tlierony- 
mus, non modo ordinis monastici, sed etiam totius 
orbis Christiani ornamentum. Hic enim in Syriz soli- 
tudinem secedens, insignemillam bibliothecam quam 
summo studio impendioque Rom: sibi paraverat, 
indeque Hierosolymam asportari fecerat, secum attu- 
lit. Porro quibus in eremo studiis 63,4. vaca:et, 
ipse nos docet his verbis (Epist. 4): « Dum essem, 
inquit, juvenis, et eolitudin s me de:erta vallarent, 
iucentiva vitiorum, ardoreimque natur:zeferre non po- 
teram ; quem cum crebris jejuniis frangerem, mens 
tamen cogitationibus stuabat. Ad quam edoinandam 
cuidain fratri, qui ex Hebrzis crediderat, me in di- 
sciplinam dedi ; ut post Quintiliani acumina, Cicero- 
nis fluvios, gravitatemque Frontenis, et lenitatem 
Plinii, a!1phabetum discerem, et stridentia »ihelau- 
tiaque verba meditarer. Quid ibi laboris insumpse- 
rim, quid sustinuerim difficultatis, quoties desperave- 
rim, quoties cessaverim, et contentione discendi rur- 
sus incoeperim ; testis est. conscientia tam mea qut 
passus sum, quam eorum qui mecum duwerunt. vi- 
t21n ; et gratias ago. Domino, quod de ainaro semine 


litterarum dulces fructus carpo. » 


Longum hic foret per omnes insignes illos doctissi- 
mosque monachos excurrere, quorum consuetudine 


C vsus esi ipse S. llieronymus; aliosve percelebres vi- 


ro8, quorum doctrina seculo quarto, in omni scien- 
tiarum genere floruit solitudo, uberesque fructus in 
commune Ecclesiz catholice bonum protulit. 

In sequesti seculo v escultas etiam fuisse in laura 
S. Euthymii lit eras (Vita S. Eutym., Anal... Grec. 
tom. 1), patet non solum ex magno discipnlorum ejus 
numero qui ad episcopales infulas assunipti Sun!, sed 
maxime ex celeberrimo Gabrielio, qui ab adolescen- 
tia ejus magisterio traditus, « litteris adeo deditus 
erat, ut etiam Latina, Greca et Syra lingva recte 
loqui et scribere aidicerit, » ut tradit. Cyrillus. Scy- 
thopolitanus auctor eoxvus. Eodem quoque saeculo v 
viguisse in ccenobiis Africz litterarum studia colligi 
posse videtur ex S. Augustino, qui que ex bono mno- 
nacho bonus fiat clericus, requirit ut ei non desit 
e instructio necessaria, aut person regularis integri: 
tas. » Nam cum eo tempore communiter monachi 
in clerum eligerentur, non ma'e inde inferlur eos et 
instructione necessaria, et regulari integritate ornatos 
fuisse. Idem alibi liaud obscure inuuit S. doctor cum 
dixit (De Opere monachor., cap. 29): « Multo malleu 
per singulos dies eertis horis, quantum in bene mo- 
deratis monasteriis constitutum est, aliquid manibus 
operari, et ceteras horas babere ad legendum et orani - 
dum, aut aliquid de divinis litteris agendum liberas, 
qvam tumultuosissiwas perplexitates causarum aliena - 
rum pati,etc.» Quoex lococlare et inanifeste deducitur 
in monasteriis bene moderatis, prater communem le- 
ctionem liberas fuisse horas ad disputandutn aut ali- 
quid de divinis litteris agendum ; quod  plaue (ieri 
nequit absque peculiari siudio. 

lFamdem consuetudinem eiiam in Galliis obti- 
nuisse, probat Claudiani Mamerii abbatis Viennen- 
sis exemplum (Lib. iv, epist. 41. Vid. epist. Ὁ), in 
eujus epitaphio ita canit Sidonius Apollinaris : 

Germani decus et do'or Manierii, 
Mirautui utiica poii pa. episco; o: Un, 


fioc dat cespite membra Claudiauts. 
'L rip lex bibliotheca quo magistro 
ftomans, Attica, Christiana fulsit :— 
Bj Quam to am monachtis vireote in evo 
Sereta bibit institutione. 
Ors&tor, dialecticus , poeta, 
"Iraciator, geometra, musicusque, 
Doctus salvere vincula qu sticnum, 
Et verbi gladio secare sectas, 
-  Sique catholicam fidem lacessunt. 

Cirta idem tempus Lupus. episcopus in. prospertn 
τοῖς Trecensis con-truxit sibi monesterium, iu quo 
beatus Polichronius, Virdunensis postea futurus ep:- 

scopus, erudieudus a. parentibus, traditus legi:ur in 
ilugonis Flaviniacensis Chronico. Eo loci cum Poli- 
ebronio doetiinz scientiis imbuti fuerunt Severus 
'Irevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Tre- 
l'ensis episcopi, et S. JEmilianus : omnes vitze me- 
rito et sanctitate insignes. 

ldem de Britanvi.e monachis asserendum es:e 
Ponstt, tum ex vita S. Gilds abbatis Huyensi^ 
(Sec. 1 Bened.), qui sub finem szculi v abbati « Hil- 
dnto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum 
pherulum, sacris litteris copi instruere illum; et 
Yidens eum formz specie fulgentem, ac liberalihus 
sindiis instautissiwe intentum, benigno amoie dile- 
a), etc. » 

Sub eodem maristro profecere etiam Samson et 
Paulus, quorum primus Dolensis, alier. Uximensis 
luit episcopus ex ejusdem Vite n. ὅδ. Et quidem de 

.8. Samsone constat ex ejos Vita n. 7, ab auctore 
»ubaequali scripta, ubi de tiilduto sive Eltuto magistro 
sic disserit : «llle vero Eltutus detotis Scripturis Veteris 
ac Novi Testamenti. et omnis philosophi: generis, geo- 
metrizscilicet ac rhetoric grammatice, etarithmeti- 
Ce, etomnium artium philosophi: omnium Britauno- 
rum peritissimus erat. » Additque : « [n cujus mona- 
Bterio ego fui. » His etiam adjiciendus est S. Maglo- 
rius, qui, ut habetur in ejus Vita n. 4, « tam artium 
liberalium quam et divinorum eloquiorum » scieu- 
tiam ab Eltuto edoctus est. 

Neque id singulare tantum ez«titit Eltuto, cum 
circa idem tempus S. Maclovius puer(Vita S. Mac'o- 
vii, n. 4, sec. 1 Bened.) Brendano abbati, « eo tem- 
pore viro sanctitate et. scientia famosissimo, littera- 
toris » imbuendus disciplina traditus. sit. Nec mibi 
dubium est olim Britanniam, ut fidei mysteriis, ita 
]iterarum scientiis institutam fuisse ἃ ionachis, 
agente S. Patricio ejusque discipuli, qui primi iu 
Hibernia verbi divini semina diffuderunt. 

Veuio ad s»eulum «€i, quo Benedictinus ordo, in 
quo thesauros sapientiz et scientia liactenus recon- 
ditos crederes, ortum simul et incrementum accepit. 

Qualis fuerit. primorum S. Benedicti discipulorum 
praxis, aliqua ex parte discere possumus ex his quae 
scribit Cassiodorus ad Vivar:ensessuos monachos, qui 
à Cassino haud procul dissiti, Deuedictinis haud du- 
bium parebant institutis. His imprimis commendat 
sacr Scripture studium, liistoriz ecclesiastice le- 
ctionem, SS. Patrum, maxime llilarii, Cypriani, 
Ambrosii, Hieronyni et Augustini scripta; tum hor- 
tatur. 608 ad Dionysii Exigui monaclii canones eccle- 
siasticosassidue legendos. « ne videamini, inquit, tam 
salitares ecclesiastiras 636 regulas culpabiliter igno- 
rare. » Et pau'o po-t addit (Divin. Inst., cap. 23) : 
« Et ut vobis in rcgulis fidei nulla possit nocere 
subreptio, legite quas babeiis in promptu syuoduin 
Ephesinam et Chalcedonensem, nec non et Encyclia, 
id est epistolas con(irmationis supradicti concilii. » 
Deinde postquam docuit quo studio Scriptura sacra 
cum exposito: ibus illius legenda si', subjungit (Cup. 
25) : « Costmnograpbie quoque netitiam vobis per- 
currendam 6.86 non immerito suademus, ut loca sin- 
fila, quz in libris sanctis legitis, in quapacte mundi 
sint p.sita, evidenter agnoscere debeatis. » Inter 
alios vero Julii oratoris libellum de Cosimographia, 
Marcellini Constantinopotitanam Hierosolymitanam- 
que deseripiionem, et Ptoloinei Cesmpgraphiatn 


S. P. DENEDICTI | “9; 
A laudat: alteroque post capite (Cap. a5 : 4« Wiud quo- 


que, infit, commonenduin esse credidimus, quonia 
tam in sacris litteris quam in expositoribus doetis- 
simis multa rer schemat:, mulia per definitiones, 
mul'a per artem grammaticam, multa per artem rhbe- 
toricam, multa per dialecticam, multa pet diseipli- 
nam arithmeticam, mulia per musicam, rhulta pe 
disciplinam geometricam, multa per astronomicam 
intelligere possumus. » Postea. consolatus. ΔΗ ΓΙ)» 
daw) siinplicitatem fratrum, qui ad arduum sdeo δια" 
diua haud possunt assurgere, subiit (Cep. 98): 
« Vernmtamen nec illud Patres sanctissimi decreve- 
runt, pt secularium litterarum s:udia respuantar, 
quia exinde nou minimum ad sacras Scripturas intel- 
lizendas sensus noster iustruitur : si tamen divlios 
grauia suffragante, notitia ipsarum rerum sobrie sc 
rationabiliter inquiratur, non ut in ipsis habeamus 
spem provectus nostri, sed per ipsa transeuntes de- 
sideremus nobis a Patre laminum proficnam 8:.1812- 
remque sapientiam delere concedi... Multi iterum 
Patres nostri talibus litteris eruditi, et ín lege De- 
mini permanentes, ad veram sapientiain pervenerunt, 
sicut B. Augustinus in libro de Doctrina Christiaus 
meminit, dicens : Non aspicimus quanto auro et ar- 
gento et vesie suffarcinatus exierit de Egypto Cy. 
prianus, et doctor snavissimus, et martyr lissie 
mus ; qu»nto Lactantius ; quanto Victorinus, Optatus, 
Hilarius. Nos addimus Aw brosium, ipsumque Auge- 
stinum 3tque Hieronymum, multosque »l:0s ions 
merabiles Graecos. lloc. etiam ipse fluelissimus Dei 
famulus Moyses fecit; de quo scriptum est, quod 
eruditus fuerit omni sapientia /Egy priorum. (Quos nos 
imitantes cautissime quidem et incuuctanter utrasque 
doctrinas, si possumus legere festinemus : quis enim 
audeat habere dubium, nhi virorum talium  multi- 
pex precedit exemplum? » llic. Cassiodori posire- 
mus locus sufficit ad e«s refellendos qui primos Ec- 
clesi: Patres haudalios preter Scripturas sacre 
libros legisse audacter asserunt. Tandem sic conclu- 


C dit : « Quod si quis fratruin nec humanis, nec divinis 


litteris perfecte possit erudiri , aliqua tamen scien- 
tie mediocritate suffultus eligat certe quod se- 
quitur : 


Rure mihi, et rigui placeant ia vallibus amnes. 


Quia nec ipsum ext ἃ monachis alien m bortos colere, 
agros exercere, et: pomorum fecunitate gratulari. » 
lta tamen ut libros ad suam artei 637 pertiuenes 
legant. Ex dictis Lactenus a Cassiodoro incuuctauter 
eruitur, quibus potissimum studiis operam navareat 
primi sancti P.tris Benedicti discipuli, scilicet sacre 
Scripturse, historie ecclesiasti: 5, doctrinse samcto- 
rum Patrum, ecclesiastice di ciplinze, dialecties, 
rhetoric:e, grammatices, cosmographi:e, aliisque Il- 
beralibus disciplinis ; neque enm in animum induci 
potest tantum virum, qui monachorum leges apypri- 
me noverat, imo qui monasticam vitam et ipse pro- 
fessus creduur, eos ad aliena. sug religioni studia 
unpulisse. Exemplo esse potest Dionysius monachus, 


D cognomento Exijuus, sed eruditione planemavximws, 


cujus elogium idem Cassiodorus contexuit. Et ceiw 
δὶ in Romauo S. Andres» monasterio non floruissent 
hioc saeculo litterarum studia, qua ratione Gregorius 
Magnus tot verbi divini przcones in Britanniam mii- 
tendos exinde extrahere potuissel Nain et remane e 
debebaut aliqui in commune monasterii, ipsiusque 
ει θεῖ catnolicz, cui potissimum illis temporibus 
inserviebant monachi, commodum. . 

Quam in ltalia ebiberant Benedictini monachi 
doctrinam eamdem in Britanniam profecti eructa- 
ruut : quamvis ie Uibernia jam viguisse litterarum 
studia modo probaverimus ex Vitis SS. Gilda, Som- 


.8onis et Maglorii, qui ab Eltuto abbate liberales ar- 


tes didicerunt; et ex Vita S. Maclovii, qui in Bree- 
dani abbatis monasterio iisdem iu. studits. profecit. 
Jdem demonstrari amplius posset tam ex Vila 
8. Cous'antini, uum. 1, qui ex rege monachus factus, 
exculo v) iu clau:tro litteras edoctus, sacerdos 0΄- 


435 REGULA COMMENTATA. CAP. XLVIIF, 


1-6 


diatur (Bolland. 4i Martii); tum ex Vita S. Colum- A fPenedicti Discopi n. 18. flis adjungendus est Bea 


bani num. 9, qvi Silenis abha:is disciplin:e se suh- 
j cieus (Sec. n Ben.), « omnium. divinarum Scriptu- 
raum studiis eum imbuit; » tum ex Vita S. Gali 
abbatis cap. 1, qui in Bencorensi monssterio (Sac. t1 
 Ben.), « superna gratia se praevenienie, tanto studio 
divinas epotavit Scripturas, ut de thesauro suo iova 
proferre posset et vetera ; grammaticae etiam regulas, 
metrorumque subtili'ates capaci. consequerelur iu- 
"genio, » ut scribit Waliridus. 
Quam vero in Iliberni.e monasteriis S. Columba- 
vus deprehenderat disciplinam, eamdem secum in 
 Galliss transtulit, maxime 24tem in Luxoviense cre- 
nobium (Sec. n Den.), ubi «ub (inem szculi vi cin- 
grediens laudabilis Agilus evum pueritis, commit- 
titur Eustasio proliat» religionis viro, sacris litte- 
ris erudiendus, cum aliisnobilium virorum filiis, qui 
postea ecclesiarum przesules exstiterunt, » quemad: 
modum liabet anonymus in Vitia sancti Agili num. 
&. Ex his recensent. Agnohaldum  Laudunensem, 
, Aclarium Novionensem, Audomarum Tarvauensem, 
δι Ragvacharium. Augustanum episcopos, dc quibus 
etiam Jonas in Vita sancti Eustasii, num. ὃ, quo 
quidem praeceptore adeo profecit Agilus, ut « libera- 
' libus disciplinis enuclestius imbutus, multos su: fa- 
cundi» erudierit, plurimos catholicae fldei puritate 
iMustrarit, nonnullos etiam luculentissimis docu- 
mentis, posl posita altitudinis pompa, sub prefessioue 
paera religionis idoneos reddidit. » 
Neque vero szculo duntaxat sesto sub Columbano, 
.sed etiani septiino G38 sub Walberto, Columbani 
post Eustagium successore, Luzovii floruerunt li te- 
rerum studi^ (Sec. n Ben.). Eo scilicet abbate, 
$ tom in religionis apice quam etiam in perfectione 
floctrins » prz: omnibus Gallia? monasteriis Luxo- 
' yjense fulgebat ceenobium, ut eti; m ex aliis ccenobiis 
erudiiionis qratio monachi destinarepntur, sicuti di- 
)c'mus es Vita S. Frodoberti abbatis Cellensig n. 6. 
[ioc seculo vigebant ín przcipuis, si non in omni- 


Venerabilis, qui, ut scribit Cuthbertus ejus discipu- 
lus in ejus Vita n. 2 (Sec. ii. Den,), in. Girwensi 
monasterio « infantulus bon: spei et divina et sx- 
culari. litteratura diligenter imbuitur..... Et cum in 
Latina erudiretur lingua, ἀνθεῖ quoque peritiam 
non mediocriter percepit. » Neque vero in sola La- 
tine et Grece lingua scientia profecit, sed in omni 
e'iam artium liberalium disciplina ; id quod testantur 
varia og. post se reliquit et. hactenus perseverant 
erunigeua doctrine monumenta. Porro quam ivfan- 
tulus accep rat doctrinam, eamdem factus in eodem 
monasterio magister fratribus euis postea reddidit. 
Viguisseetiam in coenobiis monachorurs Dritannize 
minoris (Armoricam vocant) litterarum scientias , 
colligimus ex Vita S. Judoci (Sac. n Ben.) n. 5. 
639 Quod si iude gradum faciamus in [lispauiam, 
idewu ei ibi reperiemus obiinuisee institutum. Nam 
cum S, Hildephonsus Toletanus episcopus (Im ejus 


B Vita num. 2, ibid.) «sub rudimentis adhuc infantiae 


degens, divino tactus Spiritu, vita delectatus mona- 
chorum, contemptis parentum rerumque affectibus, 
Agaliense monasterium petierit, monachumque se in 
eo mu'tis fere annis decenter exhibuerit, » ut lo- 
quitur Julianus episcopus; et aliunde ez codem Ju- 
liano scripserit (Num. 5) « quamplurimos libros !u- 
culentiore sermone potissimog , «tantam. baud du- 


. bium. doctrinam iu. Agaliengi. monasterio imbibisse 


necessum est. 

Int:ctum. etiam. hoc szculo Orientem relinquere 
non decet ; in quo S. Theodorus Siceota defunctus 
est anno 615; de quo item. Georgius ejus discipulus, 
vitam illius scribens ita loquitur (Bolland. 22. Aprilis): 
« Infans ipsi oblatus sum, qui et in ejus saucto mo- 
nasterio enutritus a religiosissimo przfeeto litteras 
didici. » Cirea idem tempus Joannes Moschus pres- 
byter et monachus in monasterio S. Theodosii abba- 
Us et archimandrite, umnium qux Jerosolymis erant 
conobiorum, varia peragravit loca, lustravit iue 


hus Galli:& monasteriis scienti z in. Longoretico C monasteria ; quo in itinere viros etiam doetissimos 


Franca: dus, ejusdem loci postea abbas, « crat nutritor 
el doctor flliorum nobiliuin, » ex visione Baronti. n. 
834. In Pictaviensi S. llilarii Aicadrus, postea abhas 
Semmeiicensis (15id.), An-frilo monacho, sapieutia 
famosissimo, hier ad erudiendum traditus, ex. ejus 
Vita cap. 4 (Jbid.). In Solemniaceusi, « susceptuin 
B. Tillonem t:legius sancto Remaclo Solemniacensis 
monasterii sui abbati tradidit nutriendum atque lit- 
leris imbuendum.... qui sic tam secularibus quam 
divinis institutionibus jastruendum..... suis semper 
aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 
(Ibid.). ἴῃ Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo 
30nasticis iustruendos disciplinis, » tradebant szecu- 
lares viri, ex Vita S. Madelini n. 5 (Ibid.). lu Gem- 
melicensi « erat consuetudo (S. Filiberii) de mon :- 
sterio circumquaque ad. exhortandas aniuias fratres 
trausmittere, » ex Vita S Filiberii n. 20(1bid.). Deni- 
que SS. Uotulfus et Adulfus in Gallia monachi « non 
eolum doceri, sed ex gratia Dei iuter perfectiores 
potesiatem adepii suut duceudi, » ex Vita S. Botulli 
p. 2 (Sec. m Be».). 

'* Quo. lic de Galliie monasteriis asserimus, idem de 
Auglicanis multis potest exemplis confirmari, nimi- 
Jum seculo vii Theodorus ez. monaclio Cantuarien- 
sis episcopus, et. A.lrianus abbas (Sec. m Ben.) 
« quia literis sacris siroul et &zeularibus abundanter 
^uwbo erant insuucti, congregata discipulorum ca- 
terva, scieutiz s3lutaris quotidie. flumina irrigaudis 
eerum cordibus emanabant, ità ut metrica artis, 
astronomicz, et ar'tbineticze, ecclesiastie:e discipli- 
nam inter sacrorum apicum volumina suis auditori- 
hus contradereut, » ex Vita sancti Theodori num. 5. 
llueibertus etiam abbas (Jbid.) in Wiremuthensi cce- 
nobio «a primis pueritie temporibus non solum re- 
g^»laris observantia disciplin:e iustitutus ; sed ct 
&eribendi, caniandi, legendi, ac. ducendi fuerat non 
parva exercitatus indu-tria, » ex libro i de Vita ὃ. 


et philosophos disciplina el studiorum gratia visitavil, 


.uti ipse testatur in eo quod adornavit, Prato spiri- 


tli cip. 1710 et 112. Et bxc sufücere debeut. μευ. 
saeculo septimo. 

Sxculo vim, S. Bonifacius jn Nutscellense ecno- 
bium commigrans, sub Wimberto abbate piissumo 
eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut 
docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea 
transimitlens in. Germaniam, cum eum populum ad 
verum Christi eultuimm adduxisset, proximas adtiibuit 
curas ut publicas scholas constitueret, « in quihus, ut 
loquitur Mabillonius noster (Pref. ad sec. (m Dened., 
π. 98), inculta et efferata gens paulatim duros mores 
deponeret, et mausuetioribus sanctioribusque exculii 
dic plinis, humanius sape:et, Non. ignorabat S. 
Donmfacius quantum id πον. αι fidei interesset : eo 
curas suas direxit, et in. Fritislariensi primuni asce- 
terio, postea in Fuldensi, tum Trajecti ad Khenun, 


p aliisque in loris publicas aperuit seliolas, A!que ne id 


geuus exercitii eo mortuo iusuper haberetur, scri- 
psit epistolain ad Fulradum, magu:e tunc in regno 
Fraucorum auctoritatis, in hxc verba: Deprecor 
celsitudinem regis nostri pro nomine Chris Filii 
Dei, ut mihi nunc viventi indicare et maudare di- 
gnetur circa discipulos meos, qualem mercedem 
postea de iliis facere volue. it. Sunt enim peneomues 
peregriui, quidam presbyteri, p-r multa loca ad nii- 
nisterium Ecclesi: et populoruin constituti. Quidam 
sunt monachi per cellulas nostras et infantes ad le- 
gentes (Forte infantibus ad legendas) litteras. ordi- 
nau sunt ; et aliqui seniores, qui longo tempore me- 
cum. viventes laboraverunt, et me sdjuvabaut. [9 
his omnibus sollicitus sum, ut. post obitum memn 
non disperdantur. Hinc mortuo Wigherto  Fritisla- 
Fiensis monasterii abbate, przcipit ut. Wigbertus 
preshyter et Megingodus diaconus Regnlam iusimuent, 
ci ugistri sint iniantum, et pi edicent verbuin Dei 


721 


S. P. DENED;CTI 


793 


(fratribus. Floruere deinde studia literarum in. coe- A cerat, « ut sacerdos nullus Anglicus epistolam nosset 


nobiis, 6/40 quantum aruginosa illa ferebant tem- 
pora, ut non magis esseut asceleria virtutis quam 
scient.arum. » tlactenns Mabilloniis. 

Idem postea eonvrnendavit Carolus Magnus in Ca- 
pitulari Aquisgraneusi statuens (Cap. 72), ut schol 
legentium puerorum flant ubi ps»lmos, no!as, cau- 
tus, compotum, grammaticam per siugula monaste- 
ria et episcopia di:eant. » Longius hic foret, nec 
presentisest otii per omnia excurrere monasteria. 
At praeterire non possum ardens in litteris hoc. sz- 
culo excolendis Benedictinarum virginum studium : 
« Qua laus, inquit iterum Mabillonius (Pref. in sec. 
ut, num. 47), euam Bonifacio auctori tribuenda est. 
ls quirpe in Britannia cum degeret, non tantum vi- 
ros disciplinis iiubuit, verum etiam monachas, 40:8 
'antze sapienti? virum, ut scribit Willibaldus, prze- 
cepiorem expetierunt. Quo praceptore paginarum 
transcurcentes seriem, caelesti instanter scrutinioinhere- 
bant, et sacramentorum arcana mysteriorumque abdita 
jugiter meditabantur. ln Germaniam ipse profectus, 
ieligiosas feminas e Britannia istuc advocavit, ex 
quibus CuxiuiLT. et filia ejus BERa THGIT voldeeruditee 
in liberali scientia in. Thuringorum regione consüi- 
tuebantur. magistree, ex Othloni lib. 1, cap. 25. Pra- 
ter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Boni- 
(acio przefecta, lectionis studio tanta diligentia incum- 
bebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina 
de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis iufautie 
rudimentis grammoalica εἰ reliquis liberalium. artium 
studiis esset instituta, tanta meditationis instantia spi- 
rivalis scientie perfectionem conabatur. assequi, μὲ 
consentiente cum ingenio lectione, duplicato nature et 
industrie bono, eruditissima redderetur. Atque ut 
inelius scias quibus potissimum studiis animum in- 
formaret, audi Rodulfurn ipsius Vite scriptorem hoc 
modo prosequentem : Sed ei dicta SS. Patrum, et 
decrela canonum, totiusque ecclesiastici ordinis jura 
plenitudini perfectionis adjecit. Eo in Darthenone 


vel Latine edere, vel e Latino interpretari, usque duwe 
archiepiscopus Cantuari: Donstanus et epi 
AEthelvoldus hanc in monasteriis resuscitarept. » Ea- 
propter ab Alfredo rcge e Gallia evocatus in Anglism 
fuit Grimbaldus, postes abbas Wintonieusis, e ut lit- 
teraturz studium in Auglia sopitum et. pene emor- 
tuum sua suscitaret industria, » inquit Willelmus 
Malmesburiensis (Lib. u de Gest. Angl. reg., cap. rà 
Eadem ratione, « transmisso S. Oswaldus (Vita δ. 
Osvald., n. 20, sec. « Benedict.) ocius nuntio, quem- 
dam virum nominatissimum Abbonem, qui liberalium 
artium notitiam imis bauserat medullis, de ccenotiio 
Floriacensi evocatum, spud Ramesiam scholas rege- 
re, et novelias recentis hortuli sui insitiones doctrina 
$u: rore rigare constitnil. » 

Eodem szculo Fulco Rbemensis archiepiscopus, qui 
in Sithiensi seu S. Bertini monasterio fnerat educa- 
tus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; el 
uni Remigium Antissiodori apud S. Geruwanum ; al- 
teri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amaudi in Belgie 
monachos przfecit. 

S:eculo ΧΙ, i» omnibus passim monasteriis flore- 
bant litterarum scieniize ; que res 3deo perspicua esi, 
ut in ea probauda diutius immorandum non sit, 

Szculo xi! ineunte antiquum priscorum monacbe- 
rum fervorem renovarunt Cistercienses, qui in ipsis 
ordinis sui cunabulis studiis litterarom operam dare 
ceperunt; vivente certe S. Bernardo, ut patet er 
libro Institutorum capituli generalis Cisterciensis, qui 
liber complectitar varias definitiones ab initio ordinis 
in capitulis generalibus editas usque ad aunum 1134, 
quo ipsa prodiit in lucem, hoc est annis circiter vi- 
ginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat 
integrum caput de pueris literas discentibus (Cap. 76), 
quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur lit- 
teras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi 
$it monachus, vel receptus in probatione novitius ; 
quibus tempore lectionis discere licest. Et notsudum 


non parvus ancillarum Dei numerus collectus est, qu& C quia nullum nisi post quintum decimum aetatis sux 


ad exemplum beate magistra, celestis discipline stu- 
diis instituebantur, et in tantum doctrina ejus proficie- 
bant, ut plures. ex. illis posimodum magistre | fierent 
aliarum, ila ut nulla, aut etiam rara in illis regionibus 
esseRi. monasteria. feminarum qu& mon discipularum 
ejus magisteria desiderarent, etc. » 

Saeculo ix, S. Benedictus abbas Anianensis, ab 
antiquis, propter ardentem promovende sancie 
Regula zelum, Benedicius secundus appellatus, de 
restituenda regulari observantia cogitans, mox etiam 
studia litterarum redintegrare adnisus est (Sec. iw 
Den.) : « Normam utilem, inquit Ardo inejus Vita n. 
27, et monasteriorum salubres consuetudines didi- 
€ 1, suisque eas tradidit monachis observandas. 1n- 
stituit cantores, docuit lectores, babuit grammati- 
cos Θὲ scientia Scripturarum peritos, de quibus 
etiam quidam post fuere episcopi, aggregavit. » Eo 
agente congregatum anno 817 Aquisgrani concilium 
statuit (Can. 65), ut docti fratres eligantur. qui cum 
&upervenientibus monachis loquantur; » et (Can. 45) 
ut «Scholz in monasterio habeantur eorum qui -unt 
oblati.» Et in Consuetudinibus quas in monasteriis a 
se institutis recipi enravit (Tom. IV Analect.), pre- 
cipit ut tempore lectionis « prior jubeat alicui do- 
«Lori minus doctis fratribus vel dociina G4] indi- 
gentibus lectiovem tradere. » Quam altas radices 
nostris in monasteriis emiserit hoc szeculo. scientia 
literarum, longiin est evarrare : qui plura hac dere 
desideraverit, adeat Mabillonii prafationem ad 8256. 
IX Bened., part. 1, n. 172, ubi hoc argumentum fuse 
e! erudi e suo more prosequitur. 

Saoeulo x, Dunstanus et /Etbelvoldus episcopi €ol- 
δ) in Anglia monasticam disciplinam resarcire 
euyieutes, sopiias etiam in monasteriis scientias ea 
de causa resuscitaie studuerunt : nam, ut testatur 
Aricus apud Spelmannum (Tom.1 Conc. Ang'., pag. 
615). u»ue ^deo litterarum studium i» Anglia de.e- 


annum in probatione ponere licet. » liujus statoti 
praxim videre est in Vita S. Hildegundis virginis, n. 
21, ab auctore δοίδνο scripta (Boll. 20 April.) : que 
sub virili liabitu, mutato proprio nomine in Joseph, 
Schonaugieuse virorum monasterium ordinis Cisterc. 
ingressa, et ad probationem cum aliis novitjis ad- 
missa cum fuisset, domnus abbas Gotheflridus, inquit 
Vitze scriptor et connovitius, « qui tunc rat mo- 
nasterio Schovaugiensi 64,3), audiens Joseph iuter 
fratres legentem et. p-allentem, | intellexit quod ia 
studio discendi non modicum neglecius fuerit. Idee- 
que nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper 
venissem de szculo adolescens erudiendus et insti- 
taendus, ipsum mihi comnendavit, ut infra domum 
probationis quoad possem erudirem, regerem, in- 
struerem. Feci quod potui, ete. » Et certe si non sta- 
duissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales 
cathedras, et ad bzereiicos profligandos, maxime AL- 
bigenses, Eccle-ix subministrare potuissent ? ᾿ 
e subsequentibus sxculis supervacaneum est di- 
cere; 8ufficient conciliorum summorumque pontifi- 
cum decreta ad eos reviucendos qui nullas asserunt 
exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur 
aut pricipiantur monachis studia. Concilii Aquisgra- 
nensis supra citata non revocamus statuta. Gele 
est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, 
iu qua inter alia ad propositum nostrum legitur: 
« Ut ipsis monachis proficiendi in scientia via op- 
portunior non desit, in singulis ipsorum monasieriis, 
quibus ad hoc suppetunt facultates, idoneus teneatur 
magister, qui eos in primitivis scieutiis instruat dili- 
geut-r. » Coneilii Viennensis decretum amplius ez- 
plie:t Benedietus papa ΧΙ! in sua pro monachis Be- 
nedictinis constitutione, ubi sic loquitur (Cap. 6) : 
« (Quia vero per exercitium lectionis acquiritur scien- 
tix margarita, et per studium sacrae pagip:e ad. cogni- 
tionem excellenti divium familizrius pervenitur, ac 


129 


REGULA COMMENTATA. CAP. XLVIII. 


190 


per engnitionem humani juris animus rationabrior A versorum, qni exterioribus tan'um operihus desti- 


efficitur, et ad justitiam ceriius informatur ; nos cu- 
pientes, ut viri ejusdem ordinis seu religionis in agro 
dominico laborantes in primitivis, ac deinde in divini 
et humani, canonici videlicet jurium scientiis in- 
siruantur ; constitutioni Clementis papze V et prze- 
decessoris nostri de monachis in scientiis primitivis 
instruendis infra monasteria quibus degunt, editae 
inherentes, illam volumus ac precipimus firmiter 
observari : et nihilominus adjiciendo statuimus οἱ 
ordinanius ut in quibuslibet ecclesiis cathedralibus et 
mopssteriis, priuratibus et aliis conventualibus et 
solemnibus locis, quibus ad hoc sufticiunt facultates 
ordinis seu religionis bujusmodi, deiuceps habeatur 
magi:ter qui monachos eorum doceat in hujusmodi 
scientiis primitivis : videlicet grammatica, logica et 
philosophia, proviso attentius ut «seculares instruendi 
cum ipsis monachis docendis nullatenus admittantur... 
Precipimus iusuper in virtute obedientie cunctis vi- 
sitatoribus in provincialibus capitulis deputaudis, 
quod omnia et singula de magistris instructoribus, et 
personis instruendis, et aliis, circa ea superius ordi- 
vata faciant auctoritate apostolica, per censuram ec- 
clesia-ticam, et alia opportuna remedia (appellatione 
remota) firmiiec observari. Et nibilominus ea qua 
super predictis fecerint et invenerint, przsidentibus 
Capitulo provinciali referant; qui etiam auctoritate 
apostolica przfata, si videatur ei-dem, vel ipsorum 
snajori parti, coutra negligentes vel rebelles in prze- 
missis fortius procedere non postponant, etc. (Spicil. 
tom. V). » ti«c Benedicti papa salutare statutum re- 
novavii postea. Θ΄ Tristandus archiepiseopus in 
eoncilio Senoneusi auno 1485, art. 5, cap. 1. Et no- 
vissime concilium Tridentinum definit(Sess. 5,tn dec. 
de Reformat., cap. 4), ut « in monasteriis monachorum, 
uhi commode fleri queat, etiam lectio sacra Scriptu- 
888 habeatur : qua in resi abbates negligentes fuerint, 
episcopi locorum in lioc, ut sedis apostolice delegati, 
eus ad id opportunis remediis compellant. » Quod 
plane de simplici sacre Seripturze lectione, qux ubi- 
que comniode fleri potest, sed de accurata, qua obs- 
euriores extricatioresque diflicu'tates studiose elu- 
eidantur, intelligi debet. 

Quarto. Dicunt exemplum Christi et SS. apostolo- 
rum, qui nunquam studuisse, aliquando manibus 
Isborasse leguntur, nullum stidiis monachorum obi- 
cem afferre, cum infusam cce'itus habuerintscientiam, 
quam ubi similiter acceperint monachi, libenter a 
studiis abstinebua:. Porro quod de labore apostolo- 
ruin dicitur, solos Pau!um et Barnabam resyicere ; 
nam caeteri apostoli nullum egisse opus manumn 
leguntur post adveutum Spiritus sancti, ut docet Ru- 
pertus (Rupert. lib. ut in Reg. S. Ben. cap. 5) et anie 
eum S. Augustinus (S. Aug. de Opere monach.). luio 
quod Paulus laburavit, non aecessitate, sed, ut ipse 
ait, nequod Evangelio poneret impedimentum : « In- 
firmorum periculis, inquit S. Augusiinus, ne falsis 
suspicionibus agitati, odissent quasi venale Evange- 
hum, tanquam paternis maternisque visceribus tre- 
mefactus ioc fecit. » Qua eadem ratione S. doctor 
hort.tur monachos ad laborem : « Miseremini ergo 
et compatimini, et ostendite hominibus, non vos ia 
otio facilem victum, sed per arctam viam hujus pro- 
posiri, regnum Dei quarere. Esdem vobis causa est 
«quas Apostolo fuit, ut amputetis occasionem iis qui 
quaerunt occasionem, ut qui illorum putoribus pra- 
fucantur, in odore vestro bono reficiautur. » 

Quinto. Cum non tam corporis quam mentis otio- 
silas timenda sit, przceptum fugiendi otii, aiunt, 
longe salubrius studiis, que totum animum appli- 
«ant, quam labore manuum adimpleri, qui corpus 
quidem occupat, sed integram quaque va2audi libere 
tatem menti rclinquit. Si quis vero pergat objicere 
non omnes esse capaces studii, respondent : 19 ne- 
«ue omnes capaces esse laboris; 29 in. monasteriis 
dislinguenda esse duo religiosorum genera; mona- 


churuin, qui divinis altaribus suit desuusti ; et eon- 


nantur : atque in locis bene recteque institutis, nullos 
in monachos admitti, qui jam optimis non sint imbuti 
sludiis, aut saltem studendi capaces existant. Kos 
vero qui omnino sunt destituti litteris, ad secundum 
religiosorum genus esse revocandos; quibus non 
enodo non permittuntur studia, sed modis omnibus 
Interdicuntur : quod si quis forte ex primis nec divi- 
nis nec humanis perfecte possit erudiri litteris, 
przsio esse S. Benedicii praeceptum, ut ei in tali casu 
talis opera aut ars injungatur, ut non permaneat 
otiosus. 

Sexto. Dicunt non minus corpus atteri studiis quam 
labore, quo valetudinis tuendz gratia utuntur non 
pauci, nec unum esse apud uonachos carnis morti- 
ficand:e genus. Mortificatur enim jejuniis, mortifica- 
tur vigiliis, mortificatur flagellis, mortificatur aspero 
vestitu, etc. 

ἤ δ, Septimo. Dicunt longe przstantiorem mona- 
chis studia conferre devotienem quam opus manum, 
multoque solidiorem in doctis probari pietitein, 
quam reperiatur in i./liotis; stadiis divina cognitione 
«mentem illustrari, celesti desiderio cor iufl minari, 
piorque animi motus excitari ; at vero exercitationem 
Corporalem ad modicum valere, sed pietatem ad 
omnia utilem esse. Nota es! omnibus celebris il'a ab- 
ba:is Guillelii sententia (Ad rat. de Monte Dei, cap. 
$3) : Subdivalia exercitia et opera sicut sensus distra- 
hunt, sic sepe etiam spiritum exhauriunt. Cujus rei 
periculum fecerat Rupertus abbas Tuitiensis, uii ipse 
testatur his verbis (Lib. nt in Regul. S. B., cap. 32): 
« In cenobiis bene ordinatis vix sufficiunt ad cursum 
ordinis complenduin dies 2stvi, maxine si congre- 
gatio major vel nümerosior fuerit ; οἱ si aliquando 
moliuntur aliquid de opere manuum, counnnniter 
exeuntes ad operandum, quod propter brevitatem 
impeusxe hore non tam opns dixerim quam operis 
simulacrum; totum fere quotidianum spiritualis ope- 
ris exercitium redditur iusipidum, impeditum, et 


C noneulla suimet partieulà mutilatum, etc. » Dinc 


vulgata illa abbatis lrenzi narratio de quedam sene 
commorante iu Scete (Joan. Mosch. in. Prat. spir., 
cap. 55), quod scilicet « dixbolum viderit voctu sar- 
culos, rastra et cophinos pr:cbentem. fratribus : » 
qui a sene interregatus, quid hzc essent, respondit * 
« Distractionein przparo fratribus, ut his oecupati 
fiant negligenijores ad oraudum et glorificandum 
Deum. » 

Octavo. Cum humilitas sit virtus qua homó pro- 
pria sui ipsius cognitione sibi ipsi vilescit ; nec aliunde 
cognitionem illam nisi studiorui beneficio, aut sin- 
g lari Dei dono perfecte possit »equirere, longe ma- 
Jorem, aiunt, scientias parere bumilitatem, quam 
iguorantia queat adipisci. Et certe, quos in monaste- 
riis humiliores reperi, hos omnium doctissimos, aut 
studiis scientiisquue faventes deprehendi : ut merito 
de his dici posset, quod in Diouysio Exigno suo tem- 
pore dociissiio laudavit Cassiodorus (De Institut. 
divin. Lit. cap. 25) : « Fuit in illo cum sapientia 
inagna simplicitas, cum doctriua humilitas, cum fa. 
cundia loquendi parcitas. » Porro vulgatum illud 
Apostoli effatum Scientia inflat, in'elligendum esse de 
scientia charitate destitui, qualem monachi von 
mudo non desiderant, sed modis omuibus aversantur. 
Cieieruin et opera manuum $uos habere inflatos, « ne- 
que in solo rerum corporearum nitore atque pompa, 
ui ait 5. Augustinus (Lib. i de Serm. Domini in 
tionte cap. 12), sed etiam in ipsis sordibus luctuosis 
esse jactantiam, et. eo periculosiorem 400 sub no- 
miue servitutis Dei decipit : » id quod S. Li)enedictum 
liaudquaquau latere potuit, qui propterea. loqueneo 
de artificibus monasterii, jubet (Cap. 51) ut, « si 
aliquis ex eis extollitur pro scientia artis su:e, eo 
quod videatur aliquid conferre monasterio, bic tal s 
erigatur ab ipsa arte, et denuo per eau non traus- 
eat. » 

N«no. Ex omnium pene auctorum consensu constat 


70] 


S. P. EENEDICTI 


- 
Y 


itiorantiam omnem penitus in monasteriis enervasse Α tie vigebant, el quod devotionis gratis visitarat, 


regule vigorem, adeo ut nirum sit. quosdam la- 
sum observanti.» regularis in. scientiam litterarum 
refondere; qua in re non levem viris sanctissimis 
inurnnt injuriam, qui ut. eversam inter monachos 
disciplinam redintegrarent, nullum salubrius adhi- 
heri 6445 posse remedium existimarunt, quam si 
monacbos sacris literarum studiis informarest; id 
quod feliciter in Galliis ex«ecutus. est. Benedictus 
abhas Anianen-is, et in Anglia Dunstanus, Athelvol- 
dus et Oswaldus. pontifices sanctissimi , illuc ad id 
advocatis ex al:enis regnis et provinciis doctissim 8 
mon»chis. Porro qui asserunt octavo nonoque $vculo 
scientias in monasteriis -antum florere cepisse, ea«que 
ruins olservantize regularis, qua circa medium sazeeu- 
Iu nonum contigit, causas faciunt, a vero longe aber- 
rant. Nam pr mo litteras longe ante »zculuim octa- 
vum in monasteriis floruisse supra luce clarius de- 
monstratun est. Secundo, nec. verum est, quod lap- 
sun observaniiz ex studiis litterarum provenisse do- 


cent ; qui si legissent historias, non studiis, hujusce D clum, sed non mulau  co:dis 


rei causam attribuissent, sed bellis civilibus et in- 
cursionibus Normannorum, qui spoliatis incensi-que 
wionasteriis, monac 0s omnes sparsim effugarunt, ut 
vix ullum exstiterit in universo Francorum regno cae 
"obium, quod eorum potuerit evadere furorem. Ve- 
vam eijunicam han cceccausam agnovit Adso Derveusis 
ahhas, qui «aculo x libellum de miraculis et transla- 
tione S. Baseli describebat, ubi aperte docet quod in 
5. Basoli cenobio « partim propter incursus barba- 
ricos, partim vero propter frequentes et perpetes in 
, *egno priunci»um discordias , omnis antiquorum Pa- 
t um deperitinstituta traditio(Cap. 4 sac. 1v Bened.).» 
Additque : « Tune etíam et alia monasteria sunt suo 
. lionore privata, nudatz; rebus ecclesiz, et. plurimi 
, tuübversze. » Nec magis eis favet quen eitant trunca- 
In& concilii Vernensis canon; quem, ut plene intelli- 
, gatur, plenum et intrgrum bic referre opus est : « In 
locis sanctis, hoc e-t wionasteriis, alios studio, non- 
ullos desidia, multos necessitate victus et vesti- 
menti a sua prolessione deviare comperimus (Cap. 
12). » Hoc in canone studium opponitur nece:sitali ; 
necessitas vero nen opronitur nis! spontanee volun- 
tati; studium igitur hic loci non. pro literario exer- 
cilio sumitur, sed pro corrupta animi propensione 
in ma'um. Atque eo sen:u. Vernensis concilii cano- 
nem Gallice reddidit qui nvper dissertationem de 
hemina vini Benedictina vu'gavit, vir doct ssimus, 
vbi sic loquitur (In resp. ad object., n. 6) : Le concile 
de Vernon tenu sous Charles le Chauve témoigne qu'en- 
rore de son temps quantité de moines estoicnt sortis de 
leur voye, les uns par un διδοῖ formé, les autres par 
pure négligence, et la pluspart. faute d'avoir seulement 
de quoy vitre et sevéiir. Nec magi« audiendi videntur 
cin eorum mouaclior um lapsum qui Ürigeni: e'rores 
&rcuti, Eutycheiis hreses amplexi, Adelli et Euclii- 
tarum falsas novitates tuiti sunt, Nestorii, ac Severi 
impia dogmata propugnarunt, aut Autliropomerphitis 
n θυ δῖ, s'udus litterarum attribuunt. Nam qui 
. M ita asserunt, ipsi sibi manifeste contradicunt, eum 
ignota antiquis monachis studia. fnisse doceant. Me- 
, lius sane εἰ veritati magis consentance dizissent, si 
monachorum. illorum qui tot in. Oriente turbas οἱ 
scandala exci:arunt, casum non in studia, scd in eo- 
rum imperitiam refudis-e»t. Ft cere si studuiseent, 
aieo. stolidus errores tam c:eco. furore. liaud secuti 
fuissent. Unde et imagi. Kutnyimnii discipuli , qui, ut 
supra d«monstratum est, stidiis 8/46 operam nava- 
baut, soli etiam fere ex omnibus Palasstinze monachis 
reca tidei adliesecunt, Alisit eigo, ab-it ut scientiis 
caemobiorum inordinationes "mputemus ; absit ut pro- 
peusionem ad sacras. ltterss, quas summi pontifices 
el concilia monachis commendant, re'ictam io tio- 
nasterii» esse 8 diemone dicamus ad rezularis obser- 
vantie subversionem. Longe aliter sentiebat viderat- 
que Adalbero, Augustensis Ecclesie episcopus, qui 
redieus e inuuasteszo S. Calli, ub: viunes tuuc scien: 


C 


D 


« interrogatus. inter cetera aliquando a &ui-, ioquit 
t LkehardusSanctigsllensis monachas (In Vit. Notkeri 
Djalbul.. apud Boll. 6 April.), essetne nobiscum, ul 
fama vulgavit, religio cum doctrina, severitas cum 
disciplina? Cseteri, inquit, quid sentisnt nescio, qsd 
mibi animo est pronuntio : Unum ego sanctum, et 
hunc defunctum quasivi; vivos aurem, ut vere fra- 
tres fatear, sanetissimos iuveni. Doctrinam vero il- 
lorum et disciplinam τη virtutum eorum operibes 
videre est. Delect4t me ta ium memorari, quos qui- 
dem ut iterum videam vix ex«specto, etc, » ἔχεν si 
qui aliquando monachi scientiis dedii prolapsi sum, 
jd uon scientiis, quibus a crimine deterreri potueran:, 
ascribendum est; sed perverse coidis eorum dispo- 
sitioni. Nequeexistimandum meliorem futuram fuisse 
sortein. illorum, si handquaquam  studuissent ; nsm 
eisi ea non perpeirassent crimina quibus. abutenies 
studio perierunt, majora forsitan commisisseat uen 
studentes, Voluntas quidem peecati wutasset objo- 
dispositionem. 
Decimo. Cum «emnes jam monachi ex KReelesia 


praescripto sacerdotio initieutur, οἱ przcipuum 'am 


sacerdotum quam monachorum studium, cirea sscram 
Scripturam vers»ri debeat, ad perfectam ejus imelii- 
gentiam consequendam, necessarias es-eetiam alarum 
disciplinarum scientias 3:8erunt, prohantque imprimis 
auctoritate S. Augustini, qui iu libri« de Doetrma 
Christiana totus in eo versatur. Supp-nit. enim san- 
cius doc or duabus ex cau-is soleie non intelligi Sri- 
ptu as (Lib. n, c. 140), « si aut ignotis, aut. ambiguis 
sigois, » id est verbis obteguntur.. l'einde, facta dis- 
Uunclione inter signa propria et traus'ata seu meta- 
pliorica (Cap. 11) : « Contra ipuota signa propri», 
inquit, magnum remedium est linguarum cognitio. Et 


Laine quidem lingue homines quos nuoc instesen- 


(1.56 Suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divi- 
usrum cognitionem epus habent, Llelrasa scilicet et 
Graeca, ut ad exemplaria przecedentia recurratur. «i 
quim dubitationem attulerit. Latinorum interpretum 
infinita varietas. » Et. postea (Cap. 16) : « lu trans- 
las. vefo *ignis, si qua forte ignota cogunt. Bxrere 
lectorem, partim linguarum notitia, partim rerum, 
iuvestiganda sunt. » Igitur preter luguarum scicu- 
tiam ad intelligendas Scripturas ez. Augustino. me- 
ces-ar:A est etiam. cognitio reruin : « Herum eaim 
ignorantia facit obscuras figuratas locut:Ques, eom 
jgnoramus vel auimantium, vel lapidum, vel herba- 
rum naturas, aliarunve rerum, que plerumque ia 
Scripturis similiiudiuis alicujus gratia ponuntur. » 
Addit S. doctor : « Numerorum etiam imperitia 647 
multa facit non intel igi, translate ac mystice posna 
in Scripiuris. » Et post pauca: «Non pauca etiam claudit 
atque obterit nouuullurum rerum inusicarum i;mo- 
rantia. » Deinde ubi nonvulla dixit de iis quxe Chri- 
stiano fugiendze sunt scientiis , de utilibus et neces- 
saris ad intelligendam Sceripiuram subjungit hec 
odo (Cap. 28) : « Quidquid igiiur de. ordine tem- 
porum transactorum ind:cat ea qua appellatur bigia- 
ria, pluriwum nos adjuvat ad sancios libros intelli- 
gendos, etiausi preter Eccles:am puerili eruditiune 


 discatur; nam et per olympiadas, ei per. consulum 


"omina mulia queruntur 9. nobis, et ignorantia coo- 
Sulatus. quo natus est Diininus, et quo passus e-t 
nonnullos coegit errare, etc. » Et narratis nonnullis 
in gratiam ei laudem liistori? : « Est etiam, inqui 
(Cap. 29), narratio demonstrationi similis, qua noa 
preterita, sed prasentia indicantur iynaris. ia quo 
gcnere sunt quaecunque de locorum situ, naiwrisque 
aunuialium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorom- 
que corporum. seripta καῖ. De quo genere superius 
egunus, eamque ceguitionem. valere ad arnigmau 
fcrpturarum — solvenda. ». Sequenti. capite ἰδ» 
dat etiain aitimin mechbanicarum peritiam ; tuin traas- 
iens. ad liberales arte-, seu scientias, «ur ad rauo- 
nem ἈΠ} pertinent, laudat in pritiis dialecticam * 
€ Disputatiouis discipliea, inqvit if ap. 31), ad um 


-- 
δι 


S. P.. DENEDICTI 


1798 


sani his verhis (Cap. 7) : «Quod si invenerit, nul- A monachi Fullenses in. libello supplici ad. Caro!um 


Jareuns illud debet reticere in capitulo venturi diei.» 
Et Statuta Laníranci (Cap. 4) : « Dum circumeunt, 
nullum signum: faciant, nulli quacunque occasione 
loqvantur, studiose G5Q tantum negligentias et of- 
fensioues inspieiant, ei tacite prelereuutes, de eis 
postea in capitulo etiam elamores faciant.» ldem [18- 
bent Divionenses S. Benigni Consuetudines cap. 4. 

Ex Hildemaro tameu circatores aliquam videntur 
hsbuisse facultatem corrigendi delinquentes : « Isti 
seniores, inquit, debent potestatem babere corri- 
gendi decanos, et przepositos, etiam ipsum abbatem, 
quanquam non omnes uno modo : suljectos admo- 
n«ndo, rogando, atque iucrepando; priores rogaudo.» 
De priorihns tamen ita. scribit Ulalricus ( Lib. m, 
cap. 7) : «Domno abbati et. priori ita deferunt cir- 
vatores, ut nequaquam veniant ubi eos noverint esse, 
quia scriptui est : Nonest discipulus super magistrum.» 

Accedentibus autem circatoribus, qui ex licentia 
de rebas neces-ariis celloquebautur, hoc eis signi- 
ficare haud moraliantur, testante Udalrico ( J5.d. ), 
quia « obedientiarit, qui non possunt omittere, ut 
aliquando, aliis silentibus, de obedientiis suis loquan- 
tor, δὶ quem circatorum viderint superveuire, cone 
! nuo assurgunt, ei suinmatim demonstrant quz sit 
eis uecessitas loquendi.» Et Statuta Laufrauci (cap. 4): 
« Cum antem extea claustrum inteniunt aliquos fra- 
tres loqueites, simul assurgant eis ipsi loquentes, 
dicatque eis unus eorum, si ita est, quia per liceu- 
tam ibi loquuntur.» ldem babent Divionenses S. De- 
uigni Cousuetudines. 

Neque frater αὐ fratrem jungatur horis incompe- 
tentibus, » Quid sint liorze competentes, ostendimus 
ad cap. 6 et 51, ubi deimnonstravunus eas dici, quibus 
certis diebus ac teuporibus, mutuis colloquiis ani- 
mun recreare licet, quam expositionem confirmat 
Boherius hunc iu locum sie scribeus : « Omnes fere 
lorz ad hoc incowmpetentes sunt, nisi. liant. conven- 
tualiter hz» conjunctiones, vel ἃ Regula. permittan- 


B 


Maguum postularunt ( Num. 3), ut «in his fesvi- 
tatibus quibus major veneiatio. convenit, fratrilus 
ab opere ad lectionei et psalmodiam vacare 651 
lice»t, sicut apud inajores no-tros licitum est. id est 
in festivitate sancte Marix et duodecim apostole- 
rum, » 

Ezceptis his qwi variis officiis deputati sunt. ] Sicut 
«uni servitores coquin:e, tuflrmorum, hospitum, cel- 
lerarius. Cistercienses vero a coquendis panibus abs- 
tinehant, αἱ colligimus ex Vita S. Stephani abbaus 
Obazinensis, ubi hzc leguntur ( Lib. wt, nvim. 7, 
toin. IN. Misc. Balus.) : «Quodam sabbato cum. tot 
panes expendissemus (in eleemo:yna«) ut peue nibil 
in crastinum saperesset, conislium fuit at die domi- 
nico contra morem solilum coqueremus. » 

Si quis vero ila negligens ei desidiosus fuerit ut non 
velit aut non possit meditari aut. legeie, injungatur ei 
opus quod faciat, ut non vacet. ] Hiec verba perioduu 
in: mediate przecedentem uon respiciunt, quia die de- 
minio non est operandum, s«d ad es quae toto hoc 
in cayite dicta s.nt. referri debent. Duo aute bie 
hominum geuera no!at S. Denedictus : eorum. qui 
possunt et uolunt meli'ari aut legere, et eorum qui 
volunt quidem, sed non p»ssunt. Et primos per ser 
gradus deducendos censent Hildemarus, Deruardus 
Cassinensis, et Bolierius, ac tandem pro expuisiong 
opus eis injuugendum esse, qued. faeiant, Prius ta- 
men injuugerein Opus, el postea per sex gradus du- 
cerem. 

Fratribus infirmis vel delicatis talis opera, au! ers 
injungatur.] Inter artem. et operam hoc discriminis 
affer. lJildemarus, quod « omnis ars est opus, non 
omn^ opus ars est, Árs est quam non operatur. nisi 
inag'sler ; opus est sine arte, veluti fabam mundare, 
aut granum, etc. » Eodem fere modo loquitur Ber- 
nardus Ca:ssiuensis. Qua vero de arte loquatur san- 
ctus Denedictus docet fHildemarus, nimnirum ε $i 
S3pit cantare, doceat alium cantum, vel etiam si 


tur. » Audit tamen : « Vel faite loquitur hic de ope- C scit grammaticam, tradat aliis, aut alias artes qus 


rariis, quibus non est licitum conjungi, imo nec 
alias artes, vel artium cellas ingredi ; » quod probat 
ex Regula sancti Uasilii. Ad hune purro locum per- 
tiuet quod in Poruis incerti auctoris apud. eumdein 
S. Baslimn legitur (Num. 25) : « Si duo reperti fue- 
rint Simul inter se conversantes, et. coinmoni i non 
sevesseriut, sint excommunicati doncc corrigantur. » 

D. minico die lectioni vacent. omnes. Aliisque pie- 
taus exercitiis, quie *ub lectionis nomine hic coni- 
Treheuduniur, quesi diceret, Nou operentur opera cor- 
poris, sed anime, inquit Boherius. Atque ita Regula 
SS, Serapionis, Macarii, Paphnuiii, «t alterius Ma- 
κε (Cap. 9) : « Die autem dorninica nihil aliud 
»gant nisi Deo vacent, ne pro aliqua occasione se 
veli. aut alios excusare. Tameu contestor, fraures, 
quod nulla. operatio in die illa saneia eomyeriatur , 
nisi tantum hymnis, et psalmis, et canticis spiritua- 
libus dies illa transigaiur. » Huc referri debet quod 


suut utiles in monasterio, si sapit, doceat alios. » 

Ut nec otiosi sint, nec violentia laboris opprimantur, 
ut effugentur. » « Hoc est ne fugze, discessus, aut re- 
bellionis cauga ipsis detur, » inquit Bernardus Ca*si- 
nensis. Simile statutum habetur in Regula S. Fer- 
reoli ; « Ut quis non valet insistere operi, det prom- 
pius operai lectioni; quicunque agrum non exceli!, 

eum dupliciter colat, et inter reliqua etiam bane 
quarat artem, ut paginain pingat digito, qui terram 
"0n praescribit aratro. Nuilus ergo «i quominus opera 
faciat, putet causam just: excusationis afferre, qua 
qui, ul supra diximus, agriculturam exercere von 
valet, legere, scribere, quod est praecipuum opus, 
piscium etiam providere capturain, rete texere, cai- 
ceamenta fratribus praeyara:e, vel reliqua, quas si- 
wil'a sunt, f;cere atque implere potest. » Vide Re- 
gulam sanctorum Serapionis, Macarii, Paphnubi, et 
alerius Macarii, cap. 11, et S, Isidori, cap. & 


A ————————M M —— 
CAPUT XLIX. 
De Quadragesima observatione. 
632 Licet omni tempore vita monachi Quadra- D diebus sanctis ἃ diluere. Quod tunc digne fit, si ab 


gesund debeat * observationem habere, tamen, quia 
psucorum est ista virius, ideo suademus istis diebus 
Qua lIragesim:, omni puritate vitam suam custodire, 
omnes pariter negligentias ? aliorum temporum €* his 


4 Al., debet, 

b Al., omnes pariter et negligentiag.- 

* Oxon. deest aliorum temporum. 

4 Conc. decst sauctis. 

* Cassin. (Narb., Fior., Conc., Affl., Iladr., tem- 


oninibus vitiis tempereumus * : orationi cam fletibus €, 
lectioni, et compunctioni cordis δ, atque abstines- 
tie operam demus 5. . 

I-rgo his d.ebus augeamus nobis aliquid ad solitum 


peram 15. Ebrul., intes temperemug. 
f Conc,, fletibus, omisso cum. 
& llilJ. deexi cordis. 
b For., demus. 


Ὧν S. P. DENEDICTI 


2.8 


unt rortabat corpori ad mensuram snffi-iens, alius A de aque poto addimus, haud obseore colligi pote«t 


carycas, alius palinarum $585 fructus dactylos, alius 
vero legumina aquis infusa, ulius nihil preter corpus 
proprium et vestimentum quo utebatur. Nutriebantur 
autem, quando necessitas ex:geba! naturz herbis quie 
nascebàntur per solitudinem. Cauon autein eratunus- 
quisque sibi ipsi et lex absque prazvarica!ione, ut 
non cognosceret aliquis consoeium, qualiter abstine- 
liat, aut quomodo agebat. Jordanem enim mox trans- 
meantes, longe «ab invicem se sequestrabant , et 
nnllus se jungebat ad socium, civitatem zstimantes 
sulitidinem, Sed et si unus ex ipsis a longe veuieu- 
lem ad se aliquem videbat, mox decliniabat deitinere, 
et ad aliam partein pergebat. Vivebat autem sibi ipsi 
et Deo, psallens frequenter, et constituto gustans tem- 
pure cibum. 1ta omnia jejunia celebrantes, reverte- 
bantur ad monasterium ante vivificum dien Resurre- 
ctionis Domini et Salvatoris nostri Jesu Chrisii, quam fe- 
stam dominicam cum ramis palmarum celebrare sancta 
accepit Ecclesia, Revertelbantur autem unusquisque 
habens proprii laboris testen propriam conscientiam, 
cognoscentem qualiter opera:us est, et qual:a labo- 
riim semina seminavit, Et nullus ullo modo interro- 
gabat alium quomodo aut qualiter laboris certamina 
consummassel. » [sthzc autemin solitudinem tem;.0:e 
Quadragesunz secedeudi consueludo no« imonachis 
modo, sed episcopis etiam placuit, ut videre est iu 
VitaS. Walarici, c. 45, etin Vita S. Kentigerni, cap. 
$ (Sec. n Ben., Dolland, 45 Januar.), idque de 5. 


Aüihelvoldo narrat Willeluus Malmesburiensis lib. 


ἐν de Punuf. Augl., in flpe. 

Ergo his diebus augeamus nobis aliquid ad solitum 
pensum servitutis nostra.| Quod ait ad solitum peusum 
duobus modis inteliigi potest. 1* Ad solitam aliorum 
temporum v veudi raionem ; « superius eniin definie- 
rat, inquit lildema: us, quautum panem, quanta pul- 
menta, vel quantum dormire. Nunc vero, utaugeamus 
ad istum pensum, lioc est wensurain aliquid suadet. ὃ 
Quam explicationem confirmare possunt przecedentia 


verba, quibus hortatur aliorum temporum negligen- C 


tias his sauctis diebus diluere. £* Ad solitum pensum, 
id est, ad praescriptam etiam in Quadragesima a 
regula mensuram; qui sensus connaturalior videtur : 
nam qu: quadrogesinmali tempore facienda regula 
prascribit , omues :equaliter servare tenentur : qua 
autem hic addenda $1adet, non ii3, sed pro cujusque 
voluntate, et abbati» benedichone : quz vero illa sint 
docent subsequentia, 

, Orationes peculiares.] Orationes peculiares llilde- 
maro et Bernardo Cassinensi sunt orationes privatz, 
« ad differeutiaom cowinuuium et regularium , qua 
in conventu se havent ab. omnibus statutis tempori- 
hus, » inqui Berna: dus Cassinensis. Additque : « Et 
possunt etiam dici peculiares qua adduntur et fiunt 
ultra illas qui przter Quadragesimam fecit vel facere 
neglexit. » Istud porro sancue Regulae statutum quo 
liber,us adimpleret alter Bern irdus , abbas Clareval- 
lenis, eiam a scribeudis libris abstinebat; unde 
provocanti amico Guilieluo abbati, ut Petro Abaelardo 


sese opponens, illius refularet errores, hunc im mo- D 


dum rescripsit (Epist. 592) : « Oper pretium puto, 
pricsertiui consulerata 656 opporwnitate, uie atque 
Cus pariter alirubi convei,re et conferre de omnibus; 
idipsum tamen ante Pascha fieri posse uon arbitror, 
ne quod prasens tempos. indicit. 8tidium orationis 
impediatur. » Vide lib. ij. de Antiquis monach.. Iu- 
L bus, cap. 10. 

Ciborum et potus abstinentiam.] Et hanc. maxime, 
"t pote quai ter loe. capulo. counendat «auctus 
legislator, uii ob ervaruut. Hildeimarus, Bernardus 
Cassiuensis, et Babercius. Primo enim «iai, abstinentigg 
operam demus ; deinde, ciburum et potus aus. iventiam , 
actaudeim, suboiraligl co»pori suo de cibo,depolu, wlque 
auper inensurau sibi imdiciam, Indicta autein wieinsura 
ui Quadragesima al 4 noo videtur fuisse, quai auis, 
et lorte aqua. 80:2 : uim Sulum βωμόν concessisse 
inuuunt ea qua: supra d:3inus ad cap. à9 : quud ve7u 


ex Vita S. Placuli, de quo scribitur quod omoi 
tempore quadragesimalem vitam docens vinum nun- 
quam bibit; c.nürmaturque ex Regula S. lsf4ori 
(Cap. 10) : « In observatione autem Quadragesimz , 
sicut fieri solet, post expletum jejunium pane solo. et - 
aqua contenti ownes erunt, vino autein et oleo omues 
abstinebunt; » et ex Regula S. Fru tuosi (Cap. 18) : 
« In Quadragesima vino et oleo penitus abstinen- 
duin.» Et $ane par erat ut. inonachorum major es- 
set abstinentia quam sveularium. Porro s:eculareg 
siccis tintumn cibis in Quadrage-ima usas fuisse con- 
Stat ex decreto concilit Laodiceni can. 50, et ex Ter- 
tulliano libro 1 adversus Psychicos, ubi sie loquitur : 
« Xerophagiam ebservamus, siccantes cibum, ab 
omni carne et juruleptia, et viridioribus quibusque 
pomis, ne quid vinosiiatis. vel edamus vel potemus. » 
'Tempore etiam S. Auzustini a vino abstinuisss saeeu- 
lares viros docet nos S. doctor (Serm. 206), monens 
populum ne quzrat. inusitalos liquores, quia vinum 
non bibit. Quid quod etiam nvonc xerophagiam ín 
jejuniis observant Grzci , apud quos abstinentiam ἃ 
piscibus vigere testaiur Balsaion ἢ Sed et Armeul 
Christiani, lice. Eutychiani et schisma!ici, non $0- 
lut a terrestrium carnbus, Jacticiniis et ovis, sed 
etiam a piscibu:, vino οἱ oleo abstinent, ut seribust 
diversi qui lias nosiro seculo nationes peragrarunt. 
Docet przterea Bjalsamou ad apostolorum Can. 69) 
servari quoque ἃ Graecis omuibus xerophagiuim (07 
tius anni decursu feriis ἃ et 6, adeo ut neque his, 
neque quadragesimalibus diebus, vel eum agretia 
dispensetur unquain etiam in morti» ipsius contine 

Wisi circa pisces. 

Ad lioc igitur servitutis rensum, id est, si bene 
conjicimus, ad ve-pertinaum in solo pane. et aqua re- 
fectionem aliquid augeri eupit S. Benedictus, ut qui- 
bus int.gra. panis libra in die couc-ditur, ali 
ejusdem partem eibi ipsis subtralant; imo, δ᾽ Deus 
dederit, integros sine cibo, sine poru dies transigant : 
id quod ipse S. Pater primique ejus discipuli Maurus 
et Placidus praestitisse legontur in enrum Vita, Sed 
et de S. Austreherta narrat anonymus in ejus Vi:a 
(Sec. n. Ben.) quod « omuibus quadrages:mis, practer 
dies douinicos, nonnisi ter intra hebdomadam ceo- 
medebat. » Et Gervinus Centulensis abbas plissimu-, 
refereute llariulfo, in Quadragesima QG5'7 « tiit.co 
confectum panem &umeudo rarissime, deputata pro 
potione inodica aqux quantitate, talique utens cili 
solamine, interim post tiiduum reficiebaiur (Chron. 
Centul. lib. 1v, c. 26, Spicil. tom. IV). » At quod da 
S. Radegunde scribit. Fortunatus (In ejus Vita uum. 
23, sec. 1 Ben.), omni dignum est admiratione, lIzc 
ex potentissima Francia regina humilis in Pictavien:i 
asceterio facta sanctimoniaus, aliquaudo in. Quadra- 
gesima reclusa, « ponis nou sumpsit cibaria, nisi die 
dominica, s:d tantum radices birbaruin, aut olera 
de malvis, sine olei gutta, sine sale coinposita ; ve- 
rum aqua toto jejuuio nec sumens duo sextaria. e 
S. Fidolus abbas (Jn ejus Vita num. 10, sec. 1 Ben.) 
etiam « sanet:e Quadrages.ina: tem,ore tutam sibi 
corporis sui persecutor ab-tiueuti:e austeritatem 
semper indixit, ut trium panum tantum e iulio ple- 
rumque trausi;eret; sepe quoque ex his ipsis pauis 
unus superessel; potus vero io hujusuiodi 1efe-tione 
non alius quam lexivia. suimebatur. » Vide Vitam 
» Macarii Alexaudrini , Cap. 3 et 5, apud Bolland. 2 

auuar. 

Postea vero refrigescente cha: itate, refriguit etiam 
3pud monachos tautus absinentizs fervor : nam Ma- 
gi ter. in Regula (Cap. $55) jam coctum tota Quadra- 
ge:iuwa pulinentum unum, crudum alterum concedit ; 
pouones prima lhepdoimada duas, unum scilicet merum 
οἱ unum calduwm. Secunda liebiomada singulis singu 
lus i:eros, et exinde usque Pasclia vinum. subtrabit, 
miztam salibus cum cymino et »spii semine aquam 
calidam indulgens, et feria scata Pacasceves omnem 
οὐ. cibuimi aufereus. hemissior.s etam mss, 


2 


REGULA COMMENTATA. CAP. XLIX. 


149 


Germanis Consuetudines, quibus hre t3flum prz»- A Ubi observant commentatores non ita abbati de sua 


seribuntar (Num. 50) : « In Septuagesima? pinguedo 
ad edendum dimittatur ; in Quinquagesita. ova et 
caseum; in Qnadragesima seeunda, quarta, et sexta 
feria a piscibus abstineatur. Et omni tempore przier 
quinquaginta d'es post Pascha qua:ta et sexta. feria 
Semper a pi-cibus abuigoeant et pinguedine, et cruecs 
sequantur, nisi duodecim lectionum festivitas inter- 
veniat, vel priori aliter visum (uerit, » Floriacenses 
quoque Consuetudines monachorum victum jn Qua- 
dragesima ita ordinant (Cap. 7) : « Lib'a panis ma- 
jor solito et delicatior deliet esse, et vinum melius 
quam alio tempore..... Cellerarius dominica, tertia 
et quinta feriis pisces vel va!lentiam piscium dunat ; 
Czteris diebus arentia. et milium per totam (QQuadra- 
gesimam, quod praepositis debet ministrare. Quarta 
ei sexia. feriis herbas crudas debemus habere de 
lioriu'auo, et in jejuniis Quatuor Teinporum per an- 
num similiter. » Denique Cistercieuses omnium au- 
sleriores in capitulo geneiali anni 4295. id tantum, 
quod sciam, delluierunt (Lib. Instit., dist.15, cap. 6) : 
« Absünentia sexte ferie in Quadragesima sic te- 
necatur, ut tribus sextis feriis in conventu. utamur 
paue et 34:18 ; aliis vero tribus uno tantuin pulinento 
simus conten!i et potu consueto. 9 

De somno.] Sie « qui darwire solebat ab exitu de 


D 


comyletorio usquequo ad vigilias pulsabatur, aut ps . 


eompletorium, aut anteguam  palsetur ad. vigilias, 
orationi se dabit vel meditationi, aut cerle silenti 


salmorum decantationi, » quemadmodum loquuntur . 


rnar!us Cassinensis et Bulierius. Et sic in Pisca- 
riensi (Chron. Piscar. lib. n, Spicil. tom. V) mona- 


sterio « duo fratres. religiosa 56 consuetudine - 


quadragesimoli tewpore ante matutinos de lectulis 

Consuevérant. suryere, ei flexis genibus aute sacra- 

tissimi martyris ossa preces et singultus fundere, 
salmos cantare, ei saucios Dei in adjutorium populi 
iristiani cum li:aniis interpellare. » 

De loquaci:ate.] Ergo aliis temporibus loquebantur, 
qui in (Quadragesima aliquid de loquacitate subtr.- 
here jubentur. Ad hujus porro exsecutionem man- 
dati, Siatuta Lanfranci decernunt (Cap. 1, $ 5), ut in 
Quadragesima « tribus dicbus, id est secunda feria. 
quaria,et 8. Χι8 usque ad Paselia, nec pulsetur tabu'a 
post copitulum, nec loquantur in clau:tro : » id quo. 
Lsufranco haud fuit singulare, sed omnibus passim 
Beue !ict.tis cominune, ex dicis in lib. i de Au- 
tiq. monach. ltitibus, cap. 10. Imo Peirus Venerabil:s 
coutiunum in Quadragesima Cluniacensibus indixit 
silentium in statuto 40. Cassineuses. etliamuum nul- 
las in Adventu et Quadragesima recreationes iudul- 
gent (Decl. Cass. in cap. 6, num. 5); aiunique nefas 
e8-e monachis talia cogitare, nedum perwnittere. 

De scurrilitate,] Scurrilitates omni tempore mona- 
Chis sunt interdicLe, 

Hoc ipsum tamen quod nmnusquisque offert abboti svo 
su:;gerat.| Bit. explicat lieguia Magistri in. hauc 
modum (Cap. 55) : « liso die Quadragesime. cum 
communicant primo jejunio, antequam communicent, 
deter licentia ab abbate in ora!:orio talis. Dicat abbas 
ouibus fratribus : Fratres, qui vult pro aninia sua 
sisritual:iter laborare et aliquid ab-tinere, ad bonum 
hoc opus liberam ei voluntateim. concedimus; qui 
vero noluerit, liegulie do hoc titulo consuluta acci- 
piet, et Quadragesin:e contentus. erit uiensura. 
Jom qui de fratribus voluerint aJiquid. abstinere, ibi 
in oratorio vadant, et humilient se ad genua abbatis, 
33entes gratias de boni acius voluutate concessa, et 
post impensam humilitatem simul et ore suo abbati 


C 


D 


oratione esse prasumendum, «uinetiam — aliorum 
cum suis fratrum ad*iheat preces; idque vel generali 
modo, omninm in capitulo orationes rogans, ut con- 
gregationis oblationes benigno Deu: suscipiat intuitu; 
aut speciatim aliquos singulari paenitentie zelo fer« 
ventes commendans, verbi gratia his verbis : Sunt 
nonnulli in hac nostra congrezatione qui ad magnam 
de nostra licentia macerationem corporis sese astrin- 
xerunt, hos vesiris orationibus specialiter com- 
mendo. Sitniliter si quos ita negligentes repererit ut 
secundum regulam jejunare nolint, hos aliorum 
o:ationibus commendare debet. Et hunc esse S. Be- 
nedicti sensum genuinuin existimo; quem sequuntur 
Iildemarus, Bernardus Ca-siven:is, Boherius, et 
Turrecremata, 659  confirmaturque. ex. quadam 
versione Gallica, qu.e hunc locum ita. reddit : Que 
leurs mortifications soient aidées de ses priéres. Est 
tamen Nicolaus de Fractura, qui orationem hic pre 
Lenedictioue interpreiatur ; « Uratione, inquit, id est 
benedictione, ul dicat abbas fratri abstinentiam sug- - 
gerenti : Faciatis in beneJictione Dei. » 

Et voluniate.] Non simplici permissionis vorabu'o 
vtitur, sed toluntaiis; ut ei qui discretionis limites 


.excedeus, plus equo corpus macerare velit, aut 


econtra cui ex Loto nibil facere animus sit, accedat 
abbatis voluntas, quie et illum. coerceat, et hunc ad . 
majora impellat, uii docet. Mildemarus, quanquaui 
auge:e aliquid ad solitum peisum Boleniem absolute 
ab abbate cozi non suadeat. 

Cun autein aliquis aliquid effert, « debet conside- 
rave abbas si persena est discreta, si mobilis vel 
stabilis, constans et fixa; si potens est ad sus:jnen- 
dum ejus natura; δὶ sanus vel o-grotativus, 8i fer- 
vens aut tepidus ; et secundum ista, vel totum. quod 
petit, vel parte, aut niliil omuiuo conccdat, » iu 
quit D. r.ardus Cassinensis. | 

(uia quod sine permissione patris apiri'alis fit, pre- 
sumplioni deputalitler, et vang glori, non mercedi.] 
Lecte, bic [δ ruardus Cassinensis , Buherius , et Tur- 
receremata. ebservant, eum qui sine alibatis l.eentia 
boni aliquid aegreditur, tri» ex S. Benedicto (Serm. 
de Abui-. rerum) incurrere damna : « Peceauwum enim 
presumpLonis incurrit, in laqueum vara gloriz iu- 
cidit, et inercedem de suis laboribus aut abstinentiig 
non acquirit. » limo euam fuwtwn — sacrileg'uwmque 
coummiuit, si Dasilio magno credimus (Lu. Iv, epist. 
28). Recte. ergo G.ffridus abbas Vindocinensis Ito- 
bertum monachum τοι γι! quod ez propria ele- 
clone, sine ulla superioris permissione, tribus tau- 
tumquo.lo in hebdomada diebus reficeret; et S. Ba- 
Silius dixit (Serm. 2 de Insiitution. monach.Y:« Veia 
et perfecia obedientia. subditorum ostenditur, nou 
$uluu se a flagiliosis ex prepositi consilio absti- 
nendo, sed et res laudaliles nisi juxta illius sentene 
tian. ficiendo; nam abstinentia 'et omnis corporis 
maceratio ad aliquid quidem utilis est, sed si quis 
propriein voluntatem sequens, spreto pr.cpositi cons 
Silo, quod sibi placitum fuerit ficat, majus erit 
malum quod faciet quain bonum ; qui enim potesta i 
resistit, Dei ordinationi resistit, et pra mium  obe- 
dienti: continentia majus est. » Hinc euam S, Tlie- 
resa (Addit. ad cjus V.tun) cum aliquando sanctimo- 
nialem quamdau) magnis peeniteDuas Operibus sese 
macerantein vidissei, et cogitassel nu'n et ipsa me- 
lius ficeret, si postposito coufessarii eonsiliu majoribus 
se daret paemitentae exercitiis, sibi a ! Omino respon- 
deri audiv.t : « Absit, 0 lilia; errare non potes vi:tu 
quam sequeris tenen-; caute et secure ip ea uw: 


imdicent quis. quid voluerit abstinere. » Cuoinmunis 
autein ordinis nostri u-us obtinuerst, ut post. libro- 
rum disiributiouem hac jcjuuandi licentia concede- 
etur. 

Ei cum ejus fiat oratione et γοίμπία!ε.1 Oratione, 
qua Dei imploret auxilium, ut quibus aliquid ad so- 
litt pensum. addendi dedit votutn, quod. €0. inspi- 
1«4nte. petierunt, perficienJi impeudat adjutorium. 


magni suut illius religiose. tacepatienes , Neu 
pluris dstimo tuun obedieutiauy, ν Vide Vaetiens 
lib. x, tract. 8, disq. 6. 

Ergo cum voluuia'e abbatis. owwig 
lta ul «€ prater abbatis maudatua, ag 
luntas vivat in nobis, » ut loqui, Q2? 
iu, c. 59). lac est enim. SeCiira 
àd perlect.one;p teudeuuiDUS. via - 


agenda QUNM AY 

(b MENS Ne 

e3a vis Wb. 

M 

αὶ p $us qa, 
NEA 


“ἜΣ 


S. P. BENEDICTI 


144 


quotquot. aliqnando 660 in ccnohiis enitaerant : A cenda donee abbas pr»ceperit. » Vide S. Basilii Ite. 


unde etiam Keyula S. Posthumio 40 angelo tradita : 
« Si in via, inquit, calcaveris spinata, nou est edu- 


gulas breviores, interrog. 157, et S. Dorethei. Do- 
cirin. 7. 


--——————————————————————————————— —À""]ÀH» 
CAPUT L. 


D* [ra'ribus qui longe ab oratorio laborant, aut in via sunt. 


Fratres qui omnino longe sunt * jn labore, et non 
possunt occurrere liora competenti ad. oratorium, et 
abbas lioc perpendit, quia ita est, agant ibidem opus 
Dei, ubi operantur, cum tremore diviuo, flecten- 


ὁ Qxon., [ladr., longe sunt, omisso ín labore. 
AfD., longe suntaé oratorio, Al., longe.unt ab oratorio, 


tes genua. Similiter qui in itinere direeti sunt, noa 
eos pratereant hore constitutae * sed ut possun', 
agant sibi ^, et servitutis pensum non negligant red- 
dere. 


aut in via. 
b Al., agant ibi. 


COMMENTARIUS. 
Fratres qui omnino longe sunt in labore.) Id est, qui B Atque it» etiam in itinere constituti observabant , at 


valde distautes ab oratorio et monasterio lsborant. 


Et non possunt occurrere hora competenti ad. orato- . 


imi psa/mi, ut loquun- 


rium.) Scilicet aute gloriam 
icolaus de Fractura, et 


tar Deruardus Cassinensis, 
Boherius. 

Et abbas hoc perpendi!t.] Hxc perpensio notitia est 
et licentia, vel auctoritate Regul:e, vel abbatis ser- 
mone fratri laboranti concessa : potest enim abbas 
ita dicere. in. generali: Frater qui tot passibus, vel 
stadiis, vel usque ad tales terminos distat ab orato» 
rio, non teneatur ad tales horas »d oratorium ve- 
nire, » inquunut iterum Bernardus Cas.inensis et 
Boherius. . 

Agant. ibidem opus Dei.| Antiquis monacbis haud 
insolens fuit extra oratorium, etiam mediis in agris 
officia divina celebrare, ut patet tum ex hoc S. 6- 
pedicti testimonio, tum ex alis SS. monachorum 
regulis. Maxime ex Regula S. Pachomii, art. 142; 
ex tegula S. Dasilii a Hufluo translsta, c. 56; ex 
Περι! SS. Pauli et Stephaui, cap. 12; S. Ferreoi, 
cap. 11; S. Fructuosi, cap. 6; denijue ex Regula 
Magistri, in qua decernitur ut, cum quinquaginta 
a monasterio passibus G1 laborant, ihidem opus 
Dei operentur. Nec certe mirum esse debet, quod in 
agris opus Dei persolverent, cum ibidein meridiano 
quoque somuo corpus reficerent, uti supra notavimus. 

Noswos tamen quod spectat, notandum 605 non 
semper sub dio divinum exsolvisseoflicium ; sed , ut 
decentius faciliusque illud explerent, oratoria sibi 
ubi operari $«lerent erexisse. Ita D. Benedicti Ánia- 
neasis discipuli (Jn Vita S. Ben. Anian. , num. 38, 
sac. iv Bened.) « in montibus, in quibus fratres soliti 
erant alendarum ovium curam habentes. habitare, 
sibi ad orsndum exiguum oratorium construxerunt. » 
lia Leunas abbas Piscariensis ( Chron. Piscar. lib. ui, 
tom. Ὗ Spicil.), « accepto fundo a regali curia, con- 
s'ruxit oratoriain domum in angulo ipsius civitatis 
circa portam qua dicitur Maranesca, ut fratres qui 


C 


patet ex Fausto in. Vita S. Mauri num. 30 (Sec. i 
Den.), ubi sanctus vir «matntinos hymnos cum alie 
ejusdem habitus viris,» lioc est cuin frairibus uua 
cum eo in Gatlías directis , celebrasse legitur, idque 
in basilica illius loci in quo diverterant. 

Flectentes genua.] Ad preces scilicet et oratio- 
nem , et hoc, ut aiunt Bernardus Cassinensis et Bo- 
herius, in diebus quibus genua fratres in. conventa 
flectunt; » ubi vides antiquum ad orationes divini 
cursus genuflectendi morem, a quo tanen abstine- 
bant tam universi fideles quam monachi diebus do- 
minicis et a Pascha ad Pentecos!e.: , ut patet ex Ter- 
tulliano lib. de Corona milit., cap. $5; S. Ambrosio 
serin. 61, de Peutcecoste; S. llieronyio Dial. adver- 
sus Lucif., et inproxcimio Epist. ad Ephesios ; Cassiaue 
lib. 11, cap. 18, et A'exandro lll in sua decretali lib. 
1! Decretalium, cap. Quoniam, cujus institutionis ra- 
tionem :eddit labanus Mauius lib. ui de insiitut. 
clericorum, cap. 4. 

Similiter qui in itinere directi sun! , non eos prater- 
eani hore constitute.] Hic locus multarum apud 
monachos , maxime Cluniacenses inter et Cistercien- 
ses querelarum seges fuit. Alii enim banc vocem 
similiter ad. pr entia verba cum tremore divine 
flectentes. genua referentes, ab itinerautibus horas ca- 
uouicas 669 recitautibus genua flecti volebant ; alii 
econtra ad subsequentia mon eos pretereant. hore 
constitute, istud negabant; quorum sententia etsi 
probab:ilier videatur ex sequentibus verbis sed at 
possunt agant sibi ; prior tamen contirmatur ex com- 
muui monasteriorum praxi, saltem quoad genufle- 
xiones liorarum initio ad tres orationes lieri solitas ; 
« Fratres in víam directi, inquit Lanfrancus (Statut. 
cap. 15), cum horam regularem dicunt, aut oratio- 
nein fsciunt, aut Deus, in adjutorium meum cum Glo- 
ria Patri dicunt; si dies talis est, sicut in monasterio 
genua fleciant ;. sed ante et retro nusquam faciant, 
nec cum falluntur veniam petaut, nisi siut in eccle- 


pro negotiis el eisdem rebus custodiendis et conser- ἢ sia. Diebus quibus super formas orant , dicturi aJi- 


vandis mitterentnr, baberent ubi psallerent, et in 
eifieiorum obsequiis se frequentius et liberius ibidem 
oceupareut, » 

Cum tremore divino.] Sive, ut habet Regula 8S. 
Vauli et Stephani (Cap. 12) : « Cum disciplina et ti- 
wore Dei, consona voce, non prout unusquisque 
operis excusatione aut occupatione voluer.t obrute.» 
Idque non singulatitn, «ed omnes insimul duos in 
coros divisi ex constitutione Denedicti. pipa XII, 
cujus hiec verba (Cap. 27) : « Qui ad chorum vel ad 
eclesia accedere ucquiverint. praedicati:ni, lectio- 
ni, studio, seu administrationibus, vel officiis suis, 
aut piis seu licitis operibus de licentia illius ad quew 
ea de re pertiuuerit, occupati in alio Joco congruo 
et honesto, debitis hor s juxta possibilitatem plures 
siuul conveniant, et debite dicant divinum offlcium, 
et quotidianum pensum exsolvaut debite servitutis.» 


quam horafn, si equitaut, de equis descendant, et 
incheata hora, et venia perita, a manibus chiro.hecas 
eia capitibus caputia auferant, et sie ascensis equis 
horatn liniant. » Et Consuetudines mss. Farfensis eulto- 
maniSancti Pauli monasteriorum : « Fratres in itipere 
directi, cum viderint hors tempus, si aptus locus est 
ibi, ubi directi stant, vel perambulant; /fectant. genna 
descendentes de equis. Si faciunt in eoenobiis genua 
super formas, et ipsi faciant ubi degunt. l'eraeta ora- 
tione, signum S. crucis imprimant iu frootibus suis, 
et non gy.ent; sed tantum pebint. veuiam ct inci 
pizut horain ascendeutes in equos, pergentes, et he- 
rami decautantes, wauntos tol:ant de manibus suis 
usque dum (uiant. divinum officium. » Udalricus lo- 
quens de decauis villarum provisoribus (Lib. wn, c.5): 
« ln via positus, si est privata dies, et hujusmodi ἰὰ 
qua ad sipgulas boras veuia e:t pevenda, ipse quoque 


433 


REGULA COMMENTATA. CAP. L. 


746 


quando quamlibet horam cantaverit . descendit ad A Bernardus Cassinensis, Nicolaus de Fractura, et Bo- 


terram, abstrahit capellum de capite, de manibus 
ehirothecas, veniam petit, orationem dominicam dicit ; 
unde se levans, signo erucis facto, iterum veniam 

tit, et hora imposita tenet. viam, » ldem docet 

etrus Veuerabilis ad Bernardum sic. scribens (Lib. 
8, epist. 28) : « De genuflexion.bus regularium hora- 
rum quidquid regula jubet omnimodis custodiuus, 
et antequain lioram decantare incipiamus, ubicunque 
Simus, cum tremore divino genua flectimus. Prohi- 
bet lioc ali uaudo nimius imber, condensa nix, lu- 
tileuta tellus; et tunc loco metangeze psalmuiui MHiso- 
rere mei, Deus, decantamus ; et taii. commnutatioue 
prceptum, quod implere pon possumus, compensa- 
mus. » Denique liber Usuum Cisterciensium de diri- 
gendis in via loquens (Cap. 88): «Dicturus horas 
per diem, si dies prosternendi fverit, in terram ora- 
tioni incumbat : dicens Gloiia Patri rursum. flectat 
genua silentium tenens, quousque locatus coeptam 
prosequatur horam: tam die quam nocte duin uon 
equitat, si308 horas, si non multum gravatur, di- 
cat. » Unde etiam qui ab hujusmodi genuflectiouibus 
abstinebant, non tanquam a re licita et noti przece- 
pia abstinebant; sed ex dispeusatione id facieban', 
melanoseu genuflectionis loco psalmum Mieerere 
wei, Deus, recitantes, ut patet ex supra citato Petri 
Venerabilis loeo: hinc et Boherius iu primo com- 
tient. Bernardum Cassinensem exscribens, « propter 
hoc verbum, inquit (scilicel similiter), dicunt quidam 
«quod etiam equitantes debent descendere ad singulag 
tioras, et (lectere genua, GG3 quod usque hodie 
Cistercienses faciunt in itjuere constituti. Attamen 
nostri te: poris abbates et [ratres non faciunt : faten- 
tur tamen quod loco genuflectionis dicun! singulis 
horis psalinum — Miserere mei, Deus; nam propier 
longriudinem vestimentorum, qua^ τα γ᾽} debent 
esse, et pouderositatem ipsorum, ac pluvias frequen- 
tes. viasque lutosas, durum zstinani. fieri similiter 
jn via sicut in »gro laborando. » Sed et bis omnibus 
antiquier Hildemarus ad hunc sensum inclinat : 
« Quamvis, inquit, sensum proprium S. Benedicti 
proprie nesciamus, tamen melius est , ut si possunt, 
«qu! equitaut iu terram desceudant, et. officium suum 
Ql-cientes genua faciant. » Magister eiiam in Regula 
(Cap. 56) prescribi', ut versantes in itinere fratres ἃ 
via modice deflectant, flectentes. genua , et post ora- 
Moncem  bupositami ambulando prorumpant in psal- 
mum; quo expleto, sient modicum , el inclinato capite 
modice orent : et post orationem viam prosequantur 
cum psalmo; quo expleto, iterato stantes. orent. Post 
incedendo psalmum similiter decantent; quo expleto, 
iterato curvati orent. Deni,ue in BRezula. monastica 
cominuni S. Fructuosi haec lego (Cap. 10) : «Ubi 
eis properandi fuerit necessitas, et horarum  cogno- 
veriut metas, continuo Aumo prostrati, indulgentiam 
1» Domino suppliciter peL:nt, etc. 

Quod vero S. Benedicius ait, non. eos pretereant 
forge constitute, sic interpretantur commentatores, 
« ui hora teria terijam dicant, sicut sexti sexa, 
el sic in. horis singulis proprias horas dicaut. » lta 


herius : addit tamen lHildemarus : « Si possunt; nam: 


si necessitas cugit, faciaut ut possunt. » Atque haec 


fuit veterum  ionachorum praxis: « Serva etiam 
horas orationum, inquit sanctus Antonius (In Regul. 
num. 4), uec pr:etermittas ullam earum, ne rationem 
pro ea reddas.» Et Regula Orientalis (Cap. 12) : 
« Ad collectain, et ad psallendum nullus sibi occa - 
Siones inveniat quibus se dicat occupatum, quai ire: 
non possit : et κἱ iu monasterio, vel iv agro, aut in 
itinee, aut in. quolibet ministerio fuerit, orandi 
atque psallendi tempus non pretermitia2t. » Qus 
verba desumpta sunt ex Regula sancii Pachomii, art. 
81. Atque ita abbas Sosimas, teste Sophronio (In 
Vua S. Mar. A/gyp., cap. 3, lib. 1 de Vit. Pat.), «vi- 
ginti diebus exigens iler, cum sexi? hore tempus 
advenisset, stetit. modicum ab itinere, et conversus 
ad orientem agehat solitam oratione: ; consueverat 
enitn constituto diei iempore figere itineris cursum, 
el s!ans psallere, et genu flexo orare, » fta S. Maurus. 
ad Gallias missus (/n Vita S. Mauri, sec. 1 Dened.). 
in itinere nocturuum nocte peragebat officium , te- 
siante l'austo itineris so«io, quia « ea necte cele- 
brantibus nobis nocturnale oflicium, advenerunt illuc 
duo nihilominus ex fratribus nostris. »lta S. Bertulfu 
(Sec. n Ben.) Roma Bobiuim rediens, cum jam atra 
hox irruisset, Jonam itineris soc.um accersivit, ac 
de nocturnis vigiliis sciscitavit, ut scribit idem Jo- 
nas in ejus Vita, n. 8. lia S. Fructuosus postea Dra. 


careusis episcopus (In ejus Vita, num. 15, sec. n Be- 
sed., Bolland., 1 Martii), constitutus in itinere «ofli- 
eium sacrum cum suis fratribus ». in navi celebrasse 
dicitur. [ta denique Germanus monachus in hospitio 


« pro $uo more, postquaui acquievissel aliquantum, 
intempesta hora consurgens, ΘΟ, psalmodia uo- 


ciura perfunctus est, ».— uti legunus in Vita S. Eu- 
doci:, n. 3. 


Sed ut possunt agant. sibi. ] Quod ait. μὲ possunt, 
Bernardus Cassinensis intelligit « quod hoc ju loco 


C non possunt facere que. prolixas orationes , nec of- 
ficium tractim, et morose; sed μὲ possunt, supple δι 
minus verba integra , numerum psalmorum , nume- 
rum lectionum. » Quod vero agant sibi, « id est apud 
$e, secreto, sine cantu; Sibi solum, si sint soli : sibi 
vicissim dicendo versus psalmorum et horarum, si 
sint duo vel plures. » Nonnulli codices legunt agant 
ibi, hoc est in itinere, quam lectionem probas) Me- 
nardus. 


Et servitus pensum non negligant reddere. | ldeo- 


que «debent a biblioteca habere librum in quo sit 
oflicium ordinatum, » inquit Bernardus Cassinensis ; 


idque juxta Gregorii pap: IX constitutionem pro Be- 
nedicunis, praescribentem ut «ipsi dicant horas in; 
via, et de libris provideatur eisdem: » cui concinit 
Benedictus XIl iu sua item pro monachis Bencedieti-, 
nis coustitutioue, in qua sic lego (Cap. 24) : « Nullus: 
inonachus pernociaturus extra ecclesiam ,  monaste-: 
rium, el alium locum suum, permittatur abire sino: 


D cuculla. regul;ri cJausa, nec non. breviario, iu qug. 


servilutis pensuin possil exsulvere Creatori. » 


CAPUT LI. 


De fratribus qui nofi satis longe ^ proficiscuntur, 


Frater qui pro quov:s responso dirigitur, et ea 
die sperat.r P reverti ad monasterium, von. prasu- 
aal foris iuasducare, eiiamsi a quovis * rogetur . 


“ Conc,, satis longe, Al., non longe. 
b Conc., sperautur; recentiores, spercnt. Dunst,, 
Mt sperant. 


ParRor. I.XVYI. 


nisi forte ei ab abbate suo ὁ przcipiatur. Quod si 
aliter fecerit, excominuuicetur, 


* Al., omnino a quovis, 
3 Lyr. et Ebrul. adüug vel 9riom, 


Νὴ 


70 S. P. DENEDICTI 7:8 


COMMENTAHBRIU:-. 


Frater qui pro quovis responso dirigitur. | Respon- A — Etiamsi a. quoris. rogentur.] Etiam 2b episcopa, 
δ). ub probat. Menardus. ex lib. n Dial. S. Greg, — albate, wiagnate, seu quovis nobili, quibus , vt ait 
paja, c. 12, et e. ist. 47, lib. u, ext negot um quod — Bersardus Cassinensis, « frater licenuam non ha- 
quis traetat foris ; unde respousales dieti suut qui ad — beus debet respoude:e sibi comedere nou licere. » 


negotia tractanda mitiebantur. . Nisi [orte ab abbate suo eis pracipiatur.] Quia , αἱ 

i-4 ca die spera! reierti ad monasterium, non ΘΟ ὦ — monent commentatores , cum suuima semper diser: - 
presumat [oris manducare. l Juxta priscorum moráa- tione agere dehet , 416" habita ratione person: 
chorum disciplinam , quie fratres. extra. cuwnobium — qo dirgitur, illius sd qu. m d'rigitur, lahoris itine- 
edere uon ferehat. « Nequaquam in szculari domo rs, proficiscenii. fratri. comedendi licentiam. dare 
cibos sumere consueve:ant monaci, L] 1640} velus debe!, si forte ab episcopo aut principe invi'etur, 
scriptor Vite S. Pachomii, n. 42. Et [λυ ρυ]ὰ iucerü— vei sj ad seram duntaxat. reverti! debe:t, At quiu 
auctoris : 4 Nemo extra mouasterium sine pr2Cepto — pejur foret fratris hujusmodi in viam directi co..di- 
manducet, neque bibat; non euim hoc ad di-cipli- tio, quam excommunica i . qui iu monasterio citius 


exstant in Regula Tarnatensi, cap. 9, laudatque liane eq 63. 


in rem duo: um adolescentulorum religionem Cassla- Quod si aliler. fecerint, excommunicentar.] stad 
nus (Lib. v, cap. 40), quos etiam licus d: Mine decreium. anno 1198 renovavit Petrus. abbas. Silv 
(ames in eremo cousumpsit. Atque eo Teferri potes Majoris his verbis (Statut. mss. Petri δια Majoris 
«qnod S. Cuthbe:tus cum duobus svciis ad terrm b ]: ε Preeipimuset mandamus in virtue sanctieobe- 
) e é . . , í . ο . .Ψ . 
Pietorum profectus , « nec ciboria δόσαν ἐὰν erat B uieutit , et sub poena exeonimunicationis , ne aliquis 
T Viu e Cu ibl ) 4 ἮΝ c. u Denedict ). menschus nostri ordinis comedat, bibat, vel jaceat 
bilis (In Vita 5. (με. - cap, VE, &iC. 1 um dn villa Size Majoris, vel aliis. villis ubi habemus 
Dura forte videbitur talis institutio, iis prascrtim prioratus. » An. vera de majori aut minori excom- 
qui $unimo mane exeuntes, ad mia diem duu- Inunicatione ftegula intellizenda sit, S. later uon 
ἰχᾶὶ EVO ΜΙ. Αι CCo dua » τὸ um de inslic $3t6s exprimit; sed delicti habita ratione in. abbatis 
non iui, qui eam eliam aggravar t. un (us est arb.trio reliqui-se videlur : licet Nicolaus de 
unis aS po A dr Te t master ie nt racuira S, Deued.cium interpreietur de exceommu- 
(Opusc. 35, cap. 11) : « liegulare est monaster: dig —Pica'ione qua a mensa simul el oratorio separentur. In 
i qui in via diriguntur (οι ἰδ now comedant, δὶ e» Regula teria SS. Patrum legitur (Cap. 9) : « Si quis 
sperant reverti , cui videlicel observatis illud etim ve A extra conscientiam abbatis vel praepositi , qua- 
abis epréstus s aces qas puis lestvitat.bus - jez lemcunque locum. egressus, σα" vel ebrieiati se 
$ UM M ' " - . . M 1 . M 
: - εἰ ἢ i Sociaverit, aul 51 i. proximo teansmissusg, pro 808 
junus semper ad eremum i:evertatur; sin alias, pueni« levi; M 
᾿ oni eviiaie et gula, non Statim ex,edita necessitate ad 
iua non deerit. » adput abet (Dprse. H4) loquens cellam redierit ; cum in id faciuus detectus fue. it, ut 
ἢ icul il monachi canones docent, aut triginta diebus a communione 
eran am P duca »sum sil monaciis Una epe separctur, aul virgis c:esus eimmendetur. » Longe ni- 
seculari dn necessa PE ur rtelante Cue etus ad — tius eg t ipse S. P. Denedictus cum duobus Íratribus 
sse , QUà : idebi qui missi ad quoddam responsum: , cum tardiori hora 
" "Pater decre e Cloorims IX ju sna Pr C remorari fuissent compulsi, apud religiosam feiui- 
Bened cünis constitutione a" Nullus albas inquit nam sumpserunt cibum ; pam delictum confitentibue 
. δ Φ “9 4 , . . 4 . . 
99 . m linus culpam pepercit V S. Greg. lib. v Dial. , c. A1). 
vei ionachus prope monasterium suum, vel σα P7? δε ἌΝ iik 
monasterii sui ad leucam unam in domo εὐρια ατίὶ E. quo an espe eed η θὰ, qua d» bot capite, 
Cuinedat vel pernoctet. » nou prucep 556, . 


... . --- UMEEMSPDEOPPEDEEEMMMEMNEMMMCERMMMMNMNMEMEMEMEEEENMME MM MEMGMMMSEQERNMEMNEMMNMENEEKRMRNERNNEIENEEEMNUNE GN NMEE 


JA CAPUT LII. 


De oratorio monasterii. 


Oratorium * hoc sit quod dicitur, nec ibi quid- — cit/r intret et oret ; non in clamosa voce, sed in la- 
quam aliud geratur aut 5 condstur. Expleto opere — cryinis, et intentione cordis. Ergo qui simile opus 
Dei, omnes cum summo silentio exeant, et agatur * non facit, nou permittatur expleto * opere Dei re- 
reverentia Deo : ut frater qui forte sibi peculiariter — morari ! in ora:orio, sicut dietum est, ne alius i a- 
vult orare, non impediatur alierius. improbitate. — pedimentum patiatur. 

4 Sed si alter vult sibi forte secretius orare, simpli- 


4 [lild. addit monasterii. 4 [Iild. deest, Sed si alter vult sibi forte secretius 
b Conc. , contendatur. Gratian., DBurch., lvo., ex — orare; quidam leguut sed et sí , etc. 

quibus hune. jocum restitvendum censet Menardus, * Couc. Comp. , explicito. 

addunt quam quod divinis ministeriis conveniut. * Oxcn. deest in oratorio. Narb. , ibi, 


€ AL, habeatur. 


COMMENTARIUS. 


Üratorium hoc sit quod dicitur.] De oratorio ipso D aliud geri aut recondi. » Simili prorsus modo loqui 
ejusque nomine pluribus aguut Menardus in hunc lo-— tur S. Augustinus in Regula, cap. 4 , et Regula Tar- 
cum et llaeftenus lib. vii, uract. 1, disq. 1, quos — natensis, c. 15. 
lector cousulere potest. Quze autem in oratorio fleri permittantur ant probi 

Nec ibi qu/dquam aliud geratur aut condatur.] Hunc — beantur, fusius referre supersedeo, cum ad id sufficiat 
locum respexisse videtur citatum ab lvone concilium — abuude llaefteni lib. vit, tract. 1, disq. 2 et 5. Unum 
Turoneuse $67 cap. 5, cum dixit (Ivon. part. 11, — hic observabo ex mente comnientatorum Hildemari, 
eap. n) : « Si enin domus Dei doinus orationis vo- — Beruardi Cassinensis, et Boherii, S. Patrem tieue 
cauur, boc debet e:se quod dicitur, nec ibi debet — dictum hoc loco respexis:e ad canones ecclesiasticos. 


3951 


S. P. BENEDICTI 


452 


et postea. sedeat eum eis prior, aut cui δ jusserit A quam desunt monasterio , non inauietent * fratie:. 


Tpse. Legatur coram hospite lex divina , ut zdifice- 
tur : et post hec omnis exhibeatur humanitas. Je'u- 
tium a priore frangatur propter hospitem, nisi forte 
precipuus sit dies jejunii qui non possit violari. 
'"Frates autem consuetudines 5 jejuniorum prose- 
quantur. 


Aquam in manibus abbas hospitibus det; pedes 
hospitibus omnibus * tam abbas quam cuncta con. 
gregatio lavet. Quibus lotis, hunc versum dicant : 
Suscepimus, Deus, misericordiam tuam, in medio tem- 
pli tui (Psal. xvvi). Pauperum et peregrinorum ma- 
xime susceptioni cura 4 sollicite exhibeatur : quia 
iu ipsis magis Christus suscipitur. Nam divitum ter- 
ror ipse sibi exigit honorem. 


Coquina abbatis et hospitam super se sit, ut in- 
ceris horis G70 supervenientes hospites , qui nun- 


* Oxon., quem. 

b AI., Consuetudinem. 

€ Conc. deest omnibus. 

4 Cassin., Hild., Dion., Andr., Hadr. , Doher., 
susceptionum cura. Narb., MHaeft., susceptionis cura. 

ὁ Narb., Cassi., Flor., non inquietentur. 

f Oxon., Flor., in qua coquina. 

8 Oxon, sint, 


In quam coquinam ( ad annum ingrediantur duo [ra- 
tres, qui ipsum officium bene imple«nt ; quibus, 9. 
indigent, solatia administrentur , ut absque murmu- 
ratione serviant £; et iterum quando occupatienem 
miuorem liabent , exeant, ubi eis imperatur b, in 


opera *. £t non solum in ipsis, sed et in omnibus / 


officiis monasterii ista sit consideratio, ut quaudo in- 


'digént, solatia accommodentur eis ; et iterum quando 


vacant, obediant imperatis. 

Item et cellam hospitum habeat assignatam frate", 
cujus animam timor Dei possidet : ubi sint lecti 
strati * sufficienter, et domus Dei a sapientibus sa- 
pien!er ! adininistretur 9. Hlospitibus autem, cui non 
przecipitur, nullatenus societur neque col oquatur; 


B sed εἰ obviaverit aut viderit , salutatis humiliter . ut 


dictum est ^, οἱ petita benedictione, vertranseat , 
dicens non licere sibi colloqui cam hospite. 


à Narb., quod imperatur. Al., ubi eis imperatum 
[uerit. Al., uti eis imperatur. 

i Al., in Opere. 

j Al., irsis, sed et omnibus, bis omi-so in, 

k AI., le.ti sternia. 

J Flor., Cassin., et tapieuter. 

9$ Sabiu., a'di(icetur. 

2. Al., ut dirimus. 


pm dn a 


COMMENTARIUS, 


Aboratorio transimus ad hospitium ; tanta est enim 


legitur, quanquam dicat S. Benedictus nanquam de- 


utriusque loci affinitas, uL ab invicem separari non de- C es-e monasterio hospites. Potest etiam unus vel duo 


heant : utrobique Christus adoratur, utrob'que susci- 
pitur; iu oratorio quidem ad aliare, in hospitio autem 
in hospite et peregrino. Neque vero necesse arbitror 
p'uribus hic hospitalitatis virtutem commendare, quam 
tot ac. tantis SS. Patres celebraruut encomiis. flanc 
abunde laudat Petrus Blesensis in epist. 29, quein si 
Jubet consule : nobis interim sufficiat exemp'um pa. 
tria charum, preceptum apostolorum, Christi Domini 
promissum, quo ecleste se suscipientibus in hospite 
regnum spopoudit, ut merito Gregorius IX in consti- 
tutione pro Benedictiuis monaclis decreverit, « ut 
in quolibet monasterio vel prioratu, abbas vel prior, 
aut ipsis cessantibus visitatores qui pro tempore fue- 
rint , secunduui possibilitatem locorum , liospitalita- 
tem ordinent ad eleemosynas faciendas , certo. ho- 
spitio ad recipiendos pauperes, et alios hospites, et 
wiinistro idoneo qui eis deserviat deputato, Et si alicui 

ersonz religiose hospitium denegatum | fuerit , qui 
hospitio deputatus fuerit, tribus diebus jejunet in 
pne et aqua. » 

67 J Unnes supervenientes hospites tanquam Christus 
suscipiantur, |Ü mnes supervenientes hospites; « quia,infit 
Bernardus Cassinensis, ignoratur iu quo magis Chri- 
elus suscipiatur; nonnunquam enim suscipitur pauper 
et egenus , qui prima facie creditur abundans et lo- 
cupleiatus; nonnunquam etai susceptus cum humi- 
litate 2edilicatur suscipieutium charitate , et inducens 
animi lenitatem, et mentis privatur feritate , et per 
consequens Cliristi efficitur habitaculum ; et sic iu eo 
contingit suscipi Cbristum. Nullus ergo pr:terinitt 
iendus, nullus repellendus, nullus excluden:us, omnis 
&uperveniens suscipiendus. » ldem habet Petrus Bo- 
lerius. Et tamen llildeimarus huuc locum exponens, 
4 quod dixit omnes, inquit, videtur arduum et pene 
d.llicile,oo quod multi sunt hospites qui «d monaste- 
rum veniunt. Sed. isto inodo. p.test. intelligi : sive 
ideo dixit omnes hospites, quia tune pauci veniebant, 
icut Cassianus dicit in evliatone eiin Vita Patrum 


intel:igi venisse, nam tanti tunc forte non erant sicut 
nunc; et secundum hune seusum intelligebat 'Teu- 
dulfus. Per Deum, sí nunc adesset S. [jenedicius, 
eiaudere illis ostium fecisset. Sive altero modo intel- 
ligitur. omues, sSubaudis quos potest monasterium 
suscipere , tanquam Chri-tus suscipiantur, quia He- 
gula oibil impossibile dicit. Sive solvitur haec ratio 
in in'entione, de qua intentione omnes debent ita 
recipi ut hospites sicut Christus, quanquam non possit 
omuibus serviri sicut Christo, sed paucis. » 


Quainvis autem omnes. quos potest. monaster:nm 
l'ospites sine discrimine debeat suscipere, nonnullis 
tameu deuecandam esse hospitalitatem, et recta ratio 
docet,et antiqua imonet institutio. Hos inler accense:e 
debemus primum hsreticos, quibus majores nostri 
8ua claustra claudebant : « Nobis in monasterio hos- 
pitalitas cordi est, inquit S. Hierouyinus (Apolo]. 
advers. [iuj[in.), oinnesque ad uos venieutes ἰώ hu- 


D mauitatis fronte Sscip.mus : veremur enim ne Maria 


cum Joseph locum non inveniat in diversorio, ne 
nobis Je-us dicat exelusus : H[fospes eram, et non :us- 
ceyistis me, Solos hxreticos von suscepimus. » [ἢ 
S. Dasil.us (Iegul. brev., interr. 124) : « De cio ca- 
piendo cum b:ereticis habemus praeceptum Apos:oli 
in quibus hoc fugere conveniat, elc. » 


Secundo. Eadem le:e exc udendi sunt ab hospitio 
howines malitiosi, ad omnia crimina parati ; id quod 
enixe postularunt in. supplici ad Carolum Maguum 
libello monachi Fuldenses his verbis (Cap. 17) : 
« Malitios:e et (urio-as mentis homines, et ad cuncta 
Dagitia perpeiranda promptissimi, non colligautur intra 
monasterium, sicut factum est de illo homicida clerico 
qui monachum interfecit, qui contra omnium fratrum 
voluntatem et consensum locatus est in monasterio.* 
Autauen, ut cam S, Augustino loquar (Epist. 58): «ln 
re-ip endis hospitibus ignotis svleinus dicere inulto 
esse melius malum liouineim perpeiu, quam forsitan 


755 


per ignorantiam excludi bonum, dum cavetur ne ἃ Tanquam ( 


recipiatur inalüus. » 

Tertio. Sub hac etiam lege contineri debent et fe- 
mins, quibus 679 non. modo monasterii semper, 
se. ipsius etiam oratorii aditus est aliquando deue- 
gatus, ut supra demonstravimus ad caput Á : « Ne 
*pprapiare sinas ad te mulierem, inquit S. Antonius 
in Regula (Num. 7), nec permittas ingredi domicilium 
tiun ; ira enim graditur post illam. » Et S. iphrem 
(Tom. IV in Doct. varia.) : « Non. decet monachum 
ul'am habere cum femina societatem : ad eam vero 
quie virginita'em profitetur, prorsus ne accesseris, si- 
quidem ullus in te carnalis sensus viget; uat mona- 
chum inter epulas cum feminis versari , idem est ac 
ee iu ignem  proj.cere : qui autem. earum fugit con- 
áuetudinem, fugiat tanquam dama ex retibus, et velut 
avis ex laqueo. » Illuc spectat quod Godehardus ab- 
las Tegernseusis ad quamdam abbatissam scribit 
(Tom. IN Analect.) : « [sta soror nostra venit ad. nos 
ante Natale Domini wmuliiplicis necessitatis sue mi- 
scriam nobis conquesta; quam libentissime nobi-cuim 
commorari perm tteremus, et. in quantum suffi: eve- 
mus tuiuistrare illi necessaria juberemus. si qualitas 
sexus aliquot permitteret monasterio fratrum fem,.nas 
cohabilare: quia, ut a sanctis viris comprobatur, sti- 
pul, pa'ee, igsisque nunquam sibi pacificautur, 
nisi slter alterius damno citius consummentur. » 
Cisterciensium hac in te religionem experta est quie. 
dam mulier devotionis causa ad sepulcruui S. Bto- 
berti profecta (Bolland., 29 Aprilis) ; nam « inclinata 
jam die venit ad monasterium Quincei , hospitium 
mendicaus a monachis ; sed quia illorum traditio inter 
ines suos sexum muliebrem non adinittit , compulsa 
est uisera mulier inde :ecedeus in netnore perno- 
ctare, » ut scribit aucior Vite S. Roberti abbatis Mo- 
hsinensis num, 17. Idem postea conlirmnavit Grego- 
rius IX in bulla ad Cistercienses, in qua hiec lego ; 
« Auctoritate. presentium inhibemus ne quis in do- 
inibus vestris uti carnibus, seu mulier aliqua eas in- 
trare pr:esumat contra ord.nis statuta. » 

Nou defuere tamen qui humanitatem hospitalitatis 
exira monasterii claustrum feminino sexui exhibe- 
reut; inprimis Paehomisni, in quorum ΠΛ συ! haec 
babentur (Art... 99) : « Si sseculares homines, aut 
debiles, aut vasa infirmiora, id est mul ercui:ze, ve- 
nerint 2d ostium ; suscipiens singulos in diversis locis 
juxta ordinem pr:positi οἱ sexus sui; przecipue fe- 
minas majori honore et diligentia curabunt, cum 
omni timore Dei, et locum separatum ab omi viro- 
rum vicinia eis {γι θη θη, ut nulla sit occasio blasple- 
maudi. Quod 8i ad vesperas venerint , abjicere eas 
nefas 681: sed accipient, ut diximus, separatuin locum, 
et clausum cum omui disciplina atque cautela, ut 
grex fratrum libere suo officio serviat, et nulli detur 
offendiculum detraheidi. » Idem przstabant et Clu- 
niacenses, ul testatur Petrus Venerab.lis ad S. Ber- 
nardum scribens (Lib. 1, epist. 23), et Farfenses ex 
mss. Consuetudinibus eiusdem monasterii, Ips: etiam 
Cistercieuses, etsi feminas ad liospitanduim haud re- 


RÉGULA COMMENTATA. CAP. Lill. 


ΩΝ 

/hristus suscipiantur , quia ipse α΄ οἰωτπὲ 
est : Hospes fui, et suscepistis me.] Ex hoc. maxime 
capite hospitalitatem commendant SS. Patres, aquo 
in primis S. Augustinus (Serm. 15) : « Discite, in- 
quit, hospites suscipere, ubi agnoscitur Christus : an 
nescitis quia si quem Christianum susceperitis, ipsum 
suscipitis? Nonne ipse dixit : hospes (ui, et suscepistis 
me? et quando ei dicitur, Domine, quando te. vidimus 
hospitem ? respondet : Cum. uni ex minimis meis fe- 
cistis, mihi fecistis. Cum ergo Cliristionus Clirisrianum 
suscipit, serviunt membra membris, et gaude! caput, 
et sibi imputat datum quod imemb:o ejus fuerit ero-— 
g:1tum. Hic ergo pascatur Christus esuriens, accipiat 
p^tuin sitiens, vesiiatur nudus , suscipiatur peregri- 
nus, visitetur :egrotus. » E! revera qui in hospite se 
suscipi asserit, iu se ipso aliquando excipi voluit , ut 
de «quodam ignoto testatur S. Gregorius his verbis 
(IJ omil. 25 in. Evang.) : « Quidam paterfamilias cum 
lota domo sua magno hospitalitatis studio serviebat, 
cumque quotidie ad mensam suam peregrinos susci- 
peret, quodam die peregrinus quidam inter alios ad- 
venit, ad. meusam ductus ; dumque paterfamilias ex 
humilitatis consuetudine aquam vellet in ejus mani- 
bus fundere, conversus urceum accepit ; sed repeute 
eum in cujus manibus aquam fundere voluerat non 
invenit... Cumque hoc factum secum ipse. tniraretur, 
eadem ei nocte Dominus per visionem dizit : Caiterisg 
diebus te in men:bris meis, hesterno autem die me 
in meipso suscepisti, » At quod S. poniifex.de alio 
quodam quasi ignoto, hoc ipsum de illo narrat Joan- 
ues lijaconus l. n Vite S. Greg., c. 22 (Sec. i Decn.), 
et sequenti capite refert queque alia vice susce- 
ptm ab eo fuisse angelum. Siumilealiquid de S, Agilo 
abbate ltesbacen:i in ejus Vita, c. 29, et de S. Cutli- 
berto, apud Bedam, in ejus item Vita, cap. 7, legitur. 
Ei omnibus congruus honor exhibeatur.] Quem in 
locum Uernardus Cassinensis et Boherius : « Aliter 
enin, inquiunt, debet honorari episcopus et albas, 
et aliter clericus vel monachus; aliter prielatus, ἈΠῸ 
subiitus; alter magn: religionis fama adveniens 
fraier , aliter sarabaita vel gyrovagus; aliter nobiles 
et potentes, aliter ignobiles et pauperes ; et ideo dicit 
congruus, ut secundum qualitatem suscept:e persone 
Sit et condescendentis (n lionoris exhibitione, in cibo- 
rum pri»paratione, in occursione, in associatione: una 
eniti debet es-e ad omnes charitas secundum inte« 
riorein lhiominem ; 6745 sed debet esse diversitas in 
exterioris lionoris exhibitiore. Pauperi enim sufficit 
panis grossus, olus et faba; diviti vero vix suflicit 
porcus, vel caro hoviua, aut aliilia delicata : poupet 
ubique jacet; diviti vero lectus pretiosus vix placet. » 
Et Sinaragdus : « Quamvis una charitas omnes am- 
pleetatur iuterius, aliter pauperibus, aliter vero ex- 
terius congruit ministrare potentibus : neque erim 
z qualis omnibus paranda est sessio, neque omnibus 
equalis ciorum convenit praeparatio ; sed unicuique 
necesse est cum charitatis discretione congruus locus, 
congruus cibus, congruus lectus, congruus omnibus 
exhibeatur et honor, » (Quibus ex verbis patet soluiio 


ciperent , loris nihilominus eis victum prabebant ex D ad eum difficultatem , quam ex cura et sollicitudine, 


lib. Usuuin Cisterciensium cap. 12) 

Quarto. « Quod S. Benedictus ait. euperv-nientes, 
videtur excludere coniiguos vel proxiuos habitatores, 
qui potius domestici seu concives, quam liospites 
appellari possunt, » ut eum Deruardo Cassinensi lo- 
quitur 673 Boherius. Addit Linen : e Sed e conira 
illos indifferenter admiitendos, vel totaliter exciu- 


quam pauperibus et peregrinis impensius exhiberi 
pricipit S. legislator , hic movet ct solvit Hildema- 
rus : nain « hiec sententia, infit, in qua dicit omnibus 
congruus honor exhibeatur, attinet ad exteriorem 
bominetn : illa autem sententia. qua dicit pauperum 
el peregrinorum, attinet ad intemvorem homiuem. ld 
e»t, ἃδ si diceret in praeparatione servitii unusquis- 


dendos discretio debet baberi. Paupereimn tamen sive 
remotum , sive propinqu im admittendum hortor. » 

Fuerunt. eiiam qui bospitalitatem tanquam iiona- 
Siic:e quieti et solitudini contrariam ἃ monachorum 
caenubiis omuino arcendaim esse existimarent. ltac 


que bospes juxta suam mensuram. recipes eX, 
tàimen in mente debet prefer τῖ τιον SW. Y 
Maxime domesticis fide e& petes wem We 
ita expl.cat Smaragdus : « Dose SS SMONNMC SR 
(faimniliaris, vel sodalis, quos uu (0X WS NS 


ratione S. Augustinus. in. Hipponensi inonachorum — debetmnus : sive omnes genera $e aA 
asceterio, in quo presbyter vixit, hospites recipi no- — nobiscum fidem, unum habent ῪΝ qe; A 

lebat. In statutis quoque Guigonis Carihusize prioris — cialiter monachios, qui nobisew cg ANN. we? €x 
lego (Cap. 49) : « ipsorum hospitum personas tan- — culum et religionis serv amt BONA V VOU 


ANS 


Lun, non eiiam equitaturas procuramus. » dicitur in longe potriez 3g vo v 


155 


S. P. BENEDICTI. 55 


59 


4 


imodo loquita Bernardus Cassinensis. Similiter etiam A monasterii, quo. ad orationem. linjusmodi hospites 


Hegulo S. Pachomii (Art. 23) : « Quando ad ostium 
monasterii aliqui venerint, si clerici (uerint vel mo- 
nachi, majori bonore suscipiantur. » ldem habet Re- 
ula Orientalis cap. 40. Et Regula S. Isidori (Cap. 
20 : « Licet omnibus hospitalitatis bonum cum 
gratia oporteat referri, uberior t»men clericis et 
monachis deferenda est honorificentia hospitalitatis.» 
Denique Regula S. Stephani ordinis Grandimontensis 
jnstitutoris (Cap. 56) : « Religiosis plus honoris et 
reverentie quam czteris exhibere studeatis. » 

Ut ergo nuntiatus. fuerit. hospes , occurratur ei a 
priore, vel a fratribus cum omni officio charitatis.] [ἢ - 
€ipit bic S. Benedictus hospitis suscipiendi ritum 
desciibere, Et primo quidem ante omnia vult ut ad- 
wenien i oceurratur, juxta priscorum monaehorum 
morem, quem videre est apud Rufinum, lib. 11 de 
Vitis Patrum, cap. 1 et 7, et insuper cap. 21, uhi de 
Nitriensihas loquens, h:ec habet : « tluic cum appro- 
pinquaremus loco, ubi peregrinos fratres advenire 
senserunt, continuo velut exameu apum, singuli qui- 
que ex suis cellulis proruunt, atque in obviam nobis 
Qaeto cursu et festina alacritate contendunt, portant. 8 
secum quamplurimi ipsoruin urceos aqux etl panes, 
secundum quod propheta corripiens quosdam dicit, 
quia non existis flliis Israel in obviam cum pane et 
iaqua. » Vide Palladium, in Lau-. cap. 52, et Vitam 
&ancti. Martini abbatis Vertavensis , sec. 1 Dened., 
pag. 578. 

675 Sed quam sibi singuli Nitrienses monachi 
soumebant hospitibus occurrendi curam, quamqu: [16- 
gula SS, Serapionis, Macarii, Paphnultii, et alterius 
Macarii, ei cui sollicitudo hospitalis data erat com- 
mittit, hanc S. Benedictus sub distinctione priori 
vel fra:ribus injungit , ut a priore occurratur majori» 
bus. minoribus a fratribus, uti exponunt Smaragdus 
et Bernardus Cassinensis : « Quia enim dux au mo- 
tiasterium solent venire persone, inquit Smaragdus, 
duas et illis personas rationabiliter jubet occurrere. 


iutreducantur. » Quod sane haud ita novum recensqua 
videri debet; nam Hildemarus, in cap. 66, scrilut : 
« In nostra provincia solarium habetur super porLm 
et oratorium ibidem. » Vallisoletani vo'unt (Constit, 
Vallis., cap. 74) ut pr:latus. recipiat Lospites loco 


deputato, aut. mittat. qui eos recipiant; deinde du- 


cantur ad ecclesiam, aut locum aliquem in hospitio, 
in quo decenter aute aliquam imaginem preces fundi 
sint. Denique in mss. Constitutionibus Casolis 
enedic ti baec lezo (Cap. 529) ; « Sufficiet orare mente, 
et dicere quod ad orationem vel. Iudem Dei perti- 
neat, puta. Deo nratias, vel. Denedietus qui venit. in 
nomine Domini; Deus laudetur, sut tale. Aliaquia 
676 pst (acis osculum ducitur ad oratorium, et 
ib, Gretur. » 

Manavit autem iste ritns ab antiquis monachis, nt 
docet Rufinus his verhis (Lib. n de Vitis Patr., can. 
1) : « llic est enim mos apud ZEgyptium, ut ubi adve- 
uerint, statim per orationem sibi invicem con'eede- 
rentur. » Et loquens de S. Apollonio (Jbid., cap. 7 
« Ubi ingressi sumus monasterium, oratione prius, 
ut moris est, data, pedes nostros propriis manibus 
lavat. » Et de Nitriensibus : « Tunc deinde uos susce- 
ptos adducunt τίμιο cum psalmis ad ecclesiam. » 
Idem patet ex Vita saucti Pachormii, num. 44, apud 
Rosweidum. 

Quod pacis osculum non prius offeratur, nisi oro- 
tione pramissa, propter illusiones diabolicas.| Tertio. 
ductis ad orationem hospitibns pacis osculum offerry 
praecipit S. legislator, iu. signum reconciliationis, in 
Signum amoris εἰ dilectionis, in signum pacis, in 
signum unittis catholice : quadruplex. enim. hujus- 
modi osculum distinguit auctor libri de Amicitis 
apud S. Augustinum, quamvis ultimum maxime ho- 
spitibus offerri dicat cap. 6. ᾿ 

lllud autem nonnisi oratione premissa propter 
illusiones diabolicas exhiberi voluit; id quod ah an- 
tiquis item monachis didicerat, testante liufino (Lib. 


Prieribus enim necesse est occurrat prior, fratribus (Σ 11 de Vitis Patr., cap. 1), quia « hic est mos apud 


eccurrat frater. Si enin venerit rex, episcopus, aut 
aliquis de summo apice potens, exeat iili obviam 
sSbbas; si autem venerit alter, obviam illi exeat al- 
ter. » Quod autem S. Benedictus dicit vel a fratribus, 
non est intelligendum ab omnibus, sed ab iis quos 
ad id officii deputaverit abbas, ut patet ex lib. Usuuin 
Cisterciensium, cap. 87. 

Bb primitus orent pariter, et sic sibi socientur in 
pace.| Secundo prascribit S. Benedictus ut primitus 
orent pariter, id quod Richardus de S. Ánge!o inte!- 


ligit « unus alterum saluiando, vel unusquisque di- 


cendo Benedicite, prout vidi, » inquit. Rectius S. 
Hildegardis primitus orent pariter exponit, ut « omnes 
quicunque sint ad ecclesiam ad adorandum ducantur, 
ita quod fratres Deum orent, ne cum eisdem hospi- 
libus ordinem suum iníriugant, isti autem ut con- 
versationem illorum videntes meliores fiant. » Quo- 
nam vero ritu id fieret, ita explicat liber Usuum 
Cirterciensium (Cap. 87) : « Occurrentes vero hospi- 
Bibus deponant eaputia de capitibus, si tunc super- 
(posita fuerint, et sic, prostrati super genua, ducant ad 
orationem. lugressi vero ecclesiam, aspergat illos 
&qua benedicta ille cui officium illud injunctum est. 
Postea faciant orationem incurvi vel proswati, sicut 
tempus exigit. Sed si episcopus vel abbas fuerit, qui 
eum suscipit offerat ei sparsorium, osculando ma- 
num, et ducto eo ad Jocum ubi orare debet, subtrahat 
se paululum cum socio post ipsum orantem, faciens 
orationem, sicut supra dictum est : qua eompleta, 
signent se et exeant. » (dem fere habent Bursfelden- 
868 in Czrewmoniali, dist. 5, cap. 96. Cluniacenses ad 
Dra altaria hospites ad orandum ducebant, testante 

dalrico, lib. n, cap. 22. Sithiven-es S. Bertini ad 
eltare 5. Dionysii ex Joanne monacho Bertiniano in 
Mir. B. Bernardi Pueniteniis, n. 31. Cassinenses vero 
prescribunt (Decl. Cass., cap. 55, n. 2) ut « sit sa- 
eellum, qusntum possibilitas permittit. juxXt? portam 


/Egy ptum, ut ubi advenerint fratres, statim per ora- 
tionem sibi invicem coníaiederentur... Propterea enim 
forma hujusmedi inter wonachos observatur, vt εἰ 
quis ad eos veniat, sive vir ille, sive mulier sit, sivg 
senex, sive juvenis, sive iguolus, sive notus, anta 
omnia ut oratio fiat, ut nomen Domini invocetur, 
quia si fuerit aliqua transformatio d:einonis, continuo 
oratione facta diffugiet. » Nonnulli tamen ex priscis 
etium monachis ante verationem adveuienti hospiti 
osculum praebebant, ut manifestum est ex eodem 
Rufino (/bid., cap. 9), ubi de Coyrete : « 1s, inquit, 
cum nos vidisset, et osculo salutasset, atque ex more 
eliam post orationem pedes lavisset, requirebat quaa 
gererentur in seculo. » Et de monachis sub :anct 
Apol ouii disciplina degentibus (Cap. 7) : « Occur- 
rerunt autein nobis cum psalmis, hoc enun moris est 
cis tacere in adventu omnium monachorum, et ado- 
rantes in facies suas usque ad terram osculabantur 


p Ali ergo ex fratribus przecedebant nos, alii 
se 


quebantur ; utraque tamen turba psallebat. Übi au- 
tem appropinquare ja caepimus audita voce psalmi, 
ipse et.am Apollonius procedit in occursum, et ut 
vidit, nos statim prior adoravit usque ad terrau, εἢ 
surgens osculo nos suscepit ; ubi autem iugressi su- 
mus monasterium, oratione prius, ut moris est, dta, 
pedes propriis manibus lavat. » Sed et nunc Cassi- 
nenses (Declar. Cassin., cap. 55) sola oratione men- 
tali pramissa, osculum ante offerunt quai ducant 
hospites ad orationem. De osculo ipso vid-sis Haef- 
tenum, lib. x1, tract. 2, disq. 1. De modo illud effe. 
rendi, ita :cribit citatus a Bernardo Cassinensi Peirus 
Diaconus : « Antiqui quando recipiebant liomines 
venientes, stabant in ostio domus sim, et ponebant 
pedes liospitis super pedes suos, et dabant eis pacem, 
et sic eos recipiebant iu domum suam. « Cistercien- 
ses 677 vero statuunt (Lib. Usuum (δι... c. $7) v 
post orationem epressi ab ecclesia « dicat Benedicite 


rg S. P. DENEDICTI 


400 


omnis ei exhibeatur humanitas * « Post hic, id est A venerit, t.t es οἱ lectio legerda 8t, et omnis huma- 


ducto ad orationem et lecta coram eo lcge divina. » 
Sed Bursfeldenses ducto ad hospitium hospite, coram 
«o aliquid de divinis Scripturis recitant. Cassincm-es 
vero liunc ad locum ista declarant (Decl. Cassin,, 
cap. 55) : « Maxime laudamus hoc fieri si comwode 
possit, et tempus hoc permiserit, ut dum refectio 
paratur, aliquid hospiti legaiur, vel spiritualia di- 
cantur , ande zdificetur, habito respectu ad per- 
&0n: qualitatem , et necessitatem. Saliem non omit- 
|tatur quin ad mensam bospiti aliquid legatur juxta 
iconditionem personz, ut zdificetur, » Similiter in 
Imss. Casalinorum Constitutionibus h:ec lego (Cap. 35): 
iPost pacis osculum « ducatur ad hospitium, ei legatur 
coram eo lex divina exspectando refectionera , si 
lempus cesserit, vel dicantur spiritualia ad zdifies- 
tAouem. Saltem non omittatur quin ad mensam ali- 
«uid hospiti legatur in pr.ncipio et iu fine refectionis, 
juxta conditionem personz. » 

Tertio, hzc ol.i lectio fiebat in auditorio, ut pa- 
tel ex Vita sancti Guillelmi ducis et monachi Gello- 
nensis (Sec. 1v Ben.), ubi narratur quomodo sno 
susceptus fuerit in monasterio. Ac primo quidein 
num. 21, longe occurritur ei a (ratribus, ducitur ad ora- 
tionem, ecclesieque dona confert. Et postea, uum. 22: 
« Completa oratione, factaque cunctis altaribus G8 
δι! cuique digna venerationc.... itur in auditorium, 
et osculatis fratribus, leciaque ex more lectione, facto« 
que pro tempore brevi sermone de anima :zdifica- 
tione, mox vir Dei subinfert, ct indicat manifeste cur 
ipse veueiit, » Idem videre est apud Ekkeliardum in 
lib. de Casibus S. Galli cap. 11, ubi referens qva 
ralione episcopi et abbates ad visitandum S. Galli 
usceterium missi ab Ottone imperatore recepti fue- 
rint : « Adveniunt omnes, inquil, festive receptis Ci- 
tes apostolorum responsorium cani'ur. Abbas in au- 
ditorio debilis residens, introdurtis quidem eis as- 
surgit. Legitur consideutibus lectio de charitate et de 
pedisequa ejus discretione, Qua (initia assurgunt 
omues in abbatis et fratrum oscula. Deinde abbas ; 
Benedicti vos a Domino. Et fratres : Qui fecit celum et 
terram. » Et ita. forte capiendus est locus ex Vita 
S. Aicadri abbatis Gemmeticensis, num. 41 (Sec. n 
Ben.). « Susceptis monachis ad domum auditorii eos 
perduxit. » Est autem auditorium locus capitulo proxi 
yus : locutorium appellare solent. Auditorii t»men 
nomine hic capitulum iutelligit noster Mabillu- 
nius. 

Quarto, exponebatur hospiti recitata lectio, ut docet 
Ilildemarus : « Si autem tali8 fuerit hospes, debet 
eiiam exponi lectio; » patelque ex supra citato libro 
Usuum Cisterciensium, cap. 87, et ex Adalgi-o mo- 
nacho in lib. Mir. S. Theoderici cap. 15, ubi refert 
ltodnlíum abbatem suo in monasterio excepisse Ito- 
bertum Flaudrenseim c mitem, et reginam, eisque ad 
mensam adhibuisse lectionem ex Vita S. Theoderici : 
« Beaiissimi Theoderici Vitam virtuiibus illustrein 
coram eis a fratribus lectam el ezpositam, quasi salu- 
berrimum anima ferculum illis apposuit, quod [1 
caeteris sumptibus et inpe»sis utcrque magui fecit. » 

Quinio, ubi ignotus advenisset monachus, lectioni 
tota simul congregatio aderat, ut inauifestum est cx 
Capitulis monacboruum ad Augiam directorum (Cap. 
12) : « Omnes hospites supervenientcs cum. lectione 
divina suscipiunt ; incoguiti8 lamen monachis ad 
leclionem omnis pariler concurrit congregatio , nt 
Chiistus in eis adoietur , qui et suscipitur. » 

Sexto, llildemarus : « Sciendum est, inquit, quia 
sunt multi qui postquam prima vice legunt lectionem 
Lospiti, jam postea nunquam legunt. eidem hospiti , 
eliamsi post unum , vel duos, vel decem annos vene. 
rit. Isti tales non regulariter faciunt, eo quud regula 
dicit hospiti legi lectionem. Jai si humauitas i li 
exh.benda est, cur non et lectio ei legenda est, quod 
melius est? Unde ista jotest esse discretio? si euin 
[requenier venerit ipse hospes ad monasterium, ita 
ut post quindecim aul v ginti dies venerit, quo'ies 


nilas pr:ebenda., » 

Denique singulare haudquaquam ex -iiiit S. Dene- 
dicto lectionem adhibere hospitibus; vam in Regula 
allatis Isaize h:ve lego (Cap. 55) : « llilariter oc: urre 
exztero, et saluta illun, ne discessus vester. : b invi- 
cem sit cum detrimento; et cave ne cum advenerit 
ad te interroges illum inutilia ΘΒ ἢ tibi ; sed postula 
ab iilo ut oret, et. cum sederit, dic 1:]li : Quomedo 
vales, frater mi? et exhibe illi librum aliquem ad le- 
gendum. » 

Et post heec omnis ei exhibeatur humanitas.] Omnis 
humanitas Smara “0 € dicitur oinnis miserantis affe. 
ctus, et obsequium plenum οἱ perfectuin. amoris, 
quod ho-pitibus exhiberi oportet in cibi, et potus, et 
omnium illis competentium administrationem. » Hil- 
demaro, « omnis dilectio.... sulficiens omnis hone- 
Slas.. de temporalibus, id est panis et vinum, cibus, 
]: etum , etc. » Similiter Nicolaus de Fractura liuma- 
nitatem intelligit « in. cibo, potu, in lecto et aliis 
qualitatibus rerum administraudarum., » S. Hildegar- 
dis, «t m in affabili et sociali sermocinatione collo - 
cutionis, quam in emni necessar a corvorali necessi- 
tate. » Denique BHtichardo de S. Angelo omnis exli:- 
be.tur bumanitas idem est, « quasi dicat ostendatur 
benevolentia eis, ducendo ipsum per monasterium, 
quaerendo de corum provincia, et hujus similia dican- 
Ur. » llumanitas etiam complectitur omnem honor.s 
exterioris demonstrationem; atque ita S. Sabas (Tom. 
Il) Mon. Eccles. ταῦ.) « cum hospitem quemdam ac- 
cedentem susceperat, qui presbyterii ordinationem 
baberet , eum peragere faciebat in oratoriu sanctam 
oblationem, » ut scribit Cyrillus in ejus Vita, n. 17. 

Bernardus Cassiuensis, Boberius, et Turrecremats 
in omni huwanitate etiam carnium esum c.mpre- 
hendi existimant : « Male quidem serviretur regi, 
inquit Bernardus, episcopo, vel principi, si ad car- 
niue abstinentiam. astringerentur, Sentiat aliter qui 
vuli, tamen in hoc. signo universali omnis lioc com- 

rehendi puto, habita considerstione discretionis ad 
espitles religiosos sanos, quibus uti carnibus non 
licet. » Et Turrecremata : ε Si hospitibus cibus car- 
nium indifferenter negaretur, non omuis humauitas 
eis censeretur exhiberi. » | 

Sed huic opinioni, qux contraria est optima mo- 
nasteriorum ordinis nostri praxi, et quat expresse 
damnavit Innocentius Papa llf, in brevi ad abbatem 
et conventum Sylvie Majoris, qui ta'e aliquid prze- 
Sumpserant, merito potest oppori illud S. Ambrosii 
(Lib. v in Hexam., cap. 8) : « Mehor est enim hospi- 
talitas in oleribus cum gratia, quam vitulorum piu- 
guium preparatio cum discordia. » Et illud Eva- 
gi in Monachicis, n. 2 (Tom. tl Monum. Eccles. 

reca) : « S! pretextu. hospitalitatis de sumptuoso 
cibo iu mentem venerit, aljice eam cogitationem, 
nec illi adliaseas; per illam quipje insidiatur. tibi 
adversarius.... licet. panein duntaxat. babueris, aut 
84}, aut aquam, potes per. hazec mercedem  biospitali- 
tatis acquire.e; quod si ue illa quidem habueris, 


D tantummodo. 2utem. bono affectu. peregrinum exce- 


peris, beuignoque sermone eum donaveris, cousunili 
ralione potes hospitalitatis mercedem consequi. » 
lieinque in egruim S. Basilii caput 20 in Regulis fu- 
Sioribus, quo velat ne obtentu cujuscunque digrita- 
tis, aucLeiitatisve, qua pollere possent ipsi hospite, 
soliti cominutentur cibi, « nisi forsan, inquit, et vestes 
nostras inumutabimus, si quatido cum illustrioribus 
conversandum est. Si vero id turpius es2et, multa 
turpius est propter delicatos aliquos meusae nostra: fru. 
galitatem mutare.» Et paulo post G8 superfluum ae 
nimissumptuosum ciborum apparatum redargueus, ad- 
dit : «Et tu cum imultitudine et luxu ciborum mensam 
fratri prieter solitum ad volupiateui paras, illum luxu- 
ri 3accus»s, et gula probris per ea quae iistituis inh 
nestas, dumarguis quod liujusmodi tuxus vo;uptate de- 
lectetur.» Favet autiqva ordinis nostri consuetudo, qua 
pontificibus olim, regibus et caeteris magnatibus, pis- 


153 


S. P. BENEDICTI 406. 


eium implere, eo quod suo quisque ordine illud A r:nis monasteriis, scilieet Fontanellensi , Fiscan- 


exerceat, kt irimo quidem sensu. vix unquam cre- 
«l.derim lioe Kegulie caput. observatum fuisse ,. 9}. 
lorte erga ignolus. monachos, quibus ad lectionetn 


di in: legis, quam S. legislator faciendam przesceri- . 


bit, omnis con: urrebat congreyatio, ut supra vidi- 
«mus. Atque ita Paalo pos:es. Virodunensi. episcopo 
pedes m»nusque lavisse dicitur abbas cum fratribus 
Thevlogiensis monasterii (In ejus Vita, n. 5, sc. n 
Ben.). S. Thowas abbas Fariensis (Sec. m Ben.) 
cum ὙἹΡΟΦ sanciissimos | Paldonem, Tasonem et 
Tatonem « hospit:o. suscepisset, ut monachorum ac 
honorum moris est Christianorum, cum fratribus, ut 
ei solitum fuit, seeundum Domini prazeceptuim eorum 
pedes abluere peregit, » ut scribit. Autpertus | in 
Vita S. Paldonis, n. 5. Alioquin si omnibus indi(Te- 
yenter hospitibus cuncta. simul congregatio pedes 
lava e coacta esset, fratres in hioc hospitalita is offi- 
cio occupati caetera Begulze officia. implere. non 
possent, quod argumentum valide urget Petrus Ve- 
nerabilis ad S. Bernardum scribens. 

685 Poster:ori sensu beatum [jenedictum intel- 
lexissc videtur 5, Ilildegardis ad h»c verba. cuncta 
conir-gat;o lavet, sic scribens: « Scilicet illi, quibus 
abbas iliud opus injungit; » et Kichardus de S. An- 
gelo: « ld est aliqui de congregatione. » Clarius 
Hildemarus: « Quod vero dicii pedes hospitum 
cuncta congregatio lavet, per dies vicissim di-cretio 
est facienda. » Et infra : « Sic enim facimus de pedes 
lavare pauperibus ; id es! illi qui offerunt in die ad 
inissaw, illi etiam post vesperam vadunt pedes pau- 
peribus. |avare, et. cantando lavant. pedes, et po 
lotos pedes iniscent; post. miscere dicunt capitula, 
et oratieneni Adesto. officium servitutis nos're, elc. » 
Ubi respexisse videtur ad illud monachorum ad 
Augiam director uin capitulum (Cap. 5): « Ut sint 
equidem quotidie sex per hrevem deputati. frates 
s«cram offerentes. oblationem, incipientes ab ab- 
bate, omnes per ordinet, sicut et nus aliqu:uido 
fecimus , qui etiam pedes peregrinorum in unaqua- 
que feria lavant. » De (Cluniaceusibus ita scribit 
l'etrus Veneratitis ad S. Bernardum (Lib. 1, epist. 
25): « Facimus tamen quod possumus, et per totius 
aunt spatium, unaquaque die, teibus peregrinis. ho- 
spitibus manus et pedes abluimus, panem cuim vitio 
eflerimus, abbate in ordine suo id faciente, nullisque 
nisi infirmis, qui h:ec implere nou valent, ex: eptis. » 
ldem in Cassinensi monasterio suo tempore ob-er- 
vatum fuisse innuit. Bernardus Ca:sinen-is. Nunc 
vero Cassinenses iis potissimum redes abluunt, qui 
8d conversionem veniunt (Decl. Cass., cop. 55). In 
ltegulari Concordia S. Dunstani istud ea de re s!a- 
iutum reperio (C. p. 10): « Omni die sine in'erinis- 
sione (res ex his qui continuo in monasterio pa- 
»cuniur eligantur pauperes, quibus ejusdem man- 
gati exliibeatur obsequium ; quique eisdem pascautur 
victualibus quibus fratres uiuntur. toc ergo modo 
illuc eundi ordinem prosequautur : scilicet. sabbato 
pueri dextri cliori eum suo custode i lud. peragant ; 
sequenti die domiuica residui pueri Siuistri cum 
altero custode; deinde singulis diehms hebdomada 
Ad unamquamque feriam (ot. coustituan:ur Iratres 
3d hoc agendum , ut. extra abbatem nullus ab hoc 
debito servitutis excusetur; qui tamen abbas non 
uua tantum feria, sed ssepius, dum ei vacuum fuerit, 
itque opportunitas dietaverit, sese ad hoc agendutn 
impendat. De e:tero supervenientibus peregriuis 
pauperibus, abbas cuim (ratribus qnos elegerit, se- 
cuudum [iegula pr:sceptum, mandati exliibeat obse- 
quium. » Simile aliquid cernitur in mss. Farfensis 
monasterii Cousueiudinipus ; quibus editum ab in- 
δι! abbate pro suo Croylandensi monasterio de- 
cretum adjicere possumus, quod. etsi prolixum vi- 
deaur , tamen. multa. :dilicatione digna continet , 
qua: pii lectores in nobis inerito desiderarent (Hit. 
Lroyl. monast. a1. 10:1): « Ad bonorem etiam Dei, 
δὶ yepuli $ui &difcati- nci, recoleus ezo in transuia- 


nensi, Gemmeticensi , Molismensi, Cluniacensi, uec 
non et in. Floriacensl , et in omnibus aliis antiquio- 
ribus ccnohiis mandatum pauperum quotidie post 
m^gnaim inissam fieri, et populum Dei in boe multum 
:edificari; ac in omnibus Ánglicanis ceenobiis hujus- 
medi manda!uim pauperum — vel omitti, vel penitus, 
69868 ignorari, cum totius conventus mei consil o' 
slalu! pro uostris benefactoribus in nostro monaste-. 
rio de.nceps quotidie perage;dum ; donans eleemo-. 

synario nostro, qui pro tempo:e ferit , licentiam 
exeundi de choro ad magnam mis-am Statim. post! 
dominici sacramenti consecrationem , volens ipsum 
eleemosyuarium δὰ portam morasterii tunc directe 
procedere , et tres peregrinos in locurorium  ma- 
guum ante. finem magnze miss:e ad.lucere, Quod si 
peregrini tion fuerint, tres senes inopes siut adducti. 
Quod s1 nec tales «enes a! uerint, tunc ires honesti 
pueri in loeo trium para yiicorum cireulariter. per 
villain lectis decumbeniium , tam mulierum quam 
virorum, on. dictum  locutorium inducantur; et eis 
siQut aliis peregrinis aut senibus pedes. abluantur , 
sed vieiualia ad paralyticas , in quorum loco &ede- 
rant, iutegre Irxnsmittautur.. l'eregrinorum vero ae 
senum [6.168 abluantur, ibique sua victuali: came- 
dant, si. voluerint; el reliquias tam cibi quam potus 
secum deferant. Quod si ibidein comedere nolueriut, 
omnia victua ia in villam libere secum tollant. He- 
cipiet autem quotidie eleemosynarius ad lioc man- 
dztum faciendum tres panes monachales, tres lage- 
nas cervisizt conventualis, et uia fercula. coquiu.c ; 
qui» omuia ut ibi prata. existant, ante adventum 
monschorum, qui imsgna missa finita, stain. de 
choro venient ad peles pradictorum — pauperum 
abluendum , eleemosvuarius providebit, et tat. per- 
Sonas quam victualia. quam honestius poterit pro- 
curalit. Quod si suadeute diabolo ex avaritiz malo, 
vcl obedientie odio dictus eleemosynarius non tres, 
sed duos , ve] unum aliquando pauperem introdu- 


C xerit, illo die δι. in pane et aqua absque al.qua mi- 


sericordia sihi super hoc facienda; et nisi quot illo 
die subtraxerit, alio die suppleverit, totidem meni- 
&iritiones die sequente subiraliantur, quot personas 
ilie subtraxit, nihilominus :pso in sua penitentia pro 
Sua inobedieutia remaueute, nisi duminicus d:ies,seu 
festum alicujus sancti intervenerit, Quad si nec tali 
puiientia se corrigere voluerit, ejecius de officio 
suo, alus fiat eleemosynarius, qui negotia paupe- 
rum jux'a foruiam pra«ta:a am melius voluerit pro- 
curare. llauc. namque cousuetudinem. cum aliquan- 
diu lenuissemus, de a'iis monasteriis comprofes- 
Rostri ad. nos accedeutes , multum cdifi vati cuum ad 
$ua rediissent, eumdem modum etam apud. suos 
Introducebant. » 

Antequam h'nc discedamus, quxret fortassis ali - 
quis quouam potissimum tempore veleres moua. hi 
pedes hospi.ibus abluerint? hoc enim S. Benedictus 
tacuit, lRegutia. S. Pachomii statim post ipsorum 
liospituin adventom, etiain antequam. ducantur. ad 
liospitivin, id fieri velle videtur (Art. 93). In ltegula 
vero S. Fructuosi lego (Cap. 10): « lHlospitibus vl 
peregrinis fra'ribus cum suma reverentia charita- 
Us et ministrationis obsequia sunt. prebenda, et ad 
resperun lavandi pedes; et si ex itinere sunt con- 
fecti, oleo peruugendi. » Ita S. Barnardus abbas 
Ambroniacensis et postea Viennensis ep:scopus (Sec. 
Iv Ben.) « reveptoriin. hospitio. peregrinorum om- 
nium vespere ped.s abl eb;t, » ut legitur in ejus 
Vita, nmn. 5. 6877 « Scd et ipse B. P. Benedictus, 
ut scribit ὃ. [lidegardis, cum liospites quos susce- 
perat cemesturi essent, aquam mauibus eorum por- 
rexit; et eum a mensa surrexissent ,. pedes. eorum 
lavit: δὲ. hoec proster exemplum Filii Dei, quod μὲ 
ceena discipnlis exhibuit, fecit, exceptis mulieribus, 
quarum pe.es nou terizit; sed contemptum. mundi 
et in. habitu, eb in saucia conversatione Sua. Osi&a- 
debat eis, » Denique in concilio Aquisgraucusi exstat 


10$ 


RERULA COMMENTATA. CAP. Lill. 


panon (Can, 92) « nt mandatum, si tempus ccn: A 


est, tam fratrum quam etis peregrinorem post 
canam fiat. » Et tamen S. Paulo postea Viroduuensi 
episcopo in Theologiensi monasterio diverienti sta- 
thm post orationem pedes loti sunt, ut liabent ejus 
acta num, 3. Nicola:s Bravus scribit Orientalibus in 
communi usu fuisse antequam. cibus sumeretur ; Oc- 
eidenta!lihus vero post cena»m, antequam. cubitum 
eatur (Dist. n, c. 12), lio-pitum abluere pedes. Burs- 
feldenses etiam post comp'etoriuimn hospitum mau- 
datum przscribunt in Cacremoniali. 

Pauperum et peregrinorum mazime susceptioni cura 
sollicite exhibeatur. | Oli.n. in. monasteriis. nostris 
aliquis frater pauperum siisceptiosi. prieficiebatur, 
qui eos i xenodochio mona-terii edibus vicino exci- 
giebat ; eujus rei exempia habemus ia Vita 5. Avili 
abbaiis lteshacensis, num. 20, sc. n; apud. Adre- 
valdum, in lib. Mir. S. Benedicti; apud Walfridum, in 
lih. Mir. S. Galli, cap. 45; in Vita S. Popponis. num. 
45; apud Bollandum, 25. Januarii, ltipsum. etiam 
euixe rogarunt olim monachi, Fuldenses, iu libello 
supplici ad Carolum Maguum, posiulantes ( Num. 13), 
ut « peregrinorum suscepto οἱ lavatio iu. eis pedum 
non neglizatur, sed secundum flegulam, et secundum 
priorum nostrorum consuctudinem, quandocunque 
venerint misericorditer suscipiatur, et ab. ominibus 
(rairibus lavatio pedum eis exhibeatur. » 

Coquina abbaris et hospit»m super se sit, etc. | In 
qnem locum Smaragdus : « A;stima!ur enim a mulis, 
quia sicut coquina alia quam fratrum, et in alio erat 
consiituta. loco, ità. el inensa abbatis non tuuc in 
comwuni refectorio erat cuin eaeris mensis posita; 
sed in alia erat cellula 5. gicgata , quam crebro ve- 
men'es liospites frequenter cibis invenirent parata:v., 
Sed modo ab episcoporum , ablatum , et czeierorum 
Franvorum maguo coucilio salubre inveuotuim est eon- 
silium, nt pro sua et. f[ravrum cus!odia. habeat in 
communi refectorio mensam, ubi quando adfuerint 
eum hospitibus; quando vero defueriut, cum quibus 
voluerit reficiat coram fratiibus » Istud Fraucorum 
magnum concilium haud erat aliud ab Aquisgraneusi, 
in qua Statutum est (Can. 27), « ut abbas, vel quispiam 
fiatriin. ad. portam. monasterii non relficiatur.. lu 
relectorio autem. omnem eis humauitatem mndu- 
eandi ἂς bibendi exlubeat. lpse tamen «a cibi po- 
tuse inensura eonteutus sit, quam reliqui fratres 
accipiunt. Si vero propter biospib-m voluerit ad soli- 
tam mensuram fratribus sibique augere aliquid, in 
$u3 tuaneat potestate. » Sed plura de his inferius ad 
caput 56; -ulliciat hic interim. notare ex Hildemaro 
coquinam bo-pitum ita collocandam esse G88 juxta 
co:jvinam monachorum, ut iuter utramque parva sit 
fenestra, per quam ex una p rte !ratribus, ex alia 
ho-pitibus in refectorio comedentibus ministreltur. 

In quam coquinum αὐ annum ingrediantur. duo 
fra'res, qui ipsum officium. bene implenut. ἢ Naun 
« tales sunt eis ininisiri de - gaudi, qui et pulienta 
sirenue pra parent, et devoto eis wiuister:0. obse- 
eundent, et de his que ilis residu: sunt, neque 
fraudew faciant, neque occulte comestione se illicita 
poliuant, » inquit S. Fruetuasus (Cup. 10). Ex Regula 
autem Orientali (Cap. 25) « advenientibus. diversis 

’ fravibus e-cas parabit » cellerarius. 

Quibus wt indigent. :olatiu. adnumnistrentur, ete. ] 
Huc facit quod in mss. S. Benigni »vionensis Cou- 
sueiudwibus legi:ur. (Cap. 44) : « Ut autem deesse 
pon possint qui liospitibus bonesie obsequantur, 
constitutum es? ut famuli D. ablatis et. prioris, qui 
€um eis equitare soleut, omnes accipiont quotidianum 
victum de manu hospuarii, et. quotidie sint in. ejus 
praseutia, ul quod ipse jusserit. faciant ; et si quis 
illorum quoquam abierit absque ejus Lieentia, ilo die 
ju»stitia. carebit, Praterea. habet proprios famulos, 
et prepriuur coquum, et duos asinos ad ipsum liospt- 
tium depu:atos, qui ligna quotidie apportent, ut cuin 
bospites supervenerint àu. prumptu sit copia lig«o- 
gum. 


100 


ltem. et. cellam. hospitum liaheat assignatam (rater, 
eic,] Ejus munia. describit llscftenus l. i, tact. 2, 
disq. 5. Cellz& autem nomine S. Beaedictus integrum 
intelligit haspiuum, plures in celas divisum; ubi 
illud waxime notandum est, in nostris olim mona- 
steriis aliud fuisse mnonar horum »b hospitio divitum 
el pauperum, ut patet ex Cousuetudinibus S. Rene- 
dicti abliatis Anianensis (Tom. IV Analect.), in quibus 
legimus « in hospitali hospitum monachorum hone- 
Slissmam susceplionem , segregata domo susceptio- 
nis aliorum hospitum ; » ex [lildemaro hunc in locum 
sic scriheute : « Notaudum est enim quia, si potest 
fieri, talis claustra hospitum debet. es-e nobilium 
sicut monachorum cum sua ordinatione, Talis etiatn 
debet e-se claustra. pauperum quil s. infirmorum, 
Talis etiaemm m^nachorum hospitum qualis. et:ain 
infirinorum, ubi omnia necessaria prazparari possint. 
Si autem uon porest esse, sicut dixi, separata laca 
episcovorum a diviribus, sint simul tamen separata a 


D pauperibus, et abbatibus, et monachis ; eo quod uon 


C 


possunt insimul convenire come- et episcopus cum 
pauperihus et abbatibus peregrinis. » Et alibi (In 
cap. 67) : « Verum quia dicit regula de hospitiuus 
suscipiendis : Et domus Dei a sapienübus sapienter 
administretur, intelligunt, quia doriiiorium ubi 
monachi suscipi debent liabetur separatum ἃ laíco- 
rum cubiculo, id est ubi laici jacent, eo quod laici 
possunt stare usque mediam noctem, et loqui, et 
jocari. ct munaclii non debent, sed magis silenuum 
habere, et orsre : ideo juxta oratorium illo:um 
monachorum lo-pitum est dormitiorium, ubi ipsi 
jaceant soli reverenter, et possuut nacte surgere qua 
)ra velint, exire in ecclesiam... Quod si. durimni- 
toriuin. menachorum hospitum non est juxta ora- 
torium propter orationem faciendam, 639 sed cum 
laic;s; tu ic domus Dei non sapienter à sapientibus 
ministratar. » Erat. ergo mosachorum hospitum 
doraitorium juxta oratorium ; et quid«m idem forte 
cum dormitorio fratrum, aut saltem ab eo non lonze 
separatum, ut patet ex lib. n Dial. S. Greg., cip. 55, 
ubi S. Benedictus describitur iu turri quiescens una 
cum Servand» diaceano ; « ante eumdem sero turriui 
largius erat habiraculum , in quo. utriusque discipuli 
quiescebant; » S. Benedicti scilicet οἱ Servandi. 
Mine illud concilii Aquisz. deereium (Can. 58), « ut 
dormitorum juxta oratorium constituatur, ubi super- 
veuienies m nachi dormiant. » |n aniiqua tamen 
delineatione S. Galli iona-terii. dormitorium mo- 
nachoruin liosp tim longe dissitum erat a durmitorio 
fratrum, licet et. ipsum contra oratorium : nau 
durmitorium fratrum. ecclesie contiguum ex. parte 
meridional, doremivorium auiem monachorum losypi- 
Lui ex septentrionali. Que auiem dicimus de sepa- 
ratione hospitii monacliorum ab hospitio divitum ai- 
que pauperum, confi mautur ex eadem delineauone, 
ex B.ruardo Cassincnsi, et ex Boherio, 

Ubi sint lecii strati sufficieuter.| Mic Smaraglus, « a 
sternendo, inquil, I«cu strati dicuntur; swa quasi 
storiati; storia enim dici ur quad nus mattam vel 
natam dicimus : iu his autem solis antiqui imonaclii 
dorinive solebant, et his solis teciwlos suos. Sterie- 
bait. » Eodem modo joquiiur Pewus Diaconus. sed 
Bernardus Cassineusis et Dol.eiius 107105 etratos jn- 
telligunt lectos. « ordinatus cuim 5015 stramentis, id 
est onmibus ad. quiescendein necessariis prspara- 
tos, ». Süniliter Hicbardus de S. Angelo (ec:os ordi- 
n.(08 qu.s et am molles vult esse S. Fructuosus, c. 
10. Vide ltegulam Magistri, cap. 19. 

Et aomus Dei asapieutibus sapienter administretur.) 
S. Pachomius « sollicitudinem totius di-pensaiiouis 
erga fratres el peregrinos eisdem comuisit, qui »« in 
ordine sequebantur, » ut legimus in ejus Via, cap, 
25 (Apud liusweid, lib. 1 de Vit. Pair.). 

lH ospitibus autem , cui non precipitur, nullatenwe 
societur neque collequa:ur. | Wee ww vonmunis vete- 
rom monieiorum praxis, quaes videre ἀνὰ wv onmins Ὁ 
pcue antis us Wegnlis. BReauia SS. Soapiona, 


101 S, T. DENEDICTI 768 


Macarii, Paphnutii, et alterius. Macarii (Cap. 8) : A dictum est, et petita benedictione p:riranscat, ete. | 
« Nec li: eiit aliqua fratri enm superveniente sermo- — Quid esset illa benedictio, quove iodo peteretur, 
Cinari, non stilli cura interrozaudi unde venerit, — explicat Boherius his verbis : « Secundum modum 
sd quid venerit, vel quando awhulaturus sit, nisi: ' ionis etiam in sa'utando dicunt religiosi majo- 
Soli qui. priest Patri, aut. quibus jusserit. ipse. » ribus Benedicite ; hioc enim beneuictioneim esse puto, 
Megula secunda Ss. Patrum (Cap. 3) : « Advenienti— vel debet dicere frater. Domine mi, aut. Hieocrende 
peregrino nihil plus exhibeat quain pacem; reliquum — Pa'cr, non licet mihi vobiscum loqui, quare cum bene- 
non sit illi cura unde venerit, pro quo venerit, nec — dict one vestra. disc-do. flo pes auti debet utrique 
quando ambh.laturus sit, nec se jungat :d fabulas — respondere, 11e, Parr, vel Frater, in. benedictione 
cum illo. » Poen incerti auctoris apud S. Dasilium — Dei.» E1 in secundo comment., e Petita benedict one, 
(Num. 59) : « 5i qnis cum accedentibus peregrinis — id est dicio Benedicite. Sed qui!, inquam, huic bene 
Congressus caliaqua:ur, preterquam quo det pacem, — respondetur? 116, Pater, vel. Fra:er, in. Dei bene- 
exceptis ad. hoe. designatis, careat. benedictione. »— dictione. » Similiter et. Nicolaus de Fractura. bene- 
Hegula Tarntenss (Cap. 7) : « Aivenientibas quoque — dictionem ait peti « per illa verba Denedicse. » Porro 
nibil praeiee. himilitatis affectum et debitum ΙΔ. mos fuit apud veteres tionachos, non. 1antum ut ab 
latum: junior. exhibebit; et cura habere de causa. ipsis hospitibus beaedictiouem peterent, sed etian ut 
qua venerit, quandoque reversurus sit, uon. pr«-.— ipsi eam hospites ab se suscipiente rogaret , ut c'a- 
sumat; quia G9Q hoe. seniorum sollicitudo, non. — rum est ex Rulfiao (Lib. n de Vit, Pat., c. 1): 
Juniorum  prasuuiptio deber isquirere. ». Denique. « Cumque salutassemus eum..., rogatus est a nobis 
ltegula S. Isidori ( Cap. 32:5: « Nullus prep uquum, ,, ut orationem simul et benedictionem daret. » flauc- 
vel exiraneum hospitem, vel monachum, familiarem B que iterum, cum recederent, resumebaut : « Ut 
feu pareutem, videre absque imperio audeat senioris.» — autem, addit idem Rufi»us, ccepiius ab eo velle 
Ilic videtur respexisse S. Isidorus ad illud S, Pacho-.— proficisci, datis nobis bened.ctionibus, Pe:gite, inquit, 
mii (Art. 50) : « Si quis aute. ostium st terit ino-.— filii, » Kt de S. Apollonio loquens (Cap. 1) : « Bene- 
saslerit, diceus se. velie videre fratrem suum. vel— diceus ergo nos dimisit, atque in lice verba benedi- 
propuiiquum, jauitor. nuntiabit. l'atri iienasterii, et — ctionem dedit, Benedicut vos Dominus ez Sion, el 
ilie accitum interiegabit pripositum demus, si apud — videatis que bona. aunt. Jerusalem. omnibus. d.ebus 
cum sit; el permittente eo, accipiet. cm ti — vie vestra. » Ha etiam Marculfus monacbu- (Sec. u 
cgre-sionis Suae, Cujus tides probata est, et sic ες Den.), 4 à S. Colunbauum eonvencrat, 4 accepta ah 
lIelur ad fratrem videndum, vel ad proviimnum. » eo benedictione , 411 quo. venerat. repedavit, » vt 
Sed si obviuvciit, aut viderit, salutaiis hunuliter, ut — Scribit Jonas in ejus Vita, n. 14. 


CAPUT LIV. 


Si debeat monachus litteras vel aliquid suscipere. 


Nullatenus liceat monacho nec a parentibus ^ suis, — abbati. Quod si jusserit suscipi, in abbatis sit pote- 
nec ἃ quoquam hominum, nec sibi invicem (91 state cui illud jubeat dari *: et non coutristetur frater 
literas, eulogias, vel quzelibet munuscula accipere — cui forte directum fuerat 4; nt. non detur. occasio 
aut dare, siue praecepto abbatis. Quod si etiam ἃ diabolo 8. Qui autem aliter praesumpserit, disciplinae 
parentibus suis ei quidquam directum fuerit, non C regulari subjaceat. 

"presumat suscipere illud, nisi prius indicatum fuerit 


* Lyr. deest nec a parentibus. d AL, fucrit. 
b [iid., suscipere. 8. Al., maligno. 
c Al., care. 


COMMENTARIUS. 


Nullatenus liceat monacho nec a parentibus suis, nec. — lumhaui; in Regula Tarnatensi, c. 19; S. Isidori, 
a quoquam hom num, nec sibi inv cem literas, aut eu-— €. 22; 5. Fructuosi, c. 8, et S. Donati, cap. 53. 
lugius, vel quelibet munuscula. accipere, aut dare sine liujus instituti causa pr:ecipua fuit, ne divinis con- 
precepto abbatis sui.| Acute hic Bernardus Ca-sinensis: — templationibus mens devota ἃ Deo avocetur; vic 
S. Benedictus, inquit, «in liac. prohibitione tria ge- — enim lingua effari au! intellectus capere potest qu w- 
uera personarum, et tria genera nominat rerum — tis animum perturbationibus nimia et inordinata lii- 
person: sunt parentes, aut alii quilibet homines, — terarum scriptio exagitet. « Quantus tumultus est :n 
et eliam invicem fratres; res sunt. littere, eulo- — mente dictaut utn, verba sunt S. Bernardi (Epit. 89), 
gi», el munuscula, que 4. parentibus non. [:cet— ubi multitudo cbstrepit dictionum, ubi orationum va- 
suscipere, ne de affectu parcutui videatur. mo- — rietas et diversitas sensuum concurrit, uhi sepe 
nachus per munus aliquid retinere; ab a'iis etiam — respuitur quod occurrit, et requiritur quod excidit, 
hominibus non licet, quia nihil eum mundo commune ,. tibi quid. pulchrius secuudum litteram, quid conse- 
monachus habet ; sibi invicem eti; non. licet, quia D quentius justa sententiam, quid planius propter In- 
sinzularitatem amoris vel fcedus illciium demons — teliigentiam, quid utiliis ad conscientiam, quid. de- 
straret. » nique 599 c.i, vel post, vel aute, ponatur, inteniis- 

l'rino ergo S, Pater vetat litteras alisque liventia — sie. auenditur, multaque alia, quz a3 doctis in 
abba'is mitti aut. recipi; ique ex. veterum mena-— hujusmoti curiosius observantur! » Quantis animum 
ehorum disciplina, quam videre est apud Cassiani — pulsat motibus przteritoruim recordstio, charurum, 
lib. 1v, cap. 16; apud 5. Dasilium, hic à Smaragdo — propinquorum, et. relicte patrie. suavis memoria! 
citatum ; in Poenis incerti auctoris apud eundem ς΄. Hl.ec cum serio perpenderet. quidam imonaclius (Cas- 
εἰ ium; in Regula S... Augustini, cap. 9; S. Cisarii— sian, lib. v, cap. 92), et « ei post »nnos quindecim 
2d monachos, e. 15; ad virgines, e, 25. et in leva-— patris et. inatris, amicorumque multorum de provin-! 
pitulatone, c. 6; in BRegula S. Aureliani ad mona-— cia Ponti complures epistolae delat:e fuissent, acci- 
Cis, c. 6; ad virgines, c. à; ia Pueniteutiali S. Co-— piens graudem fasciculum liter:i mn, diuque apud 


ΤᾺ 


"S. P. BENEDICTI 


7 


minus habeat de his qn: przecepta sunt, "culpa omnis A abbate. fieri petiisset, nezav't S. poutifex. quia, in- 


atqne correctio ad prepositum convertetur. » 

Quod si etiam a paren'ibus suis ei quidquam directum 
fnerit, ete. ] lta feie Regula S. Aureliani, cap 5; Re- 
gula Tarnatensis, cap. 19, et S. Isidori. 


Et non constituetur frater, cui forte directum fucrat, 
41 non de ur occusio diabolo.] Scilicet. aus per tristi- 
tiam, aut per invidiam, aut per murmurium, ut lo- 
quitur Sumaragdus. 


Qui autem. aliler presumpserit, discipline regvlari 
subjaceat.| Ic verba referri possunt vel ad. pra:ce- 
dentem: periodum, et »on contristetur frater, etc., vel 
ad omnia qux hoc. contiuentur in capite. Prior-m 
Senteutiam sequitur Simaragdus ; posteriorem ITide- 
"πες Berus$dus Cassinensis, Iichardus de S. Au- 
gelo, 695 et Boherins in. utroque. commentario : 
« Ulud vero, 3nquit Hlildemarus, quod. dicit, regulari 
dicijlinee subjuceat, ad illa omnia. quie superius νὸς 
tuit r:spicit, id. eet si. tribuvrit, si acceperit, aut 


lites, aut euiogias, id est majora. munera, aut D 


w"unusch!'a, id est parva, aot wurimuraverit, vel 
coniris.atus fuerit, et reliqua, disciplius regulari sub- 
)^ e4L. » 

Quanti vero hoc Regulze Denedictin:e eaput. fece- 
yit 3. Gregorius, vel exinde patet, quod cum in illud 
percasset Catellus monachus, et eum postea Ui hbicus 
whbas priepositum monasterii. Lucusiani sub Boro 


grvuavemr 


5 


quit (Lib. 1x, epist. 42), « quod monachus won $i 


-3guovimus : ex parva enim eulogia quam F'onus mona 


clus accepit, partem petendo contentionem. facere 


-jn itinere minime timuit, quod ex quanta. amaritü- 


dine cordis descenderit, poterit tua dilectio scire, si 
ltegulam monachorum nosse voluisset. » Antiquio- 
'res etiam. monachi (Casasian. lib. 1v, cap. 16) seri- 
bentes aut. reeipientes absque permissione litteras, 


Congr: gatis in. synaxi (ratribus, prostratos iu terram 


veniam postulare jubebant, quandiu eulpaw abhas in- 
dulsis-et. Poeni incerti auctoris, apud S. Basilium, 
num, à, eos excommunicant; S. Colmnbanus in 
Paeenitentiali superpositione damnat ; S. Isidori tteyu- 
la, cap. 10, triduana excommunicaiione etiatu emen- 
dandes decernit. Deui que in. ms. codice 47 biblie- 
tiec. Cassinensis inter. c»sus priori reservatos ab 
annis lere trecen'is tertium exstat: « Quod nullus 
mittat littera: vel ambasciatam extra nionasterium, 
Rec ab al:quo ea iecipiat sine licentia. » 

"Quod si mittentes aut rvcipientes litteras. ita ple- 
'ctebant, quante. magis eulogias, aut alia quelibet 
munuscul :, qui quidem juxta Regulam Tarnatensis 
monasterii (Cap. 15) « pereyrinis et ignotis deputa- 
"buntur, aut eerte incendio cremabuntur. » Recipien- 
tes vero aut miKentes ad minus in. capitulo verberen- 
ur, ex lib. Inst, cap. gener. ordin. Cisterc., dist 
6, cap. 9. 


CAPUT LV. 


De vestiario et calciario ^ fratrum, 


Vestimenta fratribus seeundum !ocorum qualita- 
iem uli babitant, vel λόγι temperiem, deutur : 
quia in. frisidis region:bas amplius indigewr, in ca- 
l.dis vero minus. [Ὁ ergo consideratio penes abba- 
tein est. Nos tameu mediocribus locis sullicere cree 
d'nus monachis b, per singulos cucullam et tuni- 
cain : cueullam , in bieme G 39 villosam *, in astate 
puram, aut vetusiam ; et scapulare propter. opera : 
Aandumenta peduin, pedules et caligas. De quarum 
rerum oinnium colore aut giossitudine pon.causen- 
tor iui0nachi, sed quales inveniri possunt in .proviu- 
t.a ,ua degunt ἃ, aut quod. vilius comparari possit. 

Abbas autem de mensura. provideat. ut non siut 
auria ipsa vestimenta utentibus ea, sed mensurata. 
Accipientes nova, vetera semper reddant iu. priz- 
senti, reponenda in vestiario propter pauperes. Suf- 
Aicit euitm monacho duas tunicas et duas cucullas 
habere, propter i:octes, et propter lavare ipsas res : 
jam quod supra fuerit, superfluum est *, amputari 
deber. Et pedules, et quodcunque est vetus red- 
Alant , dum acci,iuut novum. Feinoralia li qui in via 


* Flor., De vestiario et calciatorio, Cas-in., Conc, 
eum ali s quibusdam, De vestiar.is et calciariis. 

b Al. deest monachis. 

€ Sabin., vellosum. 

4 AL, qua habitant. Al., ín qua habitant. 

* Cassin. dcest est. 


dirguntur de. vestiario accipiant; qu:& reverten'es ! 
lota ibi restituant. Et. cucullie. et tunicz siot. ali- 
quanto ἃ solito quas habent. modice me:iores : quas 
exeumn'es in via accipiant de vestiario, el reverteite 
tes restituant, 

Stramenta autem lectorum sufficiant, matta, s»- 
guui lena δ etcaptale, Qvie iamen lecta. frequen- 
ter ab abbate scrutanda sunt, propter opus peculiare, 
ne inveuiatur. [t δ᾽ cui inventum fuerit quoi ah ab- 
bate non accepit, gravissimae discipliue / suljacest. 
Et ut hc vitiun peculiare 5 radicitus amputetur, 
dentur 3b abbate oinnia qui &unt necessaria : id 
est, cuculla, tunica, pedules, caligze, bracile, cultel- 
lus ὃ, graphium, acus, imappula, tabulze, ut omnis 
auferatur necessitatis excusatio. À quo tamen ab- 
bale semper consideretur illa sententia Actuum apo- 
stolorum : quia dubaiur snjulis prout. cuique opus 
erat (Aci. n). Và. ergo et albas. consideret infirmita- 
tes indigeutium, non malam voluntatem. 2 iuviden- 
tium. In. ownibus tamen. judiciis suis Dei retribulie- 


D nein cogilcL. 


f Oxon., Flor. et quidam mss., qui revertentes. 

€ Os0u., lina. 

b Conc., Hiid., Flor., Sabin., Dunst., Guide, 
edit. Paris., peculiaris. 

i AL, cultellum. 

J Oxon., mala voluntate. 


COMMENTARIUS. 


97 Vestimenta fratribus secundum locorum quali- 
*aiei vel. «erum. temperiem dentur, etc. | Quod S. P. 
Stenedictus liic ait sccundum locorum qualitatem, juxta 
ΜΠ να 4 duobus modis intelligitur. Uno modo 
φησ qualitatem locorum, juxta quod potest in 


illo loco, ubi habitant, sbb«s vestimenta invenire, 


. Altero modo intelligitur secundum qualitatem loci, et 


aeruin temperiem. quod unum significat, ac si dice- 
ret seeundum locorum qualitates, δὲ exponende 
quid sit locorum qualitas — subjunji:, idest aerum 


TiS 


cucullati, talari scilicet vestimento undique clauso, 
nec admeduim . sinuoso, manicis non amplis, » quim 
in archivo Cassinensi asservari asserit Angelus de 
Nuce in notis ad epist. Theodemari ad Carolum 
Magnum. Sed et Bernardus Cassinensis hunc in locuin 
ita scribit: « Cucullam dicit Petrus Diaconus esse 
eappam, propter diminutionem a casula; cujus est 
diminutivum. cuculla. Paulus vero Diaconus quod 
cucul'a tunica est de laua. In hoc. vero Cassineusi 
monte cuculilam appellainus habitum eum esputio ex 
omni parte clausum, longisque manicis 70) Ὁ mani- 
catum ; quod dictum Cis:ercienses sequumur. in vo- 
cabulo et figura. » Dernardo concinit Nicolaus de 
Fractura, ex quorum testimonio elicitur, a tempore 
Desiderii amplia:as fuisse Cassineusium cucullaruimn 
Inanicas. Ad Cistercienses vero, de quibus hic Üer- 
nardus, qued spectat, vide Juliani Varnerii lihrum 
quem Gallice de »ntiqua Regulze Denedictinz. praii 
composuit, cap, 29. At vero, j»xta Doherium, « cu- 
culla est habitus longus et «mplus, sed manicas non 
habens; flocus. autem, de quo non habetur in Re- 
gula, neque iu jure antiquo, est. liabitus longas ha- 
hens manicas. » Aliquod hic discrimen assignat 
Bolierius. inter. cucullam et frocum, quem nonuulli 
cum ea confundunt. ἰδ discrimen agnovit. etiam 
Bernardus Cassineusis infra citandu:, dum scribit 
Cluniscenses et Ultiramontanos monachos scapulare 
appellare cucullara, et desuper manicatom vesteui 
*ine caputio gerere, quam frocum vulgariter dicunt, 
flanc differentiam. confirmat et. explicat. scriptor 
Apologix llenrici IV imperatoris : ita. enim h.bet : 
« Cuculla dicitur vestis cucullata pro ter eucullum, 
qui est. capitis operimentum..... Igitur. cucula est 
tunica talaris, et cucullata, atque monicata, habens 
speciem crucis per quatuor partes extenso, ut 
eum qui mundo cruvilixus est, lic quadr.ga ex 
onmi parte concludat. » Et post. multa : « Sed 
quia otiositas inimica est animze, ideo propter opera 
t:ntum constituit S. Benedictus alteram cucullam, 
quis d:citur scapulare, co quod ejusmodi vestis 
apa sit caju£ tantum et scapulss Legere. » Itaque 
iste auctor duas disiinguit cucullas : unam  par- 
vam, qua, ut infra scribit, ad renes tantum deflueret, 
quam seapulare S. Benedictus appellat, et sumnplici- 
ter cucullain nuncupabant Cluniacenses, aliique Ultra. 
montani monachi, vocantque liactenus Clunaceuses ; 
aleram msjorem, qua totum corpus ambiret, ma- 
nicas el. caputium liabentiem , quam illi flocuia sive 
irociim vocabant, qualein supra descripsimus, cum 
hoe tamen. discrimine, quod frocus Cluniacensium 
caputio careret, major aulem cuculla minime. 
Utramque vestem S. legislator concessit, el quidem 
cum capulio; unam ad laborem, alteram extra opera; 
unde coirigendus est Doherius, duin sciibit de froco 
in lKegula niliil. contineri, cum frocus, si ei capu- 
tium assuatur, et cuculla major non differant. llane 
S, Bened.ctus in hieme villosam, in zsstate puram 
esse voluit : Cluniaceuses tamen, ut scribit Nicolaus 
de Fraciura, tam in zsta e quam in hieme villosam 
delerebant, Villosam autem, secundum Bernaidum 
Cassinensem, « iotelligunt quidam, quod de pasno 
debeat lieri villoso, id est quod vellus ovis sit ad 
miui-trandum calorem. Alii vero dicunt, cuc.lle 
pellem ovinam cum suo vellere jungi debere; «ed 
ualiscunque sit cueulla , cuin. vellere debet esse 
it. frigus propellat. » Et revera pelliciis usos luisse 
Mim monachos et moniales infinitis posset exernplis 
demonstrari. lis certe «usa. est seculo. γι! S. Au- 
&irudis Laudunens:s abbauss:, ex ejus Vita, n. 24, 
src. Hn DBeued. Sed de cuculla saus, nunc de tu- 
ica. 
. Tunica, quam alio nomine co'obium appellabant, 
vesiis erat linea, 70} perparvas adeo mavicas ha- 
hens, ut cubitos non excederen!, unde vestis sine 
"anicis vulgo. nuncupatur; de qua Cassianus scri- 
bcus de mouochi babitu (Lib. 1, cap. 5), « cu'obiis. 


S. P. DENEDICTI 
ptionem confirmat antiqua imago « Desiderii abbatis A iuquit, lineis induti, qve vix ad cubitorum 


C 


716 
ima 
pertingunt, nudas de reliquo circumferunt manus. » 
Lt certe. assutas olim non. fuisse tunicis monacho- 
rom manicas colligi posse videtur ex lib. 1 Mir. S. 
Dertini, cap. 2; ex Vita S. Austreberize abbatisss, 
n. 1), pateique ex Vita S. Gutlilaci, n. 26, szc. m 
Benedictino. Cujus rei rationem banc reddit. Eva- 
grius (Tom. IV Monum. Eccles. Grece) : « Quod au- 
tem nudas babeut nanus, indicat viram absque hy- 
pocrisà et sim«latione; inanis enim gloria virtutes 
obtegere et obumbrare valet, 40: laudem semper 
àb homiuibus captat, (idemque expellit. » 

Tunicas ex lino gestasse testatur Cas-ianus; δὰ 
ex Hildemaro « tonica de lana intelligenda est esse ; 
nar potest esse el linea tenica, et serica, sed in hoc 
loso videtur intelligere de lana tenicam esse debere.» 
Maàg ster hebdoinadariis coquinam intrantibus tunicas 
ex $31CCo, cucullas ex segestri fieri mandat in Regul 
cap. 81. 

"Tunicis assuebaut caputia nostri Fuldenses, ut ex 
flrowero notat Haeftenus ( Lib. v, tract. 5, disq. 1); 
scd et Cistercieuses, ut ex lib. Usuum, cap. 70, ma- 
nifcstum est : testaturque Julianus Varnerius vidisse 
se 2uno 1612 in. monasierio Clarev«llensi tunicam 
assututmn habentem caputium quadratum, manicas ad 
brachii longitudinem, et ita latas ut duo pugna ca- 
pere possent, quam ad instar tunice. S. Bernardi 
factam esse asserebant. [n statutis quoque Lanfranci 
priscribitur, ut novitius capitio assuto tunice indua- 
tur. Et tamen S. llildegardis tunicam describit [2- 
neam, « et aliquantulum) cuculla constrictioreimn, sed 
circa crura aliquantulum largiorem , et ad pedes ten- 
dentem, brachialiis nec multum amplis, nec mul:um 
constriclis , ad manus tendeutibus ; uio autem gy- 
rene in utroque latere sub ascella deorsum descen- 
dente, qux» desuper caputio carebat. » Et Dernardus 
Cassiuensis, « tunicam vero , iuquit , appellamus il- 
lam quam sub cuculla portamus, corpus nostrum 
utriuque tegentem, sed capiiio carentem, cum ma- 
nicis mediocriter et mensurate longis. » Siini!iter et 
Boherius : « tunica est vestis quai subtus habitum 
portamus, corpus utrinque tegens, sed capuiio ca- 
rens, sed manicis mediocriter mensuratis et longis. 
lloc apud nos cotardia vocatur, quie rotunda euam 
esse debet per circuitum, et non $cissa, nec lonyzitu. 
diue nimia, aut brevitate notanda, largas etiam habet 
manicas usque ad pugnum protensas, non Consuli- 
lias. » 

Seapulare, quod et analabus, vestis est mosiastica, 
quam nobis sul crucis similitudinem repr.csentant 
veteres, ut videre est apud Evagrium in tom. LII Mo- 
num. Eccles. Graece , pag. 69, pro*atque Menarius 
in notis ad Concord. Regul., cap. 62, ὃ 1, eo quod 
9nle et retro penderet, et ad humeros (latius esset, 
unde et de scapulari locum illum ex Vita S. Guillelmi 
ducis et mon «chi Gellonensis intelligit (Sac. tv Den., 
part. 1) : « Veste apostolica instar crucis induiLur, » 
approbante etiam nostro Mabillonio, De liac veste 
iia scribit [lildemarus : « Scapula:ie. dicuur. illud 
unde Gr:eci 709. schema vocant, cum quibus copita 
tegunt , et ciusuut illa sibi , ad cujus similitudinem 
videtur esse illud vestimentum quod melotam voca- 
mus. » Et Bernardus Cassineusis : « l'uto scapulare 
dictuin a scapulis, eo quod scapulas tegat; et usque 
bod.e tam Cassinenses quam Cistercienses habitum 
caputiatum a scapulis ex utraque parte dependentem 
scapulare appellant. Sed Cassinenses idem $capu are 
Sub brachiis cirea medium corporis, quasi ad locum 
ciuguli eutum quasi ad mensuram medii palmi de 
cousuetgdine claudunt, quod scapulare quaudo ope- 
rantur ne opus impediat desuper cingunt, sine que 
etiam scapulari , vel sine cuculla inanicata non se 
Sacris vestibus ad explenda divina oflicia iudueie 
debeut. Hiud insuper scapalare benedicitur ab ab- 
bate, quando monachus prolitetur. Auamean Clunia- 
censes et Ultramonani monachi scapulare illud cu- 
εὐ ai appellant, et desupor vestem mauicataint sine 


719 


S. P. BENEDICTI 


753 


3 callo pedurmn, vel quasi a colligando, quia ligantur A ca!ceatis nudisque pedibus» dicitur. ldem de Sitrien- 


dure, » Bolerius in. primo commentario, relata 
Wernardi et Smarag i sententia, addit : « Ego credo 
enm Ca!o quod pediules, lis, dicitur a pes, et est pars 
caligarum qua: pedem capit, licet largius forsan hoc 
magister. hic inteileverit, ut supra dicitur. Et scias 
quod S Ccis de coriu commodius utimur ; et hi non 
ligantur, sed calig&, sed tantum mittuntur , quod 
Teuto»ia, et nos botas dicimus. » Antiqua versio 
Gallica tms. hxec duo vocabula pedules et caligas ita 
reddit : Chaussons et hautz soulles; versio Joannis 
de Précis, soulets chaucons ; versio Theobaldi Ar- 
taldi , les ehaüces et les chingons de drap, et les sou- 
Tiers de cuir ; versio Guidonis , drs souliers, ou des 
chaussons, οἱ des chausses; v rsio receutior, des bas 
el des souillers. Meuardus uoster. pedales dicit. esse 
fascias ; et revera fasciis usos esse v teres patet ex 

Q5 Ainoino in lib. n de Mir. S. Beuedieti , num. 

: Fasc.olis à tibiis resolutis ad bius pontis tabulas 
se alligavit. Caligas vero calceameutum ex pellibus , 
quod ad medisin suram surgebat, multisque ligulis 
seu corrigiis constringebitar. Haeftenus pedules in- 
terpretatur ndones, sive laneos soccos, Gallice des 
chaussons. Caligas vero san-alia , sive soleas simpli- 
ces sine sdperiori corio, sed multis corrigiis lgatas, 
fere ad instar sandaliorumn , qua hodie ierunt Pa- 
tres capucini. Sed tamen sancta Radegundis (Sec. 1 
len ) de caliga sua sibi duas («cit manica» , ut. scri- 
bur in lib. i e ejus Viia, num. 8, quod coriaceis 
eandaliis parum convenit. In hac tanta varietate ali- 
quid certo delinire diflicile est. De pedulibus apud 
antiquiores monachos nihil quod sciam reperi : ca- 
ligis vero ad propellendum in hieme frigus, et in 
estate cum  meridiani :e-tus fervor exigeret, ute- 
bantur. Existimaret aliquis S. Denedictum a:state ca- 
ligas indul-i-se, quibus hieme pedules addiderit, 
quitquid tindem indumenta ila. pedum | exstiterint. 
ha SN. lsidorus, qui utruinque , pedules ct caligas 
eoncedit , « pedules, inquit (Cap. 451, utentur in mo- 


sibus monachis scribit Peirus. Damiaui in Visa S. 
Romualdi, cap. 64. Denique primos Molismense« 
906 (raues civitatem Trecas nudis pedibus aliquando 
Ingressos esse constat ex Vita S. Roberti, num. ὃ 
(Bolland., 29 Aprilis). 

Hactenus de vestibus a S. Benedicto concessis ; 
nuuc quas alii monachorum Patres suis indulserinmt 
gestaverintque rescire forte an optabit aliquis. ltem 
ex antiquis eorum regulis et factis illustrare juvat. 
Atque ut a S. Pachoimio, qui primus cenobitarum 
Pater exstitit, ducamus exordium, in ltegula sua, 

rout est iu codice ltezularum excusa, sic Joquitur 

Art. 81) : « Excepis his qui 3 Patre menaseri 
per domorum prap:sitos dividentur, id e.t arma- 
lura sua , levitouariis duobus, et uno attriio ex usu, 
sabano longi»re, qued colo liumerisque circu «dat 
pellicula, qux peudet ex latere, gallicis et cucillis 
duobus, zona et bacello ; prater lizc. quidquid in- 
veneris absque contradictione au'eres.» Eadem fere 
habet Or-iesii abbatis ejusque discipuli doctrina 
(Num. 92) : « Sufficit nobis labere quod homini sa» 
tis est, duo levitonaria, et aliom attriuum, et pal- 
liolum lineum , duos cucullos, zonam line»m , gal- 
licas, pellem et virgam. » Quales essent Basiliano« 
rum vestes discimus ex Vita S. Philareii szeculo xi a 
Nilo monacho coztaneo scripta, num. 21 (Boliund., 6 
Aprilis) , ubi agens de illius ad liabiuum monasticum 
receptione, has recenset vestes : Sricarium, id est 
tunicam ; pallium, quod supra cervices el scopulas 
esl ; cucullium, quod capiti. imponinus ; crucem in 
[ronte gestandam , el cingulum cum sua fibula. luter 
AEgyptiorum monachorum vestes Evagrius Sithen- 
.sis monachus in epistola a4 Anatolium ( Tom. lil 
Mon. Eccles. Grac. ) has nommat : Cucullum , aua 
labum, melotem, zonam, et baculum. Alias addit 
Cassianus eo in libro quem de ΠΑ ἢ menacli con- 
scripsit, ubi has eorum vestes earumque symbola 
explicat , scilicet cucullum , colobium , rebraehi.ato- 


nasterio, quandiu hiemis ccegerit violentia, sive dum C ria, malortes, melotem et pellem caprinam, cin- 


fratres gradiuntur in (tinere, vel proficiscuntur ad ur- 
bem.» Et S. Fruciuosus (Cap. 4) : « In. ipsis quoque 
calceariis hoc utendum est, ut lieime peJutes cal- 
ceent qui voluerint, a die calendarum Novewbrium 
usque ad calendas Maias. lveliquis &stivis mereibus 
caligarum tantum so'atiis uiuniendi sunt. » Magister 
tameu in fegula sua de calceamentis hiec nabet 
( Cap. 81) : « Oportet fratres caligas habere ferratas 
triclinas, non ad lusum , sed ad usuin , quas debent 
teinpore hiemis uti ; «statis tempore unctas rep.ui. 
Et caligzas omues oportet habere clavatas, tam iu 
monasterio quam in via, ut et diu repositz caligs 
con-erventur, et pes (r.tris in caliga refrigeretur. 
Ad nocturnos vero ligneos culpus (Sfc) utantur, ne in- 
«quiaatus pedibus ad suum reverieutes stratcin, lecio- 
το ἢ} sagos non inquinent. In hieme vero ad nocturnos 
pedu:ibus ntantur pelliceis prop er frigus pedum.» 
Quod de clavatis caligis hic dici:ur confirmari potest 
ex eo quod S. Gregorius papa de S. Equitio abbate 
scribit (Lib. 1 Díal., cap. 4) : Clavatis calceatus caligis 
erat. S. Eugendus abbas Jureusis ({π ejus Vita, num. 
6, scc. 1 Bened.), babebat «caiceamnenta foriia rustica- 
'que in modum priscorum Patrum, constrictus ocreis 
crura, fasciolisque plantas. » Au vero per ocreas cali- 
gas, per fasciolas pedule: inrellexerit ? At decessor 
«jus S. Lupicinus (Bolland., 21 Mart.) « calceamento 
ium tantummodo usus est, cuui pro aliquibus forsi- 
1a) ad comitatum intercessurus ingressus est. [n 
monasterio vero etsi jrolixius egressus est ad cul- 
turain , lignea tantum 801. 40. vulgo $0:cos mo- 
:masteria. vocitant. Gallicana , continuato. potitus est 
' usu. » Non defuere etiam tam ex antiquis quam ex 
recentior.bus monacliis qui nudis ambularent pedi- 
bus. De S. Antonio id colligere licet ex ejus Vita, 
cap. 25. S. Fructuosus, teste Valerio in ejus Vita, 
num. 3 ( Sec. n Ben. ) , « Nudus vestigiis penetrabat 
lv. a nemorosa. » Et inlra, nuin. 11, « vili habitu e- 


gulum e: caligas. 

Abbas Pateruuthius adolescentem ad se conver- 
sionis gata accedentem «lebitene indutum , cuculla 
capiti cireuuposita, ac melote ad humeros, cinctum- 
que linteo ad monachale institutum , exerci/iumque 
prowovit, » ut videre est iu. Egypt. monach. His- 
toria ( Tom. Ill Mon. Eccles. Grece ). In Regula S. 
Isidori hzc lego ( Cap. 45, : « Ternis tunicis, et bi- 
his palliis, singulisque Cucullis con!enii erunt servi 
"Christi, quibus supra adjic;etur melotes pellicea. 
mappula , wanicze quoque, pedules et cat!igae. » tn 
Regula vero S. F'ructuosi (Cap. 4) : «Vestimenta non 
multa nec superflua sint, duabus tantum cucullis , 
villata et simplici, et uno palliolo, ternisque tuni- 
cis, et siamineis duabus cujusque necessitatis que- 
rimonia sufficieuda est. In ipsis quoque calceis boe 
utendum est , ut hieme pedules calceent, qui volue- 
rint, a die colendarum Novembrium usque ad ca- 
lendas Maias : reliquis :e:tivis mensibus caligarum 
tantum solatiis munieudi sunt. Femoralium usus 
cuiquam est permittendus , maxime his qui ministe- 
'io implicantur altaris. » Denique in R«gula Magistri 
(Cap. 81) : « Habere debent f;aires in. hieme paratu- 
ram grossau , quotidiauam , s:amineam , et tunicam 


aliamnociurmnam, quam post nocturnos puduclent (Sic); 


quia in d:e diversis occupantur laboribus. Habeant 
'eÁn'm iu uieme et pallium 77 stamineum , braccas 
laueas , et fasciolas aut pedules. ln zestate vero 


"abeant paraturam linostimam, non satis grossam 
propter laborem et sudorem ; et habeant pallios, 


linostimos subiiles non satis proptér stus sudoris, 
et braces lineas. Fasciolas liueas vero. uti Dei ho- 
mines prohibemus, ut aliquid distet a clerico mona- 
chus. Et habeant singulas paraturas linostimas snb- 
tiliores, quas diebus festis solum in processionibus 
ntantur, Et in ;estate habeant singula m unariola 
liuea propter sudores , et siugula facitergia per de- 


183 


S. P. BENEDICTI |. 188 


4) : « Cutis, inquit, ipse corporis, et vestis tua re- A 52, unde et S. Joanses Chrysostomus in. homilia 70 


ligiasa te ad luctum excitet ; omnes quippe qni funera 
lugent, pullati incedunt. » 

Tandem lrichardus a S. Angelo, « credo, infit, 
quod hac de causa fuerit electus color niger, quia tur- 
pior et vilior est aliis coloribus, sicut patet per rei 
evidentiam, vel ut seinper recordaremur turpitudinis 
diaboli, qui dicitur 6556 hujus coloris, quaimnvis ali- 
quando in lucis angelum s« trausformet. » 

AUamen non obstantibus hisce rationibus pro albo 
colore stat Mabil onius noster in pr:efatio»e ad sxc. v 
Beued., ubi sic discurrit (Pag. 40) : « Tria sunt 
)ustitulà nostri vestimenta propria, tunica, cuculla, 
scapu;are. Tunica ad talos defluit, aibi passim coloris 
ante annos 0 bingentos, ut in variüs ftabani aliorum- 
que iconibus observavimus, atque eiiam in ftituali 
Anianensi. Et ratio sane id postulabat, quaudequi- 
dem Lunicam, qu: cuti adliaerebat (nam lane: inte- 
rule priter Regulae auctoritatem postea. coucess;e 
sunt), cum sapius lavari ad imun.linam exiger-t, p tius 


ex lana candida. quau ex nigra lieri congruum 723 0 D 


erat. Scapulare ita diclum, quo 1 *ca,u128. pricipue 
legat et caput, ad. laborem 40] corpore exerceiur, a 
Fanctis-imo lezislatore concessum est. Cuculla summa 
vestis. est, cuim O»erimen:o capitis, undique corpus 
et brachia obvolvit. Utraque nigri semper coloris 
luit; unde Monachi Nigri appellati ; Cistercieuses 
vero Albi, quod cuc«llam cand;di coloris nigra * per- 
tuleríut. » Verum etiam. cuculiam albi fuisse coloris 
μονα id quod de S. Junizno, qui eodein cum S. 
Mauro vivebat tempore, scribit. Wifinus Boe'ius in 
ejus Vita, n. 7 (Sec. 1 Ben.) : « Vestis ejus ciliciua 
«de caprarum pilis, quie in modum «arae, quam 
Junc cappaim vocamus, perseverat usque hodie apud 
n^$, quie ita ill:es«a perseverat, ut nihil vetu-tatis re- 
doleat, cand.do colore perfusa. » Sed ei S. Maurum 
Jacobo abbati Cormaricensis monasterii candidissimum 
monuchi praeferens habitum apparui-se scribebat anno 
809 (Sgc. 1v, part. 11) Odo Glannaloliensis abbas iu 
Iistoria transtaiionis 3, Mauri, n. 9, et Ausegisus (In 
ejus Vita, s&c. iw Ben., part. 1) in Constitutione de 
victu et vestitu monachorum Fontanellensium as-ignat 
« ad saecos 19 comp»randum griseos sicciscos unde 
capp:e fiant. » Porro cappa nomise intelligi. cucullam 
constat ex dicis ; griseumque colorem magis ad aibum 
quam ad nigrum accedere omnibus notuin est. Erant 
ergo etiam cueulle alb, saltem aliquibus io mona- 
»teriis, nam de « mnibus quis id asserat ?* Alioqui Ma- 
D» lonii sententiam confirinat id quod ipse alibi scribit, 
vidisse se in Vaticana bibliotheca codicem unum (Iter 
P tal., pag. 122), « iu quo Gregorii et. Victoris ΠῚ de 
b. Benedicto Dialogi, et quidquid ad S. Patrein per- 
tinet, continetur, cum variis inonachorun atque ab- 
batum figuris, in quibus cuculia atra, toga alba de- 
piogituur. ν £t jn. Barberina. autographuim Chronici 
SS. Viuceniii de Vu turno (Kbid., p. 155), in quo varix 
depinguntur flgurze, in. his « Monachus cum tunica 
2lba, et subatro scapulari quod tribus redimiculis «d 
utrumque latus «strictum est. » Exstat etiam iu co- 
“166 biuliothecz? Cassinensis, n. 270, aute initium li- 
tau.aruim S. Gregorii pro peste, iinago monacni de- 
Iuncti, cujus tunica albi, parva cuculla seu scapulare 
violacei subobscuri coloris cernitur. 

Et certe antiquiorum monacboru.n vestes albi pas- 
siut fuisse coloris. infiuitis pos-et testimoniis demon- 
sirari. Talem fuisse S. Autouii habitum probat Bjol- 
lan!us in prz:vio commentario ad ejus Vitam, ἢ 15 
(Bolland.,17 Januar.), patetque ex ejus Viize cap. 25, 
ubi candente p: ciuctus veste suo judicem aspectu pro- 
vocasse dicitur. ln Heguia etiam S. Pacbornio ab an- 
gelo tradita, prout. exstal iu ejus Vua, ei spud Pal- 
ladiuim in J:ausiaca, cap. 58, prescribitur « ut habeat 
singuli melotem, id est caprinain pellei, confectain 
ulbam, sine qua neque coimiedant, neque doriniaut, » 
S. Apollonii discipuli , numero quingenti, (e.a veste 
randid iti erant, teste Palladio in eadem Lau-iaca, cap. 


in. Mattlieum de monachis loquens : « Cur, inqnit, 
ad il!os angelos non gradieinur? cuc non candidas vestes 
Siiiainus, etc.? 3 S, l'atricius etjam io Hilrernia ca- 


€ulla candida ainiciebalur, ut refert Jocelinus in ejus 


Vita, cap. 485. Mackalleepiscopus, uti auctór est Co- 
gitosus 4211 in Vita S. "τρί virg., num 5 (Apud 
DBoll., 1 Fevruar.), « pallium aí6um et vestem candidam 
super ipsius veucrabile caput imposuit, » Denique in 
Vita S. Columbz abbatis Hiiensis ἃ Cummeneo Albo 
script :, num. 26 (Sec. 1 Ben.), hxc lego : « Candidum 
tunicam DB. vini, qua in hora exitus sui indutus erat, 


Ἧι acre. levaverunt, » Jam. vero si antiquas vezulas 


cousulamus, pr;eter l'achomianam, quaiuwi i do ci- 
tavimus, lhegula S. Ciesarii ad virgines ita habet (Cap, 
40) : « Omnia indumenta simplici tantum et henesio 


colore habeant, nunquam nigra, non lucida, sed tan- 


tim laia, vel [actina iu monast rio per i .dustri.m 
pr.eposit:e, vel sollicitudinem lanipend;z fiant. » Ke- 
gula S. Aureliani itein ad virgines (Cup. 32): « Vesti- 
wen a alio colore nou itiduaus, nisi laia et [2ctina. » 
tegula. S. Donati (Cap. 65) : « Moneo special;us ut 
vestimenta lucida, vel cum purpura, vel bebrina nua- 
quam in απ habeats, uisi tautum laia et /actina. » 
Tandem ftegula Taruatensis (Cap. 19) : « Ves'es tam 
siuiplici erunt et nativo colore procurand:;p, te dis- 
parilitas vestiutu. nutriat arrogantie vibum. » l"orro 
nativus ovium color est. communver albus. Εχ his 
einnibas paiet quaai iiimerio olim Cistercienses u - 
vi atis in: repati fuerint, quod vestem caud.dam »tra 
prietu'erint , cum potius l»udand; fuissent , quod in 
vestium colure, 5 cut :n aliis multis, ad priwitivum 
fomiem recurreriut. Cac.didum cotorem cum Cister- 
cieunsibus di ferunt Camalduleuses, Cartliusiense-, Coe- 


' lestiui, et Olivetani, quamvis Cuetestini nigro utantur 


Scapulari. et cucullo. Etveinite eiiam Foutis Avellapi 
albis induti erant vestibus, cum pallio czrulei coloris. 
Tironeusibus wouachis habitum grisei coloris fuisse 
leziwus. in Monastico Auglicano, pag. 704, et in lti- 
nere ltalico Mabillonii, pag. 197, unde et de his it1 


C soibit Gaufredus in Vita Bernardi abbatis Tirorensis, 


num, 71 ( Apud Boll., April. ) : « Habitum quidem 
monachi habentes, scd vilem, incultum, villosum, ἃ 
ceterorum habitu monachorum valde dissimilem, 
ovibus ipsis a quibus suinptus fuerat. valde cousimi- 
lein. » lu statutis eiiam Gauderici ab»atis Reomaensis 
circa annum 1230 decernitur quelibet anuo singulis 
tradi cucullam et. froccum de panno rosseto. Dewuique 
scribit Anton us Yepezius primarium su:e eougrega- 
tionis habituin. castaneum sive cervinum fuisse. Ad 
νι Διί αν antea! omuem in hab:tu diver itatein, Cle- 
mens V iu coucilio Viennensi. δὲν}. « ut superior 
vestis ipsorum habitui p: oxima nigri, bruui, «ut albi 
coloris exisia!. » At quid pluribus disputare de colore 
vestium, cum de eo monacbos causari vetucrit S. P. 
Beuedictus ^ « Noli, inquiebat Petrus Venerabilis (Lib. 
IV, epist. 17), oro te, frater, δ: ovis Christi esse cupis, 
vario de vellere causari, quia nullum de ovili suo 
pastor ille projicit, nisi quem non coloris varielas, 


p sed lidei vel cnaritaiis lzesio ab ovium suarum grege 


secernit : non, inquam, secernit quemquaim ab ovili 
suo propter colorein, qui de tau semotis regionibus 
de Gun. diversis regionibus in uuo fidei Christian 
ovili Judaum congiegavit pariter et. gentilem. » EA 
alier Petrus, Bleseusis scilieet ( Epist. 97) : « Sive iu 
alia, sive iu pulla veste in omni professione et ordine, 
iu ouni gente quicuique operatur voluntatem Domini 
acceptus 719 est illi : inter album et nigrum babi- 
tum non disuoguit ille, apud quem non est distinctio 
Judizi et Grzci. Attendu Do«.inus mentem, nou ve- 
Sci ; ruerita, uon colorew. Iu inounte Cassino schema 
monasticum. quo B. Benedictus usus est, usque hodie, 
8iCUL dicitur, perseverat. Qui- aude«t tanti Patris lia- 
bitum blasphemare iui filiis? Nau si delibaiio sanc, 
et inassa : si radix sancia, et rami. S;.ve cum N.za- 
reis candidior nive sit aliqui- ; sive cuim B. Job super. 


* Nun video ad quid vox nigra referri p»sset : redundare videtur. Epi. 


?81 


pollicem in. latitudine quando bene est tracta. Cul- 
te!lum i»ter manubrium et ferrum dimidii pedis et 
digitorum trium : vagina aliquid plus cum c^petllo: 
corrigia, in qua pendet, absque circumligatione de- 
vendenie, debet esse dimidii pedis. Calceus debet 
habere unum pedem , et in fronte tres digitos, orlatus 
jn circuitu. Corrigia vero tam longa, ut ter valeat 
pedem circuire. Pedules similiter longi, et in recto 
fisi. Nocturnales similiter longi , et minime fixi, 
sed clausi. » 

Accipientes nova vetera semper reddant reponenda 
in vestiario propter pauperes.] Erat ergo in monasterio 
vestiarium, seu locus, in quo sub diligentis alicujus 
fratris custodia vestes 3sservabantur; de quo in Re- 
gula S. Augustini (Cap. 10) : « Vestes vestras in uno 
loco habete, sub una custode, vel duabus, vel quot 
sufficere potueriut, ad eas excutiendas, ne a tinea 
Izdantur, et sicut 7215 pascimini ex uno :ellario, 
sic induamini ex uno vestiario.» S. Isidorus vestiarii 
custodem constituit eum, quem et sacrarii. Ejus of- 
ficium ex Farfensis monasterii Consuetudinibus supra 
descripsimus ad caput 59. Precipuum ejus munus 
erat, necessaria singulis indumenta ministrare; in 
quibus distribuendis nou exspectabat ut usu et contri- 
tione omnino essent consumpta , sed certis stalis tem- 
poribus sua singulis prehebat. In Croylandensi mo- 
nasterio Egelricus, qui obiit anno 992, « induit 
omni anno totum conventu cum secta sua de tunicis, 
omni altero anno de cucullís, et omni tertio anno 
de froccis, » ut auctor est lngulfus in sua Croylan- 
densi His:oria. De Cluniacensibus audiendus est 
Udalricus (Lib. nm, cap. 11): « Cuilibet autem fratri 
unoquoque datur anno froccus novus et nova cueulla, 
ita ut ambo habeat parata et consuta ante Nativita- 
tem Domiui. Novum pelliceum secundo datur anno, 
et in festivitate S. Michaelis: interim dum conven- 
115 fuerit in refectorio ad prandium ponitur in ejus 
lectum, Iterum in festivitate S. Martini pedules. De 
c«lceamentis alio loco dixi quomodo dantur in Coena 
Domini. De stamineis et femoralibus, vel si qu:e 
sunt alie hujusmodi, nihil aliud est constitutum, 
quam quod cum fuerint inveterata, nec magis profi- 
cua, elg ablutis, et per ipsos fratres ad cameram 
redditis, alia sunt tribuenda. » De calceamentorum 
distributione in Cana Domini, qua die etiam ex mss. 
Germauiz: Consuetudinibus, « omnia vestiinenta quz 
tinc necessitatem patientibus danda sunt » ministrari 
debent, diximus in lib. i11 de Antiquis monachorum 
litibus. Divionenses S. Benigni Consuetudines de 
vestium distributione ita habent (Cap. 43) : « Novum 
pellicium tertio da ur auno, et in festivitate S. Mi- 
chaelis, dum conventus fuerit in refectorio ad pran- 
dium, ponitur in ejus lecto. Calciaments in Coma 
Domini. In festivitate S. Martini per singulos annos 
pedules. De froccis et cucullis, stamineis et femo- 
ràlibus, vel si qua sunt alia hujustpodi, non est 
aliud constitutum, nisiut, cum fuerint inveterata, nec 
magis u-ui congrua, eis eamerario redditis, prius 
tainen stamineis et femoralibus ablutis , alia tribuan- 
tir, et ipsa eleemosynario pauperibus distribuenda 
tradantur. » Alexander papa confirmans statu!a facta 
35 Hugone cardinali tituli S. Sabin:ze preshy:ero pro 
reformatione coenobii Athanacensis, in primis dat 
cucullas et frocos et sotulares quantum expedit, an- 
nuatim singulis tres stamineas et tres brachas in ca- 
pite jejunii. ltem duo paria ecaligarum, unum par 
grossum in festo S. Luca, et in Coena Domini aliud 
de cordato, ]tem in festo S. Lue: uno anno tunicam 
et alio pelliciam. et de triennio iu triennium noctur- 
nales, In. Constitutione. etiam. Benedicti. pape ΔΗ 
le-ernitur (Cap. 17) , ut « ubi alius certus terminus 
euper hoc non fuerit ordinatus , singulis annis, prima 
videlicet die men-is Octobris, vestiaria praebeantur. » 
Et in Constitutionibas Ceelesünorum (Cap. 10, ὃ 5): 
« Quod uno eodemque tempore de supradictis ve- 
sibus singuli monachi provideantur de trienviu in 
Wicnrium modo iníra scripte. Anno. primo triennii 


S. P. BENEDICTI 
A süperiores monasteriorum providere 71 teneant 


1o 


eis de tnnica, scapulari etcaputio, eecundum modum 
ut supra. Secundo auno de trihus iterulis laneis, 
scapulari cum caputio, prout supra. Tertio anno pro- 
videatur de tunica , «capulari cum caputio et cuculla, 
prout supra. Przdicia vero omuia, uno et eodem 
teinpore cousignentur, scilicet in festo Resurrectionis 
Domini nostri Jesu Christi integra, et absque mora et 
dilatione 2!iqua. Provideantur eisdem annuatim ín 
festo scilicet omnium Sanctorum femoralinm, caliga- 
garum et crepidarum. De calceis vero provideawr 
eis secund;m  ue-essititem οἱ indigentiam. Oblatis 
autem professis provideatur primo anno de tuiea, 
scapulari et bireto. Anno secundo de tribus interulis, 
scapulari et bireto. Anno tertio de tunica, scapulari, 
biret » et pallio, tempore quo supra. Providcatur si- 
militer eis aunuatim in festo Omnium Sanctorum de 
femoralibus et caligis. De calceis vero secundum eo- 
rum indigeutiam. » 

At magis placuit Aquisgranensi concilio (Can. 55), 
ut, nulla temporis habita ratione, « quoties exposcit 
necessitas, vestimenta, οἱ calciauenta, et omnia 
necessaria fratribus dentur. » Quam legem sequuntur 
Cistercienses ia lib. In-tit. dist. 8, c. 9, Bursfeldenses 
in Cxremoniali, uist. 2, c. 9, et Cassinenses in Decla- 
rationibu-, ad cap. 55. Ne quid autem fratribus desit, 
Cassinenses statuunt, ut « singulis annis post prelati 
ἃ capitulo regressum, omnes conliciant inventarium 
vestium quarumcunque quas babent, apposita qua- 
litate, num ve:era, an nova, an mediocria &iut, 
ibique subscribant quibus vestibus indigent; scri- 
piumque hoc pralato consignent, qui uniuscujusque 
indigentia considerata, omnibus rationabiliter pro- 
videbit, ita ui superflua amputentur, et necessaria 
abunde subministrentur, qua decet charitate. » 

Accipientes autem nova, quas ex llildemaro pu- 
blice in capitulo vestiarius dare debebat, vetera sem- 
per reddi S. Pater institit, idque propter pauperes: 
quam legem in δῦ ad monachos Benediciinos Con- 
sututione renovavit Gregorius IX his verbis ; « Nullus 


C de veteribus vestimentis, vel calceamentis, cum re- 


cipit nova, defraudet eleemosynam; sed hxc omnia 
ad manum eleemosynarii proveniant, qui eadem pau- 
peribus largiatur; uec aliter deutur nova, qui vete:a 
nou resignat. » In regula etiam S. Fruciuosi (Cap. 4) 
decernitur, ut « quidquid in vestimentis, calceamen- 
tis, vel lectarii» monachorum vetustum fuerit, dum 
nova percipiunt, totum ab abbate pauperibus ero- 
getur. » At Regula S. C:esarii ad virgines (Cap. 41) 
tantum habet, ut « indumenta ipsa cum nova acci- 
piunt, si vetera necessaria non habuerint, abbatissa 
réfundat pauperibus ; aut. incipientibus vel juniori- 
bus dispensanda. » ldem pene ad verbum easiat in 
Regula S. Aureliani ad monachos, cap. 45. 

Porro vetera vestimenta Hildemarus, Bernardus 
Cas-inensis et Boherius intelligunt, qu:? amplius por- 
tari non possunt ; nam qua adhuc deferri queunt, 
?slati reservanda esse existimant. Id. tamen non sie 
accipiendum censeo, quasi usque portanda essent, 
quo jam omnino contritione 17 consumpta, πε εἰ 
postmodum apa sint usui ; alioquin quid pauperibus 
erogaretur? Aliam S. P. addit rationem, cur vetera 
reddi debean!, :cilicet, ut omnis in fratribus ampu- 
tetur superfluitas; unde et subjungit : 

Sufficit enim monacho duas tunicas et aas cucul-. 
las habere, eic. ] Tres tunicas cum una cuculla S. 
Isidorus concedit (Peg. S. Isid. c. 45); tres tuuicas 
et duas cucullas villatas S. Fructuosus (Fruct. c. 4). 
Nec refert quod Christus in Evangelio d cat, meque 
duas tunicas habeatis; nani, ut recte exponit S. Fer- 
reolus, « duas lunicas intelligere debemus non nu- 
mero, si propter hiemeni necessaria esse videren- 
tur; sed supra usum, si reservata fuerint, compu- 
tari. ) 

Propter noctes.] ld quod duobus modis intelli;i 
posse docet Bernardus Cassinensis, « vel quia de no- 
«ie frigidior aer solet esse; et ideo pluribus vesti- 


?H 


S. P. BENEDICTI 


93 


eap. 11) : « Sacerdos et diaconus habere solent tria A tera corpus contegebant; 2* πιδί[ 6 asshfebant, ea 


femoralia, ut si quid eis in n'cte contigerit in prom- 
ptu sit ea mutare. » Cujus s'»tuti 2equitatem probat 
hoc ratiociuig Petrus Venerabilis (Lib. 1, epist. 28) : 
« Femoralia ratione necessitatis, munditi:e οἱ ho- 
nesiatis, nobis defendimus, recolentes insuper Deum 
przcepisse ne summus sacerdos sine femoral.bus li- 
neis ad altare suum accedere prz::sumeret, ne si hoc 
faceret, poenam mortis incurreret.... Et quamvis in 
fewinalibus lineis ministris Dei castitas indiceretur, 
tamen lionestas velandorum non. excludebatur, imo 
sollicite pr.ecipiebatur, unde et Apostolus : Inhone-ta, 
inquit, uostra abundantiori honore cireunidamus. » 
Quare vero 790 S. P. Benedictus remanentes in 
yonasterio femoralibus interdixerit, explicat S. Hil- 
degardis his verbis : « Quia multitudo hominum le- 
moralibus eo tempore uon utebatur, idcirco idem 
Pater propter mores hominum, et propter signum 
puerilis simplicitatis et humilitatis dum in ella re- 
siderent, discipulis suis femoralia non concessit. 
Sed exeuntibus, sve eque-tribus, sive pedestribus, 
propter exemplum castitatis, et propter virilem ἢν - 
nestatem el revereutiam hominum — eis indulsit » 
Prieter femoralia qux itinerantibus S. Pater conces- 
^it. wantos etiam seu chirothecas in via ferebat S. 
Filibertus abbas Gewnineticensis, ut disciuns ex 
anonymo in ejus Vita, n. 14 (Sec. n Ben.). 

Ei cuculle et tunica sint aliquanto iis quas habere 
soliti sunt modice. meliores.) Scilicet illis in. regioni- 
bus, « ubi multum vilibus soliti suot uti vestimeniis, 
inquit Smaragdus ; ubi vero meliora suut vestimenta, 
non sunl propter itinera commutauda. » Unde et 
Hildemarus ait: « Qui bona vestimeuta. portant. in- 
ius; non debent alia. vestimenta portare. » Et certe 
cuin. nounulli sint, « qui ieliora vestimenta iu mo- 
nasierio portant, quam illa, qua S. Peuedicius dixit 
in monasterio servanda propter foras portanda, » ut 
loquitur idem Hildemarus; ou:nino alienum esset a 
ionastiez: paupertatis proposito, pretiosiores insu- 
per vestes extra coenobiuni portare. 

Acute vero Dernardus Cassinensis lunc in l:»cum, 
« nota, inquit, tria temperamenta, quia dicit al.- 
quanto, et modice, et meliores. Aliquanto dicit ali- 
qu.d plus ἃ pretii quantitate. Ne vero illud aliquanto 
multum inteliigatur, dicit. modice. Et ne abjectio 
multa notetur, et notabilis reprebendatur, addidit 
meliores. 

(uas exeuntes iu viam. accipiant de vestiario.] Quid 
per v:um hic inielligere debemus docet Hildeimarus, 
scilicet viam non 6556, « cum prope vaduut ad notos 
loinines, qui eos cognoscunt, 5:ἃ quando longius 
ire debent. » et non multo post : « Non est via, in- 
quit, si ia. obedientiam vadit, vel«ti est τη cellam ; 
sed illa est via cum ad episcopum, aut nobiles po- 
tentes bomines vadit ignotos : et non solum alia ve- 
stimenta debemus portare, cum iu via imus ; verum 
eiiam οἱ talis persona qux est nobilis venit ad mo- 
naster:um , tunc. ille frater qui. illi ministrare de- 
bet, meliora vestimenta debet habere, propier fas.i- 
diuni ru-ticze monasticze vestis. » 

Stramenta lectorum. sofficiant matta.| Matta Grace 
psiulliium est teges ex juncis contexta, ut pate! ex 
Gregorio Turouensi de S. Monegunde (Lib. de Vit. 
Pur. cap. 19) : « Nullum habens stratum feni, pa- 
le:que. mollimen, uisi tantum illud quod intex!is 
junci virgultis (leri solet, quus vulgo mattas vocant. 
luc superponebat formul:e, hoc solo supersteruebat, 
hog erat quotidianum scamnpum, hoc. culcitra, hioc 
plumella, hoc erat siragulum, lioc omnis lecti com- 
moditas. » Unde et Petrus Venerabilis ad Gisleber- 
tum ereimnit2in. sciibeus (L:b. 1, epist. 20) : « Si. pa- 
lustria, inquit, prope suut loca, mattas antiquum 
epus monachorum comp me, Super. 79} quas. aut 
»cinper, aut 8: pe dormiias. » Ejus usui apud vete- 
re& monachos quadruüplicem | distinguit. Haeftenus 
(Lib, xn, tract. 1) : À*. super imattam  dermiebant, 
iuo aliquando super unam iilius partem jaceutes, al- 


pro 564: utentes; 3* in matta seu psiathio oraturé 
genuflectebaut ; 4^ matiam. jamjam morituris ster- 
nebant. Aliter tamen mattam. explicat. Bernardus 
Cassinensis hunc in locum sic scribens : « Matta 
vel est filurum secundum Cluniacenses, vel quod loeo 
culcitr:: babetur ; unde usque hodie illud quod poni- 
tur super paleas vulgo dicitur inattaratium, non ta- 
men intelligo quod debeat esse mollitie delicatum ; 
nam ipse magis delet dormire !abore ac. vigilia fati- 
patus, quam strati mollitie invitatus. » Similiter 
Nicolaus de Fractura : « Matta, id est pannus, vel 
filtrum quod lisbetur. loco culcitrze. Vel secundum 
no$ dicas, watta, id est. mattaratium, non multuin 
mnile, sed tale quod quasic»rnem mactet. et maceret, 
vel mactando fatiget. In. Papia. vero πιο dicitnr 
cella; inde inactilla pro ceuleitra. » Confirmant ant:- 
qu:e versiones Ga:licze Joannis de Préc.s, et Guido- 
nis Juvenalis, mattam reddentes un. matteras.. sed 
prior exp'icatio ,otior videlur; nam matta erat 
stratum durum et mortificationi aptum, wu! patet ex 
S. Augu-tino, l. v conira Faustum Manichaeum. c. 5. 

Saqgum.| Quod S. Hildegardiest (Lib. xix. Urig., c. 
94) « aut de grosso lino, ut de eanabe factum, et fere 
in πο sacci formatum, et quodam genere stra- 
meutorum repletum, et hie super mauam positum, 
quod monachi pro lectisternio habebant. » Huic sagi 
acceptioni  coneinit Bernardus Cassinens s his ver- 
bis ; « Pto secundum intellectum medernum sagum 
istud esse, quod continet paleas, vel fenum, ΟἹ 
hoc vulgari hujus regni concordat. » ldem h.bet Ni- 
colaus de Fraciura ; eoque sensu sumitur. in antiqua 
Vita S. Eugendi abbats Jurensis, in qua hzc lego : 
« Paleis vero llectuli in eremo lectis, multo tempore, vi« 
lique sagello constrictis, pellicioque swperp-sito con- 
quievit. » (Ubi etiam obiter observand m e-t lecto- 
rum omnium feuum ex statutis Lanfranci, singulis 
annis 6: 58 renovandum : idque inter festivitatem S. 
Joannis e: SS. Apostolorum Petri et Pauli, uti. prz- 


C seribunt Coisuetadines S. Benigni, c. 45.) Exisii- 


mat tamen llaeftenus sagum | esse :nonachalis lect 
operimentum , monachi enim in ipsa matta cuha. 
bant; cui consentit Guido Juvenalis sayum — Gallice 
vertens une grosse sarge velue à mettre sur le matteras. 

Lena.| Qux Hildemaro dicitur « toga. duplex, sen 
vestis regia; » et Sinaragdo « species vestis villosa 
est, uuam 08 toxam vocamus, alii vero galnapem 
eam vocant. » Galuapis autem seu galbanis est stra- 
gulum villosum, quod frigori resistere possit. Atque 
hoc sensu hic a S. Benedi to sumi censent. Bernar- 
dus Cassinensis, Nicolaus de Fractura, Richardus a 
S. Augelo, Boherius, Turrecremata, Menardus, et 
Ilaeftenus. L:enas tauen cum sagis confundere vide- 
tur anonymus Dunelmensis in lib. de Transl. et Mi- 
rac. S. Cuiliberti cap. 1, sxc. iv Beued., part. ut. 

7299 Capitale.] À capite dictum, eo quod capiti 
supponatur; estque cervical, laua, paleis, aut plu- 
mis plenum : unde Smaragdus : Capitale dicit, quod 
nos plumacium dicimus. Et h»c quidem S. Beneti- 
ctus lectorum stramenta fratribus indulsit : qua: 
nam vero alii ὃ 

In Regula S. Pacliomii ab ang-lo tradita (Cap. 
41) pr:sscribitur ut monachi « dermiant non recuiu- 
bentes, sed exstructis sibi sedibus paulo supiutori- 
bus, etillic suis impositis stragulis, dormiant se- 
dentes. » 

Regula S. Czsarii ad virgines ita habet : « Le- 
ctualia ipsa simplicia sint ; nam satis indecorum 
est, si in lecto religioso stragula siecularia, aut ta- 

etia picta resplendeant. « Idem bhanet Regu!a s. 

onati, cap. 65. 

Similiter Hegula S. Aureliani ad monachos. (Cap. 
27) : « Leetuaria sxcularia de coloribus facta in us. 
non habeatis. » . 

Regula quoque S. Isidori (Cap. 14) : « Spectosam 
vel variam supellectilem monachum liabere non licei ; 
cujus stratus. erit stores, et stragulum, pellesqus 


755 S8. P. BENEDICTI 76 


Lu fe ] DERMEUDFE CC WMDUDNN mum a. drained 


JAPUT LVI. 
De mensa abbatis. 
74. 5 Mensa abbatiscum hospitibus et peregrinis sit A niores * tamen unmn, aut. dues semper cum fratri- 


semper. Quotiens tamen minus suut hospites, quos — bus 5 dimitteudum * procuret, propter disciplinam. 
vult de fratribus vocare, in ipsius sit potestate. Se- 
4 Hild., Seniorem. dus ita legitur : Senior tamen unus aut. duo scmper 


b [n Conc. deest cum fratribus. cum [ratribus dimittendi. Sivailiter in Concordia Vin- 
* Al., dinittendos. Sed in cod. Oxon, thià»6. perio-— docinensi, prater primum verbum seniores. 


COMMENTARIUS. 


Mensa abbatis cum lhospi'ibus et peregrinis sit semper, — ita habet : « lllud qnoque statuimus. nt abbate: omni 
elc.] Inter hospites et peregrioos hie distingnuntcom- — temiore cum fratribus refic ant; quia. eo tempore 
meentatores, llildemarus : « lespites, inquit, sunt — quo fratres, aut p'o negligentia arguere, aut spiri- 
qui de eadem regione sunt de prope. Peregrini sunt— tali debent sermone imbuere, absque certa neces-i- 
qui de alia regione ; peregrinus enim dieitur, sicut tate se removere non dehent. ν S. Cisarius in epi- 
dicit Cassiodorus, quasi pergens longius.» ldem — stola ad Oratoriam abbatissam (Cap. 11): «lu quoi- 
habet Bernardus Cas-inensis, eujus veiba cum retu- D diano corporisalimento, atque commun: cib^ par sis 
lisset in primo commentario Boherius, addit: « Vel — tiis eum quibus pari in mensa uteris consessu, iisdem 
dicun'ur prregrini qui ad monasterium aut. locum — denique quibus sorores, ferculorum saporibus dele- 
sliquem devotionis causa declinant ; hospites vero, — ctare, et -qualia vobis cibaria potionesque connu- 
qui alia de «ausa ad ipsa loca accedunt, » Utrumque — nes exhibeant discoferze et pincerose, etc. » S. Aurc- 
discrimen. alfert N colaus de. Fractura, Richardus — lianus in Regula ad. monachos (Cap. 50): « Sanctus 
autem de S. Angelo sic scrihit : «Hospites. intelligi- — abbas, nisi inequalitate faciente, extra congre g-tio- 
ius pauperes et non pauperes; per peregrinos in- nem non reficiet. » ltegula S. Isidori (Cap. 10): 
telligimus illos qui vadunt per oratoria pro indulgen- — abhas citra lsnguoris necessitatem cibos in. conspectu 
tiis obiinendis. » Qui tamen addit: « Vel dicas quod — pariter cum fratribus sumat: nec aliud quam czeteri, 
unnm sunt.» ΠῚ vero qui in eadem civitate vel op« nec eultius quam quie ia commune consistunt, pr»- 
pido in quo situm est monasterium. residentes, ultro — parari sibi quidpiam expetat. » Regula. monastica 
convivium emendicant, aut ab abbate invitantur, — communis S. Fructuosi (Cap. 10): « Abbates cum 
non hospites, sed convivie potius dicendi sunt, υἱ fratribus, advenientihus hospitibus et peregrinis, in 
notat Menaridus. una meusa communiter vivant, » Regula S. ona 

Is acute observat non hic cell», aut camerz», aut δὰ virgines (Cap. 59) : «Abhatissa, ni-i inzequalitate 
palatii abbatis, in quo seorsum 9 sua congregatione — aliqua, aut infirmitate, vel occupatione «ompellente, 
cum hospitibus et peregriusis reficiat, sed solius — extra congreg»tionem suam penitus non reficiat, » 
mensa fieri mentionem : ex 400 infert abbati reti-— Quod desumpsit ex Regula sancti Caesarii ad virgines, 
ciendum es-e cum hospitibus et peregrinis in con- (* cap. 93. Denique Regula Magisiri passim indica! ab- 
ventu fratrum. Quz quidem sententia non uni singu- ^ batem in refectorio debere reficere. Idem covfirm:t 
laris est Menardo: nam multis jam ante secul s sub. — praxis. De S. Eugendo abate ita Vite scriptor : 
lite res erat, ut patet ex Smmaragdo, lHlildemaro infra « Abbas iste. mensulam «suam (ut facere quosdam 
citando, et Bernardo Cassinensi. Saiaragdus enim in. nuper audivi) nec victum unquam exceptavit ἃ fra- 
liec cap. 59 verba, Coquina abbatis et hospitum »uper — tribus. » S. Eastervinus, tesie 74,7 Beda in lib. 1 
ee eit, scribens, ita habet: « ZEstiinatur 79 G ἃ multis, — de Vita S. Benedicti Biscopi, «eodem quo fratres 
*4uia sicut coquina alia quam frawrum, et in alio erat ceteri ciho, semper eadem vescebatur in domo. » 
constituta loco, ita et mensa abbatis non tunc in S. Hermelandus Agatheo comiti in. Án rensi mona- 
communi refectorio erst cum cseteris mensis posita; sterio «humanitatis gratiam exhibens, in refecto- 
sed in alia erat. cellula segregata, qua crebro ve- — rium eum secum duxit, calicemque meri ei dari jus- 
gientes hospites, frequenter cibis invenirent para- sit,» ut scribit anonymus in ejus Vita cap. 15; et 
Iain, ὃ Quoex loco sic argumentari licet : Si sstima- — infra, eap. 15, inter eorruptos mores Adalfredi ab- 
bastura multis, ergo non ab omnibus : ergo :estima- — batis, llermelandi successoris, illud recenset, quod 
bant aliqui mensam abbatis in communi fratrum — «eapit aulam sibi xdifleare. » [Imo 3uctor est Cara- 
refectorio eum cxteris fratrum mensis esse debere. — muel omnes fere lli-panos credere S. Benedictum in 
Clarius Bernardus Cassinensis : « Dicunt, inquit, hie — regulari refectori^, et sxpius commuui hora pere- 
quidam, quod abbas semper in refectorio cum fra- — grinos et exterostraetasse. His aceed.tconeilii Aquis- 
tribus comedere debet, et hoc etiam statuto super — graneusis decretum, statuens (Disp. 432 in Rege. 
hoc facto declaraverannt dicentes, quod mensa abbatis δ. Benedict.) « ut abbas, vel quispiam fratrum ad 
debet esse in superiori loco, et ibi cum hospitibus D portum monasterii cum hospitibus non refieiantur. 
consedentibus debet sumere refectiouem. » Talem — In refectorio autem omnem eis humanitatem man: 
fuisse Cluniacen-ium disciplinam insinuare videtur — ducandi ac bibendi exhibeat. Ipse tamen ea c bi p» 
Udalricus h 5 verbis (Lib. 1, c«p. 5): «Clericis, et — tisque mensura contentus sit, quam reliqui fratres 
peregrinis inonachis, qui Δ vadunt pedites absque — accipiunt. Si vero propter hospitem voluerit ad. so- 
[nento, nobiscum in. refector.o. come-turis aquam [0 inensuram fratribus sibique augere. aliquid, in 
ad manus ministrat (abbas), talesque sedent adiien-— $2. maneat. potesiate. » Quod statutum. confirmat 
»am principalem. » Ego vero sic Menardisententiam — Caroli Calvi rieceptum. pro. partitione pr:ediorum 
&equar, ei defendam, ut oppositas eiiam rationes οἰ S. Germani a Pratis, in quo assignat. vineas in fre- 
auctoritates, si qux sunt, haud sileam. trum οἱ hospitum usus in refectorio edeniium. 

ltaque abbatem cum hospitibus in communi frg- l'einde S. Benedictus, Regula cap. $58 agens de 
irum conventu relici de:ere probat antiqua et rece-— lectore mensze, statuit ut nos prae-un at ibi quisquam 
4 monachorum veterum praxis, a quibus S. P. de ipsa lectione aut. aliunde quidquam re punrere, 

enedictum iecessisse iu re tanti momenti facile non — ne deiur occasio maligno, uisi lorte prior voluerit 
ὁδὶ credendum. llanc veio praxim passim videre est — pro :edificatione. aliquid. breviter dicere; ubi. prior 
i5 eorum regulis et actis. ltegula t-rtia SS. Patrum. pro abbute usurpatur. Ve:uii si abbas uuu quati re- 


719 


S. P. BENEDICTI 


182 


8 callo pe/um, vel quasi a colligando, quia ligantur A calceatis nudisque pedihus» dicitur. Idem de Sitrien- 


dure. » Bolerius in primo commentario, relata 
BWernardi. et Smarag i sententia, addit : « Ego credo 
enm Ca!o quod pedules, lis, dicitur a pes, et est pars 
caligarum qua: pedem capit, licet largius forsan boc 
magister hic inteleverit, ut supra dicitur. Et scias 
quod s ecis de coriu commodius utimur ; et hi non 
lgantur, àed calig&, sed tantum mittuntur , quod 
Teuto;ia, et nos botas dicimus. » Antiqua versio 
Gallica ms. hzc duo vocabula pedules et caligas ita 
reddit : Chaussons et hautz soullez; versio Joannis 
de Précis, soulers chaugons ; versio Theobaldi Ar- 
taldi , les ehaüces et les chiugons de drap, et les sou- 
Tiers de cuir ; versio Guidonis , dis souliers , ou des 
chaussons, et des chausses; v rsio receutior, des bas 
et des souillers. Menardus noster. pedules «icit. esse 
fascias ; et revera fasciis usos esse v. teres patet ex 
70 Aiumnoino in lib. u de Mir. S. Beuedicti , uum, 

: Fasc.olis à tibiis resolutis ad. bins pontis tabulas 
se alligavit. Caligas vero calceamentium ex pellibus , 
quod ad mediuin suram surgebat, multisque ligulis 
seu corrigiis constringebitur. Haeftenus pedules iu- 
terpretatur ndones, sive laneos soccos, Gallice des 
chaussons. Caligas vero san:alia , sive soleas simpli- 
ces sine superiori corio, sed multis corrigiis ligatas, 
fere ad instar sandaliorum, qua hodie !erunt Pa- 
tres capucini. Sed tamen sancta Radegundis (Sec. 1 
len ) de caliga sua sibi duas («cit manica- , vt. scri- 
buur in lib. ὦ *e ejus Vita, num. 8, quod coriaceis 
eandallis parum convenit. In bac tauta varietate ali- 
quid certo deliuire diflicile est. De pedulibus apud 
antiquiores monachos nihil quod sciam reperi : ca- 
ligis vero ad propellendum in hieme frigus, et in 
sstate cnm  merídiani :e-tus fervor exigeret, ute- 
bautur. Existimaret aliquis S. Benedictum a'state ca- 
ligas indul-i-se, quibus hieme pedules addiderit, 
quidquid tandem indumenta ila. pedum. exstterint. 
ha s. Isidorus, qui utruinque , pedules οἱ caligas 
eoncedit , « pedules, iuquit (Gap. 15! , utentur in mo- 


sibus monachis scribit letrus. Dainiani in Visa S. 
Romualdi, cap. 64. Denique primos Molismense« 
706 lratres civitatem Trecas nudis pedibus aliquando 
Ingressos esse constat ex Vita S. Roberti, num. S 
(Bolland., 29 Aprilis). 

Mactenus de vestibus a S. Benedicto concessis ; 
nuuc quas alii monachorum Patres suis indulseriut 
gestaverintque rescire forte an optabit aliquis. teu 
ex »ntiquis eorum regulis et factis illustrare juvat. 
Atque ut a S. Pachoimnio, qui primus ceenobitaruimn 
Pater exstitit, ducamus exordium, in ltegula sua, 

rout est iu codice Rezularum excusa, sic loquitur 

Art. 81) : « Exceptis his quie a Patre menasienii 
per domorum przp:sitos dividentur, id 6.1 arma- 
lura sua , levitonariis duobus, et uno attriio ex usu, 
sabano longivre , qued colo. humerisque circu «dat 
pellicula, qux pendet ex latere, gallicis et cucnllis 
duobus, zona et bacello ; preter haec. quidquid in- 
veneris absque contradictione au'eres.» Eadem fere 
habet Or-iesii albatis ejusque discipuli doctrina 
(Num. 22) : « Suflicit nobis Labere quod homini sa» 
tis est, duo levitonaria, et aliom attriumm, et pal- 
liolum lineum , duos cucullos, zonam line»m , gal- 
licas, pellem et virgam. » Quales essent Dasilianos 
rum vestes discimus ex Vita S. Philareii &z€eculo ΧΙ a 
Nilo monacho coxianeo scripta, num. 21 (Bollund., 6 
Aprilis) , ubi agens de illius ad habitu monasticum 
receptione, has recenset vestes : Siicarium, id est 
tunicam ; pulliwn, quod supra ceivices el scopulas 
est ; cucullium, quod capiti imponimus ; crucem in 
[ronte gestandam , et cingulum cum sna fibula. luter 
AEgyptiorum monachorum vestes Evagrius Sithen- 
sis mouachus in epistola a4 Auarolium ( Tom. lil 
Mon. Eccles. Grac. ) has nommat : Cucullum , aoa 
labum, melotem, zouam, et baculum. Alias addit 
Cassianus eo in libro quem de llabitu menacli con- 
scripsit, ubi has eorum vestes earumque symbola 
explicat , scilicet cucullum , cotobium , rebraelhiato- 


nasterio, quandiu hiemis ceegerit violeniia, sive dum C ria, uafortes, melotem et pellem caprinam, cin- 


fratres gradiuntur in "tinere, vel proficiscuntur ad ut- 
bem.» Et 5. Fruciuosus (Cap. 4) : «ln. ipsis quoque 
calceariis hoc utendum est, ut lieie pedutes cal- 
ceent qui voluerint, a die calendarum Novewbfiuim 
usque ad calendas Maias. Reliquis 2estivis mereibus 
caligarum tautum so'atiis uuniendi sunt. » Magister 
tamen in Begula sua de calceamentis hiec nabet 
( Cap. 81) : « Oportet fratres caligas habere ferratas 
triclinas , non ad lusum , sed ad usuin , quas debent 
teinpore hiemis uti ; «statis tempore unctas rep:ni. 
Et caligas omues oportet habere clavatas, iam iu 
monasterio quam in via, ut et diu reposite caligs 
4^on-erventur, et pes (r.tris in caliga refrigeretur. 
Ad nocturnos vero ligneos culpus (Sfc) utantur, ne in- 
«quiaatis pedibus ad saum reverieutes stratum, lecio- 
ται sagos non inquinent. [a hieme vero ad nocturnos 
pedu'ibus utantur pelliceis prop er frigus pedum.» 
Quod de clavatis caligis hic dici:ur confirmari potest 
ex eo quod S. Gregoiius papa de S. Equitio abbate 
scribit (Lib. 1 Díal., cap. 4) : Clavatis calceatus caligis 
erat. S. Eugendus abbas Jureusis (In ejus Vita, num. 
6,scc. 1 Bened.), habebat «calceamenta fortia rustica- 
'que in modum priscorum Patrum, constrictus ocreis 
crura, fasciolisque plantas.» An vero per ocreas cali- 
gas, per fasciolas pedule: intellexerit ? At decessor 
«jus S. Lupicinus (Bolland., 21 Mart.) « calceamento 
tuni tantummodo usus est , cuui pro aliquibus forsi- 
tas ad comitatur iutercessurus ingressus est. [n 
'nonasterio vero etsi ,rolixius egre-sus est ad cul- 
turain , lignea tantum sola, 40: vulgo 80:cos mo- 
-pasteria. vocitant. Gallicana , continuato potitus est 
' uan. » Non defuere etiam tam ex antiquis quam ex 
recentior.bus monachis qui nudis ambularent pedi- 
bus. De S. Autonio id colligere licet ex ejus Vita, 
cay. 25. S. Fructuosus, teste Valerio in ejus Vita, 
mum. à ( Sec. n Ben. ) , « Nudus vestigiis penetrabat 
lv. a nemorosa. » Et iufra, num. [1.« vili habitu e- 


gulum 6: caligas. 

Abbas Pateruuthius adolescentem ad se conver- 
sionis g'atia accedentem «lebitone indutum , cuculla 
capiti circuwposita, ac melote ad humeros, cinctum- 
que linteo ad monacliale institutum , exerci/iiumque 
prowovit, » ut videre est iu. ZEgypt. monach. His- 
toria ( Tom. lll Mon. Eccles. Grece ). In Regula S. 
Is:dori hzee lego ( Cap. 15, : « Ternis tunicis, et bi- 
nis palliis, singulisque cucullis con!enti erunt servi 
"Christi, quibus supra adjic;etur melotes pellicea, 
mappula , manicze quoque, pedules οἱ ca!igz. » In 
Regula vero S. Fruciuosi (Cap. 4) : « Vestimenta non 
multa nec superflua sint, duabus tantum cucullis, 
villata e& simplici, et uno palliolo, ternisque tuni- 
cis, et siamineis duabus cujusque necessitatis que- 
rimonia suf(icieuda est. [ἢ ipsis quoque calceis boc 
utendum est , ut hieme pedules calceent, qui volue- 
rint, a die colendarum Novembrium usque ad c&- 
lendas Maias : reliquis :e-tivis mensibus caligarum 
tantum solatiis muniendi sunt. Femoralium usus 
cuiquam est permittendus , maxime his qui ministe- 
' io implicantur altáris. » Denique in R«gula Magistri 
(Cap. 81) : « Habere debent fiaires in. hieme paratu- 
ram grossam , quotidianam , siamineam , et tunicam 
'aliamnociurmam, quam post nocturnos puduclent (Sie); 
quia in d:e diversis occupantur laboribus. Mabeant 
'eÁnim iu uieme et pallium 707 stamineum , braccas 
laneas , et fasciolas aut pedules. 1n :zstate vero 


"habeant paraturam linostimam, non satis grossam 
propter laborem et sudorem; et habeant yallios, 


linostimos subiiles non satis propter xstus sudoris, 
et brace:s lineas. Fasciolas lineas vero uii Dei ho- 
mines prohibemus, ut aliquid distet ἃ clerico tnona- 
chus. Et habeant singulas paraturas linostimas sub- 
tliores, quas diebus festis solum in processionibus 
ntantur, £t ju. :eslate liabeant singula m nnariola 
linea propter sudores , et siugula facitergia per de- 


183 


S. P. BENEDICTI 


:36 


7) : « Cultus, inquit, ipse corporis, et vestis tua re- A 92, unde et S. Joanses Clirysostomus in. homilia 70 


ligiosa te ad luctum excitet ; omnes quippe qui funera 
lugent, pullati incedunt. » 

Tandem ltichardus a S. Angelo, « credo , infit, 
quod hac de causa fuerit electus color niger, quia tur- 
pior et vilior est aliis coloribus, sicut patet per rei 
evidentiam, vel ut seinper recordaremur türpitudinis 
diaboli, qui dicitur e-se hujus coloris, quainvis ali- 
quando in lucis augelum s^ transformet, » 

Attainen non obstantibus hisce rationibus pro albo 
colore stat Mabil onius noster in pr:»fatio»e ad s:ec. v 
Beued., ubi sic discurrit. (Pag. 40) : « Tria sunt 
)ustituli nostri vestimenta propris, tunica, cuculla, 
&capu.are. Tunica ad talos defluit, aibi passim coloris 
aute annos 0 Gogentos, ut in variis f'abani aliorum- 
que iconibus observavimus, atque eiiam in Hituali 
Anianensi. Et ratio sane id postulabit, quandequi- 
dem tunicam, quz cuti adlharrehat (nain. lane inte- 
rule prxter Regulae auctorititetmi postea. concesse 
sunt), cum Szpius [avari ad mua.li am exigeret, p dius 


ex laua candida quam ex nigra fieri congruum 730 DB 


erat. Scapulare ita dictüm, quo 1 *c2a,ui8. praecipue 
legat et capit, ad. laborem. qui corpore exerceiur, a 
ranctis-Imo lezislatore coucess:im est. Cuculla suum 
VeSliS. e»t, cuin. Ooerinien:o capitis, undique corpus 
eb brachia obvolvit. Utraque nigri semper coloris 
luit; unde Monachi Nigri appellati ; Cistercieuses 
vero Albi, quod cuc.liam canddi coloris nigra * per- 
Aulerint. » Veruia etiam cucullaui) albi fuisse coloris 
prout id quod de S. Junisno, qui eodem cum S. 
Mauro vivebat tempore, scribit Wifinus Boetius in 
ejus Vita, n. 7 (Sec. 1 Ben.) : « Vestis ejus ciliciua 
4e caprarum pilis, quie in imnodum caracille, quam 
nunc eappam vecamus, perseverat usque hodie apud 
n^$, quie ita ill:esa perseverat, ut nihil vetu-tatis re- 
doleat, cand.do colore perfusa. » Sed ei S. Mouruin 
J«cobo abbati Cormaricensis monasterii candidissimum 
monachi pre[erens habitum apparui-se scribebat anno 
809 (Sac. 1v, part. 11) Odo Glannatoliensis abbas iu 
Historia transiaiionis 5. Mauri, n. 9, et Ansegisus (In 
ejus Vita, sec. 1v Ben., part. 1) in Constitutiune de 
victu et vestitu monachorum Fontanellensium as-ignat 
« ad saccos 15 comprandum griseos s:cciscos unde 
capp: fiant. » Porro cappe nomise intelligi. cucullam 
constat ex diciis ; griseumque colorem magis ad album 
quam ad nigrum accedere omnibus notuin est. Erant 
ergo etiam cueull:e albas, saltem aliquibus i» mona- 
»PLeriis, nam de « mnibus quis id asserat ἢ Alioqui Ma- 
In lonii sententiam confirmat id quod ipse alibi scribit, 
vidisse sc in Vaticana bibliotheca codicem unuin (Iter 
P tal., pag. 122), « in quo Gregorii et. Victoris Ill de 
δ. Benedicto Dialogi, et quiuquid ad S. Patrein per- 
tinet, continetur, cum variis inonachorum atque ab- 
batum figuris, in quibus cuculia atra, toga alba de- 
piegitur. » £t jn Barberina. autographuim Chronici 
S. Vincemii de Vu turno (I bid., p. 155), in quo varix 
depinguntur figurae, in. his « Monachus cum tunica 
alba, et subatro scapulari quod tribus redimiculis ad 
utrumque latus »striclum est. » Exstat eliam iu co- 


4dice biulio:hece Cassinensis, n. 510, ante iuitiutn li- Ὁ 


tau.arum S. Gregorii pro peste, iinago monacui de- 
Iuncti, cujus tunica albi, parva cuculla seu scapulare 
violacei subobscuri coloris cernitur. 

Et certe antiquiorum monachoru.n vestes albi pas- 
sim fuisse coloris infinitis pos-et testimoniis demou- 
sirari. Talem fuisse S. Antonii habitum probat Bol- 
ἴδ 8. in previo commentario ad. ejus Vitam, $ 15 
(Bolland.,17 Januar.), patetque ex ejus Viize cap. 25, 
uhi candente p: cinctus veste suo judicem aspectu pro- 
vocasse dicitur. ln HReguia etiam S. Pacbormio ab an- 
gelo tradita, prout, exstat iu ejus Viia, et spud Pal- 
ludiui in J.ausiaca, cap. 58, praescribitur « ut habeat 
singuli iwelotem, id est caprinam pellem, confectain 
ulbam, siue qua neque comedaut, neue dorimiaut, » 
S. Apollonii discipuli , numero quingenti, (oa veste 
randid iti erant, teste Palladio in eadem Lau-iaca, cap. 


in Mattheum de monachis. loquens : « Cur, inqait, 
ad ilios angelos non gradieimur? eure non candidas vestes 
Siimainus, etc.? » 5. Patricius etiam in Hibernia c«- 
culla candida amiciebatur, ut refert Jocelinus in ejus 
Vita, cap. 185. Mackalleepiscopus, uti auctor est Co- 
gitosus 411 in Vita S. tirigidze virg., num 5 (Apud 


᾿ Boll.,1 Fevruar.), « pallium album et vestem candidam 


super ipsius venerabile caput imposuit, » Denique in 
Vita S. Columba abbatis Hiiensis a Cummeneo Albo 
Script :, num. 26 (Sec. 1 Ben.), hc lego : « Candidum 


tunicam DB. vivi, qua in hora exitus sui indutus erat, 
"^! aere levaverunt, » Jam vero sj antiquas regulas 


consulaimus, pr:ieter l'achomianam, quawi in do ci- 
tavimus, ltegula S. Ciesarii ad virgines ita habet (Cup. 
40) : « Omnia indumenta simplici tantum et. h«nesto 
colore babeant, nunquam nigra, non lucida, sed (an- 
tun laia, vel (actina iu monast rio. per i .dustri.m 
pr.epositie, vel sollicitudinem lanipend;z fiant. » tte- 
yula S. Aureliani itein ad virgines (Cup. 32): « Vesti- 
wien a alio colore non íindoaus, nisi laia et L1ctina. » 
614 S. Donati (Cap. 65) : « Moneo specialius ut 
vesiinenta lueida, vel cum purpura, vel bebrina nan- 
quam io asi habeats, uisi tantum [aia et /actina. » 
Tandem ftegula Taruatensis (Cap. 19) : « Ves:es tam 
sinplici erunt et nativo colore procurand:r, ne dis- 
parilitas vestium. nutriat arrogantiie viuum. » lorro 
nativus ovium color est. cominunver albus. Ex. his 
einniibas patet quaai iimimerio olim Cis'ercienses u »- 
vi atis in repati fuerint, quod vestem caud;dam 2trze 
prietulerint, cum potius laudand: fuissent , quod iu 
vestium colure, 5 cut :n aliis multis, ad priu itivum 
fouiem recurreriut. Cacdidum  cotorem cum Cister- 
cieusibus di ferunt Camaldulenses, Carthasiense-, Coe- 
lestini, et Olivetani, quamvis Cue!estini nigro trtautur 
$capulari et cucullo. Ereimite eiiatn Fonts Avellapi 
albis induti erant vestibus, cum pallio c»rulei coloris. 
J'roneusibus tiouachis habitum grisei coloris fuisse 
lezunus in Monastico Anglicano, pag. 704, et in lti- 
nere ltalico Mabillonii, pag. 197, unde et de his it3 


C seiibit Gaufredus in Vita Bernardi abbatis Tirorensis, 


num. 71 ( Apud Boll., April. ) : « Habitum quidem 
monachi habentes, sed vilem, incultum, villosum, ἃ 
ceterorum habitu monachorum valde dissimilem, 
ovibus ipsis a quibus suinptus fnerat. valde cousimi- 
lein. » lu statutis eiam Gauderici ab»atis Reumaeusis 
circa annum 1230 decernitur quelibet anno singulis 
tradi cucullam οἱ freccum de panno rosseto. l'euique 
scribit Anton us Yepezius primarium sue cougrega- 
tionis habituin. castaneum sive cervinum fuisse. A 
vitandam antein omoem in bab.tu diver itatem, Cle- 
inens V ia. coucilio Viennensi. st iuit. « ut superior 
vestis ipsorum habitui p: oxima nigri, bruni, «ut albi 
coloris existat. » At quid pluribus disputare de colore 
vestium, cum de eo monachos causari vetucrit ὃ. l*. 
Benedictus « Noli, inquiebat Petrus Venerabilis (Lib. 
1v, eyist. 17), oro te, frater, $: ovis Christi esse cupis, 
vario de vellere causari, quia nullum de ovili suo 
pastor ille projicit, nisi quein non coloris varietas, 
sed lidei vel cuaritatis l:esio ab ovium suarum grege 
seceruit : non, inquam, secernit quemquam ab ovili 
suo propter colorein, qui de tain semotis regionibus 
de tin. diversis regionibus iu uno fidei Christian: 
ovili Judzum congi:egavit pariter et. gentilem. » FA 
alter Petrus, Blesensis scilicet ( Epist. 97) : « Sive in 
alba, sive in pulla veste in oinni professioue et ordine, 
iu ouni gente quicunque operatur voluntatem Domiui 
accepius 719 est illi : inter album et nigrum babi- 
tuin non distioguit ille, apud quem non est d:stinctio 
Judai et Greci. Attendu Do« inus inentem, noa ve- 
Sicin ; merita, uon colorem. In monte Cassino schema 
monasticum. quo B. Benedietus usus est, usque hodie, 
81CUl dicitur, perseverat, Qui- aude t tanti. Patris ba- 
bitum blaspheiiare iu filiis ? Nam si delibaio sanca, 
et {8.588 : si radix sancta, et rami. S.ve cum N.za- 
reis candidior nive sit aliqvi- ; sive cum B. Job super. 


* Nou video ad quid vox nmigre referri pssset : redundare videtur. Ebir. 


1785 


REGULA COMMENTATA. CAP. LY. “8, 


earlionem denigrata sit cutis ejus ; uterque salutem A tum possumus indagarmans. Cuculla 415 nostro s:n- 


in domo Doniini operatur. Sane in ovili Jacob sunt 
ayni a bi et. nigri; in vinea Sorec sunt uvae albe. et 
nigr:e. Se:l et si0vsa, quee liliis convallium pra:albe- 
Scit, ipsa eadem dicit: Nigra sum, sed formosa. Apud 
sponsam Christi non est absurda varietas, cum ipsa 
cireumamicta varietatibus describatur. Ipsa varietas 
uniformitatis causa est, nam in cithara ex diversi- 
tite chordarum fit uniformis modulatio ad concenu- 
tum. » 

Neque vero de colore tantum, sed etiam de gros- 
titudine ne causentur monachi vetat S. legislator, 
fis duntaxat volens esse contentos vestibus, qu:e iu- 
veniri pessunt in provincia «qua degunt, aut quod vi- 
lius compara:i potest. Nibil enim indignius iwonacho 
veste pretiosa et lucida : « Vestis sit monachi, inquit 
Lassianus (Lib. v, c. 9), qu» corpus contegat t. ntum, 
et repellat nuditatis verecundiain, et frigoris retundat 
injuram; non qui seminaria vanitatis el. elationis 
enutriat, etc, » Et S. Odo abbas Cluniacensis (Lib. 
"1 Coll,, num. 17): « An non aposiasia est humilem 
vestitum spernere, et decorem vestimenti quzrere, 
cum augelus apostata perfectus decore superbiens iu 
tartarum ruerit? » Et 1.0 ip loco : « Sicut B. l'ie- 
ronymus in epistela ad filiam Mauricii perliibet (Lib. 
M, n. 1), grandis divin: gratize contumelia est mun- 
duni et «a'eularis ornamenti przlatio; et crime. est, 
vost chrismatis sanctificationem cujuscunque specie 
teireis creaturze caput vel corpus orvari, quod jam 
eelesti splendore refulget. » Et infra S. Cyprianum 
in libro de Virginibus εἰσ loquentem inducit : « Serico 
€! purpara indutze Christum induere non possunt : 
auro ei margaritis et monil hus adornatie ornamenta 
cordis perdiderunt. » Vide S. Basilii Constitutiones 
inenasiicas, eap. 51; S. Dorothei Doct., esp. 4, et 
Regula selitariorum cap. 4», et S. Lermord, homil. 
4, super ΑἹ ssus est. 

l'oiro ace hie notant fFildemarus, Bernardus 
oaSsinensis, et Nicolaus de Fractura, S. Benedictum 
pon Simpliciter viles, nec omnino v lissimos vestes 
praesceripsisse ; ne si viles instituisset, ad preciosa. ;. 
δὶ vilissiuas, ad sordes, et sffeciatam nimis »sbjectio- 


uem aut minonditiem accedere videretur : utrumnq: e 


enim pari $:udio monac'.is esse vitandum docent 5. 


Hieronymus epit. 2 et 22, S. Isidorus iu Regula cap. . 


45, et concilium Aquisgranense can. 20. Atque ita S 
Cutlibe: tu ., teste Beda (In ejus Vita, cap. 16, sec. 2), 
« vestin.eutlis ute atur communibus, ita temperanter 
2SyeusS , ul lorum neque inunditis ,. neque sordibus 
eSsel 1:018}}.}8. Unde usque hodie, inquit, in eodem 
monasterio exemplo ejus ob.-ervatur, ue quis varii 
aut pretiosi coloris habeat indumentum, sel ea maxime 
713 vestium specie sint contenti , quam naturalis 
oviuu lana ministrat. » Narrant etiam de S. Maglorio 
(In ejus Vita, sec. 1), quod « corpus ejus jugiter cil eio 
tegcb.tur, vesiments quoque a foris nec multimodis 
viiibus, nec pretiosis, sed mediocribus ; ne forte liu - 
manarum laudum blaudiretur fomentis, quod est 
muscipula :ternze damnationis, induebotur ; » et de 
$8. Bernardo (Lib. m de ejus Vita, c. 2): «In vestibus 
ei paupertas semper placuit,. sordes nunquam : ni- 
mirum animi fore indices aiebat, aut negligentis, ut 
foris gloriam affectantis humanam. » Vide Viam Walge 
abbatis Corbeiensis lib. t; cp. 22, sxc. 1v. 

Abba: autem de meniura provideat, ut non sint curia 
ipsa vestimenta utentibus ea, sed mensurata.| Hoc est 
nec nimis longa, vec nimis curta: unum enim va- 
nitatem , alterum. modestiam minus sapit. Curtum 
autein nimis vestimentum Dernardo Cassinensi esi, 
« quod taluin nou attingit. protensum : niinis lon- 
gum, quod defluit per humum, et pulverem movet, 
seu congregat lutuin. » De mensura vestimentorum 
hzc liabent inss. Romani S. Pauli, et Farlensis mo- 
nasterii Coüsuetudines ab annis circiter sepungentis 
descriptae : « Vestuneuta frauirum mittit S. Benedictus 
ju prudentia abbatis, ut sint mensurata. Qualis autem 
sit illa mensura secundum Patrum definitionem quan-- 


gvlariter convenit ordini, quod vestimeulum anti- 
quitus — vocabatur colobium, id est tunica sine 
manicis , tantum debet habe:e latitudinis, ut ambo- 
bus convenienter aptetur cubitis : longitudinis ve:o 
tantum antea , qnod ad collum pedis usque pertingat, 
ei sit apta corpori, ut sit ex omnui parte rotunda. 
Capellum ipsius prater limbum integrum virilis 
pedis ex «mni parte quadratam debet continere men- 
suram. Apertura superior habeat cubitum usque ad 
pollicis summum; inferior cubitum integrum, et 
trium digitorum in ante appareat latitudo. cucullae 
capitio. Similiter autem. subtus. circa pedes tunica. 
debet esse rotunda, qualitate meusurata : sagitias 
vero vel gerones tantum labeat, ut iter. gradientes 
vel superfluitate, vel parcitate non.impediat; cujus 
man cz debent ex utraque parte ad secundos digito- 
ruin nodos usque pertingere. Staminea talem debet: 
mensuram habere, vt possit collum pedis cincia per- 
tingere, Similiter autem sicut. cucullze subtus aper- 


B t"ra digito terminetur. Capitium habeat. pedem 


integrum : similiter et manica parte latiori ; contra 
manum vero, quo manere solet , angustior, e radice 
pollici» usque terminum indicis extendatur. Corrigia, 
qua ciugitur staminia , postquam fuerit bene extenta , 
latitudinem in.se pollicis habeat. Cultellum inter 
ferrum et manubrium trium adjecta latitudine digi- 
torum babeat pedem dimid:um. Femoralia, qua 
S. Benedictus concessit iter agentibus, quia nunc 
temporis incertum est quo vel quali tempore foris. 
mittantur, omnibus conceduntur : taliter mensuren- 
tur, ut in longitudine corporis possint convenienter 
aptari; latitudine vero pars utraque, sicut esse solet, 
dupla cubitum usque ad poll:cem habeat 714 jan 
ronsuta. At vero calig» pedem integrum superius 
habeant jam consut:, qui fiant eliam longs, ut 
secundum staturam hominis, qued in omnibus pro- 
curandum est vestimentis, cruribus convenienter 
apteniur; que de summo usque ad pedem taliter 
constringantur, ut cum superius pedem habent, in- 


C ferius dimidium. Cesia caligze, cum fuerit assuta, 


dehet esse tam longa, quie possit iutra pugnum fieri 
constricia. Calcei prater limbum, qui assuitur, 
altitudivem habeat pedem dimidium. Anteriori 
vero parte latitudine digitorum nodos. Pedules simi- 
liter iensurati, ut possint. pedibus sufficienter ap- 
tri, ». Divionenses vero S. Benigni Consuetudines 
mss. vestium mensuras ita deliniunt (Cap. 45): 
« Sed ut de mensura eorumiem vestimentorum 
pauca perstringam, froccus debet esse longus usque - 
ad corrigiam, ut videatur si frater est calciatus : 
tres sagittas continens in dextra , et tres in sinistra: 
tamen tanti latitudinis sit illa 4025 est in medio, 
quam du:e, et frons uniuscujusque jungatur a ma- 
n ca. Manicz in latitudine sint unius pedis et trium 
digitorum; et juxta antiquam consuetudinem debent 
tenere usque ad mediuin indicis, sed modo longiores 
fiunt. Apertura unius pedis. Cuculla debet tenere 
usque ad summitatem corrigiarum sicut froccus; in 
latitudine vero cooperire cubitos; orlata ex omni 
parte: apertura superior a cubito usque ad digitum 
minimum; deinde consuta dimidio pede, et integro. 
pede aperta , et post conjuncta, deinde aperta simi- 
liter. Capellum ex ovni parte duplex debet liabere. 
unum integrum pedem, et tres digitos, Oro, quando 
est eonsutus, ires digi:os, minimum digitum inter 
juncturam interiorem. Staminea, quando est induta 
et cincta, dehet. cuculla brevior esse, ex utraque 
parte orlata, et aperta in alna rasa : extrema ora 
duplex consuta , ei duobus digitis lata. Manica una 
alna juxta causum, et in summitate duplex in latit- 
dine a radice pollicis usque in summitatem indicis. 
Apertura capitis unius pedis, Femoralia tres alnas, 
et una inter cav»llones et sellas. Cavallones xit. Nas- 
lerius mensura quatuor alnis rasis , deinde cum fuerit 
consutus cum duobus plicis, debet habere plenum 
pollicem in latitudinem. Corrigia ad cingendum unum- 


781 


pollicem in latitudine quando bene est tracta. Cul-. 
telum i»ter manubrium et ferrum dimidii pedis et 
diyitorum trium : vagina aliquid plus cum c»petllo: 
corrigia, in qua pendet, absque circumligatione de- 
vendente , debet esse dimidii pedis. Calceus debet 
habere unum pedem , et in fronte tres digitos, orlatus 
jn circuitu. Corrigia vero tam longa, ut ter valeat 
pedem circuire. Pedules similiter longi, et in recto 
fisi. Nocturnales similiter longi , et minime fixi, 
sed clausi. » 

Accipientes nova vetera semper reddant reponenda 
in vestiario propter pauperes.] Erat ergo in monasterio 
vestiarium, seu locus, in quo sub diligentis alicujus 
fratris custodia vestes asservabantur; de quo in Re- 
gula S. Augustini (Cap. 10) : « Vestes vestras in uno 
loco habete, sub una custode, vel duabus, vel quot 
sufficere potuerint, ad eas excutiendas, ne a tinea 
Izedantur, et sicut 715 pascimini ex uno vellario, 
sic induamini ex uno vestiario.» S. Isidorus vestiarii 
custodem constituit eum, quem et sacrarii. Ejus of- 
ficium ex Farfensis monasterii Consuetudinibus supra 
descripsimus ad caput 59. Pracipuum ejus munus 
erat, necessaria singulis indumenta ministrare; iu 
quibus distribuendis nou exspectabat ut usu et contri- 
tione omnino essent consumpta , sed certis statis tem- 
poribus sua singulis prehebat. In Croylandensi mo- 
nasterio Egelricus, qui obiit anno 992, « induit 
omni anno totum conventum cum secta sua de tunicis, 
omni altero anno de cucullís, et omni tertio anno 
de froccis, » ut auctor est Ingulfus in sua Croylan- 
deusi Hisioria. De Cluniacensibus audiendus est 
Udalricus (Lib. m, cap. 11): « Cuilibet autem fratri 
unoquoque datur anno froccus novus et nova cuculla, 
ita ut ambo habeat parata et consuta ante Nativita- 
tem Dumiui. Novum pelliceum secundo datur anno, 
el in festivitate S. Michaelis: interim dum conven- 
!us fuerit in refectorio ad prandium ponitur in ejus 
lectum. Iterum in festivitate S. Martini pedules. De 
c^lceamentis alio loco dixi quomodo dantur in Coena 
Domini. De stamineis et femoralibus, vel si quz 
sunt alie hujusmodi, nihil aliud est constitutum, 
quam quod cum fuerint inveterata, nec magis profi- 
cua, els ablutis, et per ipsos fratres ad cameram 
redditis, alia sunt tribuenda. » De calceamentorum 
distributione in Coena Domini, qua die etiam ex mss. 
Germauiz Consuetudinibus, « omnia vestiinenta quz 
tüfic necessitatem patientibus danda sunt » ministrari 
debent, diximus in lib. im de Antiquis monachorum 
Hitibus. Divionenses S. Benigni Consuetudines de 
vestium distributione ita habent (Cap. 45): « Novum 
pellicium tertio da ur anno, αἱ in festivitate S. Mi- 
cliaelis, dum conventus fuerit in refectorio ad pran- 
dium, ponitur in ejus lecto. Calciamenta in. Conna 
Doinini. In festivitote S. Martini per singulos annos 
pedules, De froccis et cucullis, stamineis et femo- 
1àlibus, vel si qua sunt alia hujusmodi, non est 
aliud constitutum, nisi ut, cum fuerint inveterata, nec 
magis u-ui congrua, eis eamerario redditis, prius 
tainen stamineis et femoralibus ablutis , alia tribuan- 
tur, et ipsa eleemosynario pauperibus distribueuda 
tradantur. » Alexander papa confirmans statua facta 
ab Hugone cardinali tituli S. Sabin:ze presbytero pro 
reformatione coenobii Athanacensis, in primis dat 
cucullas et frocos et sotulares quantum expedit, an- 
nualim singulis tres stamineas et tres brachas in ca- 
pite jejunii. ltem duo paria caligarum, unum par 
grossum in festo S. Lucs, et in Coena Domini aliud 

e cordato. ]tem in festo S. Lue: uno anno tunicam 
et alio pelliciam, et de triennio in triennium noctur- 
nales, In. Constitutione. etiam. Benedicti pape. AH 
le-ernitur (Cap. 17) , ut « ubi alius certus terminus 
auper hoc non fuerit ordinatus , singulis annis, pruma 
videlicet die men-is Octobris, vestiaria praebeantur. » 
kt in Constitutionibas Ceslestinorum (Cap. 10, ὃ 5) : 
« Quod uno eodemque tempore de supradictis ve- 
si:hus singuli monachi provideantur de trienniu in 
δ εημίυηι modo infra scripte. Anno. primo trienaii 


S. P. BENEDICTI τῷ 


superiores monasteriorum previdere 5) 1G tenesntee 
eis de tnnica, scapulari et caputio, secundum modum 
ut supra. Secundo auno de tribus i-terulis laneis, 
scapulari cum caputio, prout supra. Tertio anno pro- 
viteatur de tunica , -capulari cum caputio et cuculla, 
prout supra. Przdicta vero omnia, uno et eodem 
teinpore cousignentur, scilicet in festo Resurrectionis 
Domini nostri Jesu Christi integra, et «bsque mora et 
dilatione s!iqua. Provideantur eisdem annuatim ín 
festo scilicet omniumSanctorum femoralium, caliga- 
garum et crepidarum. De calceis vero provideawr 
eis secund:m  ne-essititem et. indigentiam. Oblatig 
autem professis provideatur primo auno de tunica, 
Scapulari et bireto. Anno secundo de tribus interulis, 
scapulari et bireto. Anuo tertio de tunica, scapulari, 
biret » et pallio, tempore quo supra. Providcatur si- 
militer eis aunuatim in festo Omnium Sanctorum de 
femoralibus et caligis. De calceis vero secundum eo- 
rum indigertiam. » 

At magis placuit Aquisgranensi concilio (Can. 55), 
ut, nulla temporis habita ratione, « quoties exposcit 
necessitas, vestimenta, et calciamenta, et omnia 
necessaria fratribus dentur. » Quam legem sequuntur 
Cistercienses ia lib. In-tit. dist. 8, c. 9, Bursfeldenses 
in Caremoniali, uist. 2, c. 9, et Cassinenses in Decla- 
fatiouibu-, ad cap. 55. Ne quid autem fratribus desit, 
Cassinenses si&tuun!, ut « singulis annis post. praclati 
a capitulo regressum, omnes conliciant inventarium: 
vestium quarumcunque quas habent, apposita qua- 
litte, num ve:era, an nova, an mediocria siut, 
ib'que subscribant quibus vestibus indigent; scri- 
ptumque hoc przlato consignent, qui uniuscujusque 
indigentia considerata, omnibus rationabiliter pro- 
videbit, ita ut superflua amputentur, et necessaria 
abunde subministreutur, qua decet charitate. » 

Accipientes autem nova, 4185 ex llildemaro pu- 
blice in capitulo vestiarius dare debebat, vetera sem- 
per reddi S. Pater instituit, idque propter pauperes: 
quam legem in sua ad monachos Benedictinos Con- 
sututione renovavit Gregorius IX his verbis ; « Nullus 


C de veteribus vestimentis, vel calceamentis, cum re- 


cipit nova, defraudet eleemosynam; sed h:c omnia 
ad manum eleemosynarii proveniant, qui eadem pau- 
peribus largiatur; uec aliter dentur nuva, qui vete:a 
nou resignat. » In regula etiam S. Fructuosi (Cap. 4) 
decernitur, ut « quidquid in vestimentis, calceamen- 
tis, vel lectariis monachorum vetustum fuerit, dum 
nova percipiunt, totum ab abbate pauperibus ero- 
getur. » At Regula S. Czesarii ad virgines (Cap. 41) 
tantum habet, ut « indumenta ipsa cum nova acci- 
piunt, si velera necessaria nun habuerint, abbatissa 
reéfundat pauperibus ; aut incipientibus vel juniori- 
bus dispensanda. » ldem pene ad verbum essiat in 
Regula S. Aureliani ad monachos, cap. 45. 

Porro vetera vestimenta Hildemarus, Bernardus 
Cas-inensis et Boherius intelligunt, qu:e amplius por- 
lari non possuut ; nam qua adhuc deferri queunt, 
2slati reservauda esse existimant. Id. tamen non sic 
accipiendum censeo, quasi usque portanda esseu!, 
quo jam omnino contritione 417 consumpta, nul 
posunodum apta sint usui; alioquin quid pauperibus 
erogaretur? Aliam S. P. addit rationem, cur. vetera 
reddi debean!, *cilicel, ut omnis in fratribus ampu- 
tetur superfluitas; unde et subjungit : 

Sufficit enim monacho duas tunicas et duas cucul- . 
[as habere, eic. ] Tres tunicas cum una cuculla S. 
Isidorus concedit (Peg. S. Isid. c. 45); tres tunicas 
et duas cucullas villatas S. Fructuosus (Fruct. c. 4). 
Nec refert quod Christus in Evangelio d cat, meque 
duas tunicas habeatis ; nam, ut recte exponit S. Fer- 
reolus, « duas tunicas intelligere debemus non nu- 
mero, si propter biemem necessaria esse videren- 
tur; sed supra usum, si reservata fuerint, compu- 
tart. » 

Propter noctes.] ld quod duobus modis intelligi 
posse docet Bernardus Cassinensis, « vel quia de no- 
«ie Irigidior aer solet esse; et ideo pluribus vesti- 


189 


REGULA COMMENTATA. CAP. LV. 


70 


mentis egenus: vel quia vestti jacen'es aliquas. $u- A feudit, in quo aqua. ca'efiat, lexiviaque temperetur. 


yerfuitates uaturags non studiose procuratas emittere 
solent, et ideo vestis. est aliiuenda, nec oportet nu- 
dum monachum remanere, » Idein dicunt N colaus 
de Fruactura, et Boherius. At vera videtur ratio, quia 
vestiti dormientes, diurnis vestibus depositis, πὸ» 
ctarnas assumebant, com. quibns. et doriniebant, ct 
&octurnas vigitias celebrabant : nain. surgentes a le- 
cto eas minime deponebant, uti observat hic Menar- 
du- ; unde et Sidonius lib. vii, epist. 16, Chariabaudi 
abbati « nocturualem cucullum, quo membra confe« 
eia jejuniis inter orandum, cubandumque dignanter 
tegeret, » transmisit. 

Et propter usare. ipsas res.] Lavabant ergo vesti- 
menta sibi, haud dubium, quin propriis ipsorum ma- 
Dibus, sicuti declarat synodus Aqui-granensis sta- 
tnens (Can. 4), « ut monachi propriis operentur ma- 
nibus, et vestimenta sua opportuno tempore l vent. a 
Et certe ea fuit veterum monachorum praxis, quain 
in eoruin passim Regulis videre licet. ita Regula 7. 
Pachouii (Art. 57) : « Si quis voluerit lavare vesti- 
mentum, commonebit preepositum suum, et ille mit- 
tet cum eo alium, et lola veste revertantur domum, 
et siccatam reponet ille cui irjunctum est. » Poeum 
incerti auctoris apud S. Basil um (Num. 22) : « Si 
quis lavat ant alterius, aut suam vestem pr:erer vo- 
luntatem archimandritz,, careat benedictione. » Ite- 
gula 5. Angustini (Cap. 11) : « ludumenta vestra 8e 
cunduin arbitrium praposite laventur, sive a vobis, 
sive ἃ fullonibus. » ltegula SS. Pauli et Stephaui 
(Cap. 48) : « Vestimen'a vel lectualia nullus sibi la- 
va e audeat absque 0r»tione et permissione superio- 
ris. » Denique Regula. Tarna!eusis (Cap. 19) : « O»- 
servandum est etiam ne interioris animis sordes 
contrahat vestis mondx nimius appetitus. Quapro- 
pter secundum prepositi ordinztionem sunt. lavau- 
de.» His ac edunt acta. S. Sslaberge abbatissse 
Laudunensis, n. 20 (Sec. n Be ..). « Soror quedam 
Javando vestimentorum sordes, ut nos est, ad cellam, 
qua lizec ag: sol tum erat, venicus, eic. » 

De d:scij lina et ritu. quem hoc in exercitio obser- 
varent, audiendus est iterum S. Pachomius in Re- 
gula, prout excusa est in eodice ltegularum : « Levi- 
tona ium, inquit, et quidqu d in ves:e est monacho- 
rum 718. nemo lavet. in. die Uom nica, prar«r 
nauias et pistrinarios, Nec vadaut ad. lavandum, 
nisi omnibus unum signum insonuerit ; :equeniur- 
que prepositum suuin, et lavat uut taciti. cum disei- 
plina. Nemo la:et retractis in. alti vestibus plu - 
quam statutuin est: cumque laverint omnes pariter 
reverten ur. Si quis remanserit co. tempore quo 
ibitar ad lavandum, vel in pr:esenti non fuerit, eoim- 
wouebit praepositum suum, et ilie mittet cum eo »l- 
terum, et sic loto vestimento Γι ver'eniur. domuur, 
Vesperi sicca levitonaria tollent, et dabunt secundo, 
id est ei qui post propositum est, et ille reponet ea 
in cellula : quod si sicca non fu-rint, altera die ex- 
pandentur ad 80lcm donec siccentur, nec dimitten- 
tur in. ardore sol 5 plusquam horam tertiam ; cum- 
que collecta fuerint, leviter mol'ientur : nec tene- 
bunt ea singuli apud se, sed dabunt, at reponant. r 
in «e'lam usque ad. sabbatum. » De nostris vero ita 
scribit Hildemarus (In cap. 6): « Pannos autem la- 
vare non debent nisi isto tnodo : llli fratres. qui di- 
miserunt. hebdomadam in coquina, debent. calefa- 
cere aquam, el. in απο deciwo die debent illain 
aquai ca efacere : v. g., si fratres raduntur sabbato, 
aque praparstio debet esse sequenti tertia feria, 
aut secunda feria, vel quarta feria; et tunc debet 
abbas dicere in ipso die, in quo preparetio aqua 
est, lratribus : Unusquisque nodie ]ivet pannos 
snoS,.... Et hoc sciendum est, qui» omnia debent 
esse prazparata, id est locns, concha, aqua, sapon, 
et reliqua necessaria. » De Cluniacensibus etiam 
Udalricus (Lib. n, cap. 15), ageus de novitiorum in- 
-tiutione : 4 Si quid. ei placuerit de pannis suis la- 
vare, in coquina regulari ad hoc solum ezeuin of- 


In claustro autem truncum amplissimum cum pl-- 
risque intervallis cavatum, ut hic stamineum, ilic 
femoralia lavari possint separatim ; qux». aute caqpi-, 
tulum mittit in aquam calidam, ut mollescant : post 
tabnle pereossionem lavat, et non diutius, Ν 5] 
quaudiu licentia loquendi durat, excepto 5] est dies 
jej'nii, lavare non prohibetur post tertiam ; vel εἰ. 
est Quadragesima, vel dies privata, non solum j0ost 
lerliam, sed etiam post sextam lava!, tametsi non. 
loquautur in claustro. Quidquid autem I:vat, quoquo 
modo sit lavatum, post horam lavandi aufert. et sic- 
cat, ne jaceat ita sordidum et horridum, maxime, 
uli totus conventus videbit de refectorio exiturus. a. 

Jam quod supra fuerit superfluum est, et amputari. 
debet.] Et tamen. S. Benedictus abbas Anianensis 
« concessit necessitatis causa propter quat Regula 
jubet, duas scilicet stamineas, et femoralia, pelliceas 
quoque, et tegumenta eornm, cappas duas, et qux 
cunque necessaria prospexit, ut omnem amputaret 
occasionis ambagem, tribuit et concessit, » quem- 
admodum scribit Ardo in ejus Vita, n. 53. Sed et 
concilium Aquisgranense statuit (Can. 92), «t ab- 
bas « omnino provideat ut camisias duas, οἱ to ni- 
cas duas, et cucullas duss, et cappas duas unusquis- 
que monachorum habeat; quibus vero necesse est, 
addaiur et tertia; οἱ pedules quatuor paria, et femo- 
ralia duo paria, (ro. cum u« um, pellicia usque ad t4-- 
l^8 duo, fasc.olas duas; quibus 5 19 autem necessa 
est itineris causa alias duas, wantos in 2-tate, muf- 
fulas in hieme vervecinas, calciameuta diurna paria 
duo, subialares per noctem iu zestate duos, in hieme 
vero $0ccos. » Clnniacensium vestes erant « dua 
frocci et duae cucullze, duo staminea, duo quoque fe- 
moralia, duo paria calceorum ctn corrgiis, unum 
par viltrunum ad hiemem in nocle, et alterum sina 
vilirono ad ssiivas noctes, duo paria caligarum, 
tria pellicia, vel unam pro tertio gunellam, capel- 
lum de pellibus, quinque varia pedulum. » 


C  Femoralia hi qui invia diriguntur de vestiario acci- 


piant, etc.] Remanentes enim ip monasterio femora- 
lia non portabant; a quibus etiam ab-tinuisse S. 
Martini discipulos colligimus ex Severo Sulpicia 
(Lib. m de Vit. S. Martini). Femoralia quoque Mo- 
lismensibus abstulit S. Robertus, ut scribit Orderi- 
eus Vitalis lHlist. eccles. lib. vin. Idem de Cistercien- 
fibus et Cassinensibus sui temporis doce! Bernardus 
Cassinensis. Imo de Cassinensibus no-tra :eta:e ita 
scribit Paulus Augustinus a Janua : « ln. congrega- 
tjone nostra Cassinensi usque ad nostram aetatem 
vidimus senes non utentes lemoralibus intra mona- 
sterium, sed interiorem vestem ultra genua defluen- 
tem ipsis genibus alligabant. » Eorum quoque usi 
improbat Hildemarus, hunc in locum οἷς loquens : 
« Notandum est enim quia sunt talia mooasteria, ubi 
cum necessitas fuerit, femoralia de vestiario acci- 
piunt : ista. monasteria omnino bona sunt. Et i:e-. 
rum sunt alia. monasteria ubi omues generaliter ac- 
cipiunt femnoralia, sed tamen non omnes generaliter 
semper utuntur, nisi cum necessitas exposcel; 
qua:»vis omnes generaliter illa accipiant : ista nio- 
nasteria bona sunt, eo quod illa maxima pars sem- 
per non portat. Et iterum ália mona-teria, ubi ome« 
nes generaliter accipiunt, eL generaliter. portant : 
ista monasteria non sunt laudabilia. » lJic denotare 
videtur ultramontana monasteria, in quibus saltem 
teinpore Bernardi Cassinensis fratres promiscue  fe- 
moralibus utebantur. Regula quoque Magistri (Cap. 
81) laneas in hieme, lineas in state braces conce- 
dit. Ex Regula etiam S. Fructuosi (Cap. 4) « femo- 
ralium usus cuiquam est permittendus, maxime his 
qui ministerio implicantur altaris; sed et hoc qui 
studere noluerit, reprehendendus non erit, cum hic 
usque vunc constet pleraque hune usum monasteria. 
etiam in bis regionibus non habere. » Ubi quod de 
ministris altaris dicitur, in. memoriam ievocat. id 
quod de C'uniacersibus scribit Udalricus (Lib. ut, 


LJ 
.ο. 
* - 


*M 


S. P. DENEDICTI 


79 


eap. 11) : « Sacerdos et diaconus hahere solent tria A tera corpus contegebant; 2* matt:e assülebant, ea 


femoralia, ut si quid eis in n«cte contigerit in prom- 
ptu sit ea mutare. » Cujus s'otnti 2equitatem probat 
hoc ratiocinio l'etrus Venerabilis (Lib. 1, epist. 28) : 
« Femoralia ratione necessitatis, munditi: et lo- 
nesiatis, nobis defendimus, recolentes insuper Deum 
przcepisse ne summus sacerdos sine femoral:bus li- 
neis ad altare suum accedere pr:esumeret, ne si hoc 
faceret, poenam mortis incurreret... Et quamvis in 
feminalibus lineis ministris Dei castitas indiceretur, 
tamen honestas velandorum non. excludebatur, imo 
sollicite precipiebatur, unde eL Apostolus : Inhone-ta, 
inquit, nostra abundantiori honore circunidamus. » 
Quare vero 720 S. P. Benedictus remanentes in 
monasterio lemoralibus interdixerit, expl:cat S. Hil- 
degardis his verbis : « Quia multitudo hominu le- 
moralibus eo tempore non utebatur, idcirco idein 
Pater propter mores hominum, et propter signum 
puerilis simplicitatis et. humilitatis dum in cella re- 
siderent, discipulis suis frmoralia non conces:it. 
Sed exeuntibus, $ve eque-tribus, sive pedestribus, 
propter exemplum castitatis, et propter virilein hi - 
nestatem et revereutiam hominum eis indulsit » 
Prieter femoralia quz itinerantibus S. Pater eonces- 
^it, wantos etiam »eu clirothecas in via ferebat S. 
Filibertus abbas Gemineticensis, ut discimus ex 
anonymo in ejus Vita, n. 11 (Sec. n Ben.). 

Εἰ cucull& et tunice sint aliquanto iis quas habere 
soliti sunt modice meliores. Scilicet illis in regioni- 
bus, « ubi multum vilibus soliti sunt uti vestimentis, 
inquit Smaragdus ; ubi vero meliora suut vestimenta, 
non sunt propter itinera commutanda. » Uude et 
Hildemarus ait: « Qui bona vestimenta. portant. in- 
tus; non debent alia vestimenta portare. » Et certe 
cum nonnulli sint, « qui ineliora vestimenta in mo- 
nasi:erio poriant, quam illa, qux S. Beuedicius dixit 
in monasterio servanda propter [oras portanda, » ut 
loquitur idem Hildeimnarus; ownino alienum esset a 
wonastiex paupertatis proposito, pretiosiores insu- 
per vestes extra coenobium portare. 

Acute vero Bernardus Cassinensis l.unc in licum, 
« nota, inquit, tria temperamenta, quia dicit αἱι- 
quanto, et modice, et meliores. Aliquanto dicit ali- 
qu.d plus a pretii quantitate. Ne vero illud aliquanto 
multum inteliigatur, dicit. modice. Et ne abjectio 
multa notetur, et notabilis repreheudaiur, addidit 
meliores. 

(uas exeuntes in viam accipiant de vestiario.] Quid 
per v:um hic inielligere debemus docet Hildemarus, 
scilicet viam non esse, « cum prope vaduut ad notos 
liomines, qui eos cognoscunt, s:d quando longius 
ire debent. » et non multo post : « Non est via, in- 
quit, si in. obedientiam vadit, velati est in cellam ; 
sed illa est via cum ad episcopum, aut nobiles po- 
tente» liomines vadit ignotos : et non solum alia ve- 
stimenta debemus portare, cum in via imus; verum 
eiiam »i talis persona. qux» est nobilis venit ad mo- 
naster:um , tunc. ille frater qui. illi miuistrare de- 
bet, meliora vestimenta debet liabere, propter fas.i- 
dium ru-ticzte monasticze vestis. » 

Stramenta lectorum. sufficiant matta.| Matta Grece 
psiutliium est teges ex juncis contexta, ut patei ex 
Gregorio Turonensi de S. Monegunde (Lib. de Vit. 
Pur. cap. 19) : « Nullum babens stratum feni, pa- 
le:que  iiollimen, nisi tantum. illud quod intex!is 
juuc virgultis lieri solet, quas vulgo mattas. vocant. 
luc superponebat formul.e, lioc solo supersterueba!, 
hog erat quotidianum scamnurm, hoc culcitra, hoc 
plumella, hoc erat stragulum, hoc omnis lecti com- 
moditas. » Unde et Petrus Venerabilis ad Gi-leber- 
tuni. ereiijiain. sciibeus (Lib. 1, epist. 20) : « Si pa- 
lustria, inquit, prope «unt loca, mattas antiquum 
epus monachorum comp me, super. 391 quas. aut 
seniper, aul Spe dormuias. » Ejus usui apud vele- 
re$ monachos quadruplicem — dietingmit. Haeftenus 
(Lib, xu, troct.. 1) : 1" super wattam  dermiebant, 
iio aliquando super unam iilius parteui jaccutes, al- 


prosed: utentes; 5'* in matta seu psiatbio. orature 
genufectebaut ; 4^ mattam jamjam morituris ster- 
nebant. Aliter tamen  matiam explicat. Bernardus 
Cassinensis hunc in locum sic scribens : « Matta 
vel est tiltrum secundum Cluniacenses, vel quod loeo 
culcitrz babetur ; unde usque bodie illud quod poni- 
lur super paleas vulgo dicitur imattaratium, non ta- 
men intelligo quod debeat esse mollitie delicatum ; 
nam ipse magis debet dormire labore ac. vigilia fati- 
patus, quam strati mollitie invitatus. » Similiter 
Nicolaus de Fractura : ε Matta, id est pannus, vel 
filirum quad h»betur loco culcitrze. Vel secundum 
nos dicas, matta, id est. mattaratium, non. niultum 
mnlle. sed tale quod quasi c»rnem maetet, et maceret, 
vel mactando fatiget. In. Papia. vero macta. diciinr 
cella; inde inactilla pro culeitra. » Coufirmaut aut:- 
qu:& versiones Ga:licze Joannis de Préc:s, et Guido- 
nis Juvenalis, mattam reddentes un. matteras.. ed 
prior exp'icatio jotior videtur; nam matta erat 
stratum durum et. iortificationi aptum, ut patet ex 
S. Augi-tino, l. v contra Faustum Manichzeurm. c. 5. 

Saqum.|Quod S. Hlildegardiest (Lib. xix. Urig.. c. 
94) « aut de grosso lino, sut de canabe factum, et fere 
in nodum saeci formatum, οἱ quodain. genere stra- 
mentorum repletum, et hic super mattam positum, 
quod monachi pro lectisternio babebant. » Huic. sagi 
acception! concinit Bernardus Cassinens s his ver- 
bis : « Pto secundum intellectum medernum sagum 
istud esse, quod continet paleas, vel fenum, ct 
hoc vulgari hujus regni concordat. » Idem h bet Ni- 
colaus de Fraciura ; eoque sensu sumitur in antiqua 
Vita S. Eugendi abbatis Jurensis, in. qua haec lego : 
« l'aleis vero lectuli in eremo lectis, multo tempore, vi- 
lique sagello coustrictis, pellicioque superp.'sito con- 
quievit. » (Ubi etiam obiter observand m e-t lecto- 
rum omniun fenum ex statuta Lanfranci, singulis 
annis 6:56 renovandum : idque inter festivitatem S. 
Joannis e: SS, Apostolorum Petri et Pauli, αἱ prz- 


C seribunt Coisuetudines S. Benigni, c. 45.) Existi- 


mat tamen laeftenus sagum esse wonaclalis lect 
operimentum , monachi enim in ipsa matta cuba. 
bant; cui consentit Guido Juvenalis sagum | Gallice 
vertens une grosse sarge velue à mettre sur le matteras., 

Leana.| Quz Hildemaro dicitur « toga. duplex, sen 
vestis regia; » et Sinaragdo « syecies vestis villosa 
est, uuam nos toxam vocamus, alii. vero. galnapem 
eau vocant. » Galnapis autem. seu galbanis est stra- 
gulum villosum, quod. frigori resilere possit. Atqua 
loc sensu hic a S. Benedi:to sumi censent. Beruar- 
dus Cassinensis, Nicolaus de Fractura, Richardus a 
S. Anzelo, Boherius, Turrecrenata, Menardus, et 
llaeftenus. Lienas tauen cum sagis confundere vide- 
tur anonymus Dunelmensis in lib. de Transl. et Mi- 
rac. S. Cutliberti cap. 1, 5.6. iv. Bened., part. ui. 

"1 59  Capitale.] À capite dictum, eo quod capiti 
supponatur; estque cervical, lana, paleis, aut plu- 
mis plenum : unde Smaragdus : Capitale dicit, quod 
nos plumacium dicimus. Et hvc quidem S. Beneli- 
ctus lectorum s'rameuta fratribus indulsit : qua:- 
nam vero alii ? 

In Regula S. Paclhomii ab ang-lo tradita (Cap. 
41) przsscribitur ut monachi « dorniant non reeuiu- 
bentes, sed exstructis s:bi sedibus paulo supiuwri- 
bus, etillic suis impositis stragulis, dormiant se- 
dentes. » 

Regula S. Casarii ad virgines ita habet : « Le- 
ctualia ipsa simplicia sint; nam satis indecorum 
est, si in lecto religioso stragula. siecularin, aut ta- 

etia picta. resplendeant. « ldem hanet Regula 5. 

onati, cap. 65. 

Similiter Regula S. Aureliani ad monachos (Cap. 
97) : « Lectuaria sxcularia de coloribus facta in usi 
non liabeatis. » 

Regula quoque S. Jsiduri (Cap. 14) : « Spectosam 
vel variam supellectilem monachum habere uon licet ; 
cujus stratus. erit stores, et stragulum, pellesque 


793 


KECULA CUMMENTATA. CAP. LV. 


T 


lanatz? duse, galuabis quoque, et fzecistergum , ge- A batis Graudivillarensis, num. 135 (Sec. n Bened.) : 


ininusque ad caput pulviltus. » 

Regula S. Frucetuosi (Cap. 4) : « [n stramen'is 
competens adhibenda est. disciplina, nec amplius 
quidquain ab aiiqno reqnirendum, quam unn stra- 

lum, canabeuque. viHatum, mappulam, et duabus 

natis pellibus arietum. * » 

Denique Regula Magistri (Cap. 81) : « In lectis 
babeant in hiem» singulas mattas, et sagos tomenta- 
tios singulos, et lanas. In xstate pro lanis, rachinis. 
proptec zestus utautaur ; et anie ipsos lectos singulas 
pelles, ubi tergaut à sordibus pedes, et sic in suos. 
lectos ascendaot, » 

Quo tamen lecta. frequenter. αὖ abbate. scrutanda 
sunt, eic. | Fre iucnter a à ind«finite; sel R-gula S. 
Isido:i (Cap. 14) prieseribit, ut « per singulos inen- 
ses albas sive pr:ivpos tus. lectulos. cunctorum per- 
Spiciat, ne quid iud.geant fratres, nec suverfluum 
habeant. » Regula. Cujusdam ad virgines (Cap. 2): 
« Omuibns sabtatis post horam orationis nonam tam 
senior quam juniores priposite lectos omuium so- 
rorum visi:en!, et faciant, propter earum negligentias 
inquirendas, aut si quid inveniatur illicite et sine 
commeatu retentum. » De ique tegula S. Fructuosi 
(Cap. 41) : « Lectula singulorum abbas vel pr:eposi- 
tus bis in hebdomada revo!vat atque. perserutetur, 
ut videat ne quis superfluum aliquid iJjic vel. occul- 
tum habeat. » 

Scrutandorum vero lectorum apud nosteos ordinem 
hunc describit ll.Idemarus : « Mane congreg itis omni- 
bus in capitulo, abbas monebat Iratres de leciis per- 
scrutandis; toncque remanentibus in. capitulo omni- 
hus, qualuor aut quinque bonzx conversationis fratres 
dirigel:at in dormitorium, qui singulorum lecto- per- 
lustrarent : e! si opus peculiare alicubi r^perissent, re- 
versi in capitulum, anie pedes illius cujus in lecto fue- 
rat inveutuimn, illu 4 deponebant, qai jissus ab abbate 
rationeu reddere, pro deucti qualitate plectebatur.. » 

Etsi cui inventum [uerit quod ab abbate nca acceperit 

9 3 gravissime discipline subjaceut.] Quod ita intel- 
gie Hildem iras, ut -i furto repertam re à Babeat, et 
illa sit quatuor valens denariis, in minori culpa judi- 
ceiur, Si auiem inajor sit, « tuuc debet. res iucendi, 
inqui', et ipse in. graviori. culpa. judicandus est. » 
Bernardus Cassinensis et Nievlaus de Fractura gra- 
vissimam disciplinam hic. intelligant inajorem  ex- 
cominunicationem, ita tamen, ut ε« attendatur circa 
ista ineotaqualitas etquautitas rei. quie ablata sit; quia 
h:ec prudeuter sunt. consideranda in paenitentia in- 
fligenda, » ut loquitur Bernardus. 1n. Regula S. Do- 
nati pr:e-cribitur, αἱ « qua sororad lectuium suum, 
que ad manducaudum, vel ad bivendum pertinent 
prosumpserit occultare, publice coram omnibus 
arguatur; et tunc demum palam cunctis presenti- 
bus objurgata superposliionem  susiinere cogatur. » 

Et ut h.c vitium peculiare radicitus amputetur, den- 
tur ab abbate omuia qua necessaria sunt, id est cuculla, 
tunica, pedules, calige, bracile, cultellus, etc.| Non- 
nullas jam ex his vocibus exposuimus ; de reliquis 
aliquid suhjicieudum. 

Bracile indumeutuin brachiorum 6556 αυϊ νη eri- 
stimant, ἃ brachio diclum credentes. [ta Guido Ju- 
venalis in sua Gallica versione bracile reddit m«nche, 
et alia versio manchon ; sed absque ullo probati ali- 
cujus auctoris testimonio. Haeftenus bracile a bracea 
deducens, femorale brevius velandi« verendis i4o- 
neum esse aflirinat; sed et lioc absque ulla. aniiqui- 
latis auctoritate. Verius Menardus bracile asserit esse 
zonam, sive ciagulum, id quod prob:t auctoritate 
Papia : « Braclile, quod sueciüctorium sie reduni- 
culum dicimus, quod nu»c non. brachiorumn, sed re- 
num sit cingu'uin, » E: ex Regula Magistri, cap. 41: 
« ln die vero cingatur bracilibus. » Co lirmarique 
pos et ex Babolenuo inonaclio in. Vita S. Germani ab- 


* Omnino perturbata. syntaxis. Legendum esset 
preter, loco quam, et oua deinde complementa iu 


C 


« Unus autem e fratr.bus ipsa. die interfectionis ejus 
inter ho-tium cuneos cingulum quod vulgo bracile vo- 
catur, iter manustralient:um invenit. » His aeccediut 
autiqu:e et recentiores versiones bracile Gallice red- 
dentes sainture , aut. ceiture.. Boherio hracile e«t 
« z0ua in qna bracce et. corrigie quibus ligantur 
calig:?. depeudent. » 

Graphiuimn styius. er:t quo scribebant in. cera. Eo 
primum — usi suut f-rreo. Graeci, Tusci et Romani; 
postea autem o$se0, ut. docet. sanctus. Isidorus — his 
verb s (Lib. v1 Orig., cap. 8) : « Gr:eci enim et Tusci 
primum ferro in ceris scripserunt, Postea. Romani 
jusserunt ne graphium ferreum quis haberet; uude 
et apud scribas dicitur : ceram ferro ne catito. Po- 
stea iustitutum est ut. in. cera. ossibus scriberent, 
sicul indicat Atta. in 8:11 diceus : V: rtamus voine- 
rem in cerium, mucroneque aremus osseo. » Postea 
tamen Romanos ad graphium ferreum rediisse patet 
ex Martia i lib. xiv, epigr. 21. Erat autem gr:phium 
qua parte scribebatur aeuliin, altera. obtu-um, vel 
latum,.qua characteres in. cera «scripti: oblitterari 

9$ possent aut. ridi; unde verrere styli m. apnd 

Lines ilem erat ac eorrizere, reiractare, οἱ inu- 
tire sententiam. 

De acu vide Haefteuum lib. v, tract. 2, disq. 6. 

Mappela est μι ΓΟ... «ive bInte iin. tergzendae 
pituit:e aptum. Vulgatus Alcuisus in lib. de Offic. ec- 
cles. eap. $9 : « Mappula quie in sinistra parte ges a- 
tur, qua pituitam eculorute et narium. detergiinus. » 
llonorius Augustoduneusis : « Ad ex'remum S:cere 
dos fanonem in sinistrum. brachinm  powt, qui. et 
mappula et sudarium vocatur, per quod «liim sudor 
el narium *ordes  extergebantur. »  Hildeuarus 
(Lib. 1 de Gemma anime, c. 108) : « Mappulam ideo 
praxscepit dari e3u8a sudorum tergendi in labore aut 
in via. Nam in Francia. intelligitur pro sudore et in 
via dixisse sanctum Benedieium inoppulam habere ; 
et quanquam forte intentio fmit S. Denedicti ut etim 
i» monas:erio pro facitergulo habeatur mappoula , ta- 
meu modo in l'ranc'à in. commune babenur . pauni 
nbi suam fratres faciem. tergaet, » S. Hildegardis : 
Maj ula velut sudarium. ex lino forinaia, qua sudo« 
rem a se profl:eutein. dum. in. opere. laborabant 
abstergebant. » Nicolaus de Fractura : « Mappula, id 
est parva. tubalea, q:am nonnulli tempore. :estivo 
ad :udorem purgandum ad latus. portare consueve- 
runt. » Addit Paulus Augustinus ἃ Janua : « Quam 
consueludinem usque liodie retinent. senes nostri, 
Olim enim femoralibus non utentes inappulain, cla- 
veut, cultellum a lateribus pendulos portabant. » 
Ex liis omnibus satis refutata manet Antouii Perezii 
sentenia, qui, sublata interpunctione, hanc vocem 
cum sequenti eonjungers hoc. modo : mappulas. ta- 
bule ; hoc est, inquit, inappulas mensie.. Sed neque 
hic tabulie pro mensa sumuntur, neque mappulie pro 
linteo. quod mensz sternitur; utquid. euin mona- 
cho singulari hujusmodi supellex? Certe versiones 
Gallice; communiter mappulas | interpretantur des 
mouclioirs. lorum de mensura ita ser.bit Hildemarus : 
« Mensure enim mappule duo «debent esse cubitt 
prater ora in longitudinem, et unius pedis latitudo. » 

Tabule sunt pugillares in. quibus scribitur, vel 
scriptura imprimitur, et inpressa deletur, ut loqui- 
tur Nwolaus de Fractura. Vide dlaeftenum, lib. 1x, 
tract. 2, disq. 9. 

Praterr ea, quie hoc in capitedanda. singuas fra- 
tribus praescribit S. P. Benedictus, auctor est. llil- 
demarus antiquie luis-e consuetudinis , unicuique ad 
faciei manusque extergendas, sapouem, el ad cal- 
ceos ahgendos unctum ui vuo ecdemque. vasculo, 
quod servabant ad lectum, dandi; et vasculum. qui- 
dem ab abbale, saponem a camerar:o. aequaliter di- 
visuin iu capitulo recepisse. 


accusativo ponenda ; vel conjunctio quam cum nemi 
na'jvo coustruenda. Epit, 


S. P. BENED.CTI 796 


IO SIME REOREEPRENCPPEUC UE E Pn RR ς ῳ.- δ ὦ rrr TRU tan rp qipeoeren equam. 


CAPUT 


LVI. 


De mensa abbatis. 


795 Mensa abbatiscum hospitibus et peregrinis sit A niores * tamen unum, aut. duos semper cum fratri- 


seinper. Quotiens tamen. ininus sunt hospites, quos 
vult de fratribus vocare, in ipsius sit potestate. Se- 
4 Hild., Senioren. 


ὑ In Conc. deest cum fratribus. 
€ Al., d'nittendos. Sed in cod. Oxon, h»c per.o- 


bus 5 dimitteudum * procuret, propter disciplinam. 


dus ita legitur : Senior tamen unus aut. duo semper 
cum [ratribus dimittendi. Sivailiter ia Concordia Vin- 
docinensi, praeter primum verbum seniores. 


COMMENTARIUS. 


Mensa abbatis cum hospi ibus et percqrinis sit semper, 
elc.] Inter hospites et peregrioos hie distingaunt com- 
mentatores, Hildemarus : « lHespites, inquit, sunt 
qui de cadem regione suut de prope. Peregrini sunt 
qui de alia regione ; peregrinus enim dicitur, sicut 
dicit Cassiodorus, «quasi pergens longius.» Idem 
habet Bernardus Cas-inensis, cujus veiba cum retu- 
lisset in primo commentario Boherius, addit: « Vel 
dicun'ur prregrini qui ad monasterium aut. locum 
aliquem devotionis causa declinant ; hospites vero, 
qui alia de «ausa ad ipsa loca accedunt. » Utrumque 
discrimen. affert N colaus de Fractura.. Richardus 
autem de S. Angelo sic scribit : « Hospites intelligi- 
mus pauperes et non pauperes; per peregrinos in- 
telligimus illos qui vadunt pe oratoria pro indulgen- 
tiis obiinendis. » Qui tamen addit: « Vel dicas quod 
unum sunt. » ΠῚ vero quiin eadem civitate vel op- 
pido in quo situm est monasterium. residentes, ultro 
tonvivium  emendicant, aut ab abbate invitantur, 
non hospites, sed convivae potius dicendi sunt, ut 
notat Menarilus, 

ls acute observat non hic cellz, aut camers», aut 
palatii abbatis, in quo seorsum a sua congregatione 
«um hospitibus et peregrisis relficiat, sed solius 
mensz fieri mentionem : ex quo. infert abbati reti- 


ita habet : e fllud quoque statnimus. at abbate: omni 
temi ore cum fratribus. refic ant; quia. eo tempore 
quo fratres, aut p'o negligentia arguere, aut. spiri- 
tali debent sermone imbuere, absque certa neces-i- 
t^te se removere non debent. » S. Cxssrius. in epi- 
$10la ad Oratoriam abbatissam (Cap. 11): «fu quo'i- 


D diano corporis alimento, atque communi cib» par sis 


his cum quibus pari in mensa uteris consessu, iisdem 
denique quibus sorores, fercnlorum saporibus dele- 
ctare, et qualia vobis cibaria potionesque commu- 
nes exhibeant djgcofer:ze et pinceroz, etc. » S. Aurc- 
lianus ia Regula ad monachos (Cap. 50): « Sanctus 
abbas, nisi intequalitate faciente, extra congr: g^itio- 
nem non reficiet. » lRegula S. Isidori (Cap. 10): 
ablas citra languoris necessitatem cibos in. conspecti 
pariter cum fratribus sumat: nec aliud quam caeteri, 
nec «ultius quam qux ja commune consistunt, prx- 
parari sibi quidpiam. expetat. » Regula. monastica 
coinmunis S. Fructuosi (Cap. 10): « Abbates cum 
fratribus, advenientibus hospitibus et peregrinis, in 
una mensa communiter vivant. » Hegula. S.. Donati 
ad virgines (Cap. 59) : «Abbatissa, ni*i inzequalitate 
aliqua, aut iofirmitate, vel oceupatione «ompellente, 
exira congregationem suam penitus non reficiat, » 
Quod desump:it ex Regula saneti Caesarii ad virgines, 


ciendum es-e cum hosvitibus et. peregrinis in con- (» cap. 33. Denique Regula Magistri passim indicat ab- 


ventu fratrum. Quz quidem sententia non uui singu- 
laris est Menardlo: nam multis jam ante svecul s sub 
lite res erat, ut patet ex Smaragdo, Hildemaro infra 
citando, et Bernardo Cassinensi. Snaragdus enim in 
liec cap. 59 verba, Coquina albaiis et hospitum »uper 
[6 tit, scribens, ita babet : « /Estiuatur 796 8 multis, 
(uia sicut coquina alia quam fratrum, et in alio erat 
constituta loco, ita et mensa abbatis non tunc in 
communi refectorio erat cum cseteris mensis posita; 
sed i» alia erat cellula segregata, qua crebro ve- 
oientes hospites, frequenter cibis invenirent para- 
tàin, ὃ Quoex loco sic argumentari licet : Si ssstima- 
batur a multis, ergo non ab omnibus : ergo :estima- 
bant aliqui mensam abbatis in eommuni fratrum 
refectorio eum cxteris fratrum mensis esse debere. 
Clarius Bernardus Cassinensis : « Dicunt, inquit, hie 
quidam, quod abbas semper in refectorio. cum fra- 
tribus comedere debet, οἱ hoc etiam statuto super 
boc facto declaravernnt dicentes, quod mensa abbatis 
debet esse in superiori loco, et ibi cum hospitibus 
consedentibus debel sumere refectionem.» Talem 
fuisse Cluniacen-ium disciplinam insinuare videtur 
Udalricus ἢ s verbis (Lib. 1, cp. 3): «Clericis, et 
peregrinis inonachis, qui ità. vadunt pedites absque 
(rmiento, nobiscum ia refector.o come-turís aquam 
ad manus ministrat (abbas), talesque sedent ad en- 
sam principalem. » Ego vero sic Menardi sententiam 
&equar, οἱ defendam, ut oppositas etiam  ratioaes et 
auctoritates, si qu: sunt, laud sileam. 

ltaque abbatem cum hospitibus in commuui. frg- 
irum conventu relici de'ere probat antiqua ei rece- 
X4 monachorum veterum praxis, a quibus S. P. 
jenedictum recessisse iu re Lanti momenti facile non 
(δἰ credendum. llanc veio praxim passün videre est 
in eorum regulis et actis. liegula t^rtia SS. Pateum 


batenm in refectorio debere reticere. Idem copnfirm:t 
praxis. De S. Eugendo. abbate ita Vite scriptor : 
€ Abbas iste. niensulam «uam (ut. facere quosdam 
nuper audivi) nec victum unquam exceptavit ἃ fra- 
tribus. » S. Eastervinus, tesie '29"7 Bedain lib. 1 
de Yita S. Benedicti. Biscopi, «eodem quo fratres 
cwleri cibo, semper eadem vescebatur in domo. » 
S. Herinelandus Agatheo comiti in. Án rensi mona- 
sterio «humanitatis gratiam exhibens, in refecto- 
rium eum secum duxit, calicemque meri ei dari jus- 
Sit, » ut scribit anonymus in ejus Vita cap. 15; et 
infra, cap. 15, inter eorruptos mores Adalfredi ab- 
batis, Hermelandi successoris, illud recenset, quod 
ceopit aulam sibi xdifleare. » Imo auctor est Cara- 
mtiel omnes fere lli-paunos credere S. Benedictum in 
regulari refectori^, et sapius coimuui hora pere- 
grinos et exterostraetasse. llis acced.t concilii Aquis- 
granensis decretum, statuens (Disp. 432 in Reg«t. 
S. Benedict.) «ut abbas, vel quispiam fratrum ad 
portam monasterii cum hospitibus non reficiantur. 
In refectorio autem omnem eis humanitatem man: 
ducandi »€ bibendi exhibeat. [pse tamen ea c b: p» 
tusque mensura contentus sit, «uam. reliqui fratres 
accipiunt, Si vero propier hospitem valuerit ad. sn- 
litam inensuram fratribus sibique augere aliquid, in 
διῶ maneat potesiate. » Quod statutum conticmat 
Caroli Calvi preceptum pro. partitione pr:ediorum 
S. Geruiani a Pratis, in quo assignat. vinens in fra- 
trum et. hospitum usus in refeciorio edeniium. 

Deinde S. Benodictus, Regale cap. $58 agens de 
leetore mensae, *tatuit ut non prae-un.at ibi quisquam 
de ipsa lectione aut aliunde quidquam re qurrere, 
ue deiur occasio maligno, uisi lorte. prior voluerit 
pro :edificaiione aliquid. breviter dicere; ubi. prior 
pro abbute usurpatur. Vo:uin. δὶ abbas uunquam re- 


19T 


REGULA COMMÉNTATA. CA^. LV. | 758 


ficiat in conventu fratrum. (dehet enim reficere cum. A dens quod futurum erat, tanto morbo non occurris- 


hospitibus, qui nunquam desunt ionasterio, et si 
defuerint in ejus manet. potes'ate quas. vul! de fra- 
tribus vocare, qui cum ipso. reliciant), frustra per- 
mittitur ei in refectorio de lectione aliqu.d dicere, 
ut pote qui nun quai. ibi eum fratribus inanducatu- 
rus 5:1. 

Ut vim hujns argumenti eludat Haeftenus, respon- 
det nomine prioris hic intelligi quemcunque supe- 
riorem, sive abhas 5.1. sive prior, sive subprior, qui 
convestuali mens:e priesideat, Sed prioris nomen in 
ownibus Reguli? locis, uhi s'ngu'ariter et. absolute, 
non respective ponitug abbatem significare meri o 
con endit Menardus noster (Menard. in Conc. Hegul., 


cap. 41, & 1) , et ipse Hlaeftenus (Ilaeft. lib. m, tract. 
6. dis]. 2) alibi fatetur prioris vocem in Regula pro 


nbhste s:epins usurpari, ut. exp. 6, 7, 15, 40. 55: 
quidni etiam in isto de quo agitur locu? Certe anti- 
quiores monachi ideo maxime nclebant. abbatem ἃ 
conimuni fratrum :nensa abesse, ut posset. cis post 
cibum zedificationis verba proferre, et spir ta!i ser- 
nion" eos imbuere, ut habet supra citata Regula SS. 
Patrum ; refectione enim transacta, spiritalis apiid 
eos collatio agitabatur, ut probat idem Haeftenus 
lih. x, tract. 5, disq. 4, quod S. Benedicium negle- 
xisse non est prorsus qui credat, multo. minus qui 
existimet eum voluisse ant permi.isse ut abhas vices 
$uas in exhortationibus faciendis alteri committeret, 
cum nusquam plus valeant exlioriationes. quam in 
ere abbatis et superioris. Adde quod Regula Magi- 


stri (Cap. 24), qu;e hoc statutum a S. Benedicto mu-: 


tavit, clare 396 et distincte praescribit, ut de sin- 
gulis mensis quos voluerit frarres quid. lecium | est 
ABBAS interroget ; non prepositus, «eu quivis prior. 

Praeterea, ut optime arguit llildemarus, S. Bencdi- 
etus voluit ut abbas imajoris nomen factis impleat, 
el omuia bona et &ancta. factis amplius quam verbis 
ostendat; sed si sepa: atam a fratribus seorsim tneusam 
liabeat, jam factis suis discipulos non docet : neque 
enim vident eum quanta inoderatione, cum quanto si- 

nio, cum quanta gravitate cum hospitibus manducet. 

Insuper, S. legislator deceruit. ut omnes iu:ersint 
versui qui aute cibum dicitur, et sub uno simul 
omnes accedant ad mevusam ; ubi « non. exceptavit 
abbatem, inquit Hildemarus, dicens excepto abbate, 
qui cum hospitibus manducaturus est; sed tanium 
dixit : emnes dicant versum. Et hoc non sulfeiit ei 
dicere semel omnes ; sed bis cum suh'junxit, et. sub 
uno omnes accedant ad mensam ; ac per hoc cum ita 
intelligendum est, ut abbatis meusa in refecioro 
cum mensis fratrum esse debeat. » 

Taudem nulla potest adduci ratio qua S. Poter iu- 
duci potuerit ad s'parandam abbatis mensam a fra- 
tribus ; nam quod ait Bernardus Cassinensis : « Gra- 
tia charitatis mensam abbatis separatam e«se voluit 
beatissimus Benedictus : qui vero contrarium ed - 
derunt statutum, aut avariti:e studuerunt, aut. iíco- 
gniti qualiter viverent esse voluerunt; » tolerari non 
potest, Magna sane chsritas, quz omnem destruit 
€baritatem, pastorem segregat a grege, viam lupo 
pendit. liberam, omnemque vitiis omnibus aditum 
ministrat. Quis enim exprimere valeat quanta inde 
tum in spiritualibus, tum in temporalibus oriuntur 
mala, dum lervet olla abbatis, et alget congrega- 
tionis cacabus? Quanta. abbati permittitur licentia, 
cum ei datur occasio quotidie comessandi cum sse- 
eularibus, decoquendi , abliguriendi, dilapidandi 
bona monasterii! quanta inde in vita monasiica cor- 
ruptela, quot iuter fratres in abbatem murnuratio- 
nes, quot detractiones, quot maledicta, ne quid 
pejus dicam ! O «ingularis charitas! l'reclarum sane 
est quod aiunt nonnulli (Apud llaeft., lib. xi, tract. 
9, disq. 4), S. Benedictum praevidenteu quod futu- 
rum erat, scilicet divisionem mense alibati« a miensa 
monachorum, hoc caput edidisse, non quidem per 
modum pracipientis, sed per.modum prauuntiantis 
.quud. futurum videbat. Quasi vero S. later pravi- 


set, et adversus ilti &uos non priemunisset. 

Nec majoris sunt momen!i quse dicit lHlaefienus 
(Ibid., disq. 3), «non defuisse illi justas. rationes 
separate mense: 1* ne fratres turbarentur ; 2" ut 
pro illis liberalius excipereniur (hospite); 3* ne 
moribus imperlectiorum f: atrum forte. offeneren- 
uir; 4“ ne daretur occasio hosp tes siue. venia allo- 
quendi. » Nam ca:dem rationes ipse refellit. postea, 
Et certe non moverunt rationes. is'ze Patres Aquis- 
granenses , quominus statuerent (Can. 27), «ut ah- 
bas vel quispiam fratrum ad portam monasterii cum 
hospitibus non reticiatur : in refectorio autem omuene 
eis humau:ta em mandurcandi exhibeat, ». Non move. 
runt concilium Londonense . n, statueus, 799 « va 
abbates faciant. milites, et ut in. eadem doo eum 
monachis suis dormian!, et comedant, nisi aliqua 
necessitate prolibente. » Non. moverunt. Cluniacen- 
ses, alasque congregatioues imonasticas, qux ad 
puriorem -Regule normam vwitom instituere stu- 
duerunt; qua: omnes abbatem ad commune fratrum 
refectorium remittunt, et hospites illo duci et inan- 
dicare permitiunt. Et certe non multum esse timen- 
dum ne fratres. i: de turbentur experientia docet ; 
deinde quid prohibet quominus hosyites in refecto- 
rio liberalius excipiantur ? Quod vero timetur ue 
scandalizentur minus perfectorum fratrnm moribus, 
m'lto magis sperandum fuisset, «ut liospites cuim 
viderint tam albatem. quam et monachos cum [1- 
mere Dei, et eum revereutia, atque moderatione, - 
sive eliaii. gravitate imanducare, glorificent. Doii- 
uum, sicut οι dicit : Videntes vestra bosa 
opera, glorificant Patrem. vestrum qui in &xlis es';. 
ei quandoque, Domino iniserante, ipsi hospi. e- con- 
lemnentes ea qui szculi. sont, ad. Dei servitutein 
venie. fest uabunt, ». ut cum. llillemaro loquar. 
Tandem non esse periculum ne fratres liaudqua- 
quaum jussi hospitibus loquantur experientia magistra 

ect, 


CQ Unum est quod majorem videtur pati difficulta- 


tem. Nam cum S. Beuedictus abbaiem velit fr«igere 
jejunium. propter. hospitem, et. licspites. nunquam 
desint. monasterio, si abbas cum hospitibus in. re- 
feetorio relicere debet, sequ. tur abbatem quoidie 
coram (oto cenve.tu , alis. interim. jejunantibus , 
jejunium frangere ; quod quis credat ? 11;c otjectio, 
quie priina fronte videtur δίνη}. Labere difficultatis, 
nullam in rei veritate complecttur; nam qud melius 
j'junium exira. aut. coram convenu violare? quid 
perfectius ? Deinde hic objeciio locum tantum. habet 
quando abbas solitas refecti nis lioras propter hospi- 
tein cogitur praevenire; nam quando hospites una 
eum conventu re(iciunt, abbas nec dehet. frangere 
jejunium , nec aliis quam fratres uti alimentis , »al- 
tem communiter. Non ita vero frequeus est abbatem 
pravenire solitas refectionis horas, cum non quot.dio 
veniant hospites, οἱ »aepius horam congregationis 
facile exspectent. Adde quod S. Pater. prescrilit ut 
quoties minus sunt hospites, in abbatis sil. potestate 
quos vult de fratribus vocare ; qui scilicet ejus vi. e 
cum hospitibus reficiant . duninodo duos. seniores 
propter disciplinam disnittat. cum fratribus, ut ipse 
possit. in. communi fratrum. conventu. refectioncin 
&umere; nam ita ex,licare Regula textum nilul est 
incommoui. 

Maj»r duficultas repetitur ex duobus Regul loci 
qui mensa: abbatialis separationi favere videntur, rí- 
mus exstat cap. 55 : Coquina abbatis et hospitum su- 
per se:it : quem. locum exponens Smaragdus ait: 
€ A-stimatir a multis quia, sicut coquina a.ia. quam 
fraurum, et in alio erst constituta loco, ita et mensa 
abbatis non. tuuc. in communi refectorio erat. cum 
czieris mensis posita : sed in alia erat cellula se; re- 
gata, quam crebro venientes hospites frequenter cibis 
invenirent paratam. » Sed quod cwatimabatur a imul- 
Vi, contrarium tenebatur ab aliis, ut supra vidimus. 
Εἰ certe cocuica abbatis et hospitum olim construe- 


193 


S. P. BENEDICTI 


8)9 


batur 430 prope coquinam. monachorum, et inter A pauci, vel nulli sunt hospites, quosdam ex senioribus 


utramque erat fenestra, per quam ex una parte pul- 
. mnenta monachorum, ex altera fercula ministraban- 
tur hospitum, ut docet. llildemarus in cap. 55. Ideo 
autem S, Beuedictus separatam voluit esse coquinam 
liospitum. non ut separato. cum abba e reficerent in 
loco, sed ut inc-riis horis supervesientes hospites 
nn inquietent fratres; cum enim paulo Iautius ho- 
spites excipi voluerit, et aliunde nullum a coquinz of- 
ficio excuset, certe si. fratres ad coquendos mona- 
chorum cibos aliunde satis inepti, ad prasparanda 
hospitum. fercula cogerentur, non parum perturba- 
rentur; maxime cum jncertis. loris superveniant 
hospites, et brevi tempore omnia przeparari necessum 
Sit : propterea S. Benedictus separavit abbatis et 
hospitum  coquinam; nou. vero. ut seorsim abbas 
C€vmessaretur cum eis, et oinuia mouasterii bona in 
€oimne-sationibus dilapidaret. 

Alter locus in sequentibus hujus capituli verbis 
conunetur ; « Quoties tiimieu. minus. -unt. hospites, 
quos vult de fia ribus vocare in ipsius sit potestate. 
Seniores autem unum aut duossemper cum fratribus 
dimittenidumn. proeuret. propter. disciplinam. » Hic 
triumphant abbates carnales : quidni eniin tales cum 
Hildemoro ita liceat appellare? « Dicunt quidein ab- 
bates carnales, inquit, quia cum hospitibus extra re- 
leclorium debel esse mensa albatis. Assumiunt. in 
adjuiorium sai erroris illud quod S. Benedictus dicit : 
Quoties taiceu minus suat liospites, quos vult de fra- 
Vribus vocare in ipsius sit potestata; seniorem tamen 
unun aut duos semper cum. fratribus dimittendum 
procuret propier. disciplinam. Quid enim necesse 
fuerat S. genedicto dice e, unum aut duos. semper 
cuin fratribus dimittendum procuret propter discipli- 
nam, si in relectorio. abbas. imaunducare debuisset ; 
eum i,se aljbas, si ibi manducat, potest. disciplinaui 
habere ne aliquid iuhoneste aut agatur, aut loquatur 
quis? Et in eo quod dicit diuittendum, apparet, quia 
alibi est ipse abbas, et alibi it super quos dimittit se- 


niures prop er disciplinam, et nousimul, etc. » Unam C 


jam hancad difficultatem solut onem adhibuinus; sci- 
licet cun pauciores sunt hospites, esse. in potestate 
abbatus quos vult. de fra;iribus vocare, qui vices ejus 
. cum hiospiribus edendi suppleant, non ut secum ex- 
(ra cominune cele torium. reficiantur. Aliam accipe 
ab HMideinaro : « Queritur, inquit, iu hoc loco ubi 
debet abbas manducare , utrum in refectorio, an fo- 
ris? Sun alii qui dicunt, ii relectorio debet niaudu- 
care, Quomodo ergo debet dimittere fraires suos cum 
fratribus iu. refectorio, si ille debet inanducare ibi ? 
Qui respondentes dicuut : Prouterea diit B. Benedi- 
€tus. semores dunitere , quia Suit tal a. re:ectoria 


iu quibus ita sedeat frair.s. propter. multitudinem. 


lratrum, ut ab abbate non possint videri, veluti suut 
in Sancto Gall». » llauc responsionem confirmat HKe- 
gula M sgisiri, qu.e,licet aliqua.do recedat ἃ Beue- 
dictina, iu tulis tamen potest spectari ut ejus inter- 
pretato et. couunentarius ( Cap. 84) : « Ad mneusam 
abbaus, infit, sedeant seniute:, extranei superveuien- 
tes, vel vicibus fratres psalterati, quos voluerit ab- 
bas, 431 vret.r prspositos, qui in decadis suis 
ideo ad suas meusas jubentur esse prousentes , ut' 
causam Dei, id est taciturniatis et gravitatis iu. sus- 
ceylis suis custod ant. » Et ita. forte. intelligendus 
est locus ex Vita S. Fil.berti abbatis, n. 5 (Sec. n 
Ben. ) : Jussus igitur sedere ad. yriorem mensam , etc. 
Quod si quis noliL S. Benedicium respexisse ad ampla 
illa relectoria, sal.s vero simile est seniores eliatu 
ad mensas permiscuisse juniuribus, ut super eos iu- 
vigilarent; Sicut in durmiturio noluit ad.lescentio: es 
fr.tres juxta. se lectos havere, sed. permixtos cum 
àeutoribus dormire. Ei. certe decaui, quos S. Bene- 
dictus, cap. 22, seniores appe.lat, ex antiqua monua- 
chorum discipliua -nis:decaniis assidebant ad. incn- 
sau , ut supra diximus ad cap. 21. Ab liac vero 
disciplina S. legislator recedere nolwit, unde cuim 
ug.let abbateu n. sua. aiensa remanere sojum , ubi 


vorare permisit, ita tamen ut unum aut duos ex fra- 
tribus perimixtos relinqueret, ne. hanc disciphnam a 
monachis receptam ex toto. dimittere videretur. Et 
sane qualis esset illa «iseipliua, si uno. aut. duobus 
senioribus cum fratribus relietis, abbas cum reliquis 
siln seorsim indulgeret ? 

Aliter etiam. re-pondet. Hildemarus, huuc. locum 
intelligendum esse de :llis diebus quibus hospitaii- 
tatis gratia. solitam refectionis horam abbas przeve- 
mre cogitur. Tunc euim cuu. piuci sunt. bospites, 
quos vult ex fratribus potest vocare, qui cum eo et 
hespitibus reliciaut iu. refegorio. Respoudebit bic 
llaefienus hoc esse re-tri;geré verba S. Benedicii ad 
certiim casum, quem nusquam insinuat, Verum quid 
proliibet S. Benedicti tevtum ad. certum. restriugere 
casun, cam recita ratio id exigat, et antiquissimi fte- 
φυϊα commentiatores, qui ewniumn  opiime 5. Patris 
inentem assecuti sunt, 4 Regulae verba. intellexe- 
rint? Quod vero urget llaeftlenus ἣν verbo semper, 


B dicit euim 5. Benedictus, Seniores semper cum íra- 


wibus dimittat, certe non. urgel : vam, ut. optime 
dicit Hildemarus, verbum illud in divinis Scripturis 
non semp-t sumitur universali'er ; sed neque in Re- 
gula 5s. Benedicti, ut. facile demonstrare possem. 
Quod ergo S. P.ter ait, Seniores sein, er cum fratri- 
bus diuitiat, n.n sic capiendum est. quasi quotidie 
[fratres secum assumere deberet; id euim quotidie S. 
Benedictus noa permittit, sed quando nunus sunt 
hospites, et abbas biospitalitatis gratia canonicas re- 
fectionis horas pr:evenit, 

Opponi iusuper posset l'egula SS. Serapionis, 
Macarii, Papbnutii, et alterius. Macarii, ita pr;escri- 
beus : « Venientibus vero fratrihus ad boram rele- 
ctionis, nou lic: bit peregrino frairi cum. frauitius 
manducare, nisi cum eo, qui prz:esL , Patre, ut pos- 
sil :edificari. » Sed tic locus intelligiiur nóu de qui- 
buscunque h«spitibus, at de peregrinis, hoc est. de 
longe venientibus, quo$ non semper expedit admit- 
tere cum fratribus ; nec de quibuscunque peregrinis, 
sed de venien:ibus hora refectionis, qui consequens 
ter nihil sibi. paratum. inveniunt, saliem quo. paulo 
humanius excipiantur. 

Quib.s autem isia non suflicient, sufficere prorsus 
debet id quod scrihit 2439 l'etrus Venerabilis ad S. 
Bernardum his verbis : ( Lib. 1, epist. 28 ) : « Quos- 
cumque abbas substantia monasteri relicit, noune 
mensi propri: participes facit? Qaod si isto modo 
impleri a nobis Regula secundum vos minime potest, 
et liuc esse mandatum, ut cum abbate mauducent , 
affirmatur; fit et isiud quandoque de honestis perso- 
his; nam iadecens credimus , ut pr.escute convento 
juarumcunque personarum non cuuctis. placitura 
iucongruenua indiscrete introduca:ur ; et ipsis forte 
bonis iude scandalum oriatur. Si vero oppouitis uon 
in couve.tu, sed extra conventiun. ineusa abbatis 
hospites debere sociari , respondemus liac occasione 
abbates a fratribus se sequestiare solere, δὲ sub 
pratexiu hospitum lautioribus sibi ac familiaribus 
epulis indulgere, neque de ovium suarum pastu δι" 
rare; ei secundum Prophetam (quod :alvo mystice 
iutelle. tu dicimus) quod crassum viderant a»ssume- 
bant, et. quod dente erat projiciebant; et. cuim lim- 
pidissiinaum aquai. biberent, reliquam pedibus suis 
cunturbabant, et gregeu Domini turbida ei. caenosa 
aqua potabant ; lioc est, sibi optime providentes, de 
cxteris non. curabant : qui quoniam bouo praecepto 
male abutebantur, novo uiceri novum emplastrum 
superponendum fuit, et preceptum quod aliquando 
salubre fuerat, salubriore consilio commutandum ; 
eapropter ut vitium de virtute ortum rursum virtute 
exstingueretur, cum de coinmuni mensa ad. singula- 
rem fKtegula transinisisset , iterum de singulari mensa 
ad communem regula raijons et charitaus adduxit; 
unde et abbates. nostri, nisi. iufirmitas. obstierit, 
nobiscum semper coueduut : et aliquaudo cum ho- 
spitibus, quando tales adsunt, aliquando sine illis, ἃ 


$01 


REGULA COMMENTATA. CAP. LMIL 


802 


communi tàmen mensa nunquam vel raro discedant, A abbas habeat, eisque singulis meusuram e bi, quere 


hospitibus anten. et peregrini» nihil deesse patiua- 
iir, » Auliant el alium Petrum (Petrus Dam., opuze. 
S5, cap. 1): « Nonnulla. in nostris partibus »0n3« 
$teria pri::elaram nuper institutionis norm s bimet 
indideruunt, uL. prater. caera pietatis opera, etiam 
tres pauperes cum privata mensa jut! se seinper 


quivis habet. friier, apponat,. Nam. cum . regularis 
norma praecipiat ui abbatis m*nsa semper sit eum 
ha-pibbus, lioc modo noviter utrumque c :mp'elur, 
ut et abbatis ii nza non superbis seculi, sed sanctis 
hospitibus hiareat, et ipse convesci fratribus non 
omittat. » 


a —— —Ó EID σαν ORRREERRRREEDRERERERREREDEERERURDRRREEERERRREEREDEDRIUDEDEREEIDA OGEREEENPUIRIUSEPEVINNDUE/IUPQNEEPUPUNQUIP RENS 


CAPUT LVII. 


De a:tificibus monasterii. 


Artifices, si sunt in honssterio, cum omni humi- 
litate ticiomt ipsas aries , si. permiserit abbas. Quod 
si aliquis ex eis extollitur ^ pro scientia artis sua, 
eo qued 433 videatur aliquid coufer:e monasterio: 
hic talia evellatur 5. ab ipsa arte, et denuo per eam 
non transeat, nisi forte bumiliato ei iterum abbas 
jubeat. 

Si quid vero ex operibus artificum venundandum 
est, videant ipsi per quorum manus transigenda sunt: 


ὁ Wild. , ertollatur. ] 
F Qxon., egrediatur. Cass. cum Floriacensi ct aliis 


quibusd:un, erigatur. A., ejiciatur. 


ne aliquam fraudem m^nasterio facere presumant. 
Meimorentur semper Ananiz ei Saphir: (Act. v). ne 
forie mortem quam illi in corpore pertulerunt, hanc 
isti, vel omnes qui aliquam fraudem de rebus mo- 
nasterii fecerint, in anima patianter. !n. ipsis amem 
pretiis non subripi t € avaritie malum : sed semper 
aliquantulum viliu« detur quam ab aliis sz:cularibus 
datur ὁ, ut in ominibus glorificetur Deus. 


e [Hild., subrepa. 
4 Al., deri potest, Α΄. deest, 


COMMENTATWIUS 


Artifices si sunt in monasterio, cum omni humilitate 
el reverentia [uciunt. ipsas artes, δὶ lamen. jusserit ab- 
bas. | Cmn einiiain monasteriis obedientiz snhjaceant, 
mec ipsas quas artifices callent artes, exercere per- 
misit, nisi jubente abbate, ld. quod ex antiquis mo- 
nacherum. regulis accipere potuit, nam Pachomiana 
ita habit (Art... 1235 in. cod. lteg.) : « Nemo quidquam 
vperis faciet, nec sevphos plenos aqua circumt!eret, 
nec funiculum quidem torquebit, nisi praepositus jus- 
serit. » Et S. Basilius interrogatus (Regul. brev., in- 
terr. 142) : « Si oportet eos. qui noverunt. artilicia 
suscipere aliquod opus absque consc'entia. vel jus- 
sione ejus qui przest et operum so lieitudineim. ye- 
rit? » respondet : « Furti reus erit hujusmodi, vel 
Siinilis eis qui furibus concurrunt, » ldein videre est 
in fegula. SS. Pauli et Stephani, cap. 33, et iu Re- 
gula S. Aureli ni ad monachos, ca». 25. 

Üperantes autem remanebant sol, nec ulli fas erat 
alerius eflicinaun. sine abbatis commeatu. ingredi : 
« Nulli liceat, inquit Regula. SS, Pauli et Step ani 
(Cap. 26), tam iu cellario quam in singulis. ollicitus 
artificum improba et importuna absque senioris jussu 
audacia introire; quia et communem utilitatem valde 
impedit h»c praesumptio, et ipsis artificibus rauco- 
rem animorum ex superflua importunitate impinjit. » 

(«od si aliquis ex eis extollitur pro scientia artis 
su, ἐ0 quod videatur aliquid conferre monasterio, hic 
talis evellatur ab ipsa arte.] « Et merito quidem arte 
et artificio suo prohibetur, qui iis plus perdit quam 
7 35$ lucrawr, » inqu t Gerardus Belga monachus : 
qui e.im pro scieutia arti- su:e extollitur, pro levi 
8c temporali lucro quod confert monasterio, animam 
ΜΞ. perdit, qua nihil preiiosius : leuge omnino ab 
illa gvptiorum monachorum humilitate, de quibus 
Cassianus (Lib. ww, c. 44) : « Et cum tantos. unus- 
quisque eorum quotidie de opere ac sudore proprio 
reditus conferat moriasterio, ut ex hí- sus eutare non 
s0lum *»uam valeai: parcitateu, verum etam usibus 
pos-it exubera;e multorum ; in nullo tamen inflatur, 
nec sibi de tanto operis sui quaestu ac sudore blan- 
dilur, sed. preter duo paximatia, quz tribus vix de- 
panis ibidem «distrabuntur, nib] sibimet amplius 
Uuuusquisque praesumit. » 

Quos a:item ὃ. Benedictus ab arte sua evellit, ho- 
Fum etiam opera ab operibus fratrum evelli S. Bayilio 


placuit. (Regul. (us. cap. 29) : « Fj«s sanc opus, in- 
qu t, qui vel murmurare, vel animo es-e elato iuter 
laborandum depreheuditur, commisceuduti uon est 
labori qui fit ab humilibus corde et sp ritu contiitis; 
«ec prorsus insumi debet in vsus rel gi0sorum, pro- 
yterea quod. abominatio est. coram ! eo quod altum 
inter homines est..... Et hanc rem dilizenter curare 
dehen! prspositi, ut neque ips: sententiam ejus eor- 
rumpant, qui dixit : Qui ambulat in via immaculata, 
is mihi ministrabat : non. habitabit in medio Uomus 
mez faciens sup.rbiam; veque  suffuleiant eum qui 
delicium praecepto unmiscet, er socord-a laboris vel 
anii el tione sese supra reliquos. effereuii-, opus 
Suam comum.culat, ut iv isia perversitare permaneat, 
quod fit dum operam ipsius approbsnt, non siceunes 
eum ad yioprii defectus jervenire sensum. » 

Et denuo per eum non transeat, nisi forte humiliato 
ei iterum ab!as jubeat.| Mic duo notat llildemarus : 
primum non esse io abbatis potestate hujusmodi ar- 
tificem superbum ab ipsa arte evulsum eileu denuo 
implicare, nisi huini!itu-. fuerit ; secundum, etiam 
humilistim non. posse per eaim iterum tran:ire, nisi 
permiserit abbas. 

Si quid vero ex ope.ibus artificum venundandnm εἰ} 
Antiqui v onachi sua vendebant opera, n«n tantuin 
ut sibi providerent necessaria, sed eiiam ut aliorum 
consulerent iuopie, haberentque unde tribuerent 
necessitatem pstienti. 

Videant ipsi.| « Scilicet abbas ct fratres, quia coms 
munia sunt hujusmodi opera, » iuquit Boherius. At 
de ipsis artificibus loqui videtur S. Pater, quamvis 
ad beneplacitum abbatis opera distraherent. 

Per quorum manus transigenda sunt.] « ld. est. in 
quibus manihus ponenda sunt ad vendendum, ὦ! ille 
venditor -it legalis, sive fidelis, » inquit R ehardus 
de S. Angelo; ita ut ipsi per se non vendant, sed per 
domesticos, aut alies amicos : quia maguum est uw- 
nacins periculum vel minimum c'austro. egredi, Ea- 
dem ratione S. Stephanus Grandimontensis (In. [te- 
qul. cup. 15) Ira;ires suos nolebat quidquam per se 
euere; sed « cum aiiquid emere volueritis, infit, 
iwandate alicui. amicorum. vestrorum, quatenus loc 
vobis afferat; quod δι vob's dare noluerit, 7 385 post- 
qu:in ab eo ad emendum peteritis, nullatenus acci- 
y'atis. SeJ nobis fortasse dicetis, Melius mercahimur 


$05 


S. P. BENEDICTI 


$4 


si nundinas adewnus Ὁ hoc vobis prohibemus, nam A angelum Deo ingratum ingratitudiuis arguit, sic ista 


multo melius vobis est parum subsianti:e amittere, 
quam redeundo ad sxcnlum animam perdere. » Et 
sane cautum olim fuit ne monachi venderent, ut pas- 
&im videre est in conciliis. Sed ante sancti Benedicti 
tempora id passim consueverant, quamvis illud om- 
nino no» probet S. Basilius (Regul. fus. cap. $9), de 
distractione operum hzec scribens : « Cavendum est 
ne opera fratrum longius aliquo venum exponantur, 
ne ipsi veudendi gratia in publicum procedant ; lio- 
pestius est enim ut uuo in leco agant, et utilius quo- 
que ad mutuam aedificationem, et diligentem quoti- 
d'anz discipliuz συν diam ; iia ut sarius sit aliquid 
(e justo pretio demere, quam modici lucri gratia 
extra regionis fines preficisci. Si vero id fieri non 
posse ipsa docuer.t experient a, eligeuda sunt loca et 
urbes virorum piorum, ne infrugiferam perfection-m 
iustituamus; et curandum ul plures fratres ad de- 
monstratas panegyres uua proficiscantur, quorum 
quisquis qux eperatus est ipse portet, Deinde ut com- 
wiunem quidem ali. norum. comitatum fugiaut, ut id 
hiueris lica. cum psalmis et precationibus, ac reli- 
qua in alii. aedificatio: e conlicere. Iu ipso vcro. Joco 
quo prolicisceudum est constituu, exden eligant di- 
versoria, ut *e invicem obs: rvare, et nullum precandi 
tempus, sive diurnum, sive nocturnum negligere ; 
deinde el avarorum cum quibus :egre distralhiendo 
&onvenitur, et fraudatorum «ongressus vitare queant ; 
quod sane cum minore detrimeuto fieri potest, si cum 
mulis sit quis, quam si solus : fugiunt euim «multo- 
rua testimonium etiam qui alioqui sunt iniquissimi.» 
Memorentur Ananie et. Saphire, eic.| Innuere vi- 
detur hic ὃ. Benedictus Ananiam et Saphiram mor- 
te.& duntaxat corporis, non anim: pertulisse; id 
qu..d etiam asserunt. plerique el. gravissimi Patres 
KcclesiB, maxime Origenes, tract. 8 in Matth. ; S. 
Augustinus, lib, n1 contra Parmenian., et serm. 14s; 
€assanus, collat. 6, cap, 14; et Petrus Damiani, opu- 
ecul. 12, eap. 5. Vide Mueftenum, lib. ix, tract. 3, 
dis:j. 4. 
In iysis autein pretiis non subrepat avaritie malum.) 
Jvc fst eainy idolorum serviius, qui, ut dicit Ge- 
rardus Belga, « monachum sordidum non facit, eed 
- monachum diabolum : quod enim ex angelo facit su- 
perbia, loc ex inoaacho facit avaritia : et &icut. illa 


inonachum perjuruim efficit. » 

Sed semper aliquantulum vilius detur quam a srcu- 
laribus dat^r.] Idem docet. Evagrius in Monachieis, 
num. 8 (Tom. M Monument. Eccl. Grec.) : « Sive 


ergo vendis, sive emis, p»rum te de justo pretio 


frauda : ne in mores nimium exactos, aut erga pre- 
tiui lucri cupidos inductus, »d noxias animae causas 
decidas, ete. » Et Regu'a Magistri (Cap. 85) : « Cum 
unaqu:eque ars aliquid perfectum, supervacuum usi- 


bus monasterii, vel mittendarum eulogiarum abun- 


daveril, inierrogata qualitate pretii, quantum 
a secularibus distrahi Ae 1 tantum infra nummo- 
rum minori semper distrahatdt pretio, ut agnoscantur 
in liac. parte spiritales a szcularibus actibus distau- 
ti:que separari,... quad& diminutio preiit :estimatioue 
abbatis artificibus debet constitui, ut sciant item 
quanta ementibus summa respondeant, et accept 
preiii fraudem non possint facere de ipsa quantitate 
jam scienti abbati. » Sed et Regula S. Stephani Gran- 
dimontensis (Cap. 16) : « Annonam, vel quodlibet 
aliud propter expensam ve*tram a vobis compara- 
tum, si cliarius potestis vendere quam emistis, nulla 
cupi./itate id faciatis; hinc enim negotiato:es effice- 
reinini : imo potius quod venditis, vilius vendere, et 
quod*emitis, charius emere vobis przcipimus, ut sem- 
per a (raude declinetis. » Aique ad. hiujss. e siatuti 
praxiin auctor est Hildemnarus, ut « si alii volunt dae 
pro illa re viginti denarios, tu debeas dare uno mi- 
nus, id est decem el novem : et quamvis non spe- 
cialiter Regula dicat, tawen subinteliigitur, ut. sic 
cum emis aliquam rem pro qua alii volunt dare vi- 
ginti denarios, tu vero debes dare viginti unum. » Ft 
Udalrieus Cliniacensium Consuetudines describens 
(Lib. m, c. 11) : « Si quando 1210 quid comparave- 
fit vel vendiderit camerarius, negoliatione $ua ex 
l010 peracta, mercatori cum quo negotiatus est, se- 
cundum quod negotium est οἱ persova, aliquantos 
etiam addit vel reddit sua sponte deuarios, propter 
illad S. Benedicti pracipients ut res nostra semper 
vilius vendatur quam abloram hominum. » Quanta 
religione istud observari voluerit S. Pachomius, ha- 
hes ii ejus Vita, apud Bolland., uum. 25, et Sur. cap. 
75, Maii die 14. Vide Vitam S. Filiberti abbaris Geu- 
meticensis, num. 21, sac. 1 Bened. 


3De disciplina suscipiendorum fratrum, 


Noviter venieus quis ad eonversionem *, non ei 
facilis tribuatur ingressus : sed, sicut ait Apostelus : 
AProbate ayiritus, si ez. Deo:sunt (VJoan. 1v). Ergo si 
veniens perseveraverit pulsans, et illatas sibi inju- 
wias, el difficultatem b iugressus, post qualuor aut 
«uinque dies visus fuerit patienter portare, et persi- 
'&lero petitioni su:e *, annuatur ei ingressus, et sit in 
«ella hospilum paucis diebus : postea autem sit in 
«vella. novitiorum, ubi meditetur, et inaudueet, et 
«lormiat. 

Et senior ei talis deputetur, qui aptus sit ad lu« 
-crandas 587 anisess : qui super eum omnino curiose 
éetendat et sollicitus sit si revera Deum quzrit, si 
«&ollicitus est ad opus Dei, ad obedieutiam, ad op- 


δ Al., conversationem. 

b Hild., difficultates. 

* Narb., ἐν peritioue sua. 

* AI., de stabilitate sxa perseverantiam, Saübin., sta- 


probria, Pradicentur ei omuia dura et aspera per 
qui: itur ad Deum. Si promiserit de stabilitat.s suas 
perseverantia 4, post duorum meusium eicculum ie- 
gatur ei lic regula per ordinem et dicatur ei : Ecce 
lex sub qua militare vis : si potes observare *, ingre- 
dere; si vero uon potes, l.ber discede. Si adhue 
steterit, tunc ducatur in supradietam cellam novi- 
tiorum : et iterum probetur in omai patientia. 

Et post sex mensium circuitum f, legatur ei regu- 
la, ut sciat ad quod ingreditur. Kt si adhue stat, 
post quatuor menses iterum relegatur ei eadem re- 
gula. Et si, habita secum deliberatione, promiserit 
se omnia custodire, et cuncta sibi imperata servae, 
tunc suscipiatur in congregatione, sciens lege regul.: 


bilitatis sum perseverantiam. Narb., Deo 
sum perseverantiam. 

* A]., servare. 

f Al., circulum. 


stabiles 


δι 


REGULA COMMENTATA. CAP. ΔῊ]. 


S00 


cuustitutum *, quod ei ex illa die non liceat de mo- A respondeat, adjungentes, Gloria Patri. Tunc ille fra- 


nasterio egredi, nec collum excutere de sub. jugo 
regule, quam sub tam morosa deliberatione licuit 
aut excusare aut suscipere. 

Suscipiendus autem, in oratorio coram omnihus 


promittat de stabilitate sua b, et conversione ὁ mo- 


jum suorum, eL obedientia 4 coram Deo et sanctis 
ejus , ut si aliquando aliter fecerit, ab eo * se dam- 
randum sciat quem irridet. De qua promissione sua 
faciat petitionem ad nomen sanctorum quorum reli- 
quix ibi sunt, et abbétis prazsentis f, Quam petitio- 
p'm manu sua scribat : aut certe 8i non scit litteras, 
alter ab eo rog:stus. seribat : et. ille novitius signum 
faciat, et manu sua eam super aliare pouat, Quam 
dum posuerit, incipiat ipse novitius mox hunc ver- 
sum : Suscipe me, Domine, secundum eloquium tuum, 
ei vivam : ei non coufundas me ab exspectatione mea 
( Psal. cxvui). Quem versum omnis congregatio tertio 


* Oxon., sciens se sub lege regule constitutum, Hild, 
eum quibusdam , sciens a^ lege regule constitutum. 
Uassiu., sciens se jam requlg coustitu.um. Menardus 
existimat legendum, sciens esse lege regulg constitu- 
turn. Sabin., sciens se lege requle subd.tum. Narb., 
sciens se in legem reguli constuatum. 

b S ibin., siabilita.em suam. 


ter novitius. prosternatur singulorum 738 pedibus, 
ut orent pro eo : et jam ex illa die 6 in congregatione 
reputetur. 

Res si quas habet, 3ut. erogel prius pauperibus , 
2ut facia solemniter donatione, conferat monasterio, 
nihil sibi reservans ex omribus : quippe qui «x illo 
die nec proprii corporis potesiatein se habiturum 
sciat. Mox ergo in oratorio exuatur rebus proyriis 
quibus vestitus est, et induatur rebus monasterii. 
]ila autein vestiienta quibus exutns est, reponautor 
in vestiario con-ervanda, ut, si aliquando, suadenteb 
diabolo , consen-erit ut egreliatur de monasterio, 
qvod ab-it, tune exutus rebus monasterii, projicia- 
tur, λιν tamen petitionem ejus quam desuper altare 


B abbas tulit, non recipiat: sed in nionasterio reser- 


vetur. 


€ [lild., conversionem. 

4 Hild., Flor., obedientiam. 

* Oxon. cum quibusdam, a Deo. 
f Oxon., abbate praesente. 

€ Al., Aora. 

b Flor. et Lyr., suadenti. 


COMMENTARIUS. 


Noviter quis veniens ad conversionem, non ei facilis 
tribuatur ingrcessus.] Cum ex. novitiorum receptione 
praecipuum rel:gionis bonum pendeat, non cunctos 
lacile absque ullo d scrimine in mona:teríis admitti 
voluit ; sed probatos Dei -piritu duci, qui iis carerent 
defectibis et impedimentis quibus vulgo monasterii 
precludituraditus, tque iis, tumcorporis, tum animi 
dotibus prazediii essent sine quibus vix aut ne vix qui- 
dem imnonastice vivitur. Quinam vero sint ii defectus, 
qu einn) δἰ} dotes, paucis iuquirendum est. 


Ante omnia servos a ionachatu excludendos esse 
censuerunt majores nost: i, nisi. priusa propriis do- 
miuis libertate donatos : unde S. Ferreolus cap. 5: 
« Interrogetur ab eo utrum liber sit. » Ex S. Fructuo- 
sus in. ltegula imonastica coninuni, cap. 4 : « Quod 
8i se: vi sunt, non recipiantu-, nisi libertatem a pro- 
prio domino prae manibus atiulerint pr.rsentandam. » 
Sed eis postmodum paulo indulgentiores luere leges 
civiles hnpeiatorum. Vide Menardi n.tas in. Conc. 
Regul., c. 65, 8 43. 


Secundo, legitimam requirebant setatem ; quam qui 
non stligissent, in monasterium nonu admirtebantur, 
De wece:saria dicemus infra, cum de professione 
agemus. 


Tertio, eos qui actionem egi-sent publicam, aut 
inter ὁ} 65. babiti fuissent, nisi expleta militia, aut 
pro corporis debilitate repulsi 439 essent, mona- 
chatu interdixit Mauritius imperator : qua de re con- 
que:itur S. Gregorius papa, Theodoro medico :cri- 
beus in haec verba (Lib. τι Hegist., c. 105) : « Prze- 
pit ut nuilus qui actionem publicam egit, nullus qui 
officio σε! manu signatus, vel inter milites fuit babi- 
tus , ei in monasterio converti liceat, nisi forte si 
militia ejus fnerit expleta. Quam legem primum, sicut 
ii dicunt, qui leges veteres uoveruut, Jplianus protu- 
lit; de quo scimus omnes quavetuti. Deo. adversus 
fuerit. » Rescripsitque de injustitia hujus legis; cui 
tamen subjectus paruit, eam variis in locis promut- 
gans, uti ipse testatur nuc in modum (Lib. n Regist., 
e. 100) : « Ego quidein jussioni subjectus eamdeimn 
legern per diversas terrarum partes transmitti leci ; 


et «uia lex ipa omnipotenti Deo minime concordet, 
ecce per suggestionis nez paginam serenissimis do- 
minis nuntia:i. Utrobique ergo qux»? debui exsolvi, 
4") et imperatori obe lientiain. irgbui , et pro Deo 
quid. Sensi minime taeuj; ». Neque omui«o | inutilis 
exstitit. S. pontificis objurgatio, nam. quinquennio 


C post ad. plores episcopos scribens, milites ad wiona-.. 


Sleriuin conversionis gratia. venientes, temere non 
esse suscipiendos dicit, sed triennio in li. bitu suo 
probatos mouastica veste indui mandat, « qua de re, 
iuquit, etiam serenissimus et Christianissimus impe- 
rator, w.ibi credite, omnimodo placa:r.. » 

Quarto, conjunctos inatrimonio, vivente uxore et 
coutinenüam won vovente, haudquaquaur recipie- 
lant: « Sir quis vult conjugatus converii . inquit S. 
Isidorus (Cap. 4), ad monasterium non est recipien- 
dus, nisi priusa conjuge castimoniam protiteute fuc- 
rit absolutus, » Concilium Abrincacense auno 1173, 
cap. 10 (Apud Spelman.): « Vir ad religiun-m non 
trauseat, uxore in seculo remanen:e, vel e converso, 
"nisi ambo vacandi operibus carnis remis excesse- 
rint. « Et Constitudones lichardi episcopi Sarum 
(Jbid.): « Doveant sacerdotes frequemer populutn, 
et proliibeant sub anathemate , ne alter. conjugum 
Iranseat ad religi.nem, nec recipiatur nisi per nos, 
aut per liceniiam nostram. » Hinc S. Gregorius papa 
Urbico abbati de susci, iendo Agatlione seribeus (Lib. 
v Rejist., c. 149), « quem, inquit, ita suscipiendum 
esse cognosce, si. et uxor ipsius similiter converti 
voluerit ; nam dua) unum utrorumque corps conjugii 
copulatione si! factum, incongruum est partem coa- 
verti, ei partem in sa'culo remauere  » Et alibi (Lib 
Ix, cap. 44) virum invita uxore conversum, etiam Jam 
tonsuratum et imon:cham  faetuin, proprie conjugi 
restitui. priecipi'. Io libro etiam U uum. Cisiervien- 
sivi hzc lego (Cup. 102): « Si contigerit ut aliquis 
conjugah nexu lgalus, monachis hoe. igneracti»us, 
suscipiatur, dum cogn:tum fuerit, ejiciatur : quod. si 
postea sigillum episcopi Sui, vel certum testen ad- 
duxerit, quod uxor ejus ca-titalem vovens euni. ali- 
Solverit, recipi poterit, annum integrum in probae 
Uone denuo peraeturus. Quod *i babitum monachi 


$07 


S. P. FHENEZDICTI 


801 


jam accepit , Similiter recedat ; si in cella moritur, A cerit. ls vero qui vult fieri monachus. insuper ivter- 


de eo sieut de monacho flat. » 

Et tamen 8S. Basilius conjagatos etiam. reluctante 
conjuge admitti volebat; ita. eoim h:bet (Ateg.. [us., 
eap. 19) : « Si qui in conjugio sunt constituti ad haue 
vitain accedere cupisnt, examinsndi sunt an id ex 
consensu faciant, 240 secundum Apostoli manda- 
tum ; potestatem enim, inquit, qui talis est proprii 
corporis non babet; atque ita demum, adhibitis plu- 
ribus testibus, suscipiendi : nihil enum obedientie 
Deo debite przferendum est. Si vero pars altera 
dissentiat ac reluctetur, minus. inteliügens quid Deo 
placeat, recordan.lum est Apostoli dicentis : lu pace 
autem vocavit nos Deus ; et madatum Domini ad m- 
plendum, dicentis : Si quis venit ad me, et non odit 
pat'ein ei matrem, et uxorem, eic., nen potest meus 
esse dscipulus : obedieutig uiimque Dei niliil e-t 
priferendum. » Basilio favent etam humane leges, 
ut disciinus ex S. Gregorio (Lib. ix Hegist., cap. 44), 
qui tameu eas non probat : « quia, inquit, etsi mun- 
dana lex praecipit, conversionis gratia, utrolibet in- 
vito, posse solvi conjugium, divina hec tamen lex 
lieri non permittit, ». Vide Cassian. collat, 21, c. 9. 

Quinto, debent esse qui recipiuntur corpore sano 
et robusio, quo possint monastice vitze jugum por- 
tare su»vius; ac prxsertim morbis contagiosis et iu- 
sanabilibus carere: nam licet Fuldenses olum. mo- 
naclhi in libello supplici ad Carolum Mognum postu- 
laiiut (vum. 6), « quod omnibus ad monasterium 
vitae hujus 3more venientibus jdetas congrua impen- 
datur; et nec infirmi, neque seniores, neque delicati 
duritia aufugeniur ; sed omnes cum m sericordia 
suscipianiur, et solatium quod petierint honeste in- 
lirmitati eorum impertiatur; » lamen. experientia 
magistra. docuit. ex hujusmodi hominum receptione 
pon parum relaxari vigorem observantiz regulari-, 
qua uihil antiquius monachi. esse debet; hinc 5. 
Steplianus ordinis Graudiumontensis insiitutor, « prx- 
cipimus, inquit (/n 66. cap. 44) , ne quis infra vi- 


ginti anuos, aut liomo. infiimans uisi. equitamdo δῖ 


pedibus. ambulanto. venire. possit in. hac religisne 
recipiaiur; queiilibet etiam leprosum manifeste co- 
giitum ii nostra reigione recipi prohibemus. » Et 
Iusututioues GCistlercienses (Di.t. 10, c. 2): « Novi, 
qui in probalioue lepram incurrunt, de jure etuittan- 
tur ; sed de inisericordia. poterit eis provideri. ldem 
statluuur de caducis. » 

Sex:0, attendendum cest niaxime ne suscipiendus 
invitus couvertatur, aut. cogentibus eum p rentibus 
imnonachius fiat, Ita Fuldeuscs in libello supplici postu- 
lant (Num. 9), « quod nullus vi imonactus lieri. C- 
gatur, ucc ad clerum tendeatur, sive liber sit, $ive 
servus; quia tales in monasterium suscepti. auciure$ 
sunt scelerum, et exScculures vitSorui. » 

*epuimo, Cist rcienses voluit. (Lio, antiq. defin., 
dist. 14, cap. 1), ut « io recipiendis novitiis. Clericis 
tania m literat;,ra competenti, atate leg tima. et 
probatione spirituum, si ex Deo sunt, Δι δα 
diligentia, quod cedant ad utilitatem ordinis et lio- 
norem. Et idcirco districtissime prohibetur ne aliquis 
deinceps recipiatur iu. ordine, nisi constet euin. de 
legitimo matrimonio natum, vel super dispensatione 
8ua litteras apostolice sedis osteudat. Quod si quis 
delectum nataliuu patiens, vel fallaciter recipiemis 
di-simulatione receptus fuerit, a visitatore, quam ci- 
tius lioc eidem innotuerit, expellatur ; et abbas in 
hoc delinqvens. per. patrem aboatein vel visitatore 
citetur ad capitulum generale. Eidem poenae sit sub- 
ditus , qui aliquem de meudicantibus ordinibus, vel 
apostatamn, 7451 seu fugiuvum, aliorumque ordinum 
adquem nostro. prasuuipserit ordini s-ciare. » In 
*utiquis euam Caribu-iensium statutis fi:sclego (Part. 
at, c. 25, n. 9) : « Volens fieri monachus, aut con- 
verstis, aut redditus, si nobis placuerit ut probandus 
recipitur, primo quaratur ab eo coram testibus si 
de ordine aliquo exierit, si liber, s: absolutus, si 
avs jue incurabili sit morbo, si de querelis satisfe- 


rogetur, si possit ad sacros ordines ascendere. Fxa- 
minetur quoque si legere et cantare novit et. possit : 
sciturus quicunque sit ille, clericus, aut ἰδίους; quod 
si id de quo interrogatur celaverit, poterit etiam post 
professionem expelli. « Eadcin habent in Nova sta- 
tutorum Collectione parte u, cap. 17, n. 1}. Faden 
fere etiam leguntur in Bur-feldensium Caremvoniali, 
dist. 5, c. 1. 

Ex recentioribus Olivetani cirea novitiorum re- 


᾿ ceptionem liec. consiituunt. (In Constit., part. ui, €. 


58) : « Recipiendi novitii videndum impriwis erit si 
spiritu Dei aguntur, si e legitimo matrimonio nati 
bon:z indolis suit, si quinto decimo sum alatis ex- 
pleto anno *extum decimum attigerunt, si beue an. 
leactam vitam transegerunt, et grammatieau saltem 
dilicerunt. Caveatur autem ne recipiendi alicujus 
favore et gratia recipiantur, nisi in eis predicte 
qualitates elucescant. Spurii et incurabilibus morbis 
obnoxii mon adeiltantur. Criminasi, facinorosi, 
infames, ac malz vite, qui ut szcularem justitiam 
vitent , ad religionem, tanquam ad asylum covfugere 
audent, nisi certissim:e resipiscentge, contritionis 
ac devotionis signa per longum empus edideriut, 
arceantur. Qui patres infame opus exercentes ha- 
heut, non accipiantur, nisi arctiori quam lii exa- 
inine probentur, et in ipsis tot qualitates reperiantur 
quot satis sint ad pairis delendam maculam. Ab alia 
religione ejecti, aut qui illam deseruerunt, licet in ea 
perpaucos dies egerint, non accipiantur. » Celesti- 
norum etiam Coustituitiones ita habent (Cap. 5, $ 2): 
« liecipendi sint. corpore sani, ex legitimo. matri- 
monio nati, sint conditione liberi, et m aetate. legi- 
tima constituti, ut saltem quartum decimum atatis 
annum compleverint, grammaticalibus rudiments 
iustructi, nou excommonicaii , nou schi$matici, non 
alterius religionis professi, nisi summus. j or ifex 
expresse jusserit ut recipiantur. Nulla siet vulgari 
infamia maculati, de nulio errore suspect, non cri- 
minosi, non zere alieno gravati, vel reddendae alicu- 
j'$ administrationis rat,oni obnoxii, sani mente, 
Deum timentes, qui 54 615: Romanz Ecclesiae fidem 
et obedientiam in omnibus et per oninia servaverint 
et treneerint. Siut etiam cum membris aptis, et nul- 
lin habeant. in. illis notabilem defecium, mec in 
vultu cicatrices, ac demum tales qui rite et canonice 
possint ad sacros ordines promoveri. Quod si *ige- 
simum annum excesserint, non misi per. capitulum 
delinitoriale admittantur. ν δίας Fulienses (n 
€oust. c.p. 98) decem declarant imped:menta. quibus 
ab ingressu religionis pulsautes arceantur : 19 z:tas 
minor Sepleimdeciin. ausis, aul. 128} quadragiuta 
quinque pro clericis; pro cooversis aut dunatis vero 
vigin:i minor, aut. quadraginta major; 29 si quis 
fuerit. lixereticus, aut 7449 de haresi. probabiliter 
suspectus, aut etiam ἃ Juuzis oriundus; Ὁ“ »i scli.- 
smalicus fuerit; 4^ si. ea sit irregularitate astrictus 
qua nullam aut diíliciiem dispensationem Bduittat ; 
δ᾽ si non sit ex legitimo mat; imonio natus; 6" εἱ zere 
alieno sit obstr.citus, aut aliquarum persenarun 
egestati subvenire teneatur; 7" 8ι fut.rus cle.icus 
lingue Latiux sit imperitus; 8* si qua sit ignoaunia 
uotatus, praesertiun in ipso loco in quo. habian pe- 
tit; 9* si flagitiis aut. sceleribus sit. contaminatus ; 
40v sj ea ecrporis inlicmitate laboret. 4088 disci - 
plin:e austerititem diu ferre non posse videatur. De 
quibus lamen, exceptis 2, 6, 9 et. 10, impediuiene 
tis, justis de causis potest haberi dispensatio ἃ su- 
periore congregationis cum consilio seuiorum assi- 
stentium. 

τον lhujusiodi impedimen!a, quibus retardatur 
aut ex tuio impeditur religionis ingressus, δἰοιρι εἰ - 
tatem insuper atque liumileim prugenuam in susci- 
piendo requirit Goillel .us abbas δ, Tlieederici ad 
[ratres de Monte Dei scribens in hzc verba (Cap. 
12) : « Ex duobus hominum generibus ccllarum ha- 
bitatio supplenda est, scilcet vel de. siuiplicibus, 


RC9 


&EGULA COMMENTATA. CAP. LIII. 


810 


qui et sensu οἱ voluntate a: assequendam religiosam A trum merebatur consortium.» Ilinc et S. Fructuosus 


prudentiam ferventes apparueriut et humiles; vel de 
prudentibus quos religiose et sauatae. simplicijatis 
constiterit esse zeiulatores. Stulta vero superbia , 
vcl superba stultitia a tabernaculo justorum semper 
procul sit. Ust autein oinis superbia stulta, quam- 
vis non omnis stultitia sit superba; stultitia euim 
fine superbia nonnusquam sipheitas. invenitur ; 
(qui v δὶ Àgnorat, forsan est docibil:s; οἱ si nequit do- 
ceri, for-an est wactabilis. Et est. propria civitas 
refugii simplicitati cohabitario religionis, nisi sil 
talis que nolit liumiliari, vel tàm bru!:a, ut non 
possit regi el tractari. Bona tamen volunt;s etsi 
wiultumm 5.1. bruta, non tamen est deserenda, sed 
salutari consilio ad laboriosam el :ctuosam vitam 
transimittenda, Superba. autem. quantumvis | rudens 
sibi vidratur, dimittenda sibi. est «t abigenda : si 
enim admitttor superbus, prima die qua. ingreli- 
tut b: bitare, incipit leges dare; nimium. vero stul- 
tus discere non potest quas invenit. Sollicitle. ergo 
et prudenter perpendendum e:t quis admittatur ad 
liabitandum *ecum ; qui enim blabitat secum nons 
nisi seipsum qua is ipse est liabet secum : malus au- 
Lem liomo nunquam. tuto secum habitat, quia cum 
malo liotuine habitat; et nemo molesiior ei est quim 
ipse sihi, 1 

Sed sicut ait Apns'!olus : Probate spiritus si ex Deo 
sunt. | Quatuor enim suat genera. spirituum , ut. do- 
cet S. Bernardus. (Serm. 95, 46 Diversis) : Spiritus 
Carnis, qui suadet mollia: spiritus mundi, qui sua- 
det vaua ; *»piri.us n alignus uiaboli, qui suadet amara, 
ut suit rixie, Scandala, etc. Quibus nonnunquam ad- 


. dit se spiritus noster; ac tandem spiritus Dei, qui 


suadet castigarlonem corporis, humiliationem cordis, 
et conservationem, EC ictum maxime spiritum hic 
requirit S. P. Denedictus. Eodem respexit S. Pa- 
ehoniius in. Regula, art. 26; S. Basilius in. ltegula a 
Hufino translata, cap. 7; S. Ferreolus in. Regula, 
cap. 5, et ltegula Tarnate.sis, cap. 1. 

“Δ Ergo si veniens perscveraverit. pulsans, et il- 
latas εἰυὶ injurias et. diffivultutem ingressus post qua- 
(uor aut quinque dies visus [uerit patienter. portare, 
εἴς. | Probationem venientium ad conversionem ad 
quartum aut quinlum «iei. duntaxat S. Pater ex- 
tendit, maguum imitatus Antonium, qui, teste l'al- 
ladio (Laus., c. 28), Paulum Simplicem post quartum 
in cella suscepit. In monasterio etiam abbatis Timo- 
thei quinque diebus probabantur pulsantes, ut patet 
ex Vita S. Suneonis Stylit:e, cap. 2. 

Hunc dierum numerum paululum auxit S. Pacho- 
mius, qui, ut scribit Palladius (Laus., c. 20), Maca- 
rium, rejectum ét objurgatum, post septem dies ad- 
misit : quem probauonis terminum etiam defimit 
Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii, et alte- 
ríus Macarii, cap. 7, ubi sic loquuntur : « li qui tales 
sunt, eum de seculo hujus illecebris liberari volue- 
mut, appropiantes monasterio, hebdomadz pro [o- 
ribus jaceant : nulli cum eis de fratribus jungantur ; 
et semper dura et laboriosa eis proponantur. Si 
vero perseveraverint pulsantes, eis uon negetur in- 
gre*sus. y 

Aliis vero placuit decem yrobationis constituere 
díes, de quibus Cassiauus : « Aubiens quis intra ede- 
nobi recipi disciplinam, non anie prorsus adimnitti- 
t&r, quam diebus decem, vel eo amylius pro foribus 
excabans; jodicium perseverauti.e ac desiderii sui, 
pariterque liumilitatis ac patientiae demon traverit. » 
Atque it2 im fegula viveudi inonacliis a. S. Davide 
praescripta (/n ejus Vita, apud Boll., V SNartii), « qui 
sanctio proposito a mundo se converteus ldratrum 
inire consurtiurty affectibat, prius decem diebus pra 
foribus monssterir, quasi reprobatus et. verboruin 
opprobríis convictus, remanebat. Si tainen. bene 
uiens patient:a ad decimum perseveraret diei, ac- 
eeptus prius sub seniore, qui pro teinpore prxera!, 
constitutus serviebat; ibique multo tempore desu- 
dau, fraetusque mulis adveraitatibus, tandem fra- 


PaTRoL. LXVI. 


C 


episcopus in prima Regula (Cup. 21) : « Convérsum, 
inquit, de seculo Patrum decret éocent non susci- 
piendum in monasterio, nisi prius ezperimentam 
$üi in opere e&t ,enuria, in opprobris dederiL et 
conviciis; quique decem diebus persistens ad ja- 
nuam coenobii, orationibus et 16} niis, patientiz et 
humilitati operam dederit. » Sed iu secuuda ltegula 
(Cap. 4) hunc dierum numerum ita coutraxit, ut 
« monachi qui ob religionis obtentum  wonasterium 
ingredi petunt, primuin ante fores tribus diebus et 
noctibus excubent; et ex industria jugiter ab lhiebdo- 
madariis exprolbrentur.» 

Qualis esset interim pulsantium probatio, innnit 
S. P. Benedictus dum ait, post illatas injurias et di[- 
ficultatem | injressus. perseveraut. annuendum. esse 
ingressum. Ubi respexisse videtur ad illud Cassiani 
(Lib. iw, c. 5) : « Cunque omnium przetereuntium 
fiaurum genibus provolutus, et ab universis de in- 
dustria refutat: atque despectus, tanquam qui non 
religionis, sel necessitatis. obtentu. monasterium 
optet intrare, injuriis ἢ Δ, quoque et exprobratio- 
nibus mul.is affectus experimentum dederit corístane 
lie sui; qualisque futurus sit in tentationibus op- 
probriorum tolerantia deciavaverit, atque 18 fuerit 
explo:ato mentis ardre susceptus, diligent.a summa 
perquiritur, ne de pristiuis facultatibus suis inh: 
serit ci vel unius numi contagio. » ln Regu'a vero 
Magistri praescribitur (Cap. 95), ut « cum atiqu a 
novellus de szeculo ad secvitium Dei in mon:sierium 
confugerit, et indic.verit se velle converti, uon οἱ 
credatur tam f.cile. Nam ficte ab abb:te solo verbo, 
non facto habitalio ei monasicrii deueze;ur, ad pro 
bationem gravia prponantar, ad obeds-ntiin ejus 
inveniendam pradicentur contraris , et. voluntti 
ejus amara, quotidiana ei jejunia premi taniue. Nam 
el hoc ex lectione reguli: et dic o abba:is agnoseat, 
quia in monasterio nulii licet dicere: Hoc volo, el 
boc nolo : Hoc aimo, et hoc odio, ut ion propria 
eligatur voluntas. Et sciat quia qui in. mona-terie 
couversus fuerit, quidquid ex voluntate 8ua. vuluee 
rit, hoc mazis non permitütur. » 'Aique ita fere S. 
Steplionis ordinis Graudiinonteusis institutor. ade- 
riebatur eos quos. in disciplina sua recipiebat : 
« Cum aliquis causa veniendi ad eum charitatem 
ab eo postul.ret, inquit ms. liber de ejus doctrina, 
antequani ei tribueret, hoc modo respondebat: 
Frater, quomodo poteris onus sustinere quod tibi 
vis impouere? Aspice crucem : multum est dilficile 
ibi manere : si luc adveneris, in ea eonfiyeris, et 
amittes dominationem quam habes in i!emettpso, 
in oculis, et in ore, ac in cztteris meinbris, Mandu- 
condi, jejunaidi, dormiendi ac vigilandi tuai re- 
linquis voluniatem, multarumque rerum aliarum; 
et lioc quod in szeulo diligis, continget tibi odio ha- 
bere. Exinde non reverteris ad domum cognatorum 
tuorum; et si ad te venerint, nequaquam eis pau» 
pertatem tuaur: ostendes. Poterisue, frater, fossor 
esse, lignum et fimum portare, cunctisque [ratribus 


D servire? Hog totum esset facile; sed captus tali. car- 


cere manebis ubi non est loramen per quod ad. s»- 
culum revertaris, u:si tu ipse feceiis. Et ego curanr 
tui non agam, nec. teinetipsuin ag re sinam : a δι - 
culo quippe meos abscidi pedes; et si propter ine: 
non redeo, propier té uon redibo. Adliuc aliud. su« 
verfuerit : forsitan mitterem te iu aliqu.d nainorum, 
el annoaam quam inanibus iuis cuin ligneo ligoue 
acquisieris laborando, ego acciperem, et eis qui 
me hic custodiunt tribuerein. Aliud vero restat liur- 
ribiiius : centupliciler toi melius est damnafi [2 
seculo quain bic; qui enim ab alüori cadit, ainplius 
leditur; et 81 hinc in iufernain caderes, omnibus 
aliis perditis inferior esses: tu vero pergere potes 
ad quodlibet mouasteriorum, ubi magna invenias 
δ εἰ, cibosque delicatos suis temporibus cousti- 
tutos : illic bestias reperies terrarumque latitudi 
nem; bic tantum crucem ac paupertatem. Talivus 


26 


811 


S. P. BENEDICTI 813 


"verbis vir bonus experiebatur si ille üirmum relin- A ac fideliter expleat, nec confusionem corum gravitee 


«quendi szeculum cor haberet. » Hildemarus quoque 
hunc Regul» locum exponens ita habet : « Cum ve- 
4it ad monasterium quis, debet illi dicere injurias 
isto inodo : Frater, tu forte fecisti furium , aut 
adulterium, '4 45 aut aliquod sce'us; et nunc ve- 
nisti ad monasterium, et te decipere ct alium. Sed 
tamen in prima vice debet duriter illi dicere inju- 
ria$; in secunda autem vice jam leuiter, et lioc 
facto vel dicto. Si quatuor vel quinque diebus istain 
4moram vel injurias patienter portaveril, tunc debet 
suscipere illum in hospitale. » Et iterum : Abbas 
« debet illi dicere : Frater, non potes observare hoc 
quod pelis : inelius tibi est in. seculo ess», quam 
«iuc venire, et promittere ea qua non potes obser- 
vare. Forte fecisti mala in seculo, nuuc venis et 
.aglios perdere. » Addit tamen : « Verum debet unus 
ex fratribus dicere illi semu!:o : Frater, nostra regula 
dicit ut te noster abbas non recipiat cito, sed si pcei- 
severaveris pulsando, faciet tibi sicut tu. postulas ; 
quia l'egula dicit : Non facilis tribuatur ingressus. 
Jdeo tibi noster abbas non dixit venire; sed. veni ad 
portam monasterii, el nos exlibeamus tibi aliquod 
adjutorium et sublevamentum, usquequo iterum lo- 
4juar's cum illo. » Et Bersardus Cassinensis : « Os- 
tarius causa probationis: poterit sibi dicere aliqua 
-xerba, quie impatieutes cito ad. animum revocare 
sgoleut, ut pote, Frater, quid scimus si tu cominisisti 
furtum, vel adulterium, aut si tu servilis conditio- 
Anis es, ei fugis domiuutn tuum? et similia : vel forte 
injungeuns ci aliquod opus vilissimum, quod pro in- 
juria videtur haberi , ut purgare aliquem locum sor- 
didum, et cetera talia. » Vide Drogonis monachi 
Floriacensis probationem apud Aimo.num iu lib. 1 
de Mir. 5. Bened. num. 15, et concil. Cloveshoviense, 
cap. 24, apud Spelmannum tom. 1l. 

Εἰ sit in cella hospitum paucis diebus.] Quid autem 
in ea facturus, quandiuve immoraturus arbitrarium 
«ensent. Richardus d. S. Angelo et Boherius. Sed 


ferat, vel etiamsi in labore impiger inveniatur, et 
promptus. » Denique Hildemarus : « Deinde suscipia- 
tur in cella hospitum adhuc laicus; debet euim illum 
suscipere qui hospitalem tenet, et debet illi impe- 
rare, ut discalciet hospites; et faciat focum, et ser- 
viat qux» necessaria suut hospitibus : οἱ debet ille 
frater hospitalis illum admonere qualiter. obedieni 
et mortifi atus esse studeat : si autem illum cogno- 
verit frater hospitalis per duos menses, tunc debel 
illi legi Regula. » Tandem concilium Aquisgranense 
(Can. 54) : « Novitio non facilis in monasterium tri- 
buatur ingressus, et ut in cella hospitum probationis 
causa hospitibus serviat paucis diebus. » Sed hzc 
jam dudum abiere in dissuetudinem; nam Clunia- 
ceuses novitios in lo:pitio nisi unuin diem non reti- 
nebant ex Udalrico lib. i1, cap. 1; Cistercieuses tres 
duutaxat ex lib. Usuum, cap. 102; Camaldulenses 
tres vel quatuor ex eorum Constitutionibus, cap. 58; 
Vallisoletani tandiu quoad Regulam a capite ad cal- 
cem perlegerint, et generali peccatorum confessioni 
praparand:z dies aliquot insumpserint ex Constitu- 
tionibus eoruin, cap. 58. 

Postea autem sit in cella novitiorum.| Εἶτ cella a 
comiuuni frairum habitaculo erat separat , velut al- 
terum monasterium , suum babens claustium , refe- 
ctyrium , coq inam, dormitorium, in(irinitorium, 
lavatoriun., ut patel ex antiqua delineatione muna- 
sterii S. Galli ;.idque omnino ad mentem priscorum 
monachorum , qui novities corpori conyregatiouis 
misceri haud patiebantur, ut videre est apud Cassia- 
nui, lib. iv, cap. 7, jam citato; in Vita S. Sabe 
torn. Ill Monunientorum Ecclesi: Grace; in Regula 
S. Ferrcoli, cap. 5, S. Fruc.uosi, c. 22; apud [6- 
dam in lib. iv Histori: Gent. Angl., cap. 25, et in 
Vita S. Austrudis abbatisse Laudunensis, nuin. 26. 
Ejusdem celtze fit meutio in. Vita S. Hermelandi , iu 
Vita. 5. Guilleli ducis et monachi Gellonensis, 
in Re;inonis Ciron:co: apud Leonem Ostiensem in 


jem tuin ex aut:quis Regularum conditoribus, tum (ἡ Chronico Cassineusi, lib. it, cap. 51; apud Udalri- 


ex Dened.cting  coninentatoribus discere. li:et : 
4 Cuin igitur, inqu.t Ca-sianus (Lib. 1v, c. 7), quis 
susceptus, et hac perseverantia, quam diximus, 
comprobatus, ac depositis propriis vestimentis, ha- 
bitu monasteriali fuerit accinctus, non statum congre- 
gauoni fratrum commi:ceri permittitur, sed deputa- 
tur seniori, qui seorsum haud longe a vestibulo 
monasterii couimnanens habet curam peregrinorum 
et advenientium deputatam; esque omnem diligen- 
tiam susceptionis el humanitatis impendit; cumque 
ibidem integro anno deserviens absque ulla querela 
suum circa peregrinos exhibuerit famulatum, imbutus 
per hoc prima iustitutione humilitati« ae palienii:e , 
atque in ea longa exercitatione prxcogniwus, admis- 
cendus ex hoc congregationi fraurum, » Simili modo 
Heguia larnatensis (Cap. 1) : « Lni de senioribus 
deputatus tandiu jubeatur advenientibus deservire, 
quousque ejus devotio fuerit patienti: teste demon- 
s rata. » Regula ὃ. Isidori (Cap. 4) : « Qui renuntians 
sad:culo ad inonasterium venerit, non statim in co- 
tum delegandus est monachorum ; vitam enim unius- 
cujusque in hospitalis servitio tribus mensibus con- 
siderari oportet. » ltegula S. Fruciuosi (Cap. 21) : 
« Hlospitibus sive peregrinis stramina comportabit, 
aquam calefaciens pedibus, et ounia humiliter mi- 
histeria exercebit ; lascemque lignorum suo quotidie 
246 dorso ferens hebdonadariis tribuit, » ltegula 

agistri (Cap. 87) : « In quibus duobus men-ibus sub 
cura illorum fratrum qui peregrinos custodiunt, et 
ipsi similiter ex improviso custodiantur; et in celia 
peregrinorum dormuiant, ut ingressus illorum vel exi- 
lus in monasterio custodum prasentia videatur. » 
Eodem forte etiam respexerit S. Basilius (Apud Huff. 
cap. 6) cum scripsit : « Priusquam corpori fraterni- 
latis inseratur, oportet. ei injuugi quaedam laboriosa 
opera, ct qua? vidcautur opprobrio liaberi ἃ s:ecula- 
Fbus; et observare oportet si libenter liec et libere 


cum, lib. n, cap. 25 iu Statutis Petri. Venerabilis, 
num. 19, et alibi passim. De ea mss, Farleusis mo- 
nasterii Cousuetudines ; « Construatur cella novi- 
tiorum, et sit angula:a in quadri modis : videlicel 
prima ubi mediteutur, iu secuuda reliciant , in tertia 
dormiant, in quar.a la.rina ex latere. » 

l'ostea vero successu teinporis cceperunt novitii 
coimmisceri professis. Udalricus loquens de Clunia- 
censibus : « Quando pauciores sunt, non separatim 
dormiunt, » Statuta. Lanfrauci, cap. 18 : « In cella 
novitiorum 7247 dormiat, aut in dormitorio; si 
cenobium cellam hujusinodi non habet, in claustro 
Separatim sedeat cuni máàgistro suo in lovo novitiis 
deputato. » Sed tandem Clemens papa VIII anti- 
quam formam restituere conatus est, decerneus ut 
in omnibus Ordinibus novitiatus haberetur cominu- 
nis, in quo novitii loco a prolessis separato educa- 
reutur. 

Ubi meditetur.] In hoc quod dicit meditari , inquit 
Bernardus Cassinensis, « intelligit et lectiouem, et 
medita.ionem , et orationem , et psalmodiam, et om- 
nia qux ad spiritales actus comprehendantur, ut sit 
hic med.tatio quasi genus. » Concinant Boherius et 
Turrecremata ; sed et Sinaragdus : « Meditetur, iu- 
quit, in canticis, et psalmis, et hymnis, sive iu 
regularibus praceptis , quibus tradendus est , obser- 
vaudis. » 

Manducei. ἢ Cum eadem omnino disciplina qua 
monachi professi, ita ut « Cum manducat lectionem 
audiat, et sileal, » sicuti loquitur Hildemarus. Au- 
diendus est hanc iu rem Udalricus (Lib. ui, c., 2) " 
ΝΟΥ « quaudo sunt pransuri, anie convenium 
exeunt de ecclesia , et lotis manibus incedunt ad co- 
quinai regularem , ut singuli fabas suas apportent : 
ad generale quoque apportanduni, vel ad pulmentum 
ἴδοι surguui de mensa, quanti opus fueiit, et ille 
voluerit qui in loco celierarii eis servit; «eame 


013 


REGULA COMMENTATA. CÀP. LVilI, 


814 


lectiones habent , ct sellam; οἱ aliis modis simulant A exhibentem ; δὶ ad. per:erenda. opprobria 1 atientem 


eamdem disciplinam, quam nos. in !cfectorio habe- 
mus. » Cassinense vero hunc in locum declarant , 
« quod novitii in refectorio. comedant. simul cum 
monachis, sed in mensa segregata ab eis, ubi com- 
mode videri possint a Pairibus. » 

Et dormiat.] Et simul cum eo novitiorum magister, 
qui ut iu eos omnem sollicitudinem habere possit, ab 
eis separari non debet : unde et lHildemarus : « llle 
magister novitiorum debet cum illo manducare , et 
dormire. ot per omnia intentus debet esse, et nullo 
modo debet illum dimittere ; et ita debet admoneri, 
et corrigi , et excommunicari , et flagellaci sicuti nio- 
nachum. 2 

Et senior (i deputetur talis , qui aptus sit ad lucran- 
das auisas.; Quia novitios ab omni fratrum. consor- 
tio segregaverat, et solos remanere non parvi essét 
periculi, sap entem eis seuiorem, aptum ad lucran- 
das animas proficit, qui eos in vila religiose in- 
stituenda informet, Quod sic intelligit Haeftenus 
(Lib. wv, tract. 4, cisq. 1), ut singulis novitiis sin- 
T seniores deputanui sint : at que ad id proban- 

um profert, minime evincunt. Et certe si singulis 
novitiis singuli praficcrentur magistri , jam non se- 
parati , sed professis permixti habitarent, nec nccesse 
foret separatam cis assignare cellam, cum novitio- 
rum nuinerus aliquando accedat ad numerum pro- 
fessorum. Adde quod difficile esset tot in congrega- 
tione reperire magistros : nam etsi nullo negotio 
invenias qui regantur, στα tamen reperies qui re- 
gere possin!; maxime in LHaefteni sententia, qui se- 
niorem non tautum moribus, sed et :etate requirit. 
Nott enim tria in eo requiri. 7/58 Primum ut sit 
&iate el moribus senex ; quia, inquit, verissima est 
Cassiani sen!entia, non posse alios utiliter institui 
ab eo « qui virtutum laboriosa certamina reipsa non 
fuerit expertus; harum eniin rerum ratio nequaquam 
potest otiosa meditatione doctrinaque verborum vel 
wadi, vel intelligi, vel memoria contineri; totum 
hamque in sola experientia usuque consistit. » Se- 
cundum ut sit aptus ad lucrandas animas; qualem 
describit S. Basilius his verbis (Sermon. de Abdic. 
rerum) : « ln omnibus deiuceps delecte tibi vite 
studiis certissimum ducem sequaris ejusmodi, vide- 
| cet qui certum iter ad Deum vo' euntibus pergere sclat 
commonstrare, qui ornatus sit virt..tibus, cujus uui- 
verse totius vit:e actiones testimonio sint, cbarita- 
tem in eo erga Deum inesse, qui divinarum litter». 
rum scientiam habeat, virum Integrum, ab avaritia 
abhorreutem , minime libenter gerendis se negotiis 
adwiscentem, quietum, amautein Deum, egentium 
studicsum , minime iracundum , immemoreimque in- 
juriarum , natura propensum ad eos docendos qui ad 
ipsum accedant, quem gloria inanis non inflat, su- 
perbia uon extollat, adulatio nou frangat, severuin 
atque constantem , cui devique Deo nihil sit potius, » 
Teitium ut sollicite in'endat super novitios : quo- 
nam vero estendere se debeat ejus sollicitudo, S. Pa- 
ter explicat his verbis : 

Et sollicitus sit εἰ revera Deum querit.) Quid sit 
revera et in simplicitate cordig, ut aiunt, quzxrere 
Deui, docet S. Bernardus, scilicet « non aliud tan- 
quam illum, von aliud prater illum, uon aliud post 
illum. » Et infra ait : « Si nolumus frustra quaerere 
Deum, quzramus versciter, queramus frequenter, 
gusramus perseveranter ; ut uec prz illo aliud , nec 
cui illo aliud , nec ab i:lo ad aliud convertamur : 
faxilius est enim coelum et terram tfavsire, quain 
ut sic quierens non ;nven at , sie petens non accipiat, 
sic puisanti non aperiatur. ? 

Jam vero si quis quxrat quibus indiciis digno:ca- 
tur novitius ita quxrere Deum , respondet Adam ab- 
bas Persenuiz in ep stola ad Osmundum monachum 
(Tom. 1 Miscell. Baluz.) : « Certe si ad illa tria .psum 
magisiez paratum invenerit; si in opere Dei ipsuin 
fervere cognoverit; si bono et lato animo bonum 
obedienti€ superioribus, cosxqualibus, inferioribus 


potest intelligere quod vere Deum quzrit ; si tamen 
felici perseverantia felix initium claudere ncn omittit. » 

eÁd opus Dei.] Sive divinum officium. ut. videat 
« an ad horam divini officii mox ut audituin fuerit 
signum, relictis on. nibus quelibet fuerint in manibus, 
summa cum festinatione occurrat, an de nocte festi- 
net alios prxvenire ad opus Dei, num frequenter 
tarde occurrat, et qua ex «ausa , an officium pra- 
videat, et sedulus sit in addiscendis i:s quie. illud 
cencernunt , » ut loquitur llaeftenus (Lib. iv, tract. 3, 
disq. 5). Sed Smaragdus paulo latius hic opus Dei 
intelligit. et. extendit, nimirum « ad ea qux proprie 
ad Deum pertinent, vide icet ad orationer, ad lectio- 
nein divinam , ad vigilias nocturnss, cursusque diure 


, nos, ad jejunium, et ad omne divinum 749 ctfi 


cium. » Similiter Nicolaus de Fractura « ad ea per 
qui itur ad Deum, ut sunt horz canonic?, oratio 
D..minica, lectio, psalmodia, et lis similia. » 

Ad obed'entiam.] Ut pote qux p:oprius sit vitae 
conobiiic:e scopus, in. qua exercendus ante omnia 
novitius, a qua si vel minimum abhorruerit, a con- 
gregatioue procul pel'endus; nam, ut recte dicebat 
Guillelmus abbas S. Theoderici (De vit. solit, ad 
[ratres de Monte Dei) ; « animalem discretum, novi. 
tium prudentem, in: ipientem sapienteur, iu cella diu 
posse consistere et in congrega:ione durare inipossi 
bile est. Stultus fiat, ut sit sipiens ; et lix»c omnis 
sit ejus discretio, ut in hoe nulla sit discretio : » 
hinc et Severus Sulpicius de monachis loquens 
(Dial. 4, c. 11): « Przcipua, inquit, ibi virtus et 
prima est obedientia; neque aliter adveniens ad 
monasterium abbatis suscipitur, quom qui tentatus 
prius fuerit et probatus, nullum unquam recusatur.s 
quanmlib t arduum, ac difti. ile, indiguumque toleratu 
abbatis imperium. » Et Cassianus (Lib. 1v, c. 8) : 
« Hiec. erit sollicitudo, οἱ eruditio principalis, ut 
doceat juniorem primitus suas vincere volustates , 
quem studiose in his ac diligenter exercens, hzc illi 
semjer imperare de industria procurabit, qua 
seuserit anitno ejus esse contraria. Multis siquidein 
experimentis edocti tradunt monachum, et maxime 
juniores, ne voluptatem quidem concupiscenti: sua 
refrenare posse , nisi prius mortlificare pet obedien- 
tiam suas didicerint voluntates. » 

Ad opyrobria. ] Quo nowine intelligit injurias , 
hunmiliationes , irrisiones , abjéctioues , aliasque tum 
animi tum corporis mortilicationes. Et hoc quia, ut 
dicebat abbas Esaias (Monum. Eccles. Grec., p. 445), 
t nitiil adeo uiile est novitio monaclio ut contumelia ; 
nain quemadmodum arbor singulis diebus irrigata , 
sic novitius contumelia affectus, et tolerans : » unde 
et S. Basilius (ftegul. fus., cap. 10) : « Erga quosvis 
probandi modus sit, an ad omnis generis humilitatem 
citra veiecundiam appositi sint, ita ut vilissima 
artificia injungi sibi sinant, quo certa :atione probe- 
tur, nu:n utile futurum sit eotum studium : maxime 
vero si relicta quisquam illustriore vita ad eam 
asp.raverit vite hurmilita'em , quie est ad similitu. 
dinem Domini nostri Jesu Christi ; illi decernenda, e$ 
injungenda talia quadam, que apud seculares 
hoinines turpia ducuntur; et observandum an cuin 
omni diligentia se non poenitenJum Domino opera- 
rium exhibeat. » 

Prodicentur. ei oinnia dura el aspera. ] Primo 
quidem ad portani monasterii antequau adinitiatur, 
secundo iu cella hospitum "postquam adinissus est, 
ter io in cella novitiorum ubi probandus est. Quid 
autem sit predicare dura et aspera, ita expli at Adam 
abbas Persenni:e in prafata epistola (Tom. | Miscell. 
Buluz.) : « Hoc ei predicare uon est. aliud quam ex 
Scripturis aut ex propriis exemplis ostendere arcetam 
el arduam esse viam que ducit ad vitam : quam 
viam procul dubio non incedit, qui intrare per an- 
gustan portam juxta prece,tum Domini non con- 
tendit. » 


Porro elsi « dura et aspera quasi idem videntur 


815 


S. P. BENEDICTI 


816 


.esse , inquit Dernardus Cassinensis , illa tamcn sunt A — Sub. qua mili'are vis. ] Apposite hunc in locum 


propri- dura, qux sunt per perseverantiam 750 
durabili; nam forte per duos aut tres dies quis 
jugum Ordinis leviter portzre possel, sed non 
amanti ad finem usque perseverare valde difíicile 
esset. Áspera vero suut cibus regularis, abstinentia 
Ordinis, durus lectus, continuum silentium, prolixum 
-officium , longz vigilie . abjectio sui, dura imperia 
rr:elati, patientia in adversitatibus, totalis abrenun- 
tiatio mundi, et afífecticnis consanguineorum et 
omuium propinquorum, vivere siue proprio, et sine 
-propria voluntate, et sinilia. » 
Et si promiserit de :labilitatis sug perseverantia. ἢ 
id est promissurum se dixerit, quia adhuc promissio 
ejus, quxe ad professionem pertinet, recipiena non 
est, inquiunt Deinardus Cassinensis, Bichardus, et 
Boherius. 


Post duorum mensium circulum. 1 Quos in hospitio 
vult transigi Il'ldemarus, reliquis decem in cella 


novitiorum pcragendis; quamvis xquior Regul» 
sensus indicare videatur integrum probationis anuum 
in cella novitiorum esse trauscurrendum , ut etiam 
haud obscure docent Smaragdus, Bernardus Cassi- 
nensis, et Boherius, qui exponentes sequentia 
verba : dueatur in. supradiclam cellam. novitiorum, 
supponunt exivisse ex ea lectionem legula audiendi 
rata. . 
ἔ Et legatur ei hec Regula per ordinem. } Juxta pris- 
ecrum monachorum unstituta, qux: venientibus ad 
conversionem , ut sciant ad quid ingrediuntur, legi 
Regulam mandant, ut videre est in Regula tertia SS. 
Patrum, cap. 1; in [tegula S. C»sarii ad virgiues in 
Fecayitulatione, cap. 8; in Regula S. Aureliani, cap. 1; 
S. Ferreoli, cap. 5; Tarnatensis monasterii,cap. 3, et 
Magistri. A quibus, si S. Cazesairium excipias, in hoc 
tantum differt S. Benedictus, quod illi semel tantum 
introeunti siva admisso legendam decernunt Hegu- 
lam; S. Benedictus vero ter in ipso probationis 
anno; cujus statutum renovavit Gregorius papa IX 
in Constütutione pro monachis Denedictinis, decer- 
nens, ut admittendis « novitiis dura prazdicentur et 
aspera; et eisdem admissis legatur, et exponatur 
re, ula ter in anno, probationis terimninis a D. Benc- 
dicto constitutis. » 

Hanc lectionem fleri per ordinem S. Pater instituit, 
quod Deruardus Cassinensis exponit, ut non sit 
€ superficialis, sed diligens, et expositiva, et intel- 

ibilis. Et hoc est, inquit, legere per ordinem. » 

inc et llildemarus : « Bene dixit, legatur ei regula 
per ordinem , ut sciat quid observare debeat, et 
manifestare illi debet totuin sensum regulze. » 

Locus autem huic lectioni deputatus erat capitu- 
lum seu auditorium, ut patet ex Swiaragdo οἱ Ber- 
nardo Cassinensi; quorum primus exponens illud 
Regul : Duca ur in. supradictam cellam novitiorum. 
€ intelligitur, inquit, ex:sse eum ab ipsa cella novi- 
iliorum, et venisse ad auditorium, sive ad eum 
quem abbas elegit locum, et ibi audire Regulx 
priceptum ; et tunc iterum reverti in cellam novi- 
liorum. » Alter vero in eumdem locum : « Quia de 
illa exierat , ut admonitionem abbatis 7 5 audiret, 
et suam ipse voluntatem de stando vel exeundo 
dicere po.-Ssel ; exierat enim ad a!iquod auditorium , 
vel ad ipsum capitulum. » Sed IHlildemarus hospitium 
designat : « Sub duobus vel tibus diebus potest ilii 
legere regulam, et manifestare sensum regulz..... 
deinde p«stquam in hospitali legerit regulam, » etc. 
Praeter.hanc regula lectionem , concilium Aquisgra- 
nense decernit, « ut monachi onines , qui possunt, 
Kegulam memoriter discant. » Idem proscribunt 
Constitutiones Othoboni legati jn Auglia anno 1245, 
apud Spelinannum tom. 11 Conc. Anglie, pag. 2:5. 

ΕἸ dicatur ei. ] Scilicet in capitulo, coram omnibus 
€x lib. Usuum Cisterciensium. 

Écce lex.| Legem nuncupat suam Regulam, de qua 
dr'pellatione videsis Haeftenum 1]. n, uwact. 29, 
154. 4. 


Smaragdus : « Non ait, ecce lex sub qua quiescas , 
vel vacans otio quietus vivas; sed sub qua militare 
vis, inquit, uL intelligas quia militia est vita hominis 
super terram, et sicut mercenarii dies ejus. » 


Tunc ducatur in. supradictam cellam noviticrum. ἢ 


Fratrum orationibus commendatus, ex Udalrico l. in, 
c. 26 : « et aliquando, inquit, si videlur unum psal- 


mum post singulas Loras in illo die cantari, » abbas 


jubeat. 


Et iterum probetur in omni paticntia.] Nam, ut dicit 
Guillelmus abbas S. Theoderici (Ad Frat. de Mont. 
Dei, num, 17), « Pia simplicitas, et in professione 
religionis, et solitudinis novus liomo , qui non habet 
vel ratioreum ducentem, vel rationem trabenterm , vcl 
discretionem moderantem ; sed vi quadam uritur in 
semetipsum, tanq'iam a figulo figmenuim lege quadam 
mandatorum Dei quasi manibus alienis faciendus est, 
et formandus in omni patientia, et in rota volubilis 
obediertiz, et in igne probationis 5018 plasmatoris 
et formatoris sui voluntati et arbitrio subdendus, 
eic. » Atque ita S, Plato in monasterium Symbolo- 
rim admissus, « omnia recte faciens, reprehende- 
batur coram hosp:tibus, et veluti si laudatus fuisset, 
perseverabat immotus : vir laude dignissimus legebat, 
audiente fraternitate, ut congruum erat ; et velut sl 
obsone vitioseque legisset, castigatus verecundabatur 
sapientissimus, etc.,» quemadmodum scribit Theo- 
dorus Studita in ejus Vita, n. 12 (Bolland., 4 April.). 
Vide Petr. Dlesens., epist. 43. 

Suscipiatur in congregatione.] Post expletum scilicet 
annum, quod temporis spatium ad prol.andos tirones 
prefixeraut sibi veteres monachi, ut patet ex. lioc 
Cassiani testimonio (Lib. 1v, cap. 7) : « Cumque inte« 
gro anno deserviens absque ulla quere!a suum circa 
peregrinos exhibuerit famulatum... admittendus ex 
hoc congregationi fratrum , alii traditur seniori, qui 
decem juvenibus przest.» Ex Regula S. Caesarii ad 
virgines (Cap. 35): « Ei ergo qu: Deo inspirante 


C convertitur, non licebit. statim habitum religionis 


assumere, nisi antea in muttis experünentis fuerit 
voluntas illius approbata , sed uni ex senioribus tra- 
dità annum 7459 integrum in eo quo venit habitu 
perseveret. » Ex Regula S. Ferreoli (Cap. 5) : « Si 
quis veniat religionem expetens, monasterium intra- 
turus, nisi elapso prius anni circulo, vel certe si 
abbati visum fuerit aliquantulum temperare, ante- 
quam sex mensium dierum numerus compleatur, 
monachorum contubernio non jungatur. » Ex Regula 
Tornaten-i (Cap. 1) : « EL nisi expleto anno nullus 
mutare habitum permittatur. » Ex Regula 1 S. Fru 
ctuosi. (Cap. 21) : « Sicque anno illo integro uni 
spiritali traditus seniori, non statim commiscendus 
erit congregationi. » Ex secunda lhegula (Cap. 18) : 
« Ánno integro a cunctis fratribus ex industria 
convieiis comyrobatur.» Denique ex Regula Magistri 
(Cap. 90) : « Cum ergo ex illa die omnia cum ceteris 
ratribus inculpabiliter in monasterio per annum 
integrum expleverit, tunc demum sine aliqua dubi- 
tatione toudeatur, vel ei sancti. propositi vestes 
mutentur.» Quamvis annuam probationem aliquando 
ex justis rationibus contrahi permittant S. Czesarius, 
S. Ferreolus, S. Fructuosus, Regula Tarnatensis, et 


quidem S. Ferreolus ad sex menses. lllud etiam 
contrahit S. [sidorus ad trimestre spatium in Regula 
C. 4. Sed in Acumetarum monasterio sufficiebat 
dierum quadraginta probatío , ut constat ex Vita S. 
Josnnis Chalybitae,qui saeculo iv florebat ; cuique in 
congregatione admitti postulanti abbas respondisse 
dicitur (Bolland., 15 Januar.) : « Nobis mos est, ut 


ui vitam monasticam profiteri velit, quadraginta 
ies apud monasterium maneat; et cum exeryfita- 


tionis regulam consideraverit , ita tondeatur.» Licet 
ille morie impatiens ab abbate obtinuerit , ut.eadem 
d.e «et ad monasterium venerit, et monachus sit 
factus. » Quapropter haudquaquam 'mirum videri 
debet quod ait Petrus Venerabilis, ad S. Bernardum 


217 


REGULA COMMENTATA. CAP. LIII. : 


813 


"scribens (Lib. 1, epist. 28) : « Nos quando expedire Α ses, « inde contigit, ut quia incaufe recipiuntur, it- 


videmus annum ad μον ἡ susceptionem integrum 
exspectamus : aliquando post dimidium annum 
ceteris illum fratribus azgregamus : multotiens non 
tantum menseu, aut hebdomadam, sed rec biduum 
prestolamur : semper tamen quod animabus utilius 
esse perpendimus facere non dilfferimus ; sic chari- 
tateni sequentes, regulam sequimur. » Et in Statutis 
(Statut. 57): « Statutum est ut pro annua et regulari 
probatione, saltem menstrua, lioc est unius mensis 
probatio erga novitios observetur antequam voto 
promiss:e obedientie astrinzantur.» Porro quamvis 
liec praxis explicite in regu a non contineatur, eam 
tamen his rationibus defendere nititur. 

Primo, quia nec Dominus, nec apostoli accedentes 
ad fidem ia annum repellebant ; sed volenti abire 
tantum ad sepeliendum l'aurem Christus non per- 
misit. 

Secundo, « Nec contrarii sumus regule, inquit , 
quoniam charitatis oculum erga salutem proximi 
aperurm babemus; perpendimus enim quia si eum ab 
Ordine nostro tam aspere detcrreremus, ad seculum 
seconvertens post Satanam converteretur; οἱ qui in 
salutem venerat, in perniciem laberetur..... Pertra- 
ctamus et hoc, quia expe etiam invitis bona pre- 
siantur : ioc dicimus quod apud nos szpe contingere 
cernimus : nonnulli buic jugo colla submittentes 
post aliquantum temporis 453 diversis seu tenta- 
tionibus, seu tribulationibus op,ressi, ad feces mun- 
di, quas dimiserant reverterentur, nisi cogitarent 
quod semel fecerunt non p«sse absque dainnatione 
:eterna przvaricari ; qui $i al:quaudo lioc priesummnt, 
postmodum tamen hoc timore compulsi ad ovile 
revertuntur; et quia se aliter salvari non posse 
cognoscunt ; ve'int nolint, servant quod voverunt.» 

'ertio, adversariis objicit, et propo-ito suo adaptat 
(Hud Reguli: Sic abbas omnia temperet atque disponat, 
ut anime salventur. 

Quarto, quod charitatis intuitu plerumque Eccle- 


B 


cautius recepti conversentur ; et quia ad quod veniunt. 
venientes non inteliigunt, jam cseteris sociati, quid 
agere debeant nesciunt; dumque in stadio more 
aililetarum ante pugnam nou exercentur, ad coufli- 
clum venienres, cum pugnare debent fugiunt; et 
cum fort.ter diuican'es vincere, ut pote talium inet- 
perti vincuntur. » Unde non sine causa Fu!denses 
olim monachi in supplici ad Carolum Magnum libello 
postularunt (Num. 7), « ut nullus ante probationem 

Buscipintur, neque cory,ori monasterii societur, ne 
forte aliquis magis propter commoda terrena, quam 

propter atern; vite amorem se ἢ Δ, wonasterío 

sociare voluerit, et receptus jnhonesto suo mofe 

conturbet fratres. » Et concilium Cloveshovix (Apud 

δ νοὶ. tom. 1 Conc. Angl.) an. 747 celebratum, caa. 24 

decernit, « ut si quis secularium sanctae professionis 

famulatum subire desiderat, non antea tonsurz ha-. 
b:tum suscipiat quam illius conversatio et mores ἃς 

morum qualitas secundum monasticz regule defirü- 

εἰ mem manifestius probetur, juxta apostolicuin prse- 

ceptum : "Probate spiritus si ex Deo sunt , nisi aliqda 

rationabilis causa ut ante suscipiatur in congregu- 

tionem persuadeat. » 

Sed quiritur quandonam censendus sit incipete 
probationis annus. Si Smaragdo fides sit, « hic amni- 
cursus impletur povitio a tempore quo pulsans vemt 
ad monasterium, cui et ordinatim in hoc anni circulo 
ter lecta est regula demoranti adhue in cella πονΐ- 
tiorum. » Hildemarus probationis annum incipit 8. 
tempore quo cellam hospitum ibi serviturus ingre- 
ditur, duos nimirum menses jn hospitio, decetn 
duntaxat in cella novitiorum vult demorari novitium.. 
Cistercienses a die quo cellam novitiorum inhabitat. 
ex lib. Usuum cap. 102. Idem sentire videtur Bohé-. 
rius, dum menses duos in cella novitiorum tirones. 
manere requirit antequam eis primo regula legatetr. 
Bursieldenses a die quo novitius novitiali veste tf-- 
dutus est. 


size magistris Patrum instituta trausgredi licet, eta4 Ὁ Sed qui forte nonnullis prolixior visus est ad. 


uiilitatem animarum regularum pracepta moderari ; 
id duod multis probat exemplis, et fusissime Lractat. 

is accedit Petri Damiani testimonium (Opusc.16, 
cav. 9), qui relato Regule texta, Noviter quis veniens 
ad conversionem non (am  [acilis tribuatur ingressus, 
sed, sicut ait Apostolus ; Probate spiritum si ex Deo est; 
ex eo eic infert : « In quibus verbis patenter cogno- 
scitur quia quisquis ad conversionem divino spiritu 
provocatus accesserit, tam morosa probationis in- 
terstitio penitus non egebit. » 

Sed istis rationibus refragstur istud Alexandri 1l 
pape suffragium : « B. Benedicti Regula, et przci- 
pue patris et predecessoris nostri saucii Gregorii 
canonica institutio interdicit monachum ante unius 
anni probationem effici. » (Quidquid sit, sive licite, 
sive illicite ante expletum probationis annum quis 
profiteatur, validam esse profes-ionem, si ex utrius- 
que prtis 'eonsensu fiat, declaravit Innocentius 1M, 
asserens (5 decretal, de Regul., eic., cap. Ad aposto- 
licam), « Tempus. probationis a SS. Patribus fuisse 
indultum non solum in favorem conversi, sed etiain 
monasterii, ut et ille asperitates istius, et istud mo- 
res ilias valeat experiri. Si tamen ante tempus pro- 
bstionis regulariter przfinitum, is qui converti desi- 
deràt, labium recipit, et:professiouem enittit, ab- 
bate per se vel per alium profess:onem recipiente, 
monasticum et monachalem lhiabitum concedeute, 
uterque renuntiare videiur ei quod pro se noscitur 
i»troduetum : ideoque obligatur per probationem 
emissan pariter et acceptam ad observautiam regu- 
larem, ei vere monachus est censendus, qiia multa 
fieri prohibentur, qux si lacia faerint obtineat fir- 
mitatem., ) 

Nunc v.ro ex decreto concilii Tridentini (Sess. 95, 
de lleg4l., cap. 19) emissa ante anuuum probaiionis 
tempus professio. nulla censetur. Nec itnmerito : 
vai0, ut objieicbant olim Cluniacensibus Cistercien- 


probandos novitiorum mores anni circulu:, ab aliis. 
plus 8.100 brevior judicatus est : eni consequenter 
&lterum annum adjiciendum esse existimavit S. Gre- 
gorius papa, Fortunato epi-copo Neapolitano 816 
scribens (Lib. vin, epist. 25) : « Monasteriis omnibas 
fraternitas vestra interdicat ut eos quos ad conver-. 
sionem susceperint, priusquam biennium in conver- 
sione compleverint , nullo modo audeat tonsurare;. 
sed hoc sputio vita moresque eorum sollicite com- 
probeitur, ne quis eorum aut non sit contentus 60. 
quod voluit, aut ratum non habeat quod elegerit 
nam cum grave sit inexpertos hominum obsequiis 
Bociari, quis possit dicere quanto sit gravius ad Dei 
se»vitiuu improbatos applicare ? » . 

Sed neque hoc spatio contenti fuere nonnulli. 
Regula S. Pachomio ab angelo tradita triennium 
prascribit ; in ea siquidem, prout exstat apud Palla:. 
dium (Laus. c. 58). bec lego : « Qui semel ingredi- 
tur, nec potest cum eis ad triennium snstinere Ger- 
tamen, non almittes; sed eum opera fecit. díffici-. 
liora, sic prodeat post triennium. » Atque hue re- 
spicere videtur Joannes Antiochenus ín oratione in. 
monast. donationes laicis, num. 14 (Tom. 1 Mon. 
Eccles. Grec.), ubi sic scribit : « Saera monachorum, 
lex pracipit ut qui mundo mundique rebus jam re» 
nuntiat, a monasterii praeposito ac fratribus recipiatut* 
per integrum triennium vero probetur si fieri possit 
monachus; et si quidem visus fuerit idoneus, ton- 
deatur, et cooptetur ad monachorum collegium: sin. 
minus, redeat unde profectus est. 

lianc quoque triennalis probationis regulam tam. 
civilibus quai ecclesiasticis legibus confirmatam 
reperimus, Justinianus imperator in novella ὃ 515 
loquitur : « Sancimus sacras sequentes regulas eos 
qui singularem conversationem profitentur, non 
pro:npte mox a reverendissimis 755 przsulibus 
venerabilium inonasteriorum habitu perc'pere ne« 


- 


319 


S. P. BENEDICTI 


ec 


naclialem ; sed per trienuium totum, sive liberi forte A (Epist. 151) : « Quandoque in. arbitrio fuit. jugum 


sint, sive servi tolerare, nondum mona-ticum habi- 
tuin. promerentes, sed tonsura et veste eorum qui 
laici vocantur uti, et manere, » Et paulo post : 
« Cum triennio toto in ea vita permanserint, optimos 
semeupsos et tolerabiles aliis monachis et przssuli 
demnoastrontes, hos promereri vestem atque lonsu- 
vam. » ldem tameu ünperator alibi. ita liabet (No- 
vell. 125) : « Si quis ad. mooasticam venire vitam 
voluerit, jubemus ut. siquidem de eo constet, quod 
nulli servili conditieni obnoxius sit, presul mona- 
sterii habitam illi quando sibi visum fuerit adhibeat: 
$i de eo non constet, cuinam conditioni obnoxius 
SiL, intra tres annos habitum is monasticum non 
assumat; sed intra predictum tempus monasterii 
praesul periculum facito, si pedem referre velit. » 
la conciliis etiam Constantinopolitanis 1 et i, can. 5, 
decernitur, « ut nemo monachi habitu d.gnus. pute- 
tur, priusquam triennuii tempus eis ad expcrient.am 
relictum eos probatos et dignos esse tali vita osten- 
dit. » Similiter in concilio Aurelianensi v, can. 19, 
sanctimonialibus qua non perpetuo tenentur inclus:e, 
prob:tionis triennium ante habitus susceptionem 
decernitur. Idem observari voluit S. Gregorius erga 
milites quos monastico habitu indui vetuit (Lib. vii, 
epist. 11), « nisi eorum vita subtiliter fuerit inqui- 
sia; et juxta normam regularem, inquit, debent in 
suo habitu per triennium probari, et tunc monachi- 
cum habitum Deo auctore suscipere. » Vide Mab.llo- 
. Bii tom. 11 Analect., pag. 907. 

Multo severior exstitit quorumdam monachorum 
disciplina, qui suos tirones ad multos annos proba- 
bant. Sic Isidorus quidam Alexandrina civitatis 
primarius in monasterium veniens, teste S. Joanne 
Climaco (Gradu 4). « cum septem anuos peregisset, 
atque ad profundissimam bumilitatem compunctio- 
Bemque pervenisset, voluit Pater. post iucompara- 
bilis viri tolerantiam, cujus superiori tempore aptum 
documentuin dederat, hunc fratribus connumeraro.» 


At multo magis stupendum videtur quod de alio fra- C 


vue cui nomen Abbacyro refert idem auctor : hic 
enim interroganti eur quotidie a mensa expulsus ju- 
beretur inccnatus dormire, respoud.t (Ib:dem): 
« Cr-de mihi, Pater, probant me Patres mei utrum 
monachus 6.86 cupiam ; non aute vere id faciunt : 
quam ego Pairis aliorum (ue inteutionem non. igno- 
rans, levissime ac sine ulla inolestia. owunia. tolero; 
el ecce decimum quiutum . jam annum ego istud 
cogitans, sicul et ipsi quando monosterium intravi, 
dixerunt mihi quod usque ad trigesimum annum 
renunti «ntes probare solerent. » 

Sciens lege Regul constitutum, quod εἰ ez illa die 
gon liceat de monasterio egredi.| Ut scilicet ad s:ecu- 
lum revertatur; quia, ut dicit 5. Leo papa ad Rusti- 
cum episcopum scribens : « Propositum monachi 
p*oprio arbitrio aut voluntate susceptum deseri non 

test absque peccato. » ]ta citatur in excerptis 

berti episcopi Eboracensis , apud Spelmannum 
tom. | Concil. Angl. anno 750, et a Gratiano 20, 
quaest. 3, cap. Propositum; hiuc 7 56 Chalcedonense 
concilium (Act. 5, can. 7) : « Qui monachorum vi- 
tam expetiveruut, statuimus neque ad militiam, ne- 
«que ad diguitatem aliquam venire mundauamn ; sed 
loc tentantes, et non agentes poenitentiam, quomi- 
nus redeant ad hoc quod propter Dominum primitus 
el-gerunt, anathenatizari. » ldem docet S Basilius 
in Cousstitu ioni»us monasticis, cap. 22; S. Ciesarius 
in Regula ad monachos et a| virgines, cap. 1, et 
sanctus Aurelianus in ltegula monachorum, cap. 2. 
Vide Petri Blesensis epist. 12. 

Nec collum excutere de sub jugo regule, quam sub 
tam morosa deliberatione licuit ezcusare aut suscipere.] 
t hunc locum respicere videtur Petrus Dlesensis ad 

. Priorem de monasteriolo scribens in h«c verba 


* Antiquus e-t iste rftus v vendi vola sua Deo et 
eAnctis ejus, ut patet ex Mir. S. Marii abbatis Boda- 


Domini non recipere, semel autein acceptum non li- 
cebit abjicere : Deus ergo nunc. exigit oblatum, qui 
uon exezerat offerendum : voluntas iu. necessitatem 
translata est, et vinculo professionis arctaris reddere 
vota, quie distinxerunt labia tua. » 

Suscipiendus autem in oratorio coram omnibus pro- 
mittat de stabilitate sua et conversione morum suorum, 
et obedientia coram Deo el sanctis ejus.| Formam hic 
substanijamque professionis tuonastice S. P. Bene- 
dictus exprimit; cujus varias et ab antiquis nobis 
relictas hic referre liaud erit fortassis abs re. 


Ex epistola T heodemari abó6atis Cassinensis ad 
Carolum Magnum. 


In nomine Domini. Promitto me ego ille in sacro 
monasterio B. martyris, sive confessoris ill., seeun- 
dum instituta B. Benedicti coram Deo et SS. angelis 
suis, przesente etiam abbate nostro illo omnibus die- 
bus meis in hoc sancto monasterio amodo et de- 


B inceps perseveraturum, et in omni obedientia quod- 


cunque mihi praeceptum fuerit, obediturum. Ego ille 
talis hanc promissionem a me factam manu propria 
coram testibus scripsi et roboravi. 


Ex chariulario Bellilocensi. 


Ego frater Geraldus promitto stabilitatem meam 
loci istius secundum Regulam S. Benedicti οἱ SS. 
apostolorum Petri et Pauli, in przsentia Domini Ge- 
raldi abbatis, et czeterorum fratrum : et cedo aliquid 
de rebus meis ad istud monasterium quod est con- 
structum in honorem S. Petri, ubi vir venerabilis 
Geraldus abbas przesse videtur. 


Ex Smaragdo. 


Eco ille in hoc monasterio sancti illius promitto 
stabilitatem meam, et conversionem morum meorum, 
et obedientiam secundum ttegulam S. Benedicti co- 
ram Deo et sanctis ejus. 


Ex Üdalrico, lib. νι, cap. 41, 


457 Ego fra'er promitto stabilitatem monachi, 
et conversionem morum meorum, et obedientiam se- 
cundum Regulam S. Bened cti coram Deo et sanctis 
ejus, in lioc monasterio, quo! est constructum in 
honore Df. apostolorum Petri et Pauli, in przsen- 
tia domni N. abbatis. 


Ex ms. codice S. Dionysii in Francia, 


Ego frater N. humilis monachus monasterii S. 
Dionysii in Francia, Parisiensis dioecesis, voveo et 
promitto Deo, B. Marix ", D. Diony:io, B. Beuedi- 
cto, et omnibus sanctis , et tibi, Pater, obedientiam, 
castitatem , paupertatem. Insuper promitto loci' sta- 
bilitatem, morum conversionem, seeundum hujus 
loci constitutionem , et Patrum traditionem testibus 
pr.eseutibus. 


Ex primo commentario Boherii. 


Ego frater P. B. promitto stabilitatem meam, con- 
versionem morum meorum, et obedientiam secun- 


D dum Regulam S. Benedicti coram Deo et sauctis 


ejua, in hoc wnonasterio S. Aniani, ad cujus houo- 
rem est constructum. 

Eadem est formula Bursfeldensium ; Cassinensium 
vero, Vallisoletanorum, sanctimonialiumque in Bel- 
gio habes apud llaefwnum lib. iv, tract. 5, disq. 4. 


Formula Cisterciensium. 


Ego frater N. promitto stabilitatem meam, et con- 
versionem morum meorum, et obedientiam secandum 
Regulam S. Benedicti abbatis coram Deo et omnibus 
sanctis ejus, quorum reliqui hic habentur, in hoc 
loco qui vocatur N. ordinis Cisterciensis, constru- 
eto in bonorem beatissimz Dei Genitricis semper 
virginis Mari:z, in prasentia domni N. ejusdem loci 
abbatis. 


nensis, $zc. 1 Bened. : Videant illi qui in hac ecclesja 
Deo εἰ sancto Mario morum stabilitatem promiserunt, 


821 


Ez Slatu'is Guigonis, cap. 25. 


Ego frater ille promMto stabilitatem, et obedien- 
tiam, et conversionem morum nieorum coram Deo 
et sanctis ejus, δὶ reliquiis istius eremi, qu: con- 
strucia est in honorem Dei, et D. seinper virginis 
Mariz, et B. Joannis Baptiste, in. praesentia domni 
illius prioris. 


Ex oratione Joannis Antiocheni in monast. donationes 
laicis tom. 1 Monum. Eccles. Greca. 


Renuntio parentibus, fratribus, cognationibus, 
amicis, familiaribus, possessionibus, facultatibus, 
inanique et vanz tum voluptati tum glori: : et uon 
solum hzc abnego, sed et animam meam juxta man- 
datum Domini : et sust. neo omnem austeritatem mo- 
nasticze vite, 7588 ac me servo in puritate , vir- 
ginuate, et inopia propter regnum coelorum , per- 
$toque in monasterio et vita monachica usque ad 
extremum halitum meurn, etc. 

Alias formulas vide in $xcu:o iv Bened., tom. I, 
sub finem. 

Ut autem ad S. Regul textum revertamur, « Per 
lorum promissz stabilitatis tanquam pia jumenta ad 
coleste prasepium religamur ; per conversionem 


morum yietati angelicze simulamur; per exhibitionem- 


obedieutiz ipsa angelica ministeria imitawur, ». in- 
quit Adam abbas Persennie ad Osmunduni mona- 
Chum scribens (Tom. | Miscel. Baluz.). Verum quid 
hisce tribus votis Deo promittatur paulo fusius ex- 
plicare necessum est. 

Licet stabilitatem loci in nonnullis professionis 
formulis specialiter expressam videamus, non ea ta- 
men uua sufficit ad omnes voti stabilitatis partes 
explendas; sed praterea requiritur stabilitas status, 
seu perseverantia in arrepto vitze monasticz propo- 
sito, ut non obscure demoistrat usitata apud Clunia- 
censes professionis formula, qua non simpliciter 
stabilitas promittitur, sed stabilitas monachi ; et edita 
ad calcem szc. iv Bened. prima petitionis formula, 
in qua novitius promittendam stabilitatem ita ex- 
primit : « Siabilitatem conversationis nostr? in cou- 
gregatione vestra, teste Domino, devoto animo cura 
observatione regul:€ usque in finem profitemur ser- 
vare. » Atque ita forte intelligendus est locus ex Vi- 
ta S. Remberti, n. 12 (Scc. 1v Ben., part. 1), ubi 
dieitur promisisse stabilitatem morum suorum. 

Neque aliam nobis stabilitatis notionem exhibent 
qui super Regulam S. P. Benedicti scripserunt au- 
etores. Audiendus in hanc rem zntiquissimus pene 
omnium Hildemarus : « Stabilitas, inquit, attinet ad 
perseverantiam . . . . stare enim est in coepto bo:i0 
opere perseverare. Ubi animadvertendum est quia 
si non perseveraverit in illo ceepto opere aut desi- 
derio, sed aut minus aliquid, aut ex toto non per- 
severaverit, iste tali; si videatur stare in monaste- 
rio coram hominibus, (amen coram D-.o non stat. » 
Non ergo sola sufficit stabilitas loci, nisi accesserit 
Ínsuper stabilitas in coepto bono opere et desiderio 
perfectionis. Clarius Bernardus Cassiuensis : « Per 
stabilitatem astringitur quod wuullo modo deserat 
monachatum, et quod sine necessitate et superioris 
auctoritate non exeat monasterium. » Idem docent 
Nicolaus de Fraciura, Petrus Boherius, Joannes de 
Turtrecremata, Columbanus Uranx, Antonius Pere- 
zius, et Benedictus Haeftenus 1. iv, tract. 6, disq. 5. 
Idem etiam insinnat S. Bernardus ad Adam scribens 
in hac verba (Epist. 7) : «Qua dieautem (quod qui- 
dem Deus avertat) aliis incipiam vivere legibus, aliis 
moribus conversari, diversis deservire observantiis, 
sdinvenire nova , extraneas usurpare consuetudines, 
transgressor professionis, promissam stabilitatem 
jam non me tenere confido. » Et certe ipse S. Bene- 
dictus stabilitatis votum explicuisse videtur, cum 
professionis emitteudz:e formam prazscripturus prz- 
5 : Sciens lege regula constitutum , quod ei ez illa 
die non liceat de monasterio egredi , nec collum excu- 
&re de sub iugo requlee, quam sub (am. morosa delibc- 


RECULA COMMENTATA. CAP. LVIII, 


832 


A ratione neuit excusare aut. suscipere. Duo ergo inclu- 


dit 759 stabilitatis votum, et perseverantiam usque 
ad mortem in monasterio, et observationem regulae; 
id quod clarius alibi S. Pater explicat permitteng 
monasterio sociari clericum, si tamen promittit de 
observatione regule vel propria stabilitate, qua duo 
synonyma reddere videtur particula vel. 

Maxime tamen S. legislator stabilitate monachos 
in monasterio perpetuo retinere intendit, ad vi- 
landas frequentes illas de monasterio ad monasto- 
rium transmigrationes , coercendosque inquietos gy- 
rovagerum discursus : hinc S. Bernardus (De Prec. 
e&disp.): «Przscribat proinde stabilitatis pactum 
omni deinceps remisso desceusui, contentioso disces- 
sui, vago et curioso discursui, totius denique incon- 
siantiz levitati. » Et primum Anglix concilium apud 
Beda statuerat (Lib. ww Hist., cap. 5), « ut monachi 
non imigrarent de loco ad locum, hoc est de mona- 
sterio ad monasterium, nisi per dimissionem proprii 
abbatis, sed in ea permaneant obedientia, quain 
tempore sux conversionis promiserunt, » Et merito- 
quidem : nain, ut dicebat Guillelmus abbas S. Theo- 

erici (Ad frutr. de Monte Dei), « impossibi'e est lio- 
minem figere in uno animum suum, qui non aflixerit 
in aliquo loco corpus suum. » Quo! tamen non sic 
capiendum est, quasi aelernge sese clausurze devove- 
rent monachi ; licet iU prascripserit olim S. 3ure- 
lianus, et Vallisoletani in Hispania in professione 
promittant stabilitatem perpetua inclusionis. Nonnulli 
enim sunt casus et rationes. pro quibus licite pote-t. 
aliquis exire : tres recenset llildemarus, scilicet pro 
melioratione, pro salvatione atque οὐ. dientia, Pro 
melioratione, ut perfectius in alio quam in proprio. 
monasterio vivat, licet in eo observantia vigeat ; pro 
salvatione, ut perielitantem in eo quo stabilitatem.. 
vovit monasterio, salutem suam tutetür; pro obc« 

dientia, quando abbas jubet. Quatuor alias causae. 
assignat Julianus Parisius in libro de Prima vivendi 

Ratione Cisterciensium : 15 ad. fundandum novum. 
C monssterium ; 29 propter inopiam illius co»sobii in 

quo vovit stabilitatem ; 5* ad agendam poenitentiam 

pro commissa aliqua culpa; 4* ad reformauda tmo- 

nasteria quz ab arctiori disciplina deflexerunt. Dag. 
secundo el tertio casu exstat Gregorii IX decretum 

in constitutione pro monachis Benedic'inis: «Si 

paupertas loci, vel defectus loci, vel defectus ordinis, 

seu poena delicti hoc exigit, ut de sedibus propriis 

monachi aliqui emittantur, abbates ad quos missss 

fuerint person.e hujusmodi, eas recipere nou recu- 

sent, quandiu visitatoribus visum fueril. expedire, 

uisi tales fuerint quod eo um conversatio non possit 

Sine gravi scandaio tolerari : quod si cas recipere 

noluerint cum possint, per visitatures compellantur, 

etc. Vide lHaeftenum lib. iv, traet. 6, disq. 5 et 4. 

Conversio morum duplex vulgo concipitur, a τη8}0 
ad bonum, et a bono ad melius. Qux Ilildema:o di- 
citur eradicalio vitiorum οἱ planistio virtutum , p.e 
quam « monachus obligat se ut non s:eculariter vi» 
vat, sed mores suos secuuduim regulam dirigat. » ut 
post Bernardum Cassinensem, Nicolaum de Fl'ractu- 
ra, et Boherium, loquitur Joannes de Turreciemata. 
Sed Boherio. in secundo. commentario, «.conversio 
morum in 760 hoc casu. est idem quod abrenun- 
tiatjo mundanorum , qua triplex est. Prima est, iu». 
quit, qua corporaliter universas divitias mundi fa 
culiatesque coutemnimus. Secunda, qua mores et 
vitia. affectusque pristinos animi carnisque respuie. 
mus. Tertia, quo mentem nostram de praesentibus 
universis ac visibilibus evocantes futura tantummodo 
contemplamur, et ea qu: sunt invisibilia concupisci« 
mus, » quod desumpsit ex Cassiani collat. 5, cap. 6. 
At vero Richardus de S. Angelo hunc ἐσσι! locum 
exponens, etfactasibi objectione, « quod autem liabot 
bonos mores, aut malos : in primo casu non est ne» 
cesse quod convertatur, cum jam si! conversus; si 
inalos, tunc non est recipiendus ad.hujusmodi corn- 
versionem , nc una ovis imorhida totum gregem con 


B 


D 


- 


825 


S. P. BENEDICTI 


$21 


taniuei ; » mentein suam de conversion? moram ita Α dam, sed determinate secundum regulam, nec aliam 


exprimit: « Potest dici morum suorum, id est actuum 
s:ecularium, et licet ipse fuisset c uvcer-us ante, sic- 
mb patet per praedicta, tamen nunc debet. promit 
Sere cum solemnitate, qu;e hic sequitur ; et eic erit 
quasi civiliter obligatus, alias erat naturaliter obli- 
£garus. Nel die, quod aliquos forte mores s:eculares 
reinuit, quorum conversionem nune promit it. Vel 
dic, conversionem moruni suorum de buno in melius, 
ut sit sensus, 8i bonus fuit in «uprad.eta probatione, 
ex uunc inelior efliciatur, juxta lud, Ambulübunt de 
vir(ute in virtutem; ek ista enun conversione morun, 
seu promissione ipsorum, veterem ex toto exuit h»- 
minem, sine aliqua spe redeundi ad &»ceulum, et in- 
duit vitàm perpetio aionaeliorum, ut infra sequitur. 
Vel dic, -iolia conversus 8:1 corpore, nunc promit- 
(ὲ et inentis conversionem , unde expone conver- 


sionem, id est uentis et corporis versionem; undedicit 


B. Bernardus : Conversio corporis, si &ola (uerit, 
erit. nuda. ». Deniqie. Haeftenas. (Lib. iw, (r:ct. 6, 
disq. ὃ) ex vi hujus voti asserit monachum teneri : 
1" 2d omnimo lam s:eculi reountiationom ; 29 ad ex- 
actam vegulie observantiam ; 3" a4 bonas consuetu- 
din: 8. loci, quie professionis tempore observabantar. 

Tertium mnona-ticz professionis votum est obe- 
dicutia, que prima et uiaxima monachorum ex vir- 
Aus, quai ante omnia. iutendit et commendatS. fie- 
nedietus in Re:ula, queque veluti illius est spiritus. 
lianc ita d. &ait in liunc. lucum Hildemarus: « Obe- 
dientia est, qua in prosperis rou habet de suo, οἱ 
in adversis de su habet, hoc est quae ad honorem, 
et delectationem, et prosperitatem. δ σα} pergit in- 
vite : ad tristia, et ad prohza, et adversit tem &:culi 
pergit sponte. Si enim ad gaudia et prosperitatem 
leris sponte, nou es obediens ; si autem ad tristia 
el tentationes. perreaeris invite, non es obediens ; 
Ande €ousiderare debes quie est obediestia quam agis, 
et vide quo animo agis. » Et Berrardus Cassineusis : 
« Per ebedientiam aulem. asiringitur monachus, ut 
Qon $uo sensu, non sua voluntate vivat, noR quo 
vult vadat, non quod vult faciat, &cd alieno imperio, 
et alterius voluntati subjectus exisiat. » De ea cum 
jai plura dixerimus cap. 5, lc pauca sufüiciant. 
AtUawen priusquam ultra gradum faciamus, nonnulla 
&irca iria hiec. prof-ssionis monastic:e vota veniunt 
observauda. | 

"761 Primum est, quam conven.enter tribus hisce 
A&tabilitatis, conversionis morum, et obedientis vultis 
$uos S. Benedictus alligari voluerit; nam, uti ob- 
rervat Menardus, cum mens humana sit. inconstans 
el mutationi obnoxia, convenienter omnirno iustitu- 
tum est stabilitatis volum quo monachus persevera- 
turum se promittit in statu coenobitico. Deinde quia 
non suflicit in mona-terio conversari, nisi monastice 
vivatur, additum est votum conversionis morum. 
Tandem quia muliz possunt oriri in congregatione 
difficultates, divers:e opinationes, et studia, ex quibus 
uon leves procell:e et tempestates queunt excitari, 
Jecessit tertium obedientie votum, ut singuli et 
omnes monachi uni rectori subditi, sumina. cum se- 
-euritate et tranquillitaze vivant. Praeterea cum capite 
.À4 ex assi;natis quaiuor inonachorum generibus, aliis 
postpositis, caenobiticum elegisset, singularibus vot:s 
suos ab aliis discerni. voluit, nimirum a gyrovagis 
stabilitate, a sarabalitis morum conversione, ab ana- 
choretis obedientia, quemadmodum hice notat Ber- 
nardus Cassinensis. 

Secundum est, tria predicta vota non simpliciter 
et absolate proiniti, Sed. sccundum regulam, quod 
nou solum super obedientiam cadit, sed etiam super 
siabiiitate n et. conversionem morum, ita uL mona- 
clius eum stabilitatem servet quam regula et loci cou- 
stitutiunes preipiunt; inores ad eoruni prescripti 
€ouvertat, et ob«diat prasato ia ii$ qua regule con- 
veniuat ; liue S.. Bernardus : « Non parum, iuquit, 
pricbadi praesecibitar voluntati, quod js qui profitetur, 
sqondet quidem be ientia, non tamen omnimo- 


qain S. UGeielici; ut oporteat euin qui praeest, non 
fre.a sux lavare voluntati super subditos, *ed prz- 
(ivam ex regula sihi scire mensuram, et. sic demum 
Sua inperia moderari circa id solum. quod rectum 
6.50 constiterit. Proiude 8i professo secandurn illam 
rezulam albis meus. mibi aliu 1 forte imponere teme 
Gverit quod non sit. secundum  regulaum, aut etiam 
q'od nou sit. seeundum ista. instituta, verbi causa, 
Dasili, Augustini, Pachoinii, quieoam mihi, qua.-o, in 
hsc re necessitas imminet obsequendi? Solum quippe 
id à me posse exigi arbitror, quod promisi. Videtis 
jam ergo obedienti:e limites quos requiritis, *i modes 
est obeditionis, tenor professionis, nec se valeat δῖ- 
tendere potestas imperantis, nisi quaienas auigerit 
volum profitentis. » 

Tertium, nullam paupertatis aut castitaMis men- 
tionem fac:t in ea professionis formula. quam sobis 
priescripsit, id quod nobiscum coummune est Carthu- 
siauis, Pri monstratensibus, Carinelitis, ct Eremitis 
$. Auzustini, ut probat. llaeftenus. lib. 1v, trac£. 6, 
disq. 6; neque t£men minus tenentur monachi ad 
castitatem et p:uperiatem. quam ad. obediendam ; 
quippe, ut ait Innacentius 1l (Cap. Cuin ad monaste 
rium), « Abdicatio proprietatis, sicat et € odia 
castitatis adeo est annexa regulze monaehali, ut 6oa- 
tra eam nec summas pontifes possit licentiam. ἰ8- 
dulgere. » Sunt qui paupertatem οἱ castitarem sub 
couversione morum contineri existimant, 7649 n 
Rernirdu- Cassinensis, Doherius et alii : noouulli 
sub obedientia, ut S. Thomas, Turrecremata, etc. 
Certe sub utraque, imo etiam &ub etabilitaee. lee 
enim ita ruonasticze professioni sunt congexa, et ab 
ca nequeant &eparari, et qui unum promiserit alia 
promittere censeatur, non secus ac clerici dum sacea 
ordwibus initiantur, tacite continestiom profiteri 
&Soscuutur. Non. defuerunt tamen, nec desunt etiam 
nunc ex nostris, qui castitatem et paupertatem e&- 
plicite voveaut, ut Dw«onysianj, quoram (orsnulam 


supra retulunus ; Caeilini, ex eo»um Constisutsoas- 


bus, cap. 5, $ 12; nunnullse eauctimeniales in Gallia 
et in Bel;io. 

Quartuin, professionem emittondasm esse i» orato- 
rio, uti cum sancto Benedicto decernit S. Fructaogus 
in Regul: cap. 21, statuens ut « expleto agno, pro- 
batus mo'ibus, et laboribus elimatus, peccepta 18 ec- 
clesia benedictione, fratrum societate donotur. » Et 
reete quidem, ut actio sacra in luco 8a€ro peragetre- 
tur, et qui Deo se cousecrat, Deum, qui speciali i: 
templum inliabitat, habeat pr:esentem. ΝΕ 

Quintuin, ut magis sollicitos reddendze professionis 
faceret monachos, Deum et sanctos ejus testes adb:- 
beri voluit : coram Deo et sanctis ejus, inquit. 

Ut si aliquando aliter fecerit.] Srabilitatem deserens 
apostatando, modos regulare; abjicieus ad saculariter 
vivendum se daudo, obcdientiz frenum dimittens 
per campos pro»rie wolusotatis discurrendo, ut le- 
quitur Der iruue Cassiueusis. 

Ab eo sz damnundums scial, quem irridet.] Se dara- 
nanduin sciat tanquam sacrilegum ; « nam qui seipsum 
Deo obtulit, si postea ad aliud vitz? genus resiliat, 
sacrilegus redditur, dum seipsum furatur, et oblatio- 
nem Deo factau aufert, » inquit S. Basilius (Hegeu. 
fus., cap. 14) : unde et S. Gregorius ad. Venantiata 
quemdam ex monacho ranceilariu:u lali (acugm 
&cribeus (Lib. 1 Regist., cap. 55), euin i.a adoritur : 
« Ananias pecunias Do voverat, quae pst diabolica 
victus persuasione subtraxit: sed qua morte wulctaius 
est scis. Si ergo ille mortis periculo d.guus fuit. qui 
eos quos dederat nummos abstulit, censidera quanto 
periculo in divino judicio dignus eris, qui nou aum- 
mos, sed temetipsum Deo omrdpotenu, €ui 19 sub 
imonachali habitu devoveras, subirakiati. » Vide Ua26- 
sianum, Jib. 1v, cap. 35, et Petrum Dainiani, epusc. 
15, cap. 4. u 

LDje qua promissione sua faciat petitionem ad wenn 
sanctorum, q-orum reliquie ibi sunt, et abbatis prat-. 


e 


825 


REGULA COMMENTATA. CAP. LVIII. 


880 


senta. llanc petitionem cum promissione confundunt A hujusmodi promittit; sed promissione Deo, petitione 


recentiores feyul:* commentatores, licet ex Ipso fte- 
gulze textu non obscure videantur distingui; id quod 
amrfius patet ex. antiquis Regul:e commentatoribus 


Sniar:gdo et i]ildemaro : uterque euim hunc initiandi : 


monachi ordinem commemorat, ut. primo novitius 
promitiat de stabilitate, conversione morum, e ob.dien- 
tia secundum ficgulum S. Benedicti. « £i cum hzc 
d xerit premittens, inquit Hildemarus, tunc *7 
debet face:e petitionem, id est, aut tunc. debet scri- 
b re ipsam petitionem, aut si scripta fuerit ipsa pe- 
titio, tunc in prxsertia debet scribere a'iquid ibi, hoc 
est nomen suum, aut si non sapit scribere, tunc in 
pre:entia fratrum ibi debet facere signum crucis : 
üeínde cum boc fecerit, tonc debet ipsam peti'ionein 
manu sua ponere super altare. » Sed multo clarius 
Bmaragdus, qui utriusque et petitionis ct promissio- 
nis formulas in suo coinmentario exhibet. Proris- 
sionis formulam supra retulimus, hic petitionem re- 
praesentare alicujus crit fortassis oper: pretium. 
Monacbatus mei tirocinium "diligenter attendens, 
considero quod petitioni me: primum non facilis mo- 
nasterii conceseus est introitus, sed din mihi puls:mn- 
ti, vix hospitii locus est attributus misericorditer, in 
quo perpaucos dies demoratus, novitiorum sum do- 
mum progressus, in qua mihi dura et aspera primo 
UWigenter a seniore sunt praedicata, et slabilitatis 
tne: promissio suppliciter adimpleta, qui seni^r 
€omminans mihi hzc terribiliter verba auribus inti- 
ymabai : Sciendo scias quoniam si post promissionem 
regularis observantize retro convertens respexeris, 
aptus regno caelorum non eris. Insuper qualibus te 
tectnm vestibus monasterii claustra susceperunt, in 
talibus te fore ab illis projiciendum cognosce. Et quia te 
pannis exspoliatum veteribus, pariterque exspoliatum 
vitíis perdiderat mundus, fas est utroque vestitum 
suum recipiat servum ad ignominiam omnium in per- 
petuo servandum. Ego autem Davidico couforiatus 
exemplo, Dumino clamans, aiebam : Propter verba 


veluti contractu et pacto abbaii ac religioni obnoxiun 
se facit. Promissionem quidem pr:emittebat, deinde 
petitionem faciebat, ut natura'is Regul intellecius 
Tequirit, patetque ex Smaragdo οἱ Hildemaro; «nod 
lamen non usquequaque obtinebat ubique; nam jn 
formulis a Mabillonio editis promissioni premittitur 
petitio, cujus super altare positae fit in. ipsa promis- 
sione mentio. 

Quam petitionem manu sua scribat, aut cerle si non 
scit lite:as, alter ab eo rogatus scribat ; et ille novitius 
signum faciat, εἰ manu sta eam super altare ponat.] n 
quem locum Dern»rdus Cassinensis : « Vide igitur 
quod quasi tribus modis se monachus obligat : 4* 
qu dem se obligat oris verbo, 39 scripto, 59 quodam- 
modo juramento. Primo in promissione voti, secundo 
in confessione vel signatione scripti, tertio imposi- 
tione ipsius seripturze super altare in qua est ostensio 
jurame:ti, vel confirmatio voii. » Qux tria designat 
Arnulfus Lexoviensis in. epistola 15 (Tom. XII Bi- 
blioth, Pairum), ubi sic loquitur: « Nosse siquidem 
debes, in eo qui religionem professus est inobedign- 
tiam crimen esse, ipsumque ad exactissimam dili- 
gentiam teneri, qui obedientiam przlato suo viva 
voce, et scripto, juramento etiam corporaliter inter- 
yeniente, adhibita salutiferz:e crucis impressione δἷς 

navit. » Notaudum qnoque id qnod scribitin secun- 

o cominentario Boherius, cap. 7, ubi explicans hzc 
verba, Imposuisti homines super capita uostra, sic 
habet : « In. multis namque monasteriis Gallicanis 
lecta professione ponit super caput suum eam no- 
vitius, sicque ad altare eam defert ; quamvis tamen 
hec manu sua textus facere jubeat. » 

Quam dum posuerit incipiat ipse novitius mox hunc 
versum : « Suscipe me, Domine, secundum eloquium 
tuum, » etc.] Qnod idem est, inquit Hildemarus, «ac 
$i diceret : Domine, eloquium tuum est, quo dixisti, 
Qui reliquerit omnia que possidet, centuplum accipiet, 


- etc. £t ecce ego propter hoc eloquium, id est prae» 


labiorum tuorum ego custodiri vias duras : certissime (; ceptum tuum deserui szculum, et omnibus mejs 


sciens, quia 61 particeps Christi passionis fuero, ero 
et resurrectionis. llis et sirailibus confortatus divinis 
oraculis, omuia me constanter perpeli pro vita proti- 
tebar gterna, Hanc nostram cernens Pater consian- 
tiam, ter jussit in anno per ordinem nobis legere 


abrenuntiavi; et nunc rogo ut suscipias me. Et reddjt 


causam quare, cum dicit : £t vivam, et pro ul est, fd 


est ut vivam ; et rogo ne confundas me ab exspecta- 
tione mea; ac si diceret : Rogo clementiam tuam, ut 
quia tandia distuli converti, ne ob lioc confupdas 


Qariterque tradere regulam cum protestatione ino- — me, id est ne sit mihi confusio et verecundia ante 


bentis atque dicentis : Ecce lex sub qua militare vis : 
si potes observare, ingredere; si non potes, liber 
discede. Hoc ergo videns ordinatissimum, atque mo- 
rosum tnihi spatium attributum, dubitationis adiu 
prietermisso, ut me jam vestro corpori sociare digue- 
mini, lacrymabiliter rogaus deposco. Ego vero jain 
mecum aalvatiouis deliberaiione salubriter adhibita, 

romitio in omnibus hujus regule custodire, Domino 


te. » 


Quem versum. omnis congregatio tertio respondeat, 


adjungentes Gloria Patri.| Quod ita intelligit 765. 
Bernardus Cassinensis, ut totum versum ex integro ἃ 
novitio dictum repetat omnis congregatio, eique ter- 


tio repetito adjungat Gloria Patri, nou novitius. 
Tunc ipse [rater novitius prosternatur. singulorum 


pedibus, wt orent pro eo; ei jam ez illà die in congre- 


juvante, instiiuta, libenterque abbatis mei servare gatione reputelur.| la nimirum S. Pater monachos 
precepta, fratrumque majerum cunctis Domiao fa- — Deo consecrari voluit. Sed varios consecrationis ip- 


vente obtemperore mandatis, Θὲ propter sternam 
libertatem legibus bujus regul:e deiaceps me polli- 
ceor fideliter mancipari, ita u4 jai non mibi ex bac 
die lice3t egredi de muonasterio, collumque sub re- 
gule excutere jugo, quod sub anual optiose aut 
excusare licuit, aut &uscipere ; scd, ut prefatus sum, 
omni excusatione postposita, promito stahilitauem 
IDonssterii, morumque meorum conversionem, et 
propier professionis me:e servitium, et vitae seternie 
premium, metumque gehenase, sanct» mo obediea- 
tiz corem Deo et angelis ejus militaturum subjicioe. 
Et ut hzc promissiouis me:s petitio a vobis firmiter 
teneatur, aJ nomen sanclorum quorum hic reliquie 
continentur, el pr:ssentis abbatis illis VG couscri- 
ptam petitionem trado in perpetuum nabendam, et 
I0auu mea roboratam super altare pono, ia hoe mo- 
Dpasierio perenniler couservandam, 

Duas alius petitionis formulas ad. calcem &Pc. Iv 
Bened., part. 1, p. 758, edidit noster Mabillonius, in 
quibus perinde ac ip promissione novilius stabilita- 
Vw, conversfoneu morum, et obedientiam, aut quid 


sorum ritus hic referre haud ingratum lectoribus 


futurum speramus. 


D Ez Regula Hagistri, capite 80 : Quemodo debeat (rater 


novus in monasterio suum. firmare introitum. 


Cum explet: duorum mensium ad tractandum in- 
ducie fuerint, et placabili disciplina ab eo magis sta-- 
bilitas eligatur, et perseverantiam repromissa lectae 
regul:e firinitate ei placeat adimplere, reimterroga- 
108 ab abbatie novus frater quid secum in concesso, 
induciarum spatio delinisset, cum responso ejus im 
plendam in omnibus pronittat obedientiam : re- 
epondeat abhas Deo gratius. Alia die post primam di- 
ctam , missas explicitas, exeunti limen oratorii Cum, 
congregatione abbati flectat ad genua ejus novus 
(rater suam cervicem, rogans eum, vel omnem con. 
gregationem ejus debere modicum im oratorio renio- 
rari, et orare pro se, a quibus mos diutissime pro 
eo or«tur, et completis ownibas, abbas volens egredi, 
humiliter appreheuso ejus vestimento, novi reiinea- 
tur manu cicipuli, qui hec regande insinuet : Est 


827 


8. P. BENEDICTI 


E9R 


quod suggeram primo Deo, et oratorio isti sancto, A noc est nomen suum ; aul si nen sapit scribere, tune 


vel tibi, et congregationi. Cum responderit abbas, Quid 
Wlud est intimato, subsequatur petitor dicens : Volo 
Deo servire per disciplinam regulz mihi lectze in mo- 
nasterio tuo. Cum responderit abbas dicens : Et hoc 
placet tibi ? subsequatur futurus discipulus : Hoc pri- 
mo Deo, sic et mihi. Tunc dicat abbas : Vide, frater, 
mihi nihil promittis, sed Deo, et huic oratorio, vel 
altari sancto : si ad omnia obaudieris divinis prze- 
ceptis, vel meis monitis, in die judicii tu coronam 
accipies bonorum actuum , et ego de peccatis meis 
indulgentie aliquid promerebor, qui ut diabolum 
cum seculo vinceres incitavi : si autem nolueris mi- 
hi in aliquo obedire, ecce ego Dominum contestor , 
quin et hzc congregatio testimonium mihi est in die 
judicii prabitura , quia, ut supra dixi, cum non mihi 
vel congregationi in aliquo obaudieris, in judicio Dei 
ego absolutus, tu pro tua anima, vel contentione ra- 
tionem restitues, Post hzec verba, si cum rebus suis 
| troierit, tunc ille brevis, vel donatio rerum suarum 
Deo, vel monasterio facta ipsius donatoris manu su- 
per altare ponatur, dicente ipso fratre : Ecce, Do- 
mine , cum anima mea et paupertate mea quidquid 
niihi donasti tibi reconsigno et offero, et ibi volo ut 
sint res mex ubi fuerit cor meum et auima , sub 

otestate tamen monasterii et abbatis, quem mihi, 

omine, in vice tua timendum przponis, cum eis 
dicis : Qui vos audit me audit , el qui vos spernit me 
spernit : 4 GG unde quia per eum nobis tu oinnia 
Decessaria cogitas, ideo nihil nos oportet peculiare 
habere, quia tu nobis de omnibus es idoneus, et in 
omnibus sufficis solus, ut jam nobis vivere, et spes 
Christus sit, et mori luerum. Post hzec dicet ipse no- 
vus frater responsorium hoc : Suscipe me, Domine, 
secundum verbum tuum, elt vivam; el non confundas me 
ab exspectatione mea. Post hoc responsorium dicat 
abbas hunc versum : Confirma hoc, Deus, quod opera- 
tus. es in nobis, Post quem versui dictum, mox data 
ei ab omnibus pace, compleat abbas, et !0l ens bre- 


vem desuper altare, mox ab eo novus discipulus sub (: 


preposito ordinetur, et in manu eorum consignalus, 
cum aliis fratribus exeat discipline. Eadem namque 
die pro humilitatis indicio aquam manibus fratrum 
ad conimunionem intrantibus ipse ministret ; et cum 
dat, osculeiur omnium manus, et petat pro se sin- 
gulos debere. orare. Breves vero donationum factos 
à fratribus tempore mortis suz abbas in quod usibus 
Iuonasterli restituerit, testamento &uo inserat, etiam 
nuum eorum quorum noscuniur collata, ut nullus 
post wortein ejus forte de monasterio exiens, r pe- 
tendi rcrum suarum fiduciam habeat, et stabili-atem 
monasterii, et fidem frangat defuncti, vel dicat siue 
donatione aliquid suum in monasterio contineri. 


Ez Capitulari Theodori Cantuariensis archiepiscopi , 
n. 2, Spicilegii tom. IX. 


In monacborum ordinationibus abbas debet missam 
agere, el tres orationes complere super caput ejus ; 
et septem dies velat caput suum cuculla sua, et sep- 
timo die abbas tollat velamen de capite monacho- 
rum, Sicut in baptismo presbyter septimo die vela- 
men infantium abstulit, ita et abbas debet nionacho, 
quia secundum baptisma est, juxta judicium Patrum, 
εἰ omnia ; eccata dimittuntur sicut in baptismo. 


Ex llildemari Commentario in Regulam S. Benedicti, 
cap. 58. 

Incipit ordo qualiter debet agere novitius, quando 
regulam promittit. 
, Amprimis cum venit in oratorium debet promittere 
coram bominibus his verbis : Ego.... promitto de 
stabilitate fD€3, et conversionem morum meorum, et 
obedientiam secundum Regulam S. Benedicti coram 
Deo et sanctis ejus. Et cum hzc dixerit promittens , 
tunc debet facere petitionem, id est aut tunc debet 
scribere ipsam petitionem , aut si scripta fuerit ipsa 
peutio, tunc 1n presentia debet scribere aliqu'd ibi, 


in praesentia fratrum ibi debet fácere signum crucis. 
Deinde cum hoc fecerit, tunc debet ipsam petitionem 
manu Sua ponere super altare ; deinde cum eam po- 
suerit super altare , st:tim debet inclinato capite di- 
cere istum versum tertio, id est, Suscipe me, Domine, 
secundum eloquium (uum, ei vivam ; et ne con(undas me 
ab exspectatione mea. Et cum dixerint 7677 fratres 
ipsum versum, debent etiam subjungere Gloria Pa- 
tri, etc. Deinde cum hzc dixerint, tunc debet ille no- 
vilius ponere genua in terra, et salutare omnes fra- 
tres volvendo se in gyro, ut omnes orent pro eo. 
Deinde cum salutaverit omnes (ratres, sicut dixi, 
tunc debet ipse novitius se prosternere, et prostratus 
jacere ante altare in terra, et sic genibus flexis can- 
tare pro illo quinque psalmos ad illud opus pertinen- 
tes, id est, Levavi oculos meos; Ad te levavi ocules 
meos ; Nisi quia Dominus ; De pro[undis, atque Mi- 
serere mei, Deus, secundum magnam miser cordiam 
tuam, cum Gloria. Ümnes debent canere , δὲ tribas 


B vicibus dicere Kyrie eleison. Deinde cantatis his quin- 


que psalmis, tunc debet aut abbas , aut, si non volt 
abbas, tunc presbyter debet dicere Paler noster, 
deinde, Et ne nos inducas in tentationem , atque ca- 
pitula dicere ad ipsum versum pertinentia, id est, 
Salvum (ac servum tuum : Convertere, Domine, 
quo : Dominus custodiat te αὖ omni malo : Dominus 
custodiat introitum tuum, el exitum tuum ex hoc uunc 
εἰ usque in seculum : Dominus vobiscum ; et orationem 
ad ipsum opus pertinentem. Deinde cum haec omnia 
fueriut facta , tunc. debent se erigere omnes , atque 
novitius ; et erecto novitio, tunc debet abbas induere 
capul novitii cum melota; et post hxc debet ille 
novitius omnes fratres osculari, et usque tertium 
diem coopertum caput habere. In. die tert o debet 
auferre , et communicare , et sic abbas debet caput 
uovitii discooperire ante altare. 

Quod de cooperiendo tribus diebus novitii capite 
hic legiur, statutum exstatin conc lio Aquisgranensi, 
can. 35. 


Jtem ex eodem Hildemuro ibidem. 


Postquam compleverit annum , et visus fuerit pa- 
tiens, et obediens, et probatus, tunc venire debet in 
capitulum, et debet dicere illi abbas : Si potes obser- 
vare? Et ille si responderit : Domino juvante possum 
et volo ; tunc debet dicere illi abbas : Ecce , frater, 
si vis Deo omnipotenti monachico habitu deservire, et 
placet tibi sancta regula, vade et vende omnia, et da 
pauperibus , et veni, sequere Christum. Si ille dixe- 
ri!, quia in hoc monas erio volo :ribuere; tunc dicat 
illi abbas : Frater, adjuvante Deo, nobis non est ne- 
cessaria tua res, eo quod nostram indigentiam liabe- 
mus unde suppleatur ; sunt enim pauperiores nobis, 
aut etiain monasteria, vel certe parentes tui plus sunt 
pauperes quam nos, et ideo melius est ut pro mer- 
cede illis tribuas, qui plus indigent, quam nobis. Si 
autem ille dixerit, quia volo pro mercede animx mez 
magis in hoc monasterium tribuere quam slteri dare, 


D tunc debet rem suam aut pauperibus, aut in monas- 


terium dare. Cum hoc fecerit, tunc debet venire ia 
oratorio, et ibi exui suis vestibus, et vestiri rebus mo 
nasterii in uno angulo oratorii, petitione jam facta. 
Et hoc notandum est, sive antequam proniittat , sive 
post vestietur in oratorio, nihil obstat, tantum et 
caput ejus post promissionem veletur, et in d e sep- 
timo (A/. octavo) debet develari, quia vice baptismi 
est 768 melota. Deinde debet venire ante altare, et 
ibi dicere debet : Promitto me de stabilitate mes, et 
conversionem morum meorum, et obedientiam coram 
Deo et sanctis ejus. Deinde illam petitionem suam, 
quam scriptam habet , secundum regulam debet po- 
nere super altare.... et postquam posuerit, tunc de- 
bet dicere tribus vicibus : Suscipe me, Domine, st- 
cundum eloquium tuum, et vivam ; et ne confendas me 
ub exspectatione mea. Deinde omnis congregatio tribus 
vicibus, sicut ltegula dicit, debet respoudere. Tunc 
debet ille novitius prostratus jacere in terra, et oumris 


839 


hREGUI.A COMMENTATA. CAP, LVIIT. 


830 


congregatio solummodo genibus fixis : et debest pro A Inde legit novitius predictam professionem, vel alius 


Ulo cantare istos psalmos, id est, Miserere mei, Deus, 
secundum magnam misericordiam tuam, et De profun- 
dis, et caeteros psalinos qui ad hoc pertinent, Post 
hzc debent surgere, et dicere hzc capitula : Salvum 
(ac servum tuum, Deus meus, sperantem in te : Conver- 
tere aliquantulum. et. deprecab.lis esto super. servum 
tuum : Lominus custodiat. introitum tuum οἱ exitum 
(uum, ex hoc nunc et. usque in seculum. E oratio 
postea dicatsr pro illo. 


Ex ms. codice S. Denedicti Florlacensis. 


Cum autem novitius in. cella novitiorum regule 
examinatione jam bene probatus fuerit, egrediatur 
pariter cum suo magistro, ven:ant in capitulo ; ipse 
vero novitius, ut sibi traditum fuerit, prosternatur 
ante pedes abbatis ; residentibus fratribus cunctis, et 
deposcat sociari se sauct;e congregationi. Si vero sibi 
eoncessum fuerit, festinet c! osculetur pedes abbatis. 
Deinde in. couspectu omnium fratrum flexis genibus 


faciat suam  peutionem., Abbas vero jubeat sibi scri- B 


bere professionem ; aut cerle, si non scit litteras , 
alicr ab eo rogatus , qui scit, scribat. Jamque cum 
liora tertia decantata fuerit, vel litania , presente ab- 
bate, et cunctis astantibus fratribus, ipse novilius 
secun) gestans chartulam, veniat aute altare, elevata- 
que voce dicat : Ego frater ile promitto stabilitatem 
mean, οἱ conversioneu mo:um meoruni, et obedien- 
tiam secundum regulam S. Benedicti, coram Deo et 
sanctis ejus, et in praesentia domui ill. abbatis. Mox 
ipse manum suam super altare ponat, statimque liunc 
versum dicat : Suscipe me, Domine , secundum elo- 
quium (tuum, et vivam ; ei non confundas me ab exspe- 
€tatione mea, Et per unumquemque versum flectat 
genua, quem versum omnis congregatio respoudeat 
adjungentes Gloria Patri. Deinde toto corpore pro- 
Stratus in pavimento jaccat, cum gemitu et compunes 
etione cordis. Tunc abbati deferatur a ininistr:s stola, 
nec non et codex, et aqua benedicta; et ipse surgat, 
dicatque Kyrie eleison, Christe eleison, Kyrie eleison. 
Salvum fac servum tuum : Mite ei, Domine, auxilium : 
Ni^il proficia! inimicus in co. Orauo Deus indulgentie 
Pater, etc.; Deus, qui per comternum Filium,ewc.; Do- 
tine Jesu Christe, qui es via síne qua , etc.; Domine 
Jesu Christe , qui es via , veritas, et vita, etc.; Sancte 
Spiritus, qui te Deum , etc. Tunc novitius se erigat de 
pavimento, et stet incurvatus quousque dicta ab 
"469 abbate super vestimentum cucu:lze fuerit hzc 
oratio. Benedictio cuculle : Deus bonarum virtu- 
tum, eic.; Adesto, Domine , supplicationibus , etc. 
Tunc exuatur novitius vestimentis quibus utebatur, 
et aspersa aqua benedicta super cucullam , nec non 
et super ipsum novitium , induat eum abbas dice .s : 
Exuat te Dominus veterem hominem cum suis actibus, 
εἰ induat te n.vum , qui secundum Deum creatus est. 
Tunc abbas super novitii caput... inducat : Domine 
Jesu Christe, qui tegumentum, etc.; Praesta, Domine, 
huic famulo tuo ill. etc.; Deus, qui famulum tuum, etc. 
His expletis, ab omnibus fratribus pacis osculum ac- 
cipiat, sicque in ultimo constituatur gradu. Capitium 
vero cucull:e in capite die noc.uque usque in tertio 
die habeat, nec non et suinmum silentium teneat, ad 
missam offerat, ct commuuicet. Tertio jam die post 

cem miss» magna , mox ut data sibi fuerit ab ab- 

te pax, tollat alibas capellum de capite, et amodo 
ín congregatione reputetur perseverans usque ad 
mortem. Auieu. 


Es primo commentario Ῥειτὶ Boherii in. Hegulum 
S. P. Benedicti. 


Cum novitius solemniter profitetur, abbas induitur 
missam celebraturus; et post offertorium abbas in- 
terrogat ipsum dicens : Frater talis, vis abrenuntiate 
saeculo et omnibus pompis ejus? Respondet : Vul». 
Kem abbas: Vis assumere conver-ionem morum 
tuorum? Respondet : Volo. Item abbas : Vis profiteri 
obedientiam secundum BRegnlam B. Benedicti ? Re- 
Spoudet * Volo. Et abbas subdit : Deus auxilietur ubi. 


C piendum timorem et eruditionem Domini : 


rogatus ab ipso, qua perlecta, ponit eam super caput 
suum, et deinde super altare. Post quz, provolutis 
genibus quatuor in partibus in modum crucis, dicit 
versum Suscipe me, etc., ut supra. Εἰ post Gloria 
Patri dicitur. Kyrie eleison : Pater noster, et litanize, 
ipso novitio in silentio ad terram prostrato ante 
altare usque ad finem missx. Quandiu tameu litani:e 
dicuntür, fratres flexis genibus in choro esse debent. 
Dictis vero litaniis sequuntur orationes valde devote 
a Patribus institut:e, et statiin post commuuionein, 
priusquam dicatur oratio, henedicuntur vestes novi- 
tii, qua ante altare plicate existunt, cum «suis ora«- 
tionibus; et adolentur, et asperguntur aqu: hene- 
dicta ab abbate, et post Jte, missa est, surgit a terra 


. novitius, et exuto ab eo habitu primzevo non bene- 


dicto, induitur benedicto, diceute abbate : Exuat te 
Dominus, etc. Et dato osculo ab abbate, omnes dant 
ei per ordinem fratres o-culum pacis, et cooperto 
capite per dies tres, iu continuo silentio perseverat, 
sacram communionem recipiens in eisdem ; et sie 
completur quod dicitur : Et jam in illo die. Vid. 
lib. v de Antiquis monachorum litibus, eap. 4. 
llactenus antiqui professionis monastiem ritus. 
Restat ut de aetate ad profitendum necessaria aliquid 
dicamus. Rem ipsam non absolute definit S. P. Be- 
nedictus, ut pote qui nullam aetatem serviendo Deo 
non aptam judicans, ipsos etiam infantes et pueros 
in monasteriis suscipi 7700 voluit : non immerito 
tamen autiquis Patribus visum est aliquos junioruin 
devotioni et zelo limites praigere, ne suscepta in- 
caute et absque maturo satis judicio rcligiusa pro- 
fessio, eum postea excutere non valeuti tedio sit et 
molestix:. Ea ratione Basilius Magnus, qui omnem 


: Deo serviendo ztatem idoneam ducebat, virginita!is 


nihilominus professionem ante adultam artatein fir- 
mam et stabilem esse nolebat. lta quippe in Regula 
a Rufino translata (Cap. 7): « Omne teinpus a prima 
slate opportunum quidem esse ducimus ad susci- 
irma 
tamen tunc erit professio virginitatis, ex quo adulta 
jam stas esse ceperit, et ea quae solet nuptiis apta 
deput.ri, ac. perfecta.» Et in epistola ad Amphilo- 
chium 2, can. 18 : « Professiones autem ab eo tem- 
pore judicamus, quo atas rationis complementum 

abuerit : non enim pueriles voces omnino iu lus 
esse ratas existimare oportet; sed eam qu.e supra 
sexdecim vel septemdecim annos nata fuerit, ratio- 
nisque compos, et diu examinata, proba:aque per- 
severaverit, et ut admittatur precibus contendat, 
tum oportet in sacrarum virginum catalogum referri, 
ejusque confessionem cermprobare, et ejus inflrma- 
Uuonem inexorabiliter punire. » Verum mon. usque 
adeo progreditur synodus vi in Trullo celebrata, 
annos duntaxat decem in profitente requirens can. 
40, ubi sic loquitur : « Qui ergo monáchicum juguin 
est subiturus, ne sit minor quam decem anuos natus, 
ejus quoque rei examinatione in prasulis arbitrio 
sita, an augeri tempus conducibilius existimet. ad 
introductionem et constitutionem in vita monastica.» 
Utriusque vero sententiam et delinitionem amplecii- 
tur conciliatque Leo imperator (Novella 6), hac 
ratione αἱ qui anno decimo sexto :eiatis monasti- 
cam vitam capessunt, liberam suorum bonorum dis- 
positionem habeant : secus qui decimo, donec ad 
legitimam setatem perveniant. 

Paulo severior saltem quoad loca nonnulla S. Gre- 
gorius, qui ante annos decem et octo «dolescentes 
in monasteriis admitti vetat : « quia, inquit (Lib. 1, 
epiu. 48), dura est in insulis congregatio monacho- 
rum, etiam pueros in eisdem monasteriis ante decein 
et 6610 annorum tempora suscipi probibemus. Vel 
8i qui nunc sunt, tua eos experientia au:erat, et in 
Romanam urbem transmittat.» Eamdem etatem re- 
quirit alter Gregorius papa IX in sua pro Benedicti- 
nis monacbis constitutione : « Nullus autem qui 
tetatis sue annum octavum decimum non alligerit, 


851 


S. P. BENEDICTI 852 


Bdmittatur, nec. tal;bus admittendis pernríssio ulla Α magno studio hane regulam Icnere, ut si pauper 


fiat.» Similiter Qxoniense concilium anno 1222 apud 
Bpelmannum (Tom. M Concil. Angl. ) : « Monachi 
infia decimum octavum annum non recipiantur, nisi 
evidens utilitas vel m cessitas aliud. inducat.» Et 
Cistercienses Institutiones (Dist. 10, cap. 1) : » No- 
vitii infra decimum octavum annum recepti a visi- 
tatoribius ejicianiur. Abbates vero qui tales scienter 
receperinL, quanto tempore eos retinuerint, tanto 
tempore sint in pane el aqua omui sexta feria, Ex- 
cipiua!ur ab liac lege qui remotas. inhabitant regio- 
nes, ut pote Phrygiam, Hungariam, Poloniam, Bohe- 
miam , Livoniam , et Germanie 42771 partes, et alia 
loca, in quibus adulti raro veniunt ad conversionem, 
quibus indulgetur ut, a quindecim annis et supra 
2d conversiouem venientes licite recipiant. Si vero 
infra annos quindecitn receperint, poenze subjaceant 
praenotate.» Ántea tamen novitios ubique recipie- 
bant post expletum annui tatis decimum qu:ntum, 
ut patet ex libro Institutorum, c. 76 : quam etiam 
s'atem tantum. pro admittendis ad professionem 
requirunt Gregorius IX et Nicolaus 1V in suis bullis 
ad Cluniacenses; licet Pewi Venerabilis statutum 
legamus (Statut. 36), « ut nullusetiam ex concessione 
futurus monachus regularibus usque ad viginti annos 
vestibus induatur. » Hac xtas Guigoni Carthusien- 
. Bium priori maxime placuit, cujus antiqua Statuta 
h:ec legunt (Cap. 27) : « Pueros sive adolescentulos 
non recipimus , quia per eos monasteriis multa cen- 
tigisse do'emus, et magna spiritualia simul et cor- 
peralia. pericula formidantes; sed viros qui juxta 
preceptum. Domini per manum Moysi, viginti ad 
misus aunorum sacra possunt ad bella procederc.» 
]ta etiam Stephanus ordinis Grandimon!ensis insti- 
tutor in Regula (Cap. 44) z « Przecipimus, inquit, ne 
quis 'nfra viginti annos..... in lac re:igione recipia- 
Lur;» eujus decretum renovarunt postea ]nnoceu- 
lius IV et Clemens V in suis constitutionibus pro 
dicto ordine. Eadem etiam zlate in institutis 3 
S. Patricio monaster is novitii vota nuacupabant., ΑἹ 
novissimis ante Tridentinum concilium temporibus 
sias ad monasticain professionem requisita eadein 


prorsus erat quae ad contrahendas nuptias, lioc est - 


annorum 12 in feminis, 14 in viris, ut constat ex 
eap. Significatum, et cap. Cum virum de Regularibus. 
Sed tandem concilium TTridentinu:n (Sess. 25, de Be- 
gul., c. 15) invalidam irritamque professionem om- 
pem reliziosam .infra annos 10 factam declaravit. 
Vide Petri Damiani opusc. 16, cap. 6. 

lles si quas hab.t aut eroget prius pauperibus, etc.] 

"am periculosa sit et noxia monacliis rerum terre- 
4iarum possessio S. Benedictus agnoscens, atque 
antiquiorum Patrum vestigiis insisrens, nullum ante 
voluit ad solemnem vitz religiose professionem ad. 
Inittere, quam rebus omnibus ac possessionibus oin- 
nino renuntizret. Sic veteres illi Tabennenges 
JEgyptiique monachi summa diligentia, ut ait Cas- 
&iauus, 1 erquirebant, ne suscepto tironi de pristinis 
facultatibus &uis vel unius nuinmi contagio inlzreret: 
4 Sciunt enim, inquit (Lib. 1v, c. 5), eum sub mona- 
seri disciplina diuturnum esse non posse; sed ne 
humi'itatis quidein aut obedientie appreheusurum 
eese virtutem, nec illa caenobii paupertate ac distri- 
«tione contentum fore, si in conscientia ejus pecunia 
quantulumcunque latitaverit ; sed ubi primum exorta 
luerit qualibet occasioue commotio, fiducia stipis 
illius animatum continuo de monasterio velut funda 
rotante. fugiturum. » Hinc Regula SS. Serapionis, 
Macar.i, Papbnutii, et al:erius Macarii ducens quali- 
ter exaiminandi sint'ii qui ex seculo. convertuntur. 
« Amputand:e sunt, inquit (Car. 7), primo ab bujus- 
modi divitie δα οι, Et si quis pauper converti vi- 
deatur, habet et ipse divitias, quas computare 
debeat, 773. quas Spritus sanetus ostendit. per 
Salomone: dicens : Odit anima pauperem superbum, 
et divitem meidacem ; et alio loco dicit : Sicut eulne- 
' ralum δα Fum,. Debel ergo ís qui priest Pater 


convertitur, primo exponat sarcinam superbiz et sie 
exinanitus suscipiatur... Quod si dives est habeus 
multas divitias in szculo, et converti voluerit, dehet 
primo Dei voluntatem implere, et consequi preceptum 
illud priecipuum quod adolescenti diviti dicitar: 
Vende omnia bona tuà, et da pauperibus , ei tolle 
crucem tuam, et. sequere. me....... Quod si voluerit 
mouasterio partem conferre, noverit quo ordine sive 
jp-e, sive ejus oblatio suscipiatur. » Et Regula tertia 
SS. Patrum (Cap. 1) : « Si aliquam in cellulam vo- 
luerit inferre substantiam, in mensa ponatur coram 
omnibus fratribus, velut Regula continet. Quod si 
susceptus faerit, non solum de substantia quam in- 
tulit, sed nec de seipso ab illa judicabit hora. » Qus 
totidem verbis continentur in. Regula sancti Macarii 
(Cap. 4). Idem docet sanctus Basilius in Regula a 
lufino tra:slata exemplo Jacobi et Joannis, qui 
patrem 5.1} et. navem in qua erant reliquerunt ; et 
sancti Matthaei, qui vectigal ut sequeretur. Christum 
ahjecit; id quod fuse prosequitur in Regulis fus. 
cap. 8. Et sanctus C:esarius (Regula ad. monachos 
€. 4, et ad virgines cap. 4) : « Vestimenta, inquit, laica 
non ei mutentur nisi antea. de facultgte sua ehartas 
venditionis 80:8 faciat, sicut. Dominus praecepit di- 
cens : Si vis perfectus. esse, vade, vende omiia que 
habes, da pauperibus, et veni, sequere me. Certe si non 
vult. vendere, donationis chartas, aut. parentibus, 
aut monasterio faciat, dummodo liber sit, et nibil 
habeat preprium.» Eodem modo loquitur S. Aure- 
lianus in Regula ad monachos, cap. 5, et ad virgines, 
cap. 2. In tegula. quoque S. fsidori lego (Cap. δ) : 
« (ui relicto s:eculo ad. militiam Christi pia et salw- 
bri humilitate convertuntur, omnia sua primum aut 
iwdigeniibus dividant, aut monasterio conferant; 
tu:c enim servi Christi liberum animum divine 
militi:e offerunt, quando a se spri szeeularia vineula 
cuneta pracidunt. » 5. Fructuosus (fiegul. monast. 
comm., cap. 4) etiam ad monasterium accedentes 


C religionis ob:entu. vult. int^rrogari, « utrum reete 


abrenuntiaverint, an non: Si omnia fecerunt que 
in Evangelio Yoce veritatis audierunt, quz ait : Qui 
non renunliaverit omnibus que possidet, meus mon 
potest esse. discipulus. » Additque : « Quod si horom 
quos supra diximus, more pietatis, vel unum num- 
mum alicubi male renuntiíans reliquit, statim eam 
foras repelli mandamus, quia non eum in apostelo- 
rum numero, sed Ananie et Saphirze sequacem 
videmus.» Denique Magister prescribit (Cap. 87) ot 
venienti ad conversionem abbas dieat : «Constitui- 
mus salubre consilium, ut audias vocem Domini tbi 
dicentis : Vade, vende omnia, et da pauperibus, et seni, 
sequere me. Quam ergo si sequi vis vocem, vade, 
veude quie habes, et omne pretium huc ante me 
defer, ut te prisente, ἃ me pauperibus erogetur, ul 
nullum sxculo pignus tuum remaneant ad il.ud ite- 
rum revertendi.» Vide S. Augustinum, epist. 85. 
"7 3 5. Benedictus autem aut p:uperibus erogari, 
aut facta solemniter donatione, monasterio conferri 
bona novitiorum constituit : sed postremum isted 
summa districtione cavebant Tabennenses /Egyptii- 
que monachi, qul, ut scribit Cassianus (Lib. 1v, e. 4), 
« idcirco ne usibus quidem ecnobii profuturas susei- 
pere ab eo (novitio) pecauiss acquiescunt. Primam 
ne confldentia hujus oblationis inflatus nequaquam 
se pauperioribus fratribus cozquare dignetur. Tom 
ne per hauc oblationem nullatenus ad humilitetem 
Christi descendens, cum sub disciplina coenobii noa 
potuerit perdurare, egressus exinde, ea quae ia prin- 
cipio renuntiationis su: spirituali fervore successus 
intulerat, tepefactus postea, non sine injuria mons- 
sterii, sacrilego spiritu recipere atque exigere molis- 
tur; quod emuimodis observari debere multis sunt 
experimentis frequenter edocti : nam per alia minus 
cauta monasteri. s:mpliciter quidam suscepti, eorget 
quie intnlerant, queque in Dei opere fuerant dispes- 
sala, cum ingenti post blasphemia redhibitionem 


δ 


REGULA COMMENTATA. CAP. LVIII. 


854 


[rseere tentaverunt, » Eadem ratione S. Fructuosi A priscis non pauci, ut S. Euthymius, qui oblatos ab 


egula. monastica. communis jubet (Cap. 18), ut 
« vilil de pristinis facultatibus in eumdem focum, 
ubi ingredi se petit monasterium, vel ad unum num- 
mum recipiatur; sed et ipse inanu sua cuncta pau- 
peribus eroget, et. postmodum comprobatus mona- 
sterium sub regula introducatur. » llis accedere vi- 
detur S. Basilius, qui nulla monssterii facta men- 
tiene, pauperibus distribuenda esse bona novitii 
tantum asserit. Non desunt tamen, et quidein majori 
numero monachorum regulz, qua Denedictn:» con- 
cinant, ut Regula SS. Serapionis, Macorii, Paphnutii. 
e alterius Macarii, tegula tertia 58. Patrum, S. Cze- 
sarii, S. Aureliani Tarnatensis, S. Isidori, et Ma- 
gisuri : imo S. Czsarius parentibus, S, Au:elianus 
cui novitio placuerit bona ejus distribui permittunt, 
id quod olim magna animi censtantia facere recusa- 
vit S. Filibertus (In ejus Vita, sec. n Ben.), qui ad 
S. Agilum Resbacum veniens, « quidquid habere po- 
tuit in eleemosynam erogavi!t, nec quidquam exinde 
amicis vel parentibus gratis aliquid Lribuit ; sed to- 
tum ac si regalia negotia sibi credita caute et fideli- 
ter dispensavit. » 

Sed ex his omnibus constat quam longea veteri 
monachorum disciplina dissideant jii qui novitios ad 
professionem ante non admittunt, quam pocto pre- 
tio, summa constituta. solvatur, ita ut 8i vel un:s 
deficiat nummus, ad s:eculum forte perituri reverti 
cogantur. Certe nullum hujus corruptionis vestigium 
in antiquis deprehendimus regulis, que aut omnino 
pauperibus erogatis facultatibus, quidquam dari mo- 
nesterio velant; aut si quid tribui permittant, ita 
plane permittunt, ot prius egenis distribui consulant. 

mo legimus apud Hildemarum xgre ἃ monasteriis 
accepta fuisse sponte oblata a novitiis bona, id qvod 
probat professicnis admittend:e ritus ex eo supra 
relatus. Horruerat prorsus diabolicum hoc Simonis 
Magi inventum Carolus Magnus cum in Capitulis suis 
definiit (Num. 15), «ut nullus abbas pro susceptione 
novitiorum prxmium qu:erat ;» horruerat et concilium 
vi Nicaenum 11, act. 8, cap. 19; horruerat Fran- 
cofordiense anno 794, can. 15; horruere Aquisgra- 
nense, can. 75; Melphense an. 1090, can. 7; West- 
monasteriense an, 1197, cap. 5, et an. 1175; Late- 
rauense in, an 1179, cap. 10; Londonense an. 1900, 
eap. 14 ; Lateranensei1v, an. 1915; Oxoniense an, 1222, 
et Senonense sub Tristando, an. 1485 : qu:e omnia 
monstrum istud suis decretis et sanctionibus confo- 
dere tentarunt. Verum an idcirco excusandi sunt pa- 
rentes qui priva'os hareditate debita filios in mona- 
sterio iutrudunt, hic non discutio. Vide interim, si 
Inbet, liadulti abbatis S. Trudonis ad Sibertum prio- 
rem S. Pantaleonis epistolam cum Mabillonii notis 
in Veterum Analectorun tom. 1l. 

Ex hoc et am Regulz loco Petrus Venerabilis recte 
infert licitum esse monachis terras habere et pos- 
sessiones. Cum enim Cistercienses objecissent Clu- 
niacensibus quod in nullo discreparent a secularibus, 
ut pote qui « castra, villas, et rusticos, servos, et an- 
cillas, et, quod deterius est, thelonearia lucra, et fere 
euncia. hujusmodi emolunienta indifferenter ». susci- 
perent, inter alia h:ec reposuit : « Regulam imprimis 
obteudimus ; tractans quippe de novitiis suscipiendis 
ait : Res si quas habet, aut eroget prius pauperibus, 
aut facta solemniter donatione. conlerat monasterio. 
Dicendo ergo : Res si quas habet, nullam rem exce- 
pit ; quod si nullam rem excepit, nec fundum ali- 
quem, nec villam, nec rusticos, tiec servos, nec an- 
cillas, nec aliquid hujusmodi excepit. Sed constat 
nihi] exceptum esse. Paiet igitur liec. quie. posui- 
&us excepta non esse. » Et iníra idem probat 
suctoriiate et exemplo S. Gregorii, S. Mauri, et S. 
Golumbaui. 

Verum etsi liceat monachis terras habere et pr:ze- 
dia, longe tamen praferimus eos qui majores divitias 
antimantes Christi paupertatem zmulari , omnes 
Gmnino possessiones resouunt, quales exstiterunt ex 


C 


Eudoxia Augusta reditus recusavit; ut S. Sabas, qui 
in simili casu imperatori respondisse dicitur (Tom. [Il 
Monum. Eccles. Groc., p. 545) : «Qui pro vestra 
pietate precantur, hujusmodi reditu non egent ; pars 
enim eorum ac reditus Dominus est; » ut S. Paemen 
(Ibid., tom. 1, pag. 535), qui « nolebat quidquam a 
quoquan accipere, ad vitandam nimirum turbz vexa- 
tionem; » ut S. Lupicinus abbas (Lib. de Vi:is Patr., 
cap. 4), qui, teste Gregorio Turonensi, ad Chilperi- 
cam Burgundi:e regem prof«etus, aliquod ab 60 pro 
victu vestituque frairum, quibus prz multitudine non 
pauca deerant, petiturus subsidium; agros et vineas 
quibus necessitates suas explerent offerenti regi re- 
spondit : « Agros et vincas non accipiemus, sed si 
placet potestati vestrze, aliquid de fructibus delegate; 
quia non decet monachos facultatibus mundanis ex- 
toili, sed in humilitate cordis Dei regnum justitiam- 
que ejus exquirere. » His accedit S, Isaac, qui, ut 
scribit alter Gregorius papa (Lib. 11 Díal., cap. 44), 
«cum ei crebro discipuli humiliter imminerent, ut 
pro usu monasterii possessiones quz offerebantur 
acciperet, ille sollicitus suz paupertaiis fortem sen- 
tentiam tenebat, dicens : Monachus qui in terra 
possessiones qu:xerit, monachus non est. Sie quippe 
metuebat paupertatis suz securitatem perdere, sicut 
avari 4725 divites solent perituras divitias custo- 
dire ; » sed et monachi sub S. Davidis legibus viven- 
tes, « pos3essianes et dona reprobabant, et dívitias 
detestabant, boum quoque nulla ad arandum cervix 
ab eis intiroducebatur. » Ex nostris etiam S. lRichmi- 
rus abbas apud Cenomanos, cum a Gilberto episcopo 
locum aliquem petivisset, ubi sub sancta regula cel- 
Iulam δ σατο fratresque congregare possel (Sec. 
im Ben.), «voluit ei memoratus episcopus ali. (uem 
locum dare locupletem ad hoc opus perficiendum ; 
quod ille renuens ait : Non quaro locupletem, nec 
plurimis zedificiis sublimatum, 8d pauperem, in 41:0 
ego pauper pauperem Christum sequi et imitari me- 
rear. » Et S. Corbinianus (Ibidem), fidelium eleemo. - 
$ynis auctus, divitias sibi locupletatas, haud secus 
ac avari omissas, deflebat. Denique S. Vita'is abbas 
ordinis S. Basilii (Bolland., Mart. 9), morti prozimus, 
$uos exhortans dicebat: « A terrenis possessionibus 
abstinete. » Hoc in gratiam eorum qui arctiori pau- 
perta:is vinen:o constringuntur fusius retulimus, ut- 
que tot illustrium clarissimorumque monachorum 
exemplis singularis hujus virtutis studium cordibus 
nostris altius infigatur ; turpe est. enim monachos 
post abdicatas szculi facultates, rebus terrenis plus 
aequo adhzerere. His plura superaddere potuissemus, 
quz, ne fastidinm legenti geuerent, narrare superse- 
demos. Non possum tamen pratermittere insignes 


- iHas in Egypto virgines, quibus cum Euopraxia nobi.is 


matrona aurum et argentum  obtulisset , oblatum 
suscipere renu:t abbatissa dicens (Vita S. Euprazie, 
apud Bolland., 15 Mart.) : « Domina mi sen trix, an- 
cillze tuxe non egent reditibus, neque pecuniam con- 
cupiscunt : propterea namque omnia reliquerunt et 
cuneta desp.eiunt in. hoc $xc:lo, ut mternis bonis 
frui mereantur; et. nihil possidere volumus, ne 668 - 
lesil regno privemur. » Et iterum: eadem: abbatissa 
morti proxima ad electam sibi successuram : « €Con-. 
juro te, inquit, per intemeratam Trinitatem et con- 
substantialem, ne istius mundi quzras divitis, aut 
possessionem, neque oecupes sorores ad terrenas 
sollieitudines; sed magis ut contemnentes bona iem- 
poralia, perpetua mereantur accipere. » Pr:zclare 
omnino S. Stephanus ordinis. Graudimoutensis in- 
siiiuor (In. ejus Vita, tom. 1l Bibliot. Labb.) di:ci- 
pulis « qu:zerentibus quomodo post ejus morten sive 
temporalibus viverent, respondit : Deunrsolum vobis 
relinquo, cujus sunt universa, cujus etixm. auore 
cuucta par.ter ac vosmetipsos reliquistis. Si atnando 
paupertatem οἱ constanter adhaxeritig, nec a veri- 
tatis via declina veritis, ipse, juxta providentiam suanr, 
qua mirabiliter guberuat omnia, vobis quod expedire 


855 


S. P. BENBDICTI 


856 
' 


poverit lar zretur. » Sed de his satis : a4 Hegulz A abbatis, et totius conventus, et multorum magnatum 


textum revertor. 

S. Benedictus igitur hoc loco permittit ut novitius, 
facta solemniter donatione, bona sua conferat mo- 
rasterio. Sed quxritur quid solemni donatione intel- 
Wügendwn sit? Respondet Richardus de S. Angelo 
$)lemnem denationem eam esse quz fil por scriptu- 
ram, coram publicis personis, exprimendo voluntatem 
suam, el quantitatem donationis. Similiter Boherius 
eam quie fit in scriptis, οἱ Smaragdus eam qus fit 
religiose coram testibus, et universa monasterii congre- 
gatione : adducitque locum istum ex Regula tertia 
SS. Patrum (Cap. 4) : « Si aliquam noviiius in cellulam 
voluerit iuferre 496 substantiam, in mensa pona- 
tur coram omnibus fratribus; » οἱ alium ex Regula 
Magistri (Cap. 87) : « Una cum anima sua Deo et ora- 
torio monasterii per donationem offerat totum, sub- 
scribeutibus religiosis testibus, episcopo, presbytero, 
et diacono, vel ipsius territorii clero : et in ipsa 
cautione taxans hoc, quod si aliquando de monaste- 
rio discedere voluerit, sine rebus suis de monasterio, 
vel sine iudulgentia peccatorum a Deo recedat. » 
Huic addendus est alter locus ex eadem Regu!a Ma- 
pistri (Cap. 89) : « Si cum rebus suis introierit, t nc 
ille brevis vel donatio rerum suaru:& Dco vel ino- 
nasterio facia, ipsius donato:is nianu. super altaie 
ponatur, dicen:e ipso fratre : Ecce, Do; ine, cum 
aninia mea et paupertate inea, quidquid niihi dona- 
sti tibi recon-iguo et offero, el ibi volo ut sint res 
ine.e, ubi fuerit cor meum et anima; sub porestate 
tamen abbatis, quem mihi, Dom:ne, in vice tna t- 
meadum pra'p nis cum eis dicis : Qui vos audit, me 
audit; et qui vos spernit, mc speriit Σ unde quia. per 
eum nob.s tu omuia necessaria cogitas, ideo nihi] 
hos oporlet peculiare habere, quia tu nobis de omni- 
bus es idoneus, et in omnibus sufficis solus, ut jam 
uob.s vivere, «t spes Christus sit, et mori Juerum. » 

. Et certe. ad donationis sulemnitatem pertinuisse 
videlur ejusdem ad altare manu offerentis delatio ; 


obrulisto. Vide Menardi notas ad Conc. Regul., e. 
65, S 17. 

ΤᾺ ergo in oratorio exuatur rebus propriis quibus 
vestitus est, εἰ induatlur rebus monasterii, ] Ne forte 
margaritas ante porcos projicere videretur, et ab 
indignis aliquando vestis monastica deturparetur ; 
neve etiam novitios redderet obnoxios decretis Ni- 
ceus synodi, gravissima poenitentiz sub;icientis 
eus qui vocal per gratiam, militi cingulo semel 
deposito, ad seculum reverterentur ; illos ante emis- 
sam prefessionem timonasiicis vestibus indui noluit 
S. Benedictus, sed integro probationis auno in ha- 
bitu szculari remanere. Et. hxc quidem videtur 
fuisse veterum. monachorum praxis, maxime in Oc- 
cidente, quam videre est in Regula Tarnatensi cap. 1, 
S. Fiuctuosi communi cap. 18, Magistri eap. 90, et 
S. Cxsaiii ad virgines. Exstat etiam de virg'nibus 
decretum: concilii v Aurelianensis anni 549, deccr- 
nens ( Can. 19) ut « quecunque puelle, seu pro- 
pria voluntate monasterium appetunt, seu a paren- 
Ubus offeruntur, annum iu ipsa qua intrant veste 
perimaneant : in his vero riouasteriis ubi non per- 
petuo tenentur inclusze, triennium in ipsa qua intfa- 
verint veste. permaneant; et postinodum secundum 
statuta monasterii ipsius in quo elegerint permanere, 
ves:iucnta religionis accipiant. » Idem etiam civili- 
bus legibus reperitur confirmatum, ut patet ex Jus- 
tiniani imperatoris novella 5, cujus hac verba : 
«Sancimus sacras sequentes regulas eos qui singu- 
larem conversationem proliteniur, nou prompte mox 
a reverendissimis przssulibus venerabilium monaste- 
riorum habitum percip-re monacbalem, sed per 
triennium totuin, sive liberi forte sint, sive servi, to« 
lerare, nondum monasticum habitum promerentes, 
sed ionsura et veste eorum qui laici vocantur, uti et 
manere, sic divina addisceutes elo.juia. » Ubi laicos 
intelligit, non fratres conversos , uti astimavit Haef. 
lenus; sed aut servos sive famulus ad monachuroum 


id quod ideo p.asertim agebant, ut illius aliquando (? servitia deputatos, qui nec vestem, nec tonsurám 


revecanda donatori religio major fieret : bine Regula 
Tarna ensis cap. 1: «Si ejus votum tale est, ut quae 
δι... 8unt, monasterii usibus conferre desideret, obla- 
tonem ejus ad integrum devotio sincera commendet, 
el super altare statuat, unde reposci aliquid sacrile- 
ium judicatur. » lHlujusce ritus fit mentio in Chronico 
"iscariensi, lib. 1 (Spicil. tom. V), ubi «nobilis ac 
ditissimus Luro filius quondam suprascripti Aderisi 
obtulit se cuin omnibus rebus suis mobilibus et im- 
inolilibus quas habebat in Bectorita, domno Romano 
abbati; et veniens ante altare, fecit oblationem re- 
rum suarum, et secundum Regul: morem vitam umno- 
nasticam assumens in congregatioue receptus est. » 
lu charta donationis ville de Porta , facta ab Ingel- 
rammo comite Pontivorum Ceniulensi monasterio 
(Chron. Ceutul., lib. 1v, cap. 21), in qua post subscri- 
pt ones ita legitur : « Facta est hzc traditio super 
altare S. Richarii, die sepulturz Hugonis comitis, 
xu cal. Decembris, ab Ingelrammolilio ejus cum 
optim»tibus suis. » lu Chronico S. Benigni Divionen- 
sis, ubi anno 1017 quidam Hugo miles « donationem 
ad altare S. Benigni coram multitudiue populi » 
reiterasse dici:ur (Spicil. tom. 1); et auno10521lugo 
Curysopolitau:e sedis archiepiscopus cujusdam eccle- 
sie « donalionem posuit super altare S. Benigui, die 
nat».is ipsius u.artyris ibidem missos celebraturus. » 
In charta etiam Wihtredi regis Cantie (Spelman. 
tom. | Conc. Angl.), qua. terram quamdam in. insula 
Taneti Esbbx abbatisse donat auno 696, sub cujus 
linei liaec lego : « Ad cujus cumulurn et aflirmatio- 
vis Cesp.lem hujus supradicte terrae super sanctuin 
allare posui, et propria manu pro iguorantia littera- 
rum signum S. crucis in hac chartula exp: ess:r, etc. » 
D.-nique Matthaeus Perisius refert Offam Merciorun 
regem, et monasterii S, Albani conditorein (Jn Vitis 
Gboutum S. AlLaui, 437 «chartas donationis sum 
ἜΡΓ ΘΓ nia8jcS allare S. A.bani in cosspectu Willegodi 


monasticam ferebant, sed amputata duntaxat. capil- 
lorum superfluitate, modesto induebautur habitu, et 
Szxcularia eorum negotia exsequebantur, quales supt 
in nostra congregatione commissi, qui uec ita pro- 
tensos ac csteri seculares gerunt capillos, uec ita 
retiosis utuntur vestibus; de quibus S. Isidorus in 

egula (Cap. 20) : Ars pistoria ad laicos pertinebit ; el 
Regula S. Fructuosi (Cap. 25) : Laici for s abbats 
vel prepositi mandata peragant. Hi spud Cluniacenses 
[Íroco utebantur, saltem ii qui decanis villarum pru- 
visoribus serviebant, ut patet ex his Udalrici verbis 
( Lib, wi, c. 5) : « In ipso loco decaniz famulus, qui 
ei cibum et potum administrat, nunquam in sola 
camisia adipinistrat, vel in femuralibus solis, nisi 
etiam froeo, vel pellicio, et caligis sit amictus. » 
Vel clericos intelligit s:eculares, quos laicos vocat, 
ad distinctionem clericorum regularium 5. ἃ mQoua- 
chorum (neque enim eos laicos appellare antiquis 
fuit inusitatum, cum Regula Magistri cap. 83 sacer- 
dotes ipsos laicos vocet), id quod manifestum 778 
probatur ex Hildemaro, qui moduim referens novi- 
tios nonnullis in ccenobiis reci,iendi, dicit primo 
vite monasticze candidatuin per quinque dies ad p.r- 
tam monasterii permausisse, deinde susceptum ia 
cella hospitum, ubi peractis in habitu laicali duobus 
mensibus, ei legebatur Regula sub duobus vel uibus 
diebus, ad quam observandam $i 8e parem esse tes- 
tatus fuisset , tuuc indutus suis bonis vestimentis, id 
est lorica, sculo, lancea, spatha, εἰ baíteo, iu cap tue 
lut adduecbatur. Post exhortatorium abbaiis ser- 
monem, si si:eculo renubtiare pergebat, accept s rur« 
sus iuduciis, denuo in capitulum a: cedebat eodem 
ritu; et ibi coram fratribus aut. bali-um et armillas, 
aut spaiiai solummodo deponebat. Jam si reverti ad 
saeculum οἷ pernegabat, tunc ibidem  abjertis 
al is omnibus suis ve-timeutis, radebatur, atquc αἰδὲθ 
vestibus, 1d est CLFRICALIBUS 5.15 iuduebatur, ac tan- 


851 


REGULA COMMENTATA. CAP. LVIII. 


888 


dem in novitiorum cellam mittebatur. Eam senten- A cum receptus fuerit, omni pristina facultate, ut ne 


tiam confirmare videtur Aigradus in Vita S. Ansberti, 
n. 8. [lic enim relicta regis aula Fontanellam con- 
*ugieus, el ibi receptus hospitio, coepit ministrum 
implorare, quatenus sanctum monasterii Patreta vi- 
dere mereretur, ad cujus pedes humiliter prostratus 
postulabat ab eo se monachum fieri. Audiens autem 
venerandus Pater sanctam et Deo dignam postulatio- 
nem, inducias super hoc dicebat habere se velle, 
« quibus expletis spiritualium fratrum consulta sus- 
cipiens inclytus Pater, pia ejus vota veluti postula- 
verat impleverunt, clericatusque habitu decorabilem 
reddiderunt. » Ast alii neque arma neque saxcularem 
vestem deponebant, nisi exp'eto probationis anno, qui- 
bus favit Aquisgranense concilium, statuens (Can. 54) 
ut novitius « nec tondeatur, nec vestimenta pristina 
immutet priusquam obedientiam promittat. » Cujus 
rei praxim videre est in Vita S. Laudcelini, n. 5, 
s:ec. 11 Bened. ; S. Dotulfi, n. 2, sc. i1; S. Leufredi, 
n. 9, ibidem; SS. Ilarlindis et Reinulze, n. 11, ibid., 
et in Chronico Centul., l. iv, c. 14. | 
Sed jain diu obsolevit ista consuetudo. Nam Bene- 
dictus, qui Anianensis postea abbas exsiitt, ad 
8. Sequani monasterium accedens, ingredieudi licen- 
tia adepta, « inox capitis comam deposuit , et veri 
monachi habitum sumpsit. » Cluniacenses etiam no- 
vitiis tonsuram et habitum monasticum, una excepta 
euculla, impertiebant, ut discimus ex Udalrico : id- 
que postmodum commnuis usus obtinuit , unde Sta- 
tuta Lanfranci decernunt (Cap. 18), ut «novitius, 
sive laicus, sive clericus tondeatur, et radatur more 
monachorum ; dehinc vestibus sxcularibus exuatur, 
et rebus monasterii regularibus, prxter cucullam, 
capitio assuto tunica, iuduatur. » Apud Cistercien- 
ses etiam (Lib. Usuum, cap. 102) novitius iisdem 
nnis induebatur quibus alii professi, « excepto ha- 
itu monachali, pro quo cappam, et mautelium, vel 
pelles » habebat; quamvis in ipso nascentis ordinis 
exordio ssculores vestes ad professionem usque re- 
servaret, ut probat S. Bernardi epistula 4 ad Rober- 
tum nepotem, ad quem sic loquitur : « Tuis precibus 
mulüsque lacrymis diu exspectatam impetrasti mise- 
ricordiam, et quem satis desideraveras, ingressum 
obtinuisti. "779 Post hec per annum juxta Regulam 
in omni patientia probatus, perseveranter el sine 
querela conversatus, post annum sponte professus, 
unc primum seculari veste rejecta religionis habitum 
suscepisti. » De Cassinensibus audiendus est Bernar- 
dus Cassinensis : « Nos autem moderni, inquit, de 
consuetudine, o utinam rotionabili ! in ipso ingressu 
obationis , et radimus, et tonsuramus, et habitum 
induiinus, non tamen habitum benedictum : et licet 
ista. consuetudo non reprobetur de more, tamen 
€onsultius videtur opinio dicti Pauli sequenda. » Hac 
est opinio Hildemari a nobis supra relata, quem sub 
nomine Pauli Diaconi solet citare. Addit Boherius : 
« Ego credo bene factum, si initio probationis tra- 
dantur ei vestes, tonsura, et clausura regulares, ut 
per annum probetur in eis, et aliis duris et asperis 


ipsum quidem quo opertus est induinentum habere 
permittatur ulterius; sed in concilio fratrum pro- 
ductus in medium exuatur propriis, ac per manus 
abbatis induatur monasterii vestimentis, ut per hoe 
se non solum universis rebus suis antiquis noverit 
spoliatum, verum etiam omni fastu deposito mun- 
diali, ad Christi paupertatem el inopiam descendisse, 
jamque opibus sustentanduim non szeuli arte quaesi- 
tis, nec de infidelitate pristina reservatis, sed de 
sanctis ac piis monasterii largitionibus militize sua 
stipendia percepturum ; atque inde se deinceps 
vestiendum alenduinque cognoscens, et nihil habere, 
et nihilominus de crastino non esse sollicitus secun- 
dum Evangelii discat seutestiam, nec erubescat 
pauperibus, id est co:pori fraternitatis cozquari 
quibus connumerari Christus, et quorum se (ratem 
non erubuit nuncupare, quin potius glorietur dome- 
sücis ejus factum se esse consortein. » De Taben- 
nensibus seu Pachomianis constat ex Regula S. Pa- 
Choinii, cap. 26, sed clarius ex ejus praeceptis ἃ Bol- 
landianis editis post ejus Vitam, in quibus n. 16, 
( Maii 14 ) ita pracipitur : « Si quis ad monasterium 
accesserit volens fieri novitius, precationem ei evan«- 
gelicam ( Orationem dominicam ) porrigent, et. psal- 
mos duocebunt. Maneat jorro ad monasterii fores, 
ibique pro'etur : quidquid autem alii norunt fratres, 
istic et ipse addiscat. Quo facto, szecularibus eum 
vestibus exuent, et novitiorum habitu vestient. » 
780 Cujus praecepti praxim videre est in epistola 
Ammonis ad Theophilum n. 1, ibidem etiam a Bol« 
landianis edita; quin et ipse S. Pachomius a Palz- 
mone admissus statim babitu monastico indutus [e- 
gitur. 


Locus hic esset loquendi de monachis ad succur 
rendum, boc est qui in. extremis positi peenitentiaa 
causa vestes monasticas postulabant; qui ut semel 
iis induti fuerant, in professorum numero censeban. 
tur si posumodum convaluissent, de quibus agit nos- 


C ter Mabillonius in praefat. ad szc. 1v Beued., part. i, 


p. 99, quem consulere quivis potest. 


Illa autem vestimenta quibus exutus est, reponantur 
ín vestiario conservanda. | ldem  przscribit. Regula 
Magistri, cap. 90. Eamdem etiam praxim de /Egyptiis 
et Tabennensibus refert Cassianus, lib. 1v, cap. 6. 
De Tabenuensibus res constat ex Regula S. Pacho-. 
mii, art. 26, et ex Paralipomenis ad ejus Vitam apud . 
Bollandum, ubi Silvanum monachum ob remissum 
fervorem post annos viginti, « in ccu fratrum veste 
exui monastica, et seculari indutum habitu e mona- 
sterio per fratres expelli » mandasse dicitur (Boll., 14 
Maii). Sed et Joannes Moschus de quodam latrone 
refert ( Prat. spir., c. 166) , quod in Firmini mona- 
sterio monachus effectus, post novem annos ad ab. 
batem accedens dixerit : Da mihi vestimenta mea sa- 
cularia, εἰ recipe monastica; qua ubi recepit, sequenti 
die laqueo suspensus est miser. 


lllam tamen petitionem ejus, quam desuper altare 


observationibus ordinis. » Et infra : «Similitudinem ἢ) abbas tulit , non recipiat ; sed in monasterio reserve- 


tamen et asperitatem habere debet alicujus mona- 
Chalis habitus, ut habetur hodie in constitutione 
Benedicti papz, c. 22. Scissura tamen, colore vel 
benedictione distingui debet hujusmodi habitus no- 
viiorum ab habitu professorum. » Et cerle cum 
monastiei habitus gestatio ad religionis austeritatem 
perüneat (laneis enim ad cutem iudui, vestitum 
dormire, contemptibilem sxculo habitum deferre, 
natura contrarium esse nemo uon videt ), et aliunde 
uovitios omnem monasterii asperitatem experiri de- 
ceat; non sine causa posteris visum est eos sub 
aliqua distinctione monasticis induere. 

Neque hoc vacat exemplis apud antiquos mona- 
ehos, maxine in Oriente, ubi zEgyptii Tabennen:es- 
que monachi in ipso religionis ingressu suos novitios 
habitu monastico vestiebant, sicuti testatur Cassia- 
uus bis verbis ( Lib. 1v, c. δ) : « Ita nudatur quisque, 


' Y. 


Iur, ] Ut per illam, etiam illo nolente, si voluerit 
abbas, possit eum iterum in monasterium reducere. 
ibique subjectum tenere. Aut forte, si dixerit se non 
esse monachum, ab illa petitione viclus, in mona- 
chatus redigatur servitium , » inquit. Sinaragdus. 
Sive etiam, ut ait Hildemarus, « Ut s: forte aliquando 
negaverit babitam monachicum aut forte clericalem, 
habeatur quo illi probetur episcopo, quia aut in 
monasterio, aut certe sub canone constitutus etiaut 
coacte ab episcopo, postquam exiit de monasterio, 
vivere debet, juxta auctoritatem Niceni canonis. » 
Notandum porro quod de hujusmodi petitionis asscr- 
vatione narrat Boherius : « Consuevit. apud nos re- 
servari in armario reliquiarum, non ig chariulario, 
cum charius reservari debeant obligationes persona- 
run quam rerum. » fn ms. etiam constitutione Cle. 
mentis V pro ordine Grandimoniensi priescriptuun 


859 


lego, ut novitius. professionis schedelam. « offerat in A 


altari, priore ipsa cecipienie, et eam cantori ipsius 


S. P. BENF DICTI 


840 


monasterii. tradente ad T!ernam. ref. memoslam !n 
sacra:io ipsius monasterii reponenmtam. 2) 


—ÓÓ— HH ÓÓ ——————— ——— áo — ine e 19009. 
CAPUT LIX. 


De filiis nobilium vel pauperum qui * offeruntur. 


"781 51 quis forte de nobilibus ^offert fiíáum suum 
De» iu monasterio, si ipse puer minori * 3etate est, pa- 
reutes ejus faciant peritionem quam supra diximus. 
Bt cum oblatione, ipsam petitionem et inanum pueri 
iuvolvant ia pal!a altaris, et eic eu:n offerant. De re- 
bus auten suis, atl in. pr:senti petitione promiáttant 
gub jurejurando, qnia nunquam per suffectam 4 perso- 
nam, nec quolibet medo ei aliquando aliquid dent, 
aut tribuant oecasionem habeudi. 


ferre volunt in cleemosynam mormasterio pro mer- 
cede sua, f:ciant ex rebus quas dare volunt mona- 
gierio. donationem, reservato sihi, 8i ita. voluerint, 
usnfructuoaris *. Atque ita omnia obstruantür. f, ut 
nulla suspicio remaxeat puero, per quam decepius 
periré possit, quod absit, quod experunento didici- 
mus. Similiter autem. et. pauperiores. faciant. Qui 
vero ex toto nihil habent, simpliciter. petitionem 
faciant, et cum oblatione offeraet tilium suum cram 


Yel certe δὶ hoc facere noluerint, et al:quid of- B testibus t. 


& Al., quomodo. 
b Flor., nobilium. 
e Hild., Flor. cum quibusdam, minor. 

d Qxon., subjectam, lecentores, suspectam. 


p————— /'Ó'— E——— —— À— —— — —H— 


* Oxou., usum fructuum. Flor, usum. fructum, 
Al., usu fructu. Narb., fructu uites. 

f Qxon., Concord. et Dern. Cass. observantar. 

€ Deest in Flor. et lladr. coram testibus. 


——— MÀ ——— — ..... 


COMMENTARIUS, 


Ab adultorum receptione S, Benedictus transit 
" ad oblation sm infantium, quos. olim in monasteriis 
admissos fuisse οἱ enut*itos constat non. Solum ex 
hoc S. Denelicti capite, sed etiam ex antiquis mo- 
nachorum regulis, aliisque probatis auctoribus non 
paucis. 1058 autem S, lezislator tam ex pauperibus 
quam ex divitibus. indiffenenter reeiri sancivit, quia 
nulla utrorumque est apu. Dam distinctio, cui ple- 
rumque accentior fit. pauper hinnilis quam. nohilis 
superbus ; unde et S. Augostin'is, et ex co S, ]sido- 
rus de monachis loquens dicebat (August. de Opere 
monarh. ; 1 sd. lib. n. Offic. eccl.) : « Veniunt quoque 
ex ipsa vita. rustica, et ex opificum exercitatione, et ex 
plebeio. labore, tanto. utique leliwius, quanto fortiug. 
789 eduesti ; qii. si nou. admirtantur, grawe. deli- 
eluin et: multi enim ox e» uumero viii magni imi- 
tandique exstiteruub : nam propterea et inlirma 
mundi elegit Deus, ut. confunderet fortia, etc. ». 
Quamvis ἰδιὰ non sapuerit Leofricus decimus abbas. 
S. Albani in. Noglia, qui, ut seribit Matthieus Pari- 
sins (Vire viginti triun abbatm. S. Alo.), « acceptor 
fuit persouarum : nullum visi genere clarum, vel 
salteur legii mui in. inonachatum admisit, asserens 
ignobiles eL ill-gitimos, ignotis. masime et instabiles, 
ad: ens πανὶ fore proniores. » At longe aliter sentiee 
bat S, Fulgentius (£o ejus. Vita, apud. Boll., 1 Jansar.), 
qui « quos multa largiendno.de teuporalifame libera- 
bat, renuntiare &:eculo sapienter adinonendo faciebat, 
et quamvis nihil habentes habendi voluutateumn con- 
temnere suadebat. » Et S. Gililasius abbas Ruyensis 
(Sec. 1DB«n.), qui « ut plures Domino offerre. posset 
alumnos, collegit monachos secun toin ex nobilibus 
quam ex pauperibus, pupillis et orplams, » quem 
admodum habent ejus acia, num. 12. Et certe vera 
et cerià ext Gerardi Belge | mona.hi seute.tjà. : 
« Tanto indignins esse pauperem non — ad nittere, 
quanto turpius est mo'achum superbire; si tamen 
uon tam fo'tuna quam spirilu insuper probentur 
Christi pauperes esse, et appareat non. venire pau- 
pertatem exuere, sed diligentius querere. » llc 
obiter dicla sinL occasione lituli hujus capitis, qui est 
De filiis nobilium. vel pauperum. qui offeruntu.. Ad 
textum venio. 
Si q:is forte de nobilibus.] Nobiles hic S. Denedi- 
ctus intelligit, non s'ricte, proe insigni:is aliquo gra- 


du, titulo, aut diznitate, qua distinguantur a plebelis ; 


&ed late, pro potentibus et divitibus quibuscunque, 


€ sive sint nobiles sive ignobi es, inquit llildesnarnas, 
id est, de illis dicit qui divitias liabent. » Et Delie- 
rius : « De nobilibus, id est divitibus et patentibus. » 
Et sane nobiles hic pa"peribus S. Pater oppanit.. 

Offert filium suum Deo in. monesterio.] Regulacibus 
disciplinis institnenduin, et in perpetuo Dei servitio 
ibidem neruiausaru. 

Si ipse puer minori «tote est.| « ld est, si est miner 
quatu 'rdeciim annis, ». inquit Buchardas de & Ac 
gelo. Et Buherius : « Hc est winor xias in masculo 
quatuordecim annorum, et in feminz duodecim. » 
ldem habet Nicolaus de Fraetura, auque ita: defini» 
tum est in concilio Toletano x (Can. 16) : « Pareati- 
bus sane filios suos religioni coetradere non amplius 
quam usq:e ad quartua. decimuin eorum iaiatis: aue 
num licentia poterit esse. » Saltem iia: legit. Grati tons 
20, quzst. 2, eap. δὲ in qualibet. Sed lo Caruoten- 
sis in part. vi Decreti, cag. 27, non querium: deci- 
mum, sed duodecimum habet : in.editione vero Gouci» 
liorum legitur decimum. Ex quo ferte uurimqve 
emendaveris, qui coneidii. Taletani canonem ad sui 
teinporis praxim adaptavit.. E:go- stra bane. atatem 
jam haud licitum erat parentibus filios 8no8. in ini» 
uasteri;s offerre. An vero infra Lujusmodi. 3tatewm 
quoscunque parentes offerrent recipere eporteset 
S. Benedictus non aperuit, sed neque. S. Basilius. 
Sed Regula S. Aureliani przescribit (Cop. 17), ut e ini» 
nori zate in monaste. io 7g à uon exeipiaictur, uisi - 
ab aunis decem, aut duodecim, qui er euawiri neu 
egeant, et civene. noverint. culpae. » Et synodus WI 
in 'Irullo (Can. 40), ut c qui monasehicum jugum. ext 


D Suhituris, ne sit minor quam decem anno-* naquu, » 


Nisi forte σου ἢ. intelhgas de liis qui: Sponte se 
offer:nt, nen atem. de his qui otleruatur ab alis. 
In pleri-que. imouasteilis oblatos. iafantes haudeus- 
quai adinittebant ante septieum annum. &tque ila 
forsitan iuterpretandus est S. Joannes. apud Retinum 
(Lib. n de Vit. Patr., cap. 1). ad quemidoan inlitum 
pri positum de filio ejus ua loquens : «ác nutriatur 
in domo tua ab-qiie ulla-coniaminat.one gentili septem 
annis; quibus peractis, trade eua monachis eredieu- 
dum sanctis et coBlestibus disciplinis. » ἰὼ Regula 
S. Caesarii ad virgines lae. logimus. (Gap, 5) : « Si 
fieri potest, suu difficle, aut nulla unquam in 866,3» 
slerio in'autüta parvula, nisi ab ;.nn:8 Sex. aut. 86- 
ptem, quie jiu ct titteras.diseere, et obedientias possit 
obtemperare. susci,iatur. Nobilium flliz, sive igne- 


841 


REGULA COMMENTATA. CAP. LiX. 912 


bilium ad nutriendnm aut docendum penitus non λ6- A tet ex Smaragdo,  llitdemaro, Boherio eL aliis, ex 


cipiantur. » Idem liabetor in Regula S. Donati, cap. 
6. Atque liac artate aut eireiter plerosque in mona: 
fteriis nostris oblatos reperimus, ot Placidum, Fau- 
stum, Gordianum, Bertulfui, Bedam. Plurimos 
etiam in minori, ut Samsonem, Bonifacium, Gode- 
fridum et Petrum Diaconum quinonennes.. Aliquos 
quoque triennmes, imo anniculos. Pr:iermittere. hic 
Ron possum pium S. Stephari Obazinensis abbatis 
institutum. lHic, uti legimus in ejus Vit», !ib. n, 
num. 4 (Tom. IV Miscel. Baluz.), duo virorum et 
mulierum cellegia adunaverat, et in utroque pueros 
2dmittere ita decreverat, ut iu feminarum monaste - 
f;0 usque dum quiuque annorum melas excederent 
nmulrirentur, inde ad virorum cellam tran:situr:. 
Parentes ejus.] « Parentes nominat solummodo pa- 
trem et matrem, quia parentes de patreetima.re dicun- 
tur ἃ pariendo, » inquit Hildemarus. S:wiliter Sinarag- 
das, re ato S. Isidori testimonio, in quo lit mentio Sa- 
muelis ab Anna matre Deo oblati, « 11e datur isitel- 


ligi, infit, quia parentes non parentes aliosquam patrem D 


sut matre, qui eum genuerum, dicit. » Idem habel 
Boherius. Et amen Bernardus Cassineisis fieri posse 
asserit, « quod juxta vulgare regionis propinquiores 
sibi earne parentes voluit appellare, » cui suffragari 
videtur Nicolaus de Fractura. At contrarium ex ip-o 
textu evincitur, io quo filius appellatur ille qui debet 
offerri, quod certe nisi aut patri aut. matri. nulli 
prorsus convenire potest. 

Sed quarritur a quonam parentum puer offerendus 
sit? Re-pondet Hildemarus : « Debet, si pater est 
wvus, dicere pater (petitionem.) Si autem mortuus 
est, dicere mater; n: alius propinquus noo debet, » 
Sed Suarez (De Heligione, tom. 111, lib. v, cap. 2) 
docet potestatem off. rendi pueri in utroque parente 
residere; aliero mortuo, reinanere penes supersti- 
tem. Quod si pater offerat, et inater. repugnet, vali- 
dam esse et licitam huju-mo4i oblationem ; secus si 
' lit mater, patre repugnante; licitam nihilominus 
validamque lore factam a matre absque pauis con- 
seusu, modo 78}, pater non resiliat ; qui tameu in- 
fia annum filiuh. revocare poterit. Deinde idein jus 
competere tuiori, quia tutor. parent, q-oad. ouin.a 
qu: ad filii educationem p.rtinent, succedit, nec jus 
lunc casum exceyit. Imo posse tutorem invita ma- 
tre, non vero matrem reluctante tutore filium offerre. 
Econtra vir clarissiinus Petrus de Gussanviila in uo- 
tis ad epist. 54 Peiri Blesensis scribit non licere tu- 
toribus, sflinibus et cunsanguineis addicere tn mo- 
mpasterio in perpetuum impuberes patre et matre 
orbatos nolentes. Citatque ad id concilium Aurclia- 
nense v, Toletanum ix et x, SS, Benedictum, Lan. 
francum et Bernardum, qui voce parentes utuntur, 
qua proprie patrem et matrem significat, non afli- 
nes, non consanguineos, non tutores. Eadem est Ma- 
billonii sententia in Veterum Analectorum tomo Ill 
(ag. 479), et Caroli Cointii in Annalium Ecclesi: 

rancorum tom. l, ad annum 544. Poterant tamen 
parentes per alios filios suos offerre, ut patet ex 


Othlono in Vita S. Bonifacii, cap. 2 (Sec. n Ben., D 


part. n), qui quinquenn sab zgrotante patre per legatos 
tdoneos ad monasterium directus est; et ex formula 
oblationis apud Cluniacenses usit ita, qua monachus 
puerum offert Deo in monaster.o vice parentum ejus. 
Atque ita intelligendus videtur Petrus Boherius, dum 
ait ih suo monasterio pueros aut a pareniihus, aut ab 
2:icis oblatos fuisse. Poterant eiiam ip-i tutores et 
consanguinei, cuin id infantes desiderareut, eos of- 
ferre ; secus si reluctarentur. Aliquando etiam adul- 
tos legimus a parentibus oblatos, de quibus vide quie 
diximus in lib. v de Antiquis monachorum Hitibus, 
cap. 5. 

Facial petitionem, quam supra diximus.] Superiori 
capite nimirum, promittentes etiam pro | filio stabili- 
latem, conversionem morum, et obedientiam, ut pa- 


* [n S. Aredii testamento, tom. ll Analeet., pallas *orporales legimus. 


PatRoL. LXVI. 


quibus corrigas Beroardum Cassinensem, qui petitio- 
nem hie inerpretatur. illam qua parentes abbatei.-— 
et congregationem simul rogant filius suos in mona- 
sterio enutriri, Sic enim ille, rel:ta Hildemari sub 
nomine Pauli Diaconi sententia : « Sed. certe mihi 
sicut modo videtur, et puto quod hanc petitionem 
debeinus intelligere sicut in capi'ulo pracedenti : 
Post quatuor vel quinque dies persistere petitioni 
Su'e, etc, Id est ut petant eum in monasterio recipi, 
nut: iri, et doceri regularibus disciplinis, et quantum 
it se est offerantipsum Deo. Nam secundum jura cum 
ad annos discretionis pervenerit, reclamare potest, 
et ad s:eculum redire ; uide. illud non. intell:go de 
verbis professionis. » Bernardo subscribuut lüchar- 
dus, et. Nicolaus de Fractura. Verum contrarium 
evincit sequens Regul:ie textus ,| quo praescribitur 
pueri manum cum ipsa petitione in palla altaris in- 


volvi. !p-ius petitionis sive oblationis forinulas ali- 


quas edidit noster Acherius in notis ad Lanfrancun;; 
alias item noster Mabillon us, alias Carolus Conus 
a nobis supra citatus, aliam ius per Smaragdus quain 
refert ll -eftenus lib. 1v, tract. 1, disq. 4; duas hic 
breviores adjicio, unam cx veteri ms. codice S. Ca- 
cili» Albiensis s::culo ix. exaratam, qua est. bujus- 
modi. 

785 Trado puerum istum in devotione Domini 
nostr: Jusu Christi, coram Deo et SS. ejus, ut per- 
sistat omnibus diebus vite su.e, et fiat monachus 
usque ad mort. m suam. 

Alterau ex mss. codice Montis Majoris in hac 
verha : 

Sincitum est in Veteri et Novo Testamento pueros 
Deo efferre, ut Abraham (Hic deest. aliquod verbun) 
leguntur fecis-e, quorum exemplo et aliorum multo- 
rum instructus, ego ille, y. ro remedio animi: mea et 
parentum meo:um, nunc offero hunc. filium meum 
illum Deo omn potenti, et S. Mariz gevitrici ejus, 
secundum Regulam B. Benedicti in monasterio Mon- 


C 11» Majoris, in prxsentia domini abhatis illius, ah 


liac die, ut non liceat. ei collum de sub jugo Regula 
excutere. et prómitto nunquam per me, neque per 
suspectam personam ullo modo ei occasionem dare 
egrediendi, quod absit ; et ut haec scriptio lirma per- 
maneat, manu propria firmo. 

Et cum oblatione.] Hxc oblatio erat ipsa incruenti 
sacrifici materia, panis et vinum, ut coustat ex ILii- 
demaro : « Debet ponere in dextera manu lilii suj 
oblatum cum mappul:, in sinistra autetn aimulam 
vini. » Etinfra : « Oblatio attii.et ad panem et viuuu 
qus in sacrificium offeruntur ; » quod etiam patet 
ex Statutis Lanfranci (Cap. 18): « Offerendus puer, 
ficia prius corona, imanmibus. portans hostiam et ca- 
lirem cum vino, sicut mos est; » et ex Ldaliico : 
« Accipit ipse puer cum  offertorio patenam et cali- 
cém, hostia imposita et vino iufuso, et ita vicarius 
ille involvit manum pueri cum palla altaris. » Ex 
quibus emendandus est Nicolaus de Fractura, qui 
oblationem intelligit « fore de rebus suis monaste- 
rio faciendam. » 

Involvant in palla altaris. ] Sacras altaris pallas 
tangere sacrats Deo feminis et monachabus Soteris 
pap:e decreto prohibitum. dicitur ; et ex synodo Au- 
tissiodoreusi (Cun. 57) « non. licet. mulieri manum 
suam ad pallas dominicas mittere; » ut mirum sit S, 
Benedictum pueris adliuc. laicis pallae tactum permi- 
sisse, quem sacratis Deo feminis legimus vetitum. 
Sed h:c Regula: locus non de aliaris palla sacrata quas 
dominico corpori immediate suppouitur , qua etiam 
aliquando obtegebatur, quamqué idéu' corporale 
vocabant, intelligitur; sed de lintéo seu velamine 
quo sternitur et operitur altare, cujus ólim pars ante 
altaris faciem dependebat, qua puerí manum obvol- 
vere facillimum erat, dicebaturque palla a palliaudo, 
eo quod altare cooperiret. lIec palle expositio con- 


-—-- ΟἹ 


“45 


S. P. DENEDICTI 


54 


rmatur. tum. ex libro Mirac. S. Remacli episcopi, A ut per hoc, quod foris ostenditur, sieisacetur haé 


n. 14 (Sec. v Ben.) : « Pallam qua przdicta mater- 
la:nilia? altare texerat sustulit; » tum ex Statutis 
Lsnfrauci (Cap. 18) : « Qua. oblatione ἃ sacerdote 
suscepta, involvant przedieti. pareutes manus. pueri 
iu. palla. qua altare coopertum est, et cujus pars au- 
terior peudet ; » tuin ex libro Usuuin Cisterciensium 
(Cap. 1014) : « l'allam altaris snper quam extenditur 
vo: porale in vase ad lioc ceputato separatim livatis.» 
Neque enim extenditur corporale, nisi super. altaris 
mappam. Suffrasgautur versiones Gallice, qox pallain 
expouunt, [a nappe de laute ; et. Nico;aus de Fra- 
eiura : « In palla altaris, id est in 7806 illa tabula, 
vel mappa. sacrata, qae semper est super. altare. » 
Aique ita intellexisse existimo Bernardum Cassineu- 
Sem, eum dixil : « Puto ego. secundum ἢν teram in - 
telligi debere de palla quie csi in alaàri, et. ita 
vidi. etiatn de facto servari ; » et hichardus : « Credo 
quod pars superior altaris vocetur pal.a, sicut suunitur 
de Consecratione, d.*t. 1, «. Alturis polla. » At vero 
Boherius in primo comment. usum ποθ δ. Θ᾽ Sui 
ita explicat : « Apud nos faeta receptione in Capitulo, 
per pareotes. vel. ainicos puer offertur ad altaie, οἱ 
Super ipsum genib. 5. flexum, et capiie incluatum, 
duo fratres imponunt pallam,seu pallium quo-d an;e 
altare dependet. » Sed ab lis omuibus ἀν. repat Hlil- 
demarus, qui pallain. interpretatur de inappula illa 
enu qua puer oblationem offert : « Non eaim, in- 
quit, dicit in illo panuo altiris iuvolvi. qui sacratus 
est, id es: qui super altare positur, scd de illo pauno 
«uin quo nos. offerimus, quem nos mappulam voca- 
mus, et hoe. altioris. ponnuns. est, qnia ipsuim ΟΠ. 
ciui al aris per lioe agitur. » 

Ei sic o[feraut eum.] Idque ex. decreto. concilii 
Aquisgranensis, Can, ὃ : « Tempore oblationis, et 
prüiitioneti pro 60 coram laicis testibus faciant, quam 
tempore iutelligibili ipse ριον conlirinet. » Sed Juvat 
li: dutegrim oblationis τ). ex DHildeiaro  descri- 
b re : € lta faciendum csi. Debe:, si pater est vivus, 


B 


dicere pater; si aoteur. mortuus est, dicere mater; (C 


ἢ. ἈΠΕ propiquus. 5023. debet. 1d est : Promitto 
ego ille coram Deo etsaucus. ejus, pro filio meo, de 
*tab.litate sua, et conver-ione morum suorum, atque 
OobeJientiam habendam. *t debet habere petitionem 
sCiiptam, et promissionem in mana pro filio suo, 
verbi gratia, cum lectam fuerit. Evangelium, quando 
debent offerre, antequain iucipiant otfertorium, de- 
bet ponere in dextra mauu lilii Sui oblatami cum 
mappula, in sinisua au:em amulam Vini. Deinde 
debet illum pater aute se Leuere infantem, et deiet 
involvere manum filii sui im. illa inappula cutn qua 
ollert ; q.i. de ipsa mappu a dicitur palla altaris, 
non de aliaris panno sacrato. Deinde debet teuere 
tuanu $ua manum rli involutam in illa mappula, et 
p-tit onen qua firmat filium suum in illo monasterio; 
et debent adesse tesies.. Tunc. abbas interrogare il- 
lumi isto. modo : Quid petis, frater? llle debet re- 
spondere dicens : Volo tiagere filium meum Deo 
ounipotenti, ad serviendum s.bi iu hoc monasterio, 
quta. praecepit Dominus at lege liliis lscacl, ut offer- 
rent [iios suos Dco : et. proprerea. ego volo huuc fi- 
iun neum. sumlier. Deo off:rre. beiude debet di- 
vere abbas te.di«us : Auditis, fr:tres, et videtis quid 
ite dicit? [sti desent dicere : Audimus et. viemus. 
πὰς acbet iile pater ante se filiu Suum docere ad 
ilina. locuin uo) neiues. offerre consueverunt. 
Deiude debet presbyter tollere. oblatain et amulam 
üe ἃ tianlis , to am in manu patris; eb aboas 
debel recipere faute , et tollere petitionem , ita 
tanien ul poier illam ρον. super altare poust, 
eo quod abbas illaui petitionem de-uper altare debet 
tollere, quia sic in capitulo qmaquagesiuio. octavo : 
iesuper altare ponat; ei aüib: : Non. reddat illaia 
yetitionem, quam desuper 757 altare tulerit. Ve- 
7uintamen iwelius est, si po.cst fieri, ut abbas cantet 
missain, ut ille accipiat euam. illa oblata, et. vinuu. 
idco vrzcepit B. Benedictus cum oblatione offerri, 


quod geritur : id est sicut. oblatio efficitur holocan- 
sunn Domino, ita etin ille infans bo] :caas tum Do- 
mino elficiatur, «tc. » Vtde Lanfíranci Statuta, e. 15: 
Udalricum, lib. 11, c. 8, et lib. v de Anti]. monaeb. 
Ritibus, cap. 5. 

De rebus autem suis, aut. in. pra:enti p.titione pro- 
nianu! sub jisrejurando, quia nunquam per se, mun- 
quam per suffeciam. pefs&onam , nec quolibet modo & 
αἰ φμαπίο aliquid dent, aut tribuant occasionem haben- 
di.] « Multis enim inis, ot ait De-vardas Cass:uen- 
Sis, pote*t aliquis invenire occasiones, ut pote si !erie 
rogareut aliquem. ut. puerum oblatum suuin faceret 
l:eredeim ; vel si eum aeui substituerent instituto, 
et diversis aliis imiod.s, quos malitiosi homines adiu- 
venire noverint, » Quauam. vero ratione hanc pro- 
missionem (facere debesnb parentes, ita exprimt 
llildeiarus : Pater, «. quando. offert. fi'ium suum, 
tunc debet dicere : Sancti, promitto per viventeu in 
s,eula quia. nunquam. do illi hieredriatem — suam, 
au: aliquid quidquam ; sed. exlizeredo illum ab on:ni 
mea h:ereditat^, ut. exhzeres sit in perperuum, i'a ut 
per nullum iugeuium  poss:t. q-ierere h:ereditatem 
inea pro successione sua. » Aliquid lujusinod: vi- 
dere estin. fo.m lis petitionis apud Simaragdurn et 
alios a nobis supra citatos. Sed Boheriu:s in primo 
comiment., « lioc, inquit, apud nes non servatur, » 
forie ex aliquo apostoiic:e sedis. privilegio , quo mo- 
nachis potes:as facta fuerit. parentum — haereditatis 
participes fore : cujusmodi legiuus olim concessum 
ab lunocentio IV. monasterio S. Theoderici prope 
l'emos in Hist. ms. ejusdem inonasterii ad annum 
1217, et ab eodem, et ἃ Nicolao monachis S. Ger- 
mani 4 Pratis in huuc modum : « Auctoritate vobis 
presentium indulgemus ut pos-es-iones et alia bona 
m,obilia ei iminobi.ia , quie personas. fratrruin qui, e 
seculo fug.eutes, in tuonasterio vestro habitum re- 
ligionis assumunt, ibique se viuculo professionis ad- 
£iringunit, contigi-sent ratione successionis, vel alio 
justo titulo. in eodem sxculo permanendo, perci- 
pe.e, petere ac retinere libere, excepus rebus feu- 
dal:bus, valeatis. » 

Vel certe si hoc facere noluerint, etc.] « loc est, 
inquit Hildemarus, si eum exhzredare de rebus :uis 
nolueriut, sed voluerint ejus portionem offerre ἐν 
monasterium, iunc oleraut ejus portione.n cum ipso 
infantule. Debet enim isto modo fieri, id est si νὴ - 
luerint offerre ejus portionem in monas erium, tane 
dehet etia dicere, quando offert lilium suut : θ.- 
fero etiain ejus portionem pro mercede animaz mez 
in hoc monasterium, ut dum «go adjunxer» ejus por - 
tionem , u-ufructuarium liabeim; post ineum veto 
discessum, tuae veuiat ejus lieredias iu lioc mona- 
sterium, aut ceriealiquid plusquam i: ortnionem suam.» 
lIujusce donationis uiemionem: faciebant. i« formula 
petitionis, 788 sub finem, quam una cum mauu 
pueri in. palla altaris involvebant, juxta. aut:.quam 
morem, quo nonnunquam legimus oblationes Deo . 
factas in palla s ἃ palio altaris iuvolutas fuis«e, ut 
videre est in Vita S, Virgilii episcopi Salzburgen:sis, 
n, 16 (Sec. 11 Ben, part. i^, abi Guuterius comes 
« per pallisan altaris Virgilio δοκοῦν ipsam. eecle- 
sun cn.n Quin qiee 1m antea perdonavit ». vadi- 
disse dicituz, Ad. (unc vero locum Spectat. quod 
scribit όσα Magistri, cap. 91, ubi parentihus pri- 
mu. suadet ul tilii sur port oue Lotà u ecogent pau- 
peribu- just? pra cepium Domiar; aut si. uoluerit, 
eumdem. salem. portionem: 10 tres. dividant partes 
squales, q«uaruin una manu abbalis ege.is disirihu- 
Ur, ab era pareutibus. vel fratribus. ejus remau-at, 
terlià 1n οι n-Onàasteri conmiuodunm cedat. 

AUJ e ia omuia obstruantur, ut. nulla suspicio fe- 
mai u! puero, per quam dezeptus perire possil, quod 
absi!, quod experimento. didicunus.| In quem locum 
Siaragdus : « Viderat cniin ille tali occasivne de 
monasterio juvene. foras exire, et pro. terreuis 1e- 
bus servitium Dei relinquere , szeculum que diligere, 


845 


tunc raro fiebat, runc vero factum nos. frequentissi- 
iue eSse cognoscimus. » 

Porro ex hoc lRegulp loco recte omnino concludit 
noster Menardus, oblatos loc. modo in monasteriis 
infantes ita monachatui fuisse astrictos, nut. resilire 
et ad s:eculum redire postmodum, etiam cum ad pu- 
bertatis 3nios pervenissent, eis integruto nou foret. 
Liquid eoim exhiredare. filios , idque cuin solemni 
juramento nunquam se aliquid eis d..turos, si venien- 
tibus ad pubertatis aunos. liberum fuisset excutere 
jugum vitz monasticie Ὁ Injust» prorsus exhiredatio, 
et irreligio-um juramentum. De:nde si ad szeeulum 
reverti licitum luisset, cur ita obstruenda esseut om- 
nia, ut nulla suspicio seu occasio remaneret puero, 
per quam «deceptus perire posset? an ideo periturus 
esset , quod illud vite genus repudiasset , ad quod 
sectaudum uullo prorsus vinculo fuisset consuictus? 
nam ad ssculum tuta couscientia regredi poterat. 
lizxc autein ex Regula S. Benedicti illato confirina- 
tur ex oblationis sive petitionis formula, in qua pa- 
rentes omuei filio ad s:culum redeundi libertatem 
tollunt, tradentes eum « regulariter perinansurum , 
ita ut ab hac die non liceat. illi coilum de sub jugo 
excutere Regul, sed magis ejusdem legulz fideliter 
se cognoscat instituta debere servare, et Domino eum 
cseteris gratanti onimo militare, » uti habetur in for- 
uialis Siiaragdi, Udalrici, et aliis; sive « ut persistat 
omuibus d ebus vite suz, et fiat monachus usque ad 
mortem suam, » utlegiturinforumulaS. Cecili: Albien- 
Sis : uude etiam pro lilio promittebant. stabilitaieimn, 
conversionem morum et obedientiani, secundum lte- 
gulam S, Benedicti. Confirmat.t etiam ex Regula S. 
Isidori (Cap. 4), in qua legimus : « Quicunque a pa- 
rentibus proprus in inonasterio fuerit delegaius, no- 
verit se ibi perm.nsurim. » Quem locum reperiesin 
excerptis Egberti Eboracensis episcopi, n. 92 (Apud 
Spel., tom. 1 Conc. Angl.). 

7289 ldem patet ex conciliis. Concilium Toleta- 
lum iv (Can. 49): « Monachum aut paterna devotio , 
aut propria professio facit: quidquid horum fuerit 
aliigatum, tenebit. Proi: de his ad mundum  reverii 
intercludimus, et omnem. ad saeeulum interdicimus 
ingressum. » Et infra (Can. 55) : « Quicunque ex 
secularibus accipientes paeuiteuti m. toionderuni se, 
et rur-us yrievaricante- laici. effecti sunt, comp:e- 
hensi »b episcopo suo ad paruitentiam , ex qua τὰς 
cesserunt, revocentur. Quod si aliqui. per poniteu- 
tuam irrevocabiles sunt, nec ἀπ} revertentur, 
vere ut. aposiatae coram Ecclesia avathernitis seu- 
tentia coudemnnemntur. Non aliter et hi qui detonsi ἃ 
p»rentibus luerunt, aut *j.0nte. S3 amiss s paren- 
tibus seipsos religioni. devoverünt, et po-tea. liabi- 
Qum saeculareui sumpserunt, etc. » Cocc luu Wor- 
mauense (Cun. 3:): « Sí pater, vel mater, hlium 
hliauqse intra. septa. inonaslcr d in 1 Diti auinis 
sub regula:i tradidere discip'ina, non liceat eis post- 
quam ad annos pubertatis pervenerint egredi, et 
matrimonio copulari. lloc ergo vinmibus devitan- 
duin. est, quia nelas est ut oblati- Dco a parentibus 
fili.8 voluptatis freua laxentur.lgitur, ut predixiimus, 
ion liceat eis susceprum habitum unquam dimittere, 
sed couvicti quod Lousurau aut :elziesam vestent 
aliquando liabueriut , in religionis οι liabiiuque, 
velint, nolint, periuanere. cogantur. » Conciiium 
]riburiense (Cun. 6): € Quem  progen.tores ad nio- 
nasterium. tradiderunt, ecin. ecclesia coepit. canere 
€t legere, uec uxorem ducere, nec. munasteciuimn 
deserere polciit; sed si ülsce-serit, reducatur; si 
tonsuram dimiserit, rursus tondeatur; uxoreus si 
usurpaverjt, dimittere. Coimpellatur, » llis accedit 
Gregorii pape I ad S. Bon.facium Germanorum apo- 
nloium , qui summum pontificeut hae de re cousu- 
' uérat , responsum, cujus verba expressit concilium 
Wormatiense a nobis supra relatum ; hiuc. Lainber- 
tus quidaur apud Gratianum, qui ivitus inter octae 
ψ οἱ deriium annvn à patre cuculla indulus 


KHEGULA COMMENTATA. CAP. LIX 
et ideo nit, 5nod. experimento didicimus; quod si A fuerat, nec. multo po.t 35 episcopo etiam uvitus 


S16 


habitum monachieuim acceperat, postea. reclamaus 
a Nicolao 1 pontifice absolvitur et dispensatur, non 
quia minori etate veste inenastica. indutus postea 
reclamavit, sed quia invitum pater cuculla induisset, 
nec manum ejus pala al'aris involvisset , nulla ab 
abbate benedictione percepta. 

Sed et S. Bernardu, ad Robertum nepotem , qui 
delectionis sue a Ci-tercie :sibus ad Cluniacenses 
inter alias rationes haucaflerebat, quod Cluniacensi 
canobio a parentibus oblatus fuerat, scrib-ns ita 
respondet (Epist. 1) : « Quanquam dubium non *it 
promissum illum [uisse, non donatum; nec. enim 
petitio quam Regula prxcipit pro eo facta fuit a. pa- 
reutibus, ucc manus illius cum ipsa petitione involuta 
palla altaris, ut sic offerretur coram testibus. » Si 
ergo ita oblais fuisset, rata oinnino exstitisset ejus 
oblatio. Et alibi (Episr. 524) docet Thomam in mo- 
nasterio S. Dertini olim oblatum prohibe.dum nu 
este quominus a Bertinianis transiret ad Clareval- 


D lenses, non quia non ligaret ejus oblatio, sed quia 


« votum parentum integrum maxet, et oblatio eorum 
non est exinanita, sed cumulata. » 


790 Atujuc ita Aldrieus puer in Centulensi mo- - 
nasterio a parentibus oblatus legitur apud antiquum 
auctorem, lib. 1 Mir. S. Richarii abbatis, num. 44 
(Sec. n. Ben.): « Ea conditione. vel. tenore, ne in 
reliquo ab hac professione retro pedem vertere vo. 
luisset. » lta Aldricum alterum in Ferrariensi coguo- 
bio (Sec. τιν Ben.), « Deo perpetuo serviturum » 
pareutes ejus obtulerunt, uti testatur anonymus ia 
ipsius Vita, num. 4. Factain. tamen oblationem tem- 
pore intelligibili puer ipse confirmaredebebat, ex de- 
creto 56 cuncilii Aquisgranensis, Statutis Lanfranci, 
et ex Ulalrico, non ut novam sibi induceret obliga- 
tionem, sed ut induciam se ra:am habere et acce- 
ptare probaretur. 


Qu: hactenus a nobis dicta sunt adeo clara sunt 
et perspicua , ut vel c:ecus ea digito tangat, omnique 


C oporteat rationis lumine. destitur, qui baise. non ad- 


vericril , adeo ut. mirum sit aut potius stupendum, 
quosdam per multiplices alien rum. violentarumquo 
glossarum invectiones in opposiiuimn 8ensuu illa de- 
torquere : qui tamen nulla »ive rationis, sive aucto- 
ritatis. fundamento Suam sententiam stabilire pos- 
sunt. Quis euim neget potestatem filios in monaste- 
rio perpetuu tuansuros ollerendi penes parentes 
fui-se 7 Qui possunt dare, qui possunt vendere , ser- 
vitutis jugo suhjicere, possunt utique suavissimo 
Christi j.go submittere, et. Deo. consecrare : qui 
propria voluntate Christiane religioni astr.ngere per 
baptismum potuerunt, potuerunt et vite gionasticae. 
At, inquient, hzc nraxis fons est, causa οἱ origo 
dainationis plurimorum, qui t:vite in monasteriis 
detesti , in deterius ruuut. Mullo x:quius. dixisseni, 
llc praxis tons exstitit, causa et origo salvationis 
plurimorum, et plane multo plurium, qui in. $:eculo 
inundi corruptelz participantes àeternam. damuatio- 
nis poenam incurrissent. Deinde quis credat eo; qui 
vitze monasticae onus leve ferre nequeun!, in seculo 
meliores et salvandos fore? Utquid. enim exire da 
monasterio. volunt? ut. Christi fiant. discipuli , au 
»xculi? Plane u. szeculi, ut vanis e18 serviat poini- 
pis, períruantur delicus, gaudeant divitiis, efferan- 
tur honoribus. Cuin lis vero quis salvabiuir? Qui sc 
negat in Cliristi schola salvari posse , salvabitur iu 
scuola diabuli ? 


Sed econtra non sine fun lamento asserere possc- 
mus, hauc ad szculuim redeundi facultateui, ii qui 
ad discretionis anuos pervene:unt positam fuisse in 
ruuam inultorum, quibus ipsa seculi repetendi 
potestas, tanquam tentationum fumes, sola rever- 
sionis, ac consequenter perditionis exstitit. occasio. 
Quam potestatem si non habui-sent, nusquam de 
sd:Bculo repetendo coyitassent, sed necessitatem ipsaiu 
converteutes in virtutem, iu. Dei servitio religiose 


847 


S. P. BENEDICTI 


et humiliter perseverassent, seculum solo nomine A sensum postulasse pa'et ex Vita S. Willibaldi a san- 


coguoscentes. 

Nonnulla opponunt jura, sed vel falsa, vel 88]- 
tem dubia, vel solos adultos tangunt non infantes, vel 
tandem nova sunt. Novo enim jure infantibus a pa- 
rentibus oblatis, cum ad annos discretionis perve- 
perint, permittitur oblationem confirmare paren- 
tum, aut ad seculum remeare: hanc eis licentiam 
lecit Clemens lll, ea Cum virum, de Regularibus , 
79] eiCeelestinus Ill, eap. Cum simus, eodem titulo, 
idqué propter abusum nonnullorum qui non tam 
devotionis quam sublevaud:e familize gratia, si quos 
gibbosos, deformes, aut szculo ineptos babebant 
filios, hos in monasteria intrudebant, id quod non 
solum ipsis pueris, sed etiam in discipline regularis 
ruinam vergebat. Unde nonnulli abbates, etiam an- 
tea, pueros in monasteriis haudquaquam recipere 
volebant. Qua de re S. Udalricus iu przfatione ad 
Cousuetudines Cluniacenses (Spicil. tom. 1V), quam 
Willelmo Hirsaugien-i abbati nuncupst ; eumdem 
laudat quod lege lata providisset ne pueri in moua- 
sterio admitterentur, « ut opus sit, inquit, prafatis 
secularibus alium sibi nidum providere, ubi repu- 
naut pullos suos abortivos velut exh:eredatos. » 

De qua re, add t paulo post, sentiat quisque quod 
voluerit; ego certus sum illam te radicem funditus 
exstirpasse, ex qua sola prz:cipue omnia sunt wana- 
steria destruela, 45 destructa sunt vel in Teuto- 
nica, vel in lk«mana lingua. » Idein quoque aninmad- 
verterat Guigo Carthusize Majoris prior. quintus , uti 
ipse testatur in. Statutis (Cap. 27): « Pueros sive 
adolescentulos non recipimus, quia per eos mona- 
steriis multa contigisse dolemus , et magna spiritua- 
lia simul et corporalia pericula formidantes. » Unde 
etiam Pet: us Damiani ad Cassinenses scribens (Opusc. 
36, cap. 16): « luter cxleros, inquit, virtutum 
tlores quos in illo agro pleuo, cui benedixit Dominus, 
reperi, fateor, lioc mihi non mediocriter placuit , 
quod i»i scholas puerorum, qui spe rigorem san- 


cti!atis enervant, non inveni: sed omnes aut senes, 


cun quibus utique nobilis vir sedebat in yortis eccle- 
sie, aut juvenili vivendi decore lxtantes. » Verum 
longe benignius in pueros affectus luit S. Anselmus , 
qui conquerenti cuidam abbati quod indociles susti- 
neret, respondit id non tam ex prava puerorum in- 
dole, quam ex mala praepositorum insuiutione ori; i, 
ut testatur Eadmerus. in lib. 1 de ejus Vita (Misc. 
Balus., tom. 1V). Anselmi sententiam confirmare 
possent ea qux de mira puerorum siuiplicitate, rie- 
tate et sanctimonia, lezyuniur in Vita S. Stepliani 
abbatis Übazinensis, lib. n. Cieterumut periculis quae 
ex mala puerorum indole possent contingere obvia- 
retur, non quosl bet indifferentee iu. mouasteriis ad- 
mittebant, sed probatos (saltem in aliquibus mona- 
steríüs) per annum non secus ac adultos; id quod 
probat concilii Aurelianeusis v decretum, can. 19: 
« Qui2cunque puellze seu propria voluntate monaste- 
rium appetunt, seu a parentibus olferuutur, annum 
in ea qua intrant veste permaneant. » Eadem haud 
dubium lex imposita erat pueris, qui iu ipsa obla- 
tione véste induebautur inonastica. Deinde non pro 
libito quoscunque abbas vellet recipiebat, sed quos 
fratres probsssent; horum enim consilium el con- 


ctimoniali scripta, in cujus num. 5 Willibaldus quim 
quennis abbati Egbalt oblatus dicitur (Sec. i Ben.. 
part. 1), « statimque ille abbas monasterii secundum 
regularis vita disciplinam declarabat ista sus con- 
gregationis, sicque, ut cum eorum consilio sive li- 
centia hoc foret, ille flagitabat, cui protinus illa 
conventio fratrum simulque responsum seu licen- 
tiam. dahant, "799 sus voluntatis arbitrio hze 
omnia fas fore dicebant, etc. » 

Qui hactenus de oblatione infantum dicta suni, 
monent me ut motam aliquando brevi resolvam quax- 
stionem de viduis pupillos labentibus, et tamea 
seculo renuntiare desiderantibus, quomodo filiorum 
educationi et saluti, quie ad eos siugulariter ez jure 
perunet, providereut. 

Quia solos in szculo relinquere niwis periculo- 
sum foret , et aliu«de jus omne in filios olim obtine- 
bant parentes: qui speciali Spiritus sancti vocatione 
s:eculi vanitatem abjicere, et Christi humilitatem in 
monasteriis sectari cupiebant, filios suos una sceum 
offerebant Deo servituros, quorum saluti et educa- 
tioni hac ratione abuude sulliciebant, Cui. probando 
prasto est. Vita S. Rictrudiy abbatissae Marcianernsis, 
cap. 11, &xc. i1 Bened. 


Similiter autem el pauperiores.| Id est minus divi- 
(68: nam, ut uotant bic commentatores, tria bomi- 
num genera distinguit hoe capite S. Benedictus: di- 
vitium, quos nobiles vocat ; mediocrium, quos p:a- 
periores ; et omuino pauperum, qui ex toto n.bil 
liabent. 


Fuciant.] Sicut supra dictum est de nobilibus , fi- 
lium suum exhirredando, aut portionem ejus qua- 
lemcunque facta solemniter. donatione mouasteria 
conferendo. 

Qui vero ex toto nihil habent , simpliciter pe'itio- 
nem. faciunt.| Nulla donaüone aut exhzredatione 
facta. 


Εἰ cum oblatione ojerant filium suum.] Cum ohla- 
tione, id est, cuin. incruento sacrilicio missae, vel 
cum pane et vino ad illud offerendis' ex dictis supe- 
rius. Unde merito redarguas Caramuelem , qui ia 
tam claro textu teuebras objiciens, particulam cum 
hic stare pro particula pro asserit, ita ut huuc 565» 
sum referat: « Sinpliciter petitionem faciant, e 
cum oblationeet pro oblatione offerant ilium suum, » 
quasi ipse filius sit oblatio. « Etsic debere textum 
exponi, inquii, clarum est, quia quam oblationem 
possent Deo dare, qu! supponuntur non mode e-se 
pauperes, sed. el nihil omnino habere? » Verum 
aliam. oblationem ab. eis S. Benedictus non eaigit. 

Coram testibus.] « Forte duobus vel tribus, » inquit 
Richardus de S. Augelo; et quidem laicis ex €euci- 
lio Aquisgranensi, can. 36, ue forte suspectum sid 
in re propria monachorum testimonium. lia etiam 
S. Basilius (Regul. fus. cap. 15, et apud liwfn. cap. 
1): « Oportet tamen iufantes voluntate et consemaa 
parentum , imo ab ipsis parentibus oblatos, sub 1681}. 
wonio plurimorum suscipi, ut omnis occasio male- 
divi gratia. excludatur hominum  pessimorum. » 
Quod tam de nobilibus quam de pauperibus intelli 
gendum esse usus comprobavit. 


Mr rrr ÀÀ À Á—— MÀ HÀ M a € i ὡς ÁÀ—À— MP € M —— M 


CAPUT XL. 


De sacerdotibus qui forte voluerint in monasterio habitare. 


799 Si quis de ordine sacerdotum in monasterio 
se sugcipi rogaverit, non quidem ei citius assentia- 
Ur : tamen Si omnino perstiterit in hac supplicatione, 
sciat se omnem regula disciplinam servaturum, nec 


aliquid ei relaxabitur, ut sit sicut scriptum egt : 
Amice, ad quid venisti (Matth. xxvi)? Concedaiee 
ei tamen post abbatem stare, et benedicere, ast 
misgas tenere, si tamen 'usserit ei abbas : sin alias, 


-— 


819 


REGULA COMMENTATA. CAP. LX. 


850 


mullatenus aliqua * prasumat, sciens se disciplin:e A reverentia sacerdotii concessus est. Clericorum au- 


regulari subditum , et magis humilitatis exempla 
omnibus det. 

Et si forte ordinationis aut alicujus rei causa fne- 
rit in monasterio, illum locum attendat, quaudo in- 
gressus est in monasterium, non illum qui ei pro 


* Deest aliqua apud Hild. 
b Quidam ss. reliqua in plural. efferunt, si qui, etc. 


tem 8i quis Ὁ eodem desiderio monasterio sociari 
voluerit, loco mediocri collocetur, Et ipse tamen si 
promittit de observatione regula vel propria stabi- 
litate *. 


c Flor., propriam stabilitatem. 


COMMENTARIUS. 


Si quis de ordine sacerdotum.] « Sacerdotis nomen, 
inquit Hildemarus, ad episcopum seu presbyterum 
attinet atque diaconum, sicnt ipse inferius dicit. » 
Sei Rupertus de solis episcopis liunc locum interpre- 
tatur (Lib. m in Reg. S. D.) : quod confirmat codex 
mss. monasterii S. Hadri»ni Gerardi montis, cujus 


caput przsens inscribirur De episcopis qui in monaste- Β 


rio habitare voiuerint. Et certe. sacerdos. proprie de 
episcopo dicitur. Econtra vero S. Hildegardis non de 
episcopis, sed de solis presbyteris S. Benedictum 
inteliigit; sic euim illa : « Sacerdos intellizendus est 
ille qui aut pr:epositurx , aut archipreshyteratui, aut 
parochi: pr:erat, qui etiam propter eamdem pr:z- 
laiionem animam suam vix ad subjectionem coer- 
cere poterit; non autem episcopus, quia indecens 
"95$ esset quod princeps animarum populi, qui et 
magister abbatis exstitit, abbati subjiceretur ; sed hic 
si converti voluerit, solus sit in poenitentia absque 
subjecti^ne magisterii. » Αἱ tam de episcopis quam 
presbyieris textum hunc. intelligendum esse docet 
ac probat an'iqua monasteriorem nostrorum praxis; 
nam, ut scribit Petrus Venerabilis ( Lib. 1, epist. 11), 
« soleba t clerici diversorum ordinum, cauonici di- 
versarun professionum , et ipsa Ecclesi: cacumina, 
episcopi dico, pontificalem dignitatem pro. abjecta 
monachorum vilitate commutare, et de summ:s ec- 
clesiasticorum | houorum gradibus, ad huimilein. 8e 
hujus propositi ordinem inclinare. » Cui. exemplo 
esse possunt S. Aruulfus Metensis, S. Claudius Bi- 
suntinus, SS. Wulframnus et Amatus Senonenses, 
S. Hidulfus Trevirensis, Leydralus Lugduuensis, 
Ada:bertis Bolieinorum apostolus, Leo liavennen- 
$18, Peirus Damiani Ostiensis, Biruuus Signiensis, et 
alii quamplurimi, qui dimissis pontilicalibus insi- 
gnibus, humilem in. claustro monachorum liabitum 
gestare non dubitarunt. 

In monasterio se suscipi rogaverit.] Acute observat 
Haeftenus 5. P. Benedictum non, ut superius, dixisse 
converti voluerit, sed se suspici rogaverit ; quia cen- 
sentur cl-rici jam ἃ szculo conversi, cum clericalem 
statum arripiunt: quod probat ex concilio Cabillo- 
vensi, c. 5, quo proliihetur, « ne sieculares, qui non- 
dum sunt ad clericatum conversi, res parochiaruin 
deheant habere commissas. » 

Non quidem ei citius assentiatur.] Quem in locum 


Bernardus Cassinensis : « Istud citius potest esse D 


comparativum ad illud quod in 58 cap. dictum est, 
videlicet non ei facilis tribuatur ingressus : acsi d.ce- 
ret S. Benedictus, non assentiatur facilius. quam 
laico, in ingressu, imo sicut ille probatur, probetur 
et iste. » Imo amplius. Idem habet Boherius. Quanam 
vero ratione probandus , explicat Grimlaicus in *oli- 
tariorum Hegula, eap. 18, his verbis : « Sed ne forte 
quis simulata inente ad hoc propositum venire per- 
tentet, primitus duriter probandus est : quod ita de- 
mun facile dignoscitur, si omnem laborem corporis 
qui ei injungitur z:quanimiter ferat, et ad au-terio- 
1em vitam libenter inclinetur ; vel si delictum aliquis 
suum, cum interrogatus fuerit, nequaquam pronun- 
tiare confunditur, et medelam delicti, que. ei adhi- 
bita fuerit, gaudenter assumat ; et si ad om:em hu- 
mulita:em absque verecundia inclinatur, ac vilioribug 
et abjectioribus arüflciis, si 1a ratio poposcerit, 

Í se non erubuerit. Cum auteu his. atque aliis 


exerci iis probatus fuerit, 51 stalilis οἱ prompto 
animo perstiterit, tunc eum suscipi decet. » Que 
verba ex S. Basilii Regula a Rufino translata, cap. 
6. de omnibus generatim dicta, ille presbyteris sin- 
gulatim adaptat. 

Tamen δὶ omnino perstiterit in. hac petitione sua, 
sciat se omnem regule disciplinam servaturum.] « Di. 
guum est enim ut qui similem cum aliis vitam sus- 
cipiunt, similem sentiant in legibus disciplinam, » 
ut ait Alexander Ill (In Decretal., c. Recolentes). tic 
autem llildemarus observat vocem disciplinam varias 
habere acceptiones 7955; sed hoc loco precipue 
sumi a nonnullis pro flagello, ab aliis pro Regula: 
observatione, qu:» acceptio posterior aliis quibuscun- 
que proferenda est : « ltegul:e disciplinam, inquit 
Smaragdus, dicit :egularem in omnibus doctrina, 
et eruditionis sanctx* precepta : disciplina enim a 
discendo nomen accepit ; quidquid enim in schola 
regulari sancta discitur, non incongrue disciplina 
vo-atur. Erudiiio enim regularis discipline iu prze- 
ceptis ejusdeni Regulze, et in castigationibus et iu- 
crepationibus, et in variis judiciis constat, in quibus 
qni perseveraverit usque in finem, ἢ) c salvus erit. » 
t.odem fere modo loquuntur Bernardus Cassinensis 
et Doherius ; et hunc esse Regulz: sensum verba 56. 
quentia clare demonstrant. 

Nec aliquid ei relosabitur.] « Quia, ut ait Hilde. 
marus, per omnes gradus debet probari velut laicu., 
et etiam plusquam laicus. Nam tres sunt gradus qut- 
bus prob.ri debent novitii : id est unus ad portau 
monasterii per quatuor aut. quinque dies : deinda 
secundus in hospitio paucis diebus, id est duobus 
mensibus : tertius in cella novitiorum per decem 
menses. » Similiter Be nardus Cassinensis intellizit 
nihil esse relazandum de gradibus probationis , quos 
totidem recenset. Ita etiam Turrecremata et Matthgeus 
Lambertua. Αἱ Menardus noster S. Benedictum in- 
terpretatur non de vovitiatu, sed de observatiuna 
Regulis». Rectius qaidem, meo judicio, Richardus 
de S. Angelo, et Doherius in pri.:vo comm. de utro- 
que, ut nibil relaxandum sit de observatione regute, 
vel de gradibus probationis. Atque ilà « cum clericus 
aliquis ad S. Pachomium, nt monachis ascriberetur, 
accedebat, ordini quidem ejus deferebatur reveren- 
tia, quemadmodum divina lex proscribit nobis : 
quantum vero ad ob-ervationem canenis fratres 
obligantis, pr:zestabat illam aque ac exteri, » ut ha- 
bent acta S. Pachomii, n. 18. 

Ut sit. sicul. scriptum est : Amice, ad quid venisti ?] 
Subaudieudum est, hoc age, quibus verbis se ipse 
excitare solebat S. Bernardus, qui, referente Guil- 
lelmo abbate (Lib. 1 de ejus Vita, c. 4), « hoc semper 
in corde, (requenter etiam in ore habebat : Bernarde, 
Bernarde, ad quid venisti? » Et S. Arsenius : « Ar- 
seni, propter quid existi" » Observat autem hic Hil- 
demarus hzc Christi Domini ad proditorem discipu- 
lum verba duobus modis sumi posse; nam «aii 
dicunt quia dolentis vox est, quasi dolenter dixisset 
Dominus: Amice, sd quid venisti? id est ad quod 
scelus dilapsus es? Venisti discipulus tradere mauyi- 
strum, servus Dominuin, creatura Creatorem, et dui 
esses apostolus, effectus es «raditor. Sunt iterum 
alii qui intelligunt Amice, ad quid venisti ? subau- 
dienduin est fac, id est non venisti osculum dure, 


851 


S. P. BENEDICTI 


&9 


sed tradere, quasi diceret : Ad quod. venisti fac, id A tan!uin se aljectum et vilem asserebat, ut cum sa- 


est trade, et imple quod spopondis'i. Et βασι 
liunc. seusum S. B. ned ctus. in boc loco illud intel- 
lexit : Amice,ad quod venisti fac, id est, nou ven.sti 
imperare, sed imperari; servire, nou serviri ; suh- 
exse , Dona preesse, » ΠῚ eiiam Bernardus Cassi- 
nensis et Dolerius. 

Concedatur. ei tamen. post. a*balem. slare.] « Δα 
preiude "99 sute. prienositum, et. decanos, δὲ nn 
sub sacerd.ites, » inquit Menardus, quanquam. Ber- 
nardus Cassin-usis post. abbatem. stare. exponat, 
siare tantum € ii aliquo superiori loco cuin. senio- 
ribus, ut apud Cassinum, inquit, in. tertia vigilia ; » 
iduue ob honorem sacerdotii. Si tàimea. talis fueri 
ejus vita, quz talew mereatur pr:lationem ; nam si 
propter erimen aliquod poitenig causa coafugerit 
aid inonasteriim, non. i:a pr:eponendus est alii$, sed 
o:d nis sui loco. livimiliter debet esse contentus, ut 
joquitur Smaragdus. Communis autem. monasterio 
ruin praxis apud nos est, ut sacerdotes novitii omnes 
etiam professos. nen sacerdotes pricedant, quoad 
illi saverdotii gradum adipi-cantur ; sed apud Cassi- 
penses οἱ Fulieuses sacerdotes. novitii reliquis tan- 
iut) uovitiis uon sacerdo:ibus. praeponuntur. Vide 
locu: supracitatum ex V.ta S. Pachonni. 

llenedi-ere, | scilicet cibum et potum in refectorio, vel 
ad lectiones in ecc.e ia, ut exponunt commentatores. 

Aut. ni5sa8. tenejie.] Obseravimus supra missam 
plures habere aceepuones. [lic vero. sumitur. pro 
ner ento. Christi sacrificio : el sie missas tenere ex 
commeutatoribu. et Gailicis vers ouibus idein est ac 
missas ceiebr ie, idius. orduie suo, οἱ exponit 
Theobaldus Arialdus. Est etiam qui Gallice red4:t, 
faire cr; des messes. lnsupec iiissas tenere e»t eis 
MMNeré Se, ca-que audire, ul ciarum . est ex concilio 
Agatlieus , can. $7 : « δ᾽ 55:5 die dominico s.eculari- 
bus totas teueie spe iai ordine pr.ecipanus. » 

Si tamen ei ju serit abbas.] Ubi lHildemorus : « In 
eo quod dicit, si jusscri! ab'as, manifestatur quia 
per probationem vitas debet jubere. » 

S-n alias, nullatenus. aliqua praesumat.| &x pr:edi- 
cUs, c *Cilicet de stando inter seniorcs post ahbatetmn, 
de benedictionibus d ndis, de missis ce.ebrandis : 
ab istis enim abstnebit, et humiliorem locuin tene- 
bit, » inquit. Bernardus Cassiaensis. li certe liec 
oim apud Cluniacenses consuetudo vigebat, ut sa- 
cerdotibus novitiis non statim. concederetur sacrili- 
ciuin offerre, imo nec stain post professionern, te- 
stante Udalrico, 1. n, c. 28, ubi a;eusde novitiorum 
habitatione. Uuiduo post. vdia emissa, inter alia hie 
habet : Abbas « d. lis tamen qui sunt sacerdotes et 
Jevit:e, diligeuter examinat quomodo sint ordinati, 
qualis sit eorum scienua, qualis couscientia, et per 
aliquod tempus probat eorum conversationem, ante- 
quam eis hujus ministerii liceutiam permittat : pr:e- 
cipue qui sacerdos erat auiequam veniret, omnino 
ab olficiu probibetur, usque dum szpius pro-piciens 
addiscat quam. multiplici studio t4le. sacramentumi 
traetetur ἃ uobis. » Jdem habent Divionenses S. 
Benigni Consuetudine- niss., €. 51. ldem. etiam ob- 
tinuisse apud. Cistercienses colligimus ex lib. Antiq. 
definit, (Dist. 4, cap. 1), in quo sic lego : « Si vero 
doctores in thevlogia. vel alia reverend:&. persous 
ad ordinem se transtulerint, et. luerint sacerdotes, 
de consiijo abbatis loci illius tempore pzobationis 
poterunt celebrare, » Unde 797 merito licet inferre 
alios, qui doeto'es non erant, ha dquaquam cele- 
bras:e. Gassincn-es euam  iabibent (Declar. Cassin., 
€. 0} « plerumque pizefa is sacerdotibus celebratio- 
uem inis-arum ad tempus, ut ex hoc eorum humili- 
148 Coruprobetur, et ut eam etiam melius addiscaut., 
Et tuuc, inquiunt, ip-i communicent cum clericis, » 
Neque vero id inirum videri debet, cum nec sacer- 
dotes professi inissas quotidie cantarent, ut demon- 
stravimus in lib. 11 de Antiquis mouacli. Rit., c. 6. 
Sane Cleimeus ex. regali Anglorum prosapia, Fisca- 
u6usis prium, deinde Divionensis monaclins, « in 


cerdotii gradu fungeretur, nunquam in omni vita $ya 
misi Semel ad. hoc. mini-terium accedere prsum- 
psit, » ut docet clirosographius S. Benigni. 

Sciens se discipline regulari subdiium.| « Vie om- 
nem ei inateriam aufert. praesumptionis, cum ei ad 
m^tnoria. reducit statum eu: subjeeuon:3, » inquil 
Bernardus Cassinensis. 

Et magis exempla humilitatis omnibus del." in quem 
loeum lichardus de S. Angelo : « Littera i-ta potest 
exponi duobus modis : [9 ut sit sensus, ut iste plu« 
ostendatur husnilis quam. a'ius monachus; 9* ut «it 
»eunstis, sb abis. jusserit ei ut celebret, vel ot sedeal 
post ipsum, ipse magis ostendatur humilis, » 

Si forte ordination:s, ant. alicujus rei causa {μετὰ 
in monasterio , illum locum attendat quando ingressu 
est monasterium , etc.| Hunc locnm varie exponubt 
coniüentatores : 1" Huiemarus ὃ. Benedictum 18 
intelii «t :;: € Si forte fuerit. di: nus ut decanus, aut 
priepositus fiat, aut consiliator , aut certe alicujus 
utilitatis, cu.u tali bumililate et subjectiene debet 
abbati consiliu:i dare, aut certe agere hoc quod illt 
injunctum fuerit, cum quali huinihitate et reverentia 
seusnbjectione locutus fuerat, quando ini monasteriuty 
ingressus e-t. » [ta etiam Turrecremata. 2* Smaragdu«, 
ei Petru. Diaconus seipso. ila expliant : « Quod 
vero dieit : δὲ forte ordina'iouis , aut quia sacerdos 
est ordinztus, aut quia crJinationis minister:um, id 
est ut aiiquid or.linaret potestatem accepit ab alibate 
jn monasterio. Aut. alicujus rei causa , subaudi:ur, 
fuerit exaltatus in monasterio ; illum locum attendat, 
etc. .* Bolerius, relata utraque expos tione, teriaut 
addit in. primo commentario his. verbis : « Vel in. 
tendit quod, preterquam iw praemissis, debet semper 
Servare ordic.es suos, ut tempus conversionis discer« 
nit, ut si aliqua ardua sunt in monasterio ordinanda, 
el abbas petat. consilium fratribus. non | rimus re. 
spondet, non primus loqu.tur ; » et iin secundo com. 
meutario : « Hoc etiam est dicere, quod licet *»acer- 


C dos honuretur in sedibus, benedictien;bus et missis, 


in alüs tamen traciatibus. et. ofliciis tesere deh^t 
locum sui ingressus. » 4* S. Hildegardis iltud si tere 
ordinationis, eic., ita exponit : « ὅν aui in obedientiis, 
au. in ollicii, wagisteriorum, seu in negotiis exterio- 
rum, aliqua ib. per consilia. tractanda. sunt, illum 
locum attendat quando ingressus est in monasterium, 
videlicet locum, id est propositum conversationis, 
huwiiMa!is et suhjectionis, qu: bonum et 298 
altum gradum sihi acquirit, ete. Denique Theobaldus 
Artaldus locum illum attendat, eic., sic is teryretatur, 
uL attenta meditatione consideret qiiem Jccum obti- 
nere deberet, «i. ingressus sui in monasterium ratio 
haberetur, ut inde humilietur; uon illum qui pro 
sacerdotii revereutia concessu, ut non exltollatur. 
Clericorum etiam si quis eodem desiderio movasterie 
sociari voluerit.) Etsi Ikegula SS. Serapionis, Macarii, 
Paphautii, et alterius Macarii pri:-cribat ut « Nulli 
permittatur clerico in. monasterio habitare, nisi et 
tantummodo quem lapsus peccati ad. humilitatem 
deduxit, et est vulneratus, ut in monasterio humil.- 
tatis medicina sanelur; » eos tamen in monast τι 
admiiendos et adinissos fnisse ex boc Reguze tesu- 
monio evidenter probat Lupu* Fe:rarien-is eyist. 
129, eosque non solum crininosos , sed etiam pios 
86 probos, ut pote quibus prielationis gradum, et al- 
taris. mmnisverium. criminosis ind: bitum — .ermittit. 
ldem cousiat. ex Regula S. Pachoniii supra  cit.ta. 
Eadem quoque exstitit mens coaci;iii Toletani 1v, cam 
lioc edidit statutum (Can. 19) : « Clericis qui mona- 
chorum propositum appetunt, quia meliorem vitam 
sequi cupiunt, liberos an episcopo in monasterio 
largiri oportet ingressus. » Sunile r.peritur decretum 
iu concilio Augustano, anno 952. Eod-m  eti.m re- 
spexit Paschalis papa fl ad Joannem priorem de 
Valeriis scribens io liec ve. ba (Miscel. Bulus. tom. 1l) : 
« Laicos sane sive clericos s:zculariter viventes 34 
conversionem susripere, njllius episcopi vel prapo- 


—* .- 


653 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXI. 


85$ 


siti contradictio vos inbibeat; » et Innocentius IV in A S. Anselmi lib. n, epit. 12, et lib. n, epist. 05. 


litteris ad sbbatem et monachos mona: terii S. Theo- 
derici anno 1244 datis (Ms. list. S. Theoder.) : 
« Liceat quoque vohis clericos, et laicos liberos, οἱ 
absolutos, e s:eculo fug:entes ad conversionem reci- 
pere, ac eos absque contradictione aliqu retinere. » 
ln concilio quoque Aquisgranensi constituitur. (Can. 
42), « at nullus plebeius, seu clericus saecularis, in 
monasterio ad babitandum recipiatur, nisi voluerit 
Beri monachns. » Vide S. Gregorium, lib. x , epist. 
99, ad Desiderium in Gallia episcopum , qui euin 
Pancratium c:erieum olim suum , postea monachum 
factuin, in eccleziaum , cui mancipatus fuerat, rev»- 
eare vellet, ut ne id. tentaret, admonitus a Gregorio 
est. Vide etiam Petri Venerabilis lib. t1, epist. 5U, 
ad Attouem Tieceusem. episcopum, quem ad im- 
plendum vitx: monastici? votum  exhortatur ; et 


mm pe ΟΣ 


CAPUT 


Loco mediocri collocetur.] « Si mediocrem ejus 
vitam eognoverint; nam si talis tuerit ut etium justa 
abbatem stet, aut debet collocari, coilocetur. Simili- 
ter si talis fuerit, in ultimo stet, » inquit Hildemaru-. 

Et ipse tamen si promittit de observatione. requlu', 
vel propria stabilitate.] « ld 681 postquam probati fue- 
rint, et professionis emiseriut votum ; nec enim antea 
sunt nisi cum novitiis οἱ sub magistro novitiorum, » 
inquis Bernardus Cassinensis. llujusmodi autem pro- 
missio fieri debet et verbo et. scripto, sicut ab aliis. 
Aique ita S. Ursmarus (Sec. i Ben., pat. 1) in 
Laubiensi monasterio €£rminonem 799 vresbyte- 
rum recipiens, « secundum morein ibid. ui degentium 
fecit spondere observare regulam, et obedientiam 
exhibere majoribus, » quemadmodum auctor est 
Auso in Vita S. Erminonuis, n. 4. 


— — 


LXI. 


De monachis peregrinis, qualiter suscipiantur. 


Si quis monachus peregrinus de longinquis pro- D uon fuerit talis qui mereatur p'rojici , non solum si 


vi; ciis supervenerit, si pro hospite voluerit habitare 
lo inonasterio, et contentus fuerit consuetudine loci 
quam. invenerit, et non forte superfluitate sua per- 
turbat monasterium , sed simpliciter contentus esl 
quod invenerit, suscipiatur quanto teinpore cupit. Si 
qva sane rationabiliter et cum humilitate charitatis 
reprehendit aut ostendit, tractet abbas prudenter; 
ae forte eum pro hoc ipso Dominus direxerit. 

Si vero postea volue(it stabilitatem suam firmare, 
non renu.tur talis voluntas : et maxime, quia tem- 
pore tiospitalitatis p tuit ejus vita dignosci. Quod si 
&uperfluuà aut vitiosus ^ inventis fuerit tempore 
hospitalitatis, no» solum non debet sociari corpori 
monasterii, verum etiam dicatur ei honeste ut. dis- 


cedat, ne ejus miseri etian Ὁ alii vi'ientur. Quod si (t 


* Deest in Concord. aut vitiosus. 
b Narb., miseri vi'io. 
€ Al., aliquantum. 


petierit, suscipiatur congregationi sociandus, veruni 
etiam suadeatur ut stet, ut ejus exemplo alii erudian- 
tur : quia in omni loco uni Dowino servitur. et uni 
Regi wilitatur. 


Quem etiam si talem es: e perspexerit abbas, liceat 
eum in superiore aliqiantuluim * consti: ncre loco. Non 
solum autem monachum, sed etiam de suprascriptis 
gradibus sacerdotum vel clerico. um stabilire potest 
abbas in majori quam ingrediiur 4. loco, si eorum 
talem perspexerit esse vitam. Caveat autem abbas 
ne aliquando de alio voto u:onaster:o* monachum ad 
habitandum suscipiat , sire conseusu abbatis ejus, 
aut litteris commendatit;is : quia scriptum est: (Quod 
libi non vis fieri, alteri * ne [eceris (Tob. 1v). 


4 Al., ingrediuntur. 
* Al., alio. 


COMMENTARLBIUS. 


$00 Si quis monac'us percgrinus de longinquis 
proviuciis supervenerit, si pro hospite voluerit in nio- 
nasle. io hibitare, et contentus [ueri cousuetudine loci 
quam intenerit.] Soiebant euim. veteres. monachi 
hospitem monachum post duos. tresve dies ad com- 
munem congregationis vivendi rationem redigere, 
Nitrienses permittebant (Pall., Laus. cap. 7), « una 
hebdomada ianere in otio; «ilis: utem diebus dein- 
ceps occupabant eum iu operibus, aut in. pistrino, 
aut in coquina. Quod si quispiom fuisset cujus ha- 
beida esset ratio, dabant ei librum legendum, non 
periiittentes ei ut eu ullo clloqueretur usque | d 


ἔν δ sevtam.. c fu Regula. tamen S. Pachomio ab D 


au-elo tradita przescriptum lego (In ejus Vita, apud 
Boll., A& Mii), ut « yeregrinus alterius monasterii, si 
veuiet. hab-n« liabuumm diversum, nullus cum. eà 
comederet, excepto eo. qui iter agens id observare 
non posset. » 

Etnon forte super[luitate sua perturbat monasterium. | 
Hildemarus super(luitatem intelligit in cibo, aut potu, 
velinaliquoopere; l-riardus Cassineusisincibo potu, 
somno, lecto e: labore; « dicunt enim, inquit, isti su- 
perilui: Ego non possum comedere istas fabas, ista ci- 
cera, istaslenticulas, istudantiquum oleum, istud mu- 
cidum case, ista ova putrida, istos pi-ces corruptis. 
]»und. vinum desipit mihi; iste est panis canum, non 
howinum. Tales superfluitates monasterium pertur- 
bant. quia inde scandaiizautur fratres , et nonnulli 


minus pei fecti horum verborum corrumpuntur exem- 
plis. » Be nardum suo more exscribit. Bolierius. 
Suscipiatur quanto tempore cupit.] « 1d est uno vel 
duobus annis, » inquit. Hildemarus, Atque .— ita. in 
monte Nitriz (Pall., Laus. cap. 7), « prope ecclesiam 
pousitu n erat xenodochium in quo venientetn bosp:- 
tem toto tempore accipiebant, etiamsi biennium act 
triennium voluisset manere. donec «vellet sua sponte 
discedere. » ELS. Dasilius interrogatus (In Regul. a 
Rufin. t'anslata) : « Si dicat quis, Volo apud vus pa- 
rum aliquid temporis facere ut proficiam ex vobis, si 
oportet eum suscipi, » respondet : « Coucedi quidem 
ei conveniL ingressum, prop er incertos exitus re- 
rum. Interdum enim potest (leri ut per tempus pro- 
fíciat, et delectetur sauctiiate vite, et. perm neat in 
co»ptis, sicut et (requ: nter factum scimus. Sed et ut 
manifesta fiat veruas. institu jionum no-trarum, de 
quibus ior assis howiues. alter o5 mautur, Oportet 
Linen circa eum vcautios μὲ εἴ bigentius, ul sive in 
veritate perzabneat, vel. profleiat, sive institutionum 
nostrarum veritas exrloretur, probab lis inveniatur 
et pura. lta namque Deo placebimus, et ille aut prec 
(iciet, si verax est; aut, si δι τυ" est, erubo- 
scet. » Ea. de causa scribit Anonvi us $091 in V. a 
^. Philiberti (Sec. u Ben.), quod «alii abbia:es. sua 
propria monaster.a relinquecent, yel monachos pro- 
batissiimos ad euim dirigerent, ut cum eo longo teiu- 
pore deniorautes, discerert ejus vitam, vel coáver- 


855 


S. P. BENEDICTI 


856 


sationem , ut in suis propriis recte prodesse debe- A Cassinensis ad hu»e loenm scribens : « Puto ego, 


rent. » Cassirenses quoque monachi in» epist. ad 
Alemannos hzc testantur (Analect. tom. 1V) : « Ple- 
rique nostri» consuetudinis nostr:que conversationis 
cupidi, de suis, quem cognoscunt! i genii, unum hoc 
transmittunt , quo non solum auditu, verum etiam 
ipso visu, pro quibus mittitur, perspiiat; eoque 
inedo quasi unus ex uobis hic quida » per integruin 
annum, quidam etiain diutius manent. Tandem om- 
nibus perspectis ad sua cerius eum gaudio redit. » 
Ne tamen inde monasteria gravarentur nimis, in 
liueris G. Mosomensis et A. Marchianensis abbatum 
ad alibates S. Tlieoderici (4s. Histor. S. Theod.) ei 
S. Crispini Suessionensis, quibus eos sux provinci:e 
visilaiores. constituunt, inter alia generalis capituli 
$tatula, quorum eis maxime commendant observa- 
lionem , istud est : « Ut nul'us hospes detineatur 
ultra »nnum , nisi de abbatis et conventus ad. quos 
missus fuerit, processerit voluntate, vel visitatoribus 
- visum fuerit expedire. » 

Ni qu« sane rationabiliter , et cum humilitate cha- 
rila'is repreheudit aut. ostendit. ] Idque. verbo aut 
c xeuplo, sive de servitio Drei, sive de ltegulie obser- 
vationibus, sive de pr:eceptis Domiui custodieudis. 
Ubi notat. Boherius triplicem esse reprehensionem : 
imperiosam, qu:e fit imperio potestatis, quie solum 
majoribus couceditur; temerariam, qua malo fit 
auno, et socialem, qux niiuoribus conceditur, quie 
si»e acerbitat., devo:0 et reverenti aniino lieri deb-t, 
de qua hic S. Bie :edictu-. 

Tractet. prudenter. a: bas.] « Apud se, et cum aliis 
qui. hospitis. conversat:onein. noverunt et. verba, » 
inquit Bernardus Cassinensis. 

Ne forte «um propter hoc ip.um Dominus direxerit. | 
Ad hujus Regula: pravim relerri debeut ea qua scri- 
hu Hildemu:rus in cap. 65. sub linew : « De hospitibus 
monachis ita in. Francia azitur, Si est familiaris mo- 
nachus, in. dormitorio monachorum: dormit, et in 
claustra cum liis monachis legit, et in refectorio 


inandueat , (t maae et ad seram ad capitulum venit C 


fratrum, Si iste talis videt negligentiam, debet ad- 
monserie. ut. emendetur.. Si vero novus hospes fe- 
rit, tantum ad capitulum venit fratrum, causa. zedili- 
cationis ex lectionis traditione, et ducitur in refe: tu- 
rium fratrum ad mauducandur : dormire vero foris 
debet in dormitorio hospitum monaclorum. Nam 
prima vice cum venit iste novus, du-it eum prior per 
tota oflicina * imonasterii. dicens : Frater, ubi negli- 
gentiam forte vidisti , charitatis amore deprecamur 
ut dicas, quatenus emeudemus. » 

Δὲ vero postea voluerit. stabilitatem suam firmare, 
won renuautur lalis volunias.] Ad quem I cuim Suia- 
raglus : « Quomodo lirmet stabilitatem suam, sive 
in corde tautum , sive in corde simu! et verbo, hic 
aperte non dicit; sed 89 ut datur intelligi, sicut 
ille novitius promittit de stabilitate sua coraq Deo 
et sanctis ejus, ut si aliquando aliter fecerit, ab eo se 
damnandum sciat quem irridet: ita et iste, quamv:s 


inquit, qued promittendo «bedientiam abbati ioci 
istius, maxime δὶ in alio monasterio fuit professus, 
518 potest ejus s!abilitas esse lirmata; nec est apud 
nos consuetudo aliter stabilitatem firmare. » ldem 
liabet Nicolaus de Fractura. 

Maxime quia tempore hospitalitatis potuit ejus vita 
dignosci.| Ad probutjienem monachorum peregrino- 
rum, aliud a tempore hospitalitatis spatium, quod 
Dolerius vult esse »nnuale, non indicit S. P. Dene- 
dictus. Ex quo datur intelligi, statim ut stabilitateu 
in monasterio firmare rogaverint, congregationis 
corpori esse sociandos. Et cerie Regula Magistri 
(Cav. 89) duoruin duntaxat mensium inducias bujus- 
modi inonachis jai conversis ad tractandum  insti- 
tuit, quibus expletis, stabilitatem firmare permittit. 
De Cisterciensibus h:ec reperio in libro lustitutionuin 
(Dis;. 2, c. 5) : « Monachus alterius ordinis professus 
secundum Regulam S. Benedicti in aliquo ord:wis 
nostri monasterio receptus , si benedictu- non est, in 
cella novitiorum sit per annum, et eodem ordine quo 
novitius benedicatur. Si autem. benedictus. fuerit, 
statim detur ei euculla, et completis ad minus antea 
quatuor mensibus, postea ad nutum abb tis in cap - 
tilo petitionem faeiat de professione facienda, et in 
ecclesia sicut novitius monachus professienem suam 
legens, super aliare offerat. nihil amplius faciens. » 

Dicatur ei honeste ut. discedat.| Adwiranda prorsus 
S. legislatoris indulgentia, qui etiam superfluum et 
vitiosum, non cum dedecore, ut meretur , «ed honeste 
vult. dimitti : id quod boc mod» fieri debere tradit 
llildemarus : Debet illi dici : « Optabamus, frater, (6 
meliorein esse, sed nync quia tui mores cum nostris 
nou conveniunt, uec nostri cum tuis, ideo tolle quod 
tibi in via sufficiat, et vade. » Alioquin : « Si isti 
admitterentur in cougregatione, illain retributionem 
redderent quam juxta vulgare proverbiuin , mus in 
pera, serpeus in gremio, iguis in sinu, suis consuee 
verunt hospitibus exhibere, » ut loquitur Richardus 
de S. Angelo. 

803 Verum ctiam suadeatur. ui! stet.] Dicendo ei, 
juxta Sunaragdum : « Sia, frater, nobiscum immobilis 
a lioc ruonasterio, ut tuo bono alii erudiantur exem- 
plo; uon enun opus est Deum in alio quazrere loco, 
qui ubique est et totus. Ipsi enim Domino et nos in 
hoc loco serviuius, et ipsi Regi militamus ; unus enim 
Dominus est in oinni loco, cui a servis suis quotidie 
servitur, et unus Hex regum, cui ἃ militibus suis 
semper et in omni loco militatur; et ideo non ext 
tibi opus alium quarere locum, ubi melius servias 
Domiuo , quia hic bene laborando, Dominoque beue 
serviendo, coelorum poteris conquirere regnum. » 
Neque hoc vacat exemplis apud antiquos ; nam Zosi- 
mam monachum Dei monitu monasterium quod juxta 
Jordanem erat ingressuin, abbas ut ibidem remaneret 
hortatus est his veibis (In Vita S. Mar. /£gyp., lib.1 
de Vitis Patr.) : « Quia Christi charitas te videre 
nostram paupertatem invitavit, comiane nobiscum, 


uon promittat, quia jam promis-um habet, lirinet D si pro boc ad nos te adjuagere festinasti. Simul omnes 


tamen slabilitatein suam corde, similiter et verbo 
coram Deo, et sanctis ejus, et idoueis testibus, ne 
mereatur accipere damnationem pro multa sua et 
illicita vagatione. » Formulam autem confirmand:e 
Babilitatis habemus apud Hiidemarum his verbis 
conceptam : « Ego N, veniens de longinquis provin- 
εἰ}. in hoc monasterium , quia placuit inihi conver- 
satio fratrum istius loci, et illis placuit mea conver- 
salio ; ideo stabilitatem meam in hoc monasterio per 
hanc scripturam tianu mea scriptam perpetuum con- 
firmo. » Addit Hildemarus : « Si autem  nescieril 
litteras, debet rogare alium qui scribat, οἱ debet 
dicere inferius : Manu mea pro majore firmitate 
subscripiam, Hoc vero notandum, quia. non. debet 
nom.naie monasterium unde fuit. » Sed Bernardus 


nos satiabit Christi Dei gratia, idemque pastor bo- 
nus, qui trad.dit animam suam pro nostra redem- 
ptiore, vocavitque oves suas nominatim. » Quz cum 
ille perorasset, Zo-imas faciem humi inclinavit, oran- 
tesque pariter. celebrata oratioue , dixerunt, Amen; 
sicque remansit. 

Ut ejus exemplo alii erudiantur : quia in omni 
loco uni Domino servitur, etc.] Duplicem S. Pater 
subjungit rationem cur peregrinus monachus sit re- 
linendus : unam, qux monasterlum respicit, ut ejus 
exemplo alii erudiantur; alteram, qus peregrinum 
monachum, quia in omui loco Domino servitur, el 
uni legi nulitatur ; « ne forte enim prioris sui mo- 
vasterii memor, remordente, ut assolet, conscientia, 
inc'piat denuo de rupta stabilitate causari, inquit 


* Forte. legendum officia, 4: vox. signilicare poterit loca. implendis officiis destinata. Sic Plinio ja- 


niori officium prutoris est prxtorium. Epi. 


85] 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXI. 


S. Bernardus (De Prec. et di: p., c. 16), generalom A ut pax et concordia in monasteriis aalva et integra 


super bujuscemodi scrupulo consolatoriam profert 
sententiam, dicens : Ubique enim uni Deo servitur, et 
uni Regi militatur.» 

Quem. etiam εἰ talem esse perspexerit abbas, liceat 
eum in superiore aliquantulum constituere loco.] Atque 
ita Guillelmum L»ciacensem monachum in Clunia- 
censi monasterio S. Majolus ( Bolland., 4 Januer. ) 
« promovit. honorilice cum cousilio fratrum, » [6516 
Glabro Radulfo iu Vita S. Guillelmi. lta in Virdu- 
neusi S. Vitoni monasterio S. Popponem (Bolland., 
:5 Januar.) « in sublimiori quam fuerat loco » pro- 
mov t Richardus abbas. lta Petrum Abselardum in 
Uluni censi stabilitate Jirmata , ad altiorem gradum 
Petrus Veuerabilis extulit, ut ipse docet ad Eloysam 
Seribe.s. Ex hoc tauen loco llaeítenus recte infert 
(Lib. 1v, trect. 2, disq. 5) communi jure peregrinuim 
hunc monachum ultimo collocandum loco. Et certe 
iu Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphuutii, et 
alterius Macarii, lic lego (Cop. 15): «lle vero 
monachus quantos fratres in alio monasterio invene- 
rit, tantos se noverit habere priores; nec atteuden- 
dum est qui fuit antea, sed probandum est qualis 
esse ceeperil. » 

Caveat autem abbas ne aliquando de alie noto mona 
slerto monachum ad. habitandum suscipiat. 8.04, sine 
consensu abbutis ejus, elc.] Hec. fuit antiqua et con- 
Slaus priscorum monachorum praxis , eoncil orum, 
Summ ruui ponLficum, monasticarumque regularum 
decreiis confirmata. Councilium Agathense, Cui prae- 
fuit S. Cesaris Arelatenss episcopus, ita habet 
(Can. 21) : « Monachum uisi abbatis suj aut permissu, 
aput voluntate, ad alteruui wonasterium €ownigraie 
tem , nullus àbhas aut. suscipere aut retinere praesu- 
mat.» Quse verba desumpta sunt ex ltegula tertia 
SS. Patrum, cap. 14. Concilium Augustodunense, 
sub 5. Leodegario (Cu», 10) : « Statumus ut. nullus 
- monachum alierius absque permissu sui abbatis prz 
sumat retinere. » Concilium Anglicanum a Theodoro 
Cantuariensi episcopo anno 673 congregatum, ean. 4 : 
« Ut ipsi inonachi non migreut de loco ad locum, 
hoc est de monasterio δά mopasterium , uisi per 
dimissionem proprii abbat s , sed in ea permaneant 
obedientia quam tempore suz conversionis prom:se- 
runt. » Hic locus eitatyr in excerptis Egberti Ebora- 
Cen»is epi. copi, eap. 66, eirca. quem notaudum in 
quibusdam Deus exemplaribus legi : Ut episcopi mo- 
nachi, etc. ; unde si episcopis monachis non licnit, 
multo miuus alus, Septima synodus : « Non oportet 


monachum vel mopachag proprium relinquere mo« : 


Basterium, et ad aliui se conferre. Si autem hoc 
contigerit, ipsum ut hospitem accipi est necessarium ; 
$ed eum recipere siye mente monasterii perfecti non 
qonve:;it. » S. Gregorius papa ad Authemium Sub 
diaconum scribens (Lib. 1, epist. 40) : « Neque mona- 
€lio ulterius de. monasterio in monasterium liceat 
inigrare, neque eorum aliquando peculiare quidquam 
bsbere permiitas. Sed si quilibet hnc prisumpserit, 
in mona-terio in quo ab iyitio conversatus est, et 
sub abbatis sui regula de qua fugerat, cum compe- 
tenti coercitione reddatur. » Capitula selecta ex 
antiqua canonum collectioue szeeulo circiter viu in 
Hibernia facta (Spicil. tom. ll, pag. 28) : Illos vero 
monachos quorum abbstem de mensa sanctorum 
propier infainiatn non arcemus, non debemus illo 
nolente suscipere; quanto magis venientes de sancii 
abbatibus et nullo alio modo suspectis? » S. Basilius 
(Constit. :ongsi., c. 51) : « Opartet au em spinitualium 
congregationuim pr:eceptores, mutuam inter se be- 
nevolentiam colentes, et curam sui vicissim geren- 
tes, nou alios aliorum couatus ac studia demoliri, 
neque teinere et sine judicio deficientes alterius 
congregationis fratres suscipere; boc eniu ad ormni- 
inodam spiritalis wdificii eoufusionem, dissolutionem, 
imo e! destructionem vergit. » 

Neque vero hoc sine causa a SS. Patribus tam pie 
ev salubriter institutum est. Una ex, praecipuis fuit, 


pt 


permaneret ; unde S, Benedictus ait : Quia scriptum 
est , Quad tibi fieri non vis, alteri non feceris. Hanc 
rationem affert Regula SS. Serapionis, Macarii , Pa- 
plinutii et alterius. Macarii, in qua sic lego (Cap. 19) : 
« Nec t:cendum est qualiter inter se monasteria 
pacem firmam obiiueant. Non licebit de aho mo- 
nasterio , sine voluntate ejus qui pramest Patris, 
fratres recipere: sed nec videre oportet , dicente 
Apostolo, Quia qui primam fidem irritam fecit, estinfi- 
deli ΘΚ deterior. Quod si precatus fuerit ab eo qui 
praeest paire ut inp alio t:9nasterjo ingrediatur , 
conimendetur ab eo ei qui przest, ubi esse deside- 
rat, et sic suscipiatur, Nam sine voluniate, qui 
priesse debet in mopasterjo, Pawis, nullateuus 
alihi recipiatur frater. Quod οἱ prasumpserit talia 
facere, noverit se in $ynodo episcoporum, aut iu 
conventu fratrum suorum in. audientiam venire, et 
tunc recedet. tanquam junior suus, dunec ab eo cui 
injuriam fecit v. niam petat, ut non per ipsius vidum 
alii de-piciantur Patres. » Eamdem rationem etiam — 
adducit Regula. S. Fe;reoli (Cap. 6) : « Hiuc enin, 
iuquit, plerumque non tantum inter abbates, sed 
etiam inter nionasteria lites insanabiles oriuntur, 
duin unus niiitur defendere quem suscepit, alter re- 
vocare quem perdidit : et ad exiremum nisi redda- 
tur illi petitori petitus, et isti. restauratiu recepti 
placaverit. injeriam acceptam, fit ut. non secundum 
B. Apostolum vineant in bono malum, sed utrique 
mali vincantur uno malo. Attamen nec illud prze- 
tereunduim censuimus, ut si forte alterius loei, ut 
supra dixi, movachus sive clericus scripta abbatis 
vcl epiacopi eui delerat, 1n queis manifeste probetur 
non propter vitia cavendus, sed projrer charitatert 
Dei missus, ipse tantum socius fleri congregationis 
obtineat. » Et S. Bernardus (De Prec. ei disp., c. 
16) : B. Benedictus « de vicino prohibet, quod jubet 
de peregrino, ne viciuilas inter monasteria lomeg 
Scanuali, rixe. niateria sit, si alteruirum recipere 
ὁ monachos acquieverint absque mutuo duntaxat ase 
sensu. » Eadem denique de causa Cistercieuses iu 
libro Instiiu ionum hoc ediderunt s&1a:utum (Dist. 10, 
C. 5) : « Pacis charitatisque gratia statuimus ut nul- 
lum de ordine Carthusiens;um sine eoruin licentia 
recipiamus, nec ipsi de nostris sine nostro assensu 
ullum recipiant. Si vero aiiqui de nostris ad ordi- 
nem Pra:dicatorum, vel Fratrum Minorum, vel ad 
aliam quamcunque religionem transierint, pro fugi- 
livis habeantur. » Quann is. hoc Cisterciensium sta- 
tutum videatur de solis intelligendum fugitivis aut 
ejectis, quibus postea peenitentii:us ex Guigonis Sta- 
tutis, cap. 77, datur licentia ad aliqudm aliam religio- 
sam eundi domum, in qua suam possint. animam sal- 
vam facere; neque enim verosimile esL ut in ἴδ} 
$auclis ordinibus fretres, proprio derelicto profes- 
sionis proposito, in quo omnia ad salutem aeternam 
Secure sibi procurandam abunde sufliciebaut, pre 
libitu ad alias religiones transiisse; saltem aliquod 
de re desideraremus exeinp un. 
Alieram rationem profert S. Basilius his verbis 
(Const. monast., c. 54) : « Si ignavior viderit sibi li- 
berum esse ut semel electzs congregaiionis labores 
fug at, et ad aliam fratrum mansionem divertat, vi- 
vatque absque ulla custodia, pro ingenii sui licentia 
facile avellitur a contubernio fratrum, et perditionis 
ipsius reus erit, qui illum prompte suscipit; et ma- 
Ium hoc si progrediatur, plerumque el. recte ambu- 
lantes a recta εἰ justa via seducit, atque ita omnium 
perd.tio in eum cumulate recidit, qui hujusinod la- 
psibus causas dedit. Proinde ne hoc accidat, deli- 
cieut-s fratres vel adinoneamus, et ad eos a quibus 
defecerunt reducamus; aut si ΘΟ nolint obtempe. 
Fare, caveamus et averseimur, recusemusque convi- 
ctum illorum, ideinque fratribus omnibus denuntic- 
mus, ut t»li aversione castigati, ad »uam ipsorum 
causam redeant, ei sub eo grege in quem primum 
collectj sunt pascantur, aut si ipsi spiritalem socie. 


879 


S. P. BENEDICTI 


΄ 


800 


tatem pertinaciter. contempserint, reliqui saltem A rari, ubi, secundum quod sibi videtur, animam suam 


animadvertentes quam isti habeantur aborninabiles, 
ipsorum exemplo admoniti, nolint imitari, quorum 
turpitudinem abhorreut. » 

Tertiam addere possumus rationem, ut. nimirum 
ex dimissoriis litteris seu commen.latitiis veri a fu- 
gitivis apostatisque. inonachis discernantur, de qui- 
bus Regula mona«tica communis S. Fruetnosi (Cap. 
90) : e Cum aliquis per vitium dilapsus fuerit a mo- 
nasterio, in aliud nou recipiatur caenobium, neque 
in humanitatis eharitatem, neque in pacis osculum ; 
sed continuo vinctis post tergum manibus abbati re- 
ducatur proprio. » 

Porro commendati'i:e illae littere quas. etiam di- 
missorias appell»re placuit, duplicis : raut generis : 
ali: speciales, quz speciali ac sing"ilari alieni abbat 
mittebantur ; generales altere, quie eunctis et wni- 
versis abbatibus aut episcopis inscribe^antur. Utra- 
rumque formulas, quas nennulli des derare po-sent, 
accipe. 

Ez Hildemaro, et ex Farfensis, et Romani S. Pauli 
monasteriorum Consuetudinibus mss. 


Eg» humilis abbas. Noverit dilectio tna. quia sug- 
ge-sit iste (rAter uotnine Joaunes, vel Paulus, nobis, 
ut illi licentiam daremus vobiscum habitandi. Nos 
aulem quia 16 cognovimus regularem ordinem te- 
here, asseusum illi prasbuimus vobiscum habitaudi. 
Nunc autem illut tibi commendu, ut illum ita tra- 
cles siculi ego, et pro illo Deo rationem reddas 
Sicul ego. 


Ex Bernardo Cassinensi et Boherio. 


Venerabili Pat i talis monasterii abbati N. talis 
monasterii abbas salu'ein in osculo sancto. 

Cum monasterium nostrum sit diversis oppressio- 
tibus et paupertate gravatum,  paterpitatein vestram 
rogamus, quatenus. fratrem nostrum in. monasterio 
vestro ad habitandum suscipiatis, quem nos per has 
tommendat.tias seu dimissorias litteras vestri ju- 
yisdictioni et obedientie commendamus. Vel sic. 
Eun d mittimus ab obedientia nostra sub obedientia 
vestra Doinino serviturum. 


Ez hichardo de S. Angelo. 


leverendo in Christo Patri. Vel, Religioso et ho- 
neste viro. Aut, Venerabili viro tali abbati talis ab- 
bas in Domino salutem. 

Noscat sancta fraternitas vestra, vel benignitas 
vestra, aut sanctitas, quod religiosus vir frater talis 
a uobis eum instantia. petiit ut. οἱ commendat [148 
litteras conscribere dignaremur, qiiibus vestr:e fra- 
ternitati, vel s3nciitati, aut benignitati commenda- 
Uus *ub tuitione vestri regiminis valeret in mona-*te- 
rio vest 0 Domino deservire. Cujus voluntati 807 
Conseatientes, secundum canonicam auctoritatem ei 
bas litteras coimmendatitias concedimus, per quas 
vob's lie-ntiam  eargimur jn iouas'erio. vestro 
ipsum recipere infra uuius mensis spatium, alias 
ex uc. decernimus ipsas litteras non valere; red- 
dentes ipsum postquam in monasterio vestro rece- 
»tus luerit a nostra obedientia alsolutum, et ipsi fra- 
tri tai. 2d vestrum. inovasierium licentiam traus- 
eundi, scientes ipsum nom pro sua nequitia. expul- 
suu fuisse de monasterio nostro, sed quia affectabat 
uon modieum in vestro mooasterio Doimnuio [. muiari, 
uude ad futuram rei memoriam, eic. 


Littere generales ex Hildemaro. 


Ümnilus epi:cojyis, seu eunctis ord.nibus sancta 
Eccle-i:v, nee non cuncto populo fideli. 

N- tum sit. vohis quia ego dedi licentiam isti fratri 
nostro. gomine Joauni, vel Paulo, ut ubi iuvenerit 
$ibi commodum habitare regularem. oidiuem  du- 
cendo, habeat licen:iam habitandi, ad utilitatem suam 
et monasterii. 

Ex liernardo Cassinensi. 


Cuuw talis [rater desideret in alio monasterio mo- 


salvare possit, et Domino famulari; noveritis nox 
sihi licentiam dedisse per has dimissorias litteras ad 
aliud monasterium. transeundi. 

Praeter bas generales specialesque litterarum for- 

mulas quibus monachis indultum erat ad aliud trans- 
ire monasterium, erant et alim pro abbatibus seu 
monachis ad fundandiim novum monasterium missis, 
a quibus abselu:si ^b obedientia sui abbatis f..turo 
mouasterii, ad «quod mittebantur, abbatii su*jicieban- 
tur, ut patet ex Vita. S. Germani abbatis Grandival- 
lensis, n. 10 (Sec. in Ben.). llaruin litterarum for- 
mulam | ex Ilildeimaro habes in tomo ll Analectoruim, 
). 81. 
Porro quod S. Benedictus commendatittas. exigit 
litter:s, hoc. tantum . venientes ex noto mona-terio 
respicit. non peregrinos, qui, ut observant commev- 
tatores, in aliud inonasterium stabilitatem sine di- 
inissoriis litteris licite poterant firmare. 

Sed quia de monasterii inu'atione. hie agit S. Πο- 
nedicius, quam etiam peregrinis monachis suadet, 
vicinis cum licentia abbatis permittit; celebris cst 
quaestio an expediat monacho transire ab uno ad 
sliud monasterium : quam ut clarius resolvam, tr*- 
bus modis eam proponi posse suppono., Primo enim 
fieri potest ut ex inordinato aliquo monasterio in quo 
penitus collapsa ruit. disc'plina, nec ulla restauran- 
d:e observanti:e &pes affulyeat, ad aliud 11 quo inte- 
gra atque illibata permaneat, aliquis transeat. Se- 
cundo ex ordinato monasterio, in quo tuta conscien- 
tia sine ullo salu:is periculo versari potest, ad aliud 
strictioris observanti.pe, idque wajoris perfectionis 
intuitu. T«crtio ex ordinata et stri. ta ad laxiorem οὐ» 
servantiam, et hoc cuin summi pontificis licentia. 

808 in primo casu dico non mmodo licitam, sed et 
aliquo. modo necess:;riam esse transmigrationem ad 
aliud monasterium, in quo religiose et secure viva- 
tur ; nain « $i haxc ibidem pro improbitate nimirum 
atque irreligiositate cohabitantium obfiveri forte ne- 
quiverint, inquit S. Bernardus (De Prec. et disp., c. 
16). duce spiritu libertatis trausire indubitanter $ua- 
deo ad locum alium, ubi non impediatur hoino red- 
dere Deo vota sua, quz distinxerunt labia sua. Et 
quidem cum sancto sanctus eris, et cum perverso 
perverteris. » Et alibi (Epist. 7) reddens rationem 
cur ex aliis monasteriis ad suum transeuntes reci- 
peret : « lHlac ergo iilos ratione suscipimus, quoniam 
non putamus esse malui si vota labiorum suorum, 
qu;e in locis suis potuerunt quidem promiitere, sed 
nequaquam persolvere Deo, qui ubique est, ubicun- 
que poterunt reddant, et. solius. stabilitatis damna 
reliquorum regularium przceptorum integra obser- 
vatione compensent. » Et infra, adversus eos qui 
iude in. se inurmurarent : « Quid molestus es fratri 
tuo, quoniam satagit queinadmodum quae processe- 
runt de l:biis suis non faciat irrita? Si quarit lomo 
ubi et quomodo persolvat quod pollicitus est Deo, 
quid tu perdis? For:assis si aliquantz pecuuiz tu 
eum debitorem teneres, circuire cogeres mare et 
aridam, donec usque ad novissimum quadrantem de. 
bitum redderet universum. Quid igitur meruit de te 
Deus, quoniam non vis ut et ipse a suo quod suum 
est debitore recipiat? » Idem docet Petrus Venera- 
bilis ad S. Bernardum sic scribens (Lib 1, epist. 
28) : « Sciinus non dehere aliquem alicujus mona- 
chum absque ejus permissione suscipere, quandiu ut 
verus pater filio, ut bonus pastor ovi proprise cuncta 
tam corporis quam anim:e necessaria, ea scilicet 
sine quibus nec anima salvari, nec corpus potest sus- 
tentari providerit. Quod si hcrum aliquid defuerit, 
licet fratri, etiam invito abbate. locum sibi tam inu- 
tilem, imo tam noxium et perniciosum deserere, at- 
que 51:8 animae interitum modis omnibus declin.re, 
lvcumque alium, in quo hoc, quod prius non. pote- 
rat, implere possit, qu:erere.... Neque enim voti vel 
professionis wansgressor potest dici monachus, si, 
000 qui votum implere non sinebat dimisso, ad eum 


861 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXI. 


862 


quo votum persolvere quea!, transmigrat, ut cum A potest, illud non poterit. Teriio suspectam habeo 


propueta dicere valeat : Reddam tibi vola mea, qua 
distinxerunt. labia mea. Arguenilus potius esset, οἱ 
dignus morie judicandus, si tante. rei dispendium 
parvi pendeus, mortem suam stulta patientia. susti- 
neret. Hinc ecclesia. Cluniacensis ab apo-tolica sede 
concessionem retin»t, taliter ad se venientes reci- 
pere, quod tamen non ut privatum aut singulare, 
sed velut uinnibus commune et licitum obtinet. lia 
quippe venientes non solum illa ecclesia, sed et un:- 
versa Christ cenobia. susci-ere, retinere, atque fo- 
veie debent, » fHlacteuus. l'etrus. Venerabilis, ubi 
quod dicit indu:tum Suo iu on isterio a sede apostolica 
alios monachos ad se venientes recipere, Andreas 
Quercetanus in notis ad hauc epistolam duplex citat 
diploma pontiticium, unum Alexandri IH ad S, Hugo- 
nem, et alterum. Urbani l!.. Eodem respexit Grego- 
rius ΕΥ̓ iu epist. ad episcopos, etc. ( Miscell, Baluz. 
lom. 11), de dignitate eL privilegiis monasterii Flo- 
riacensis, anno S54 scripta. His omnibus £309 ac- 
ce: it S. Laufranei sutfragium ad BHadulfuui abbatem 
sic scribeutis «Epist. 60) : « Sv ego Lanfraneus manu 
propia e de aliquo inonas erio. non. recessurum 
jurassem, viderem aut: m. quod ibi. ammiaar meam 
salvare non possem, exirei, rec pijeril. crimen 
incurrerem, Qui eniin Deo propt^r. Deum aliigatur, 
non solvitur ab ipso, nisi contra. ipsum solvatur : 
porro sb ipso «ontra ipsum minime solvitur, qui 
propter amorem ejiis, et ut hene sibi coimplaceat, a 
liliis discordiz, superbie, d Ifidentize, et, ut aptius 
dicam, a filiis diaboli migrat ad filios pacis, hunuli- 
latis, spei, imo ad filios Dei : qui enim sic transit, 
nonne plaue fugit a sede diaboli ad sedem Dei? etc. » 
Eadem est doctrina S. Anselmi, l. 1, epist. 29. 
Secundo, dico majoris perfectiouis intuitu posse 
quidem monachum transire ex ordinato ei regulari 
monosterio ad aliud observantiz strictioris; sed ta- 
men cominuniter non expedire, nec temere id aggre- 
diendum , cum hujusmodi desiderium fere semper sit 


purum cacodzmonis tentameutum. Hzc est :ana et ( 


eonstans sanctiorum vite monasiicze Patrum doctri. 
na , quam perspicuis et infinitis prope eoruin testi- 
moniis licet comprobare. Ita S. Eutlbymius. cujus 
hic ad suos verba relert Cyrillus in ejus Vita ( Lfol- 
lan., 20 Januar.) : « Si quis autem hic fortenon possit 
virtu'em exercere, ne existimet , si alio transiverit, 
id cujus studio tenetur, alibi posse facilius οἱ rectius 
yerere ; non enim ex loci natura, sed ex libero aui- 
mi nostri iustituto boni fit operatio. Contra autem 
lioc est et periculosum movacliis, et quod eos potest 
reddere iimnbecilles , et virtutum carentes fructibus ; 
nam uec planta quidem potest ferre fructus quz as- 
sidue trausplantatur.» lta apud Cassianum abbas Ne- 
sierus (Collat. 14, cap. 5) : «Unicuiqueutile atquecon- 
veniens est , ut secundum propositum quod elegit, 
sive franiam quam accepit , summo studio ac diligen- 
tia ad operis arrepti perfectionem pervenire festinet, 
et aliorum qu dem laudans, adimiransque vi: tutes, ne- 
quaquam ἃ sua, quam elegit , professione discedat.» 
Ita S. Anselmus ad Lavzonem movachuim, qui tatia 
forte meditabatur, scribens, fuse et eleganter hoc pro- 
sequitur argumentum, re-pondetque omnibus qu:e 
adversus lane sententiam profe ri posseut. 

At nulluun lianc in rem 8. Bernardi testimonio lu- 
culentius proferri potest : « Sane de religiosis, inquit 
(De Prec. εἰ disp. , cap. 36), ac bene o'dinatis mo- 
pasteriis nullus professorum , meo consilio, ue ar- 
ctioris quidem vita» desiderio, «iue licentia sui senio- 
ris egredietur. . . , Et accipe manifestius in exemplis 
hujus sententiae rationem : Forte vult aliquis de Ciu- 
niacensibus institutis ad Cisteicieusium sese s rin- 
gere paupertateui , eligens pra illis ninnruti consue- 
tudinibus magis regule puri'atem. Si me consulit , 
non consulo, si non sane id abbatis sui usurpaverit 
assensu. Quamobrem? Primo propter. scandalum 
ipsorum quos deserit. Deinde quia certa pro dulnis 
veliuquere certnin non est: forsitan enim fioc terere 


levitatem qua sepe id quod facile volumus ante- 
quam probemus, experti jam nolnmis, uno prope 
innmeuto idipsum et cupientes el respuentes, tam 
leviter quam. et irrotionabiliter, Quales utique nou 
paucos frequenter experimur qui &1Q uns vix hora 
i: una. voxuntate dnrantes, aura. Jevitatis impulsi , 
vagi et instabiles hac et illac velut ebrii nutant, mu- 
tantque pro éxperimento judicium, imo sine judicio 
fliciiantes et tuuiultuautes tot de se consilia prasu- 
munt quol loca revisunt, semper quod nos habent 
cu, i«ntes , el quod habent fasiidienies, ». Et alihi ad 
abbatem S. Nicasii scribens (Kpiss 92) : « Fratreiü 
Lnozonem de Lausanna ore !:uo et nos'ro sp ritu 
cummonenius , nun omni spiritui credere, et ne cito 
moveatur certa pro incertis deserere ; sciens diabu- 
lum soli Ssem»er. perseveranti:e insidiari, quam so 
lam novit coronari, tutiusque esse in ea vocatione 
ἀπὲ vocatus est simpliciter perseverare , quam aub 
specie quasi melioris hon', id quidem, quod jam 
coepit dimittere , nec ad id quod przsumit , fortassis 
svflicere. » ltem alibi ( Epist. 86) ad Guil'elmuw ab- 
batemi S. Th^oderici , qui ardenüssimo flazrabat de- 
Siderio. abjiciendli onus pastorale, privaiamque in 
Clarevallensi monasterio vitam agendi : « Tene ita- 
que, meo consil'o , quod tenes , mane in quo es, et 
stide prodesse quibus pr:»es: nec prwesse refuge, 
duuir prodesse potes ; quia νὰ quidem tibi, $i priees, 
et non prodes ; sed v;e gravius si qnia praesse me- 
tuis, prodesse refugis. » Denique ad abbatem Praé- 
monstratensem ( Epist. 255 ) : « Inveni ego in claus- 
tris vestris, qui ad verbum pradicationis nostre 
compuncti et conversi, ad nos venire dispo-uerant, 
cum ecce sollicitantibus vestris, retrahentes pedem 
recepli et retenti sunt in ordine et habitu vestro. 
Posimodum vero reimordente eos conscientia. exire 
voluerunt , et, ni fallor, exisset, nisi nostro firma. 
rentur, non assensu tantum, sed et lortatu. » Et 
certe solebat S. doctor ex alienis monasteriis ad se 
venire cupientes monachos repellere, venientes re- 
mittere, ut ex hac epi-tola , et ex 67 et 395 patet. 
Unde si quosdain aliquando sdmisit , aut ex non noto 
monasterio, aut de consensu sui abbatis admisit, aut 
sane hi pauci sunt recepti, et contra cominunem 
agendi sancti viri consuetudinem , et singularibus de 


causis, quorum admissionem nullus potest in exem- 


plum adducere. Eadem fuit Guillehui abbaiis sen- 
tentia, licet ipse singulari Dci vocatuone ad Cister- 
cienses tandem transmigrarit : nam inter alia ad fra- 
tres de Monte Dei hac scribit (Cap. 9) : « limpossibile 
est bominem lideliter fi:ere iu uno animum suum, 
qui non prius aliquo loco perseveranter alfixerit cor- 
pus suum. Nam qui per zPgritudinem aniuii tuigrando 
de loco ad locum — fugere nititur, sic est sicut qui 
fugit umbram corporis sui : seipsum fugit, seipsum 
circumlfert, locum mutat, non animum : eidem 
ubiqvee se invenit, nisi quod deteriorem facit. ipsa 
mobiitas , sicul ledere solet zegrium , qui circumle- 
rendo concutit eum. » Eodem modo loquitur Petrus 
Blesensis in epist. 102. Tandem Petrus abbas Cel- 
lensis variis comparati«nibus idem demonstrat (Lib. 
IX , epist. 12) : « hanas el imu-cas inquierantes pene- 
tralia cordi: vesiri utinam vos abjicere vel potius 
exterininare brevi adimonit.one possem ! Non ignoro 
apud Aristotelem dubitare de singulis uon esse inu- 
tile. Teneo autem apud. Hippocrateui) quod mu atio- 
nes imaxinir generant inoirbos. Dicit Gregorius quod 
plautze qua sape iransponuntur radices non mit- 
tunt. .... In parabola ἢ «coque Evangelii dui 
[a10:9. Virgines irent eucre oleum, eiausa est janua, 
larum auctoritatuim seusuos hic est , ie instabiles si« 
mus , ne fluctuemus , ne « inni vento circcmleramur, 
ne dicamus, Ecce hie Christus, ecce illic. Videte ita- 
que vocaiiunem vestram , ct l.ases, ei plan'as vestras 
statuite supra petram ; et euin Jh diciie: fm ridufo 
isto m»riar, el lanquam palina inullipticubo üies meos.» 
Denique in Regula S. Stepliani Grandimontensis ex- 


862 


S. P. BENEDICTI 


864 


stat integrum caput 40, De viris alterius religionis A licentiosa et curiosa, quam videlicet promisisti, 


non recipiendis, quod ita incipit : « Aiterius religionis 
viros in hac religione recipi omnino prohibemus. » 
Scio equidem aliquos cum laude ad strictiora mona- 
steria transfugisse ; sed ne quis de eorum sibi blan- 
diatur exemplo, scio etiam multo plures ad suam et 
aliorum confusionem id tentasse. Querebatur ulim 
ea de re S. Bervardus ad Guillelmum abbaterm seri- 
bens hoc modo (Apolog. ad Guil.) : «Scio. nonnullos 
de aliis congregatiouibus et institutionibus ad no- 
sirum ordiucni pervolasse, pulsasse, intrasse ; qui 
hoc quidem agendo suis scandala reliquerunt, et 
nobis nihilominus attulerunt , dum quantum illos sua 
temerario» discessione, tantum nos turbaverunt sua 
misera conversatione , quoniam superbe spreverunt 
quod tenebant, et temere praesumpserunt quod non 
valebant. « Vide Haeft. 1. iv, tr. 2, disq. 6, et Gof- 
frid. Viudoc. l. 1v, epist. 2. 

Tertio, his qui ex regulari et ordinata congrega- 
tione cum summi pontificis licentia trauseunt ad ἰ8- 
.Xlora , responderi forte merito posset quod S. Ber- 
nardus Roberto nepoti , qui ex Cisterciensi fam lia 
ad Cluniacenses se transtulerat (Epist. 1) : «O insen- 
$ate puer! quis te faseinavit non solvere vota tua, 

uz distinxerunt labia tua ἢ Annon ex ore tuo jus- 
tificaberis , vel ex ore tuo condemnaberi- ?... . Quid 
tibi frustra quispiam blanditur de absolutione apo- 
4 $tolica, cujus covscientiam divina ligatam tenet sen- 
tentia ? Nemo, inquit , mittens manum ad aratrum et 
respiciens retro aptus est regno Dei . . . . ''olle occa- 
Siones, re-,ue blandimenta, adulationibus claude 
aures, te interroga de te, quia tu te melius nosti 
quam alius : attende cor tuum, discute intentionem, 
consule veiriiatem , tua tibi conscientia respondeat , 
eur abieris, cur ordinem tuum, cur fratres, cur lo- 
cum , cur ie, qui et propinquus carre, et propin- 
quior spiritu sum, deseruer;s. Si ut arctius, si ot 
Γ ctus , si ut perfectius viveres; securus 6810, quia 
* *€l non retro aspexisti ; sed et gloriare cum Apostolo 
dicens : Quz retro oblitus, et ad ea qux ante sunt, 
extentus , sequor ad palmam glorizx : sin alias , noli 
altum sapere , scd tiwe ; quoniam (ut cum venia tui 
dixerim ) quidquid tibi amplius indulgens in v.ctu 
vesiituque superfluo, in verbis oticsis , in vagatione 


quam apud nos tenuisti : hoe procul dubio retro as- 
picere est, prevaricari est, APOSTATARE EST. » lllis 
etiain posset et istud ejusdem S. Doctoris ad Adam 
monchum aptari (!Epist. 7) : « Quod et vos quoque 
non immerit:e timentes, nec satis de propria causa 
confidentes , remorsas ac remordentes conscientias 
apostolica c nati estis delinire licentia. O frivolum 
satis remedium ! quod non est aliud , nisi more pro- 
toplastorum cauteriatis 814 conscientiis texere pe- 
rizomata, videlicet ad velauenum , non ad medica- 
menium, etc. » Et alibi mentem suam auctoritate 
S. Gregorii papa ita explicat (Epist. 94) : « Quisquis 
bonum majus subire , inquit, proposuit , bonum mi- 
nus , quod potuit, sibi illicitum fecit : ad quod pro- 
handum subjicit testimonium de Evangelio dicens : 
Nemo mittens manum ad aratrum , et respiciens retro, 
aptus est regno celorum. Et infert : Qui igitur fortiori 
studio intenderat, retrospicere convincitur, si reli- 
ctis bonis amplioribus , ad minima retorquetur (S. 


B. Greg. Past. , part. v1, cap. 28). ltem ipse in homilia 


tertia super. Ezechielem : Sunt. nonnulli qui bona 
quidem qus noverunt operautur ; atque hzec operan- 
tes, meliora deliberant ; sed retractantes, meliora quae 
deliberaverant, immutant. Et quidem bona sgua, 
qu» ceperant, sed a melioribus, qu:» deliberaxe- 
rant, succumbunt. Hi nimirum ante hamana judieia 
siare videntur in opera, sed aute omuipotentis Dei 
oculos ceeiderunt. in. deliberatione. » Denique alibi 
(Epist. 511) loquens de his qui, cum a laxioribus ad 
strictiora. transierint, postmodum ad priorem vivendi 
ratiouem redeunt : « Ego, inquit, de me dicam quod 
sentio. Ego Beriardus, si de bonis ad weliora, vel 
de periculosis ad securiora voto et opere libere per- 
transissem ; et illicita voluntate ad ea qus mutavi 
denuo recurrere presumpsissem, non solum APO- 
STATA, verum etiam regno Dei pon idoneus fieri per- 
tiiescerem. Hoc et B. Gregorius ait : Quisquis , in- 
quit, majus bouum subire proposuit , του bogum, 

uod licuit, illicitum feci : seriptum quippe est : 

emo mitiens manum ad aratrum , ei respiciens vetro, 
aptus est regno Dei. Qui ergo fortiori studio imende- 
rat , retrospicere convincitur, si relietis amplioribus 
bonis ad minora retorquetur. » 


qup——P————M—— — —'— P —— — m n—agá—— n— (— ἢ 
CAPUT LXII. 


De sacerdotibus monasterii. 


Si quis abbas sibi presbyterum vel diaconum * 
ordinari petierit, de suis eligat qui dignus sit sacer- 
dotio fungi. Ordin:ius autem, caveat el.tionem aut 
superbiam. Nec quidquam praesumat, nisi quod ei 
ab abbate praecipitur, sciens se multo magis disci- 
pline regulari subditum *. Nec occasione sacerdotii 
vebliviscatur regul:e obedientiam et disciplinam, sed 
4Anagis ac magis in Deum pruoficia!, 

Locum vero illum semper attendat, quo ingressus 


Si forte electio congregationis et voluntes abbatis 
pro vite merito eum 81 2 promovere voluerit. Qvi 
lamen regu'am a decanis vel praepositis constitutau 
sibi servare * sciat : quod si aliter praesumpserit , 
non sacerdos, sed rebellio ! judicetur : et saepe & ad- 
monitus si non correxerit, etiain episcopus adbibea- 
tur in testimonium. Quod si nec sic emendaverit , 
clarescentibus culpis projiciatur de monasterio ; si 
tamen talis fuerit. ejus contumacia, ut subdi aul 


«st in monasterio ^, prieter ofüicium altaris 4, et D obedire regula nolit. 


* Al., diaconem. 

b Flor. , subdendum. 

* Al. , in monaxerium, 
ἡ Narb., sacerdotis. 


4 Al. , servari. Editi servandam. 
( Oxon. eum editis , rebellis. 
& Narb. , qui sepe. 


COMMENTARIUS. 


S1 quis abbas sibi.] Sibi, hoc est suo monasterio. 
Ub: observ»t Menardus duplici olim nomiue sacerdo- 
tes ord.natos fuisse : vel pro monasteriis suis, ut ex 
hoc capite constat ; vel pro szcularibus eccles:is seu 
parochiis, ut babetur 16, quaxst. 1, cap. Si quis, cap. 
In parochia tua, cap. Cum pro utiiitate Ecclesie, cap. 
Monachi, et cap, Ne pro cujuslibet. Ad primos. spe- 


ctat nostri Mabillonii observatio, qua docet (Pref. in 
sec. v Bened., pag. 85), « Monachos olim , non (ut 
modo) sub titulo pauperta is, sed sub monae-terii sui 
fuisse o:dina:os. ld quod patet ex concilio. Londo- 
niensi anni 971, in quo Eadgarus rex Glastouieusi 
inonasterio certas leges ac prerogativ.s concedit, 
atque inter alia : Sanzit etiam ut quoties abbas loci eci 


— 


856b 


n&EGULA COMMENTATA CAP. LXII. 


monachi aliquos suorum sacris ordinibus initiari de- A foras prodire; eoque respexit S. Gregorius cum ad 


cernerenl , a quocunque praesulum eanonice ordinato , 
aut in illius sede , aut in eodein Sancte Marice Glasti- 
gensi monasterio , tam monachos quam clericos , quos 
idoneos judicarent, ad titulum S. Marie ordinari fa- 
cerent. Et ita quidem sancitum fuerat in concilio Chal- 
cedonensi ; sed posumodum hae disciplina mutata est. 
Concilii hec verba sunt in can. 6 : Nullum absolute, 
id est sine titulo, ordinari debere presbyterum aut dia- 
couum, nec quemlibet in gradu ecclesiastico , nisi spe- 
cialiter in ecclesia civitatis aut. pagi, aut in martyrio , 
dut in monasterio qui ordinandus est pronuntietur. Con- 
'rarium morem induxit Mendicantiem (ut conjicimus) 
exemplum, et instabilitas monachorum. Hujus loci 
occasione observandum venil id quod in Actis S. Dun- 
si3ni ad num. 99 notamus , eum primo ordinatam 
-uisse episcopum sine titulo, ea maxime ratione ot 
r σαί! prasentie , propter sua provida consilia jugiter 
-.68s8el. » Vide ejusdem S. Dunstani Vitam auctore 
v'^berno, num. 12, sse. v Benedictino. Secundos re- 
spicit jd quod scribit sanctus Gregorius papa Marinia- 
no Ravennati episcopoin gratiam monasterli SS. Joan- 
nis et Stephani (Lib. νεῖ, epist. 18) : e Ad ecclesia- 
Biicum officium nullus exinde produeatur , nisi quem 
abbas loci admenitus propria voluntate obtulerit. 
Quisquis autem ex praedicto monasterio ad ecclesia- 
sticum ordinem pervenerit, ulterius illic nec aliquam 
814 potestatem, nec licentiam habeat habitandi. » 
Eeconira vero qui sub titulo monasterit ordinabantur, 
ei ita alligabantur, ut in eo perpetuo manere coge- 
rentur, ut patet ex eodem S, Gregorio scribente 
(Lib. vu , epist. 92) Vietori Pavormitano episcopo, 
ut unum ia Pracoritano wongasterio monachum or- 
diuarze debeat saeerdotem , « atque eum nec in ec- 
clesia, nec in. loco alio observare , sed illic jogiter 
. permanere ex nostra quoque auetoritate constitual : 
quatenss et ille dum alibi non fuerit oceupatus, in 
o!ficio suo assiduus possit et utilis inveniri, et con- 
gregatio qua sibi eutn postulat ordinari, quoties ne- 


petitionem Urbici, abhatis monasterii S. llermz, Vi- 
etori Panormitano episcopo scribit (Lib.'v, epist. 41), 
ut electum a congregatioue, « cujus vita, mors *, et 
actio, tanto possint ministerio convenire, sine mora 
auxiliante Domino valeat consecrari : quatenus nec 
ille de monasterio suo hac pro causa egredi, nec 
extraneum sibi ad peragendum sacrum opus cogatur 
adducere. » Et certe liujusmodi exiraneus deesse 
posset, et revera aliquando deerat , ut patet ex Ru- 
fino, lib. n de Vita Patrum, cap. 11, ubi de sancto 
Heleno loquens hxc habet: « Alio rursus tempore 
dominica die venitad monasterium quoddam fratrum, 
et cum vidisset eos non agentes $15 solemnitatem 
diei , causam requirit : cum autem dixissent, pro eo 
quod presbyter non adesset, qui trans flumen wane- 
ret, etc. » Ex his mauifestum est quam longe a vero 
aberrent qui monachos olim in.ecclesiis parachiaii- 
bus divinis interfu:s*e mysteriis incunctanter asse- 
runt : quod utut. verum sit de eremitis , et l(ur:ie de 
aliquibus virginibus Deo sacratis, de ceenobitis nus- 
quam demonstrari poterit. Sane primus eorum Pater 
S. Pachomius, si quando inter suos sacerdotem 
monachum non habebat, « ubi ad peragenda sacra 
mystería erat necesse, presbyterum e vicinarum eccle- 
siarum una aliqua evqcabat, atque ita ipsis abselve- 
batur so:emnitas, » quemadmodum legimus in ejus 
Vita, uum. 18(Botland., 14 Maii). Dixi exceptis lorte 
virginibus, quia revera moniales in civitue Autinol 
sub Talida abbatissa viventes die dominico gra- 
tia communionis progrediebantur in ecclesiam, te- 
siante Palladio in Lausiaca , cap. 158. 

De suis ergo eligat, non proprio duntaxat motu, 
sed totius congregationis assemsu el consilio : nam 
talem luisse monasteriorum praxim colligitur ex 
S. Gregorii epistola ad Victorem episcopum Panor- 
mitanum de ordinando sacerdote in monasterio l'z.e- 
cerítano , in qua sic loquitur (Lib. vi, epist. 92) : 
« Quia monachorum congregatio qux in monasterio 


cesse fuerit, ipso. sacrificii solemnitatem veneratione C Pricoritano consistit, pro sacris missarum solemni- 


debita celebrante, valeat refoveri. » Hinc S. Fulyen- 
tium monasterii sui abbatem, οἱ delitescere cupien- 
tem, Felix presbyterum ordinari curavit, eut abbatis 
et presbyteri decoratus officio, nec monasterium re- 
linquere, nec i» alia posset eeclesia ordinari fortui- 
to. » An vero hue respiciat concilium Londonieuse 
anni 1075, decernens : « Ne aliquis alienum cleri- 
cum vol monachum , sine commendatoriis litteris or- 
dinet vel reiineat? » 

Presbyierum vel diaconum. ordinari petierit.] Olim 
monachi non solebaut sacris ordinibus initiari , nisi 
ad petitionem, aut saltem de licentia propri: abbatis, 
ut patet ex S. Gregorii epistola supra citata ad Ma- 
rinianum, et insuper exconcilio Agathensi (Can. 27) : 
« Si necesse fuerit clericam de inonachis ordinari, 
cum consensu et voluntate abbetis presumat episco- 
pus. » Oblatus autem ab abbate, nisi obstaret aliud, 
ab episcopo ordinabatur, ex decreto Gelasii papas, 
quod refert Gratianus bis verbis (Dist. 16, g. 1, c. 
Si quis monachus) : « Si quis monachus fuerit qui 
venerabilis vita» merito sacerdotio d gnus videatur, 
et abbas, sub cujus imperio Regi Christo militat , 
illum fieri presbyterum petierit, ab episcopo debet 
eligi, et in loco quo judicaverit ordinari. » Quid au- 


tem ab ordinando exigerent episcopi, discimus ex hoc 


concilii Cloveshoviensis canone (Apud Spelm., tom. 1 
Conc. Angl.) : « Episcopi nullum de clericis seu mo- 
nachis ad sacrum presbyterii gradum ordinent , nisi 
prius ejus vitaun qualis exstiterit, vel tunc morum 
probitas ac scientia fidei existat, mauifeste perqui- 
rant. » 

De suis eligat.] Non de externis, ot semper przesto 
sit ad sacrawent3 ftatribus administranda, nec ue- 
cesse sit foras egredi ad extraneum sacerdotem per- 
quirendum : neque eniin expedit oinino :nonachis 


* Legendum videtur mores, ut sensus constet. Edit. 


bus peragendis presbyteri indigere probawur efficio, 
atque de sua sibi congregatione in hoc ordine postu- 
lant consecrandum ; fraternitatem vestram przsen- 
tibus seriptis adhortamur ut quem sibi de congrega- 
tione sua unanimes duxeriut eligendum, in praedicto 
monasterio, sine mora vel excusatione aliqua, pre- 
sbyterum debeat ordinare. »'eldem patetex Viia S. Ger- . 
mani abbatis Granrivallensis, num. 7 (Sec. n Ben.), ἢ 
quem « cum cerneret B. Waldebertus virum esse ib- 
dustrium , eum. presbyterum fieri jussit; omnisque 
eliorus fratrum in ejus veneratione clamaverunt, di- 
centes Gerinanum dignum 6.86 presbyterio. » ltem 
ex Vita S. Sivardi, abbatis Anisolensis (Sec. im Ben.), 
qui « factus est non solum monachus, sed et ele- 
etionem fratrum sacerdos. » Et ex Vita V. Benedicti 
abbatis Clusani, auctore Guillelmo ejus discipulo (Sav. 
vi Ben.), qu: « fratribus annuentibus et abbate ju- 
bente ad sacerdotium » promotus est : unde et Bo- 
berius in primo commentario : « Quanquam abbas 
scire prasunstur conscientias monachorum, et ei 
competat jussio iu hujusmodi ordinum receptione , 
consulo tamen quod senierum utatur consilio; multa 
enim oculos latent przelaul. » Et in secundo : « llanc 
autein electionem puto debere fferi ad testimonia fra- 
trum : nam et antiquitos presbyter mouasterií Pater 
monasterii diceljatur, ut li:ec electio inter praecipua 
numeretur. » Vide Vitam S. Hugonis Aduensis mo- 
naclii, num. 6, sxc. v, et Vitam S. Gerardi abbatis 
Breniensis, nur. 9, s:ec. etiam v. 

Porro ex hoc loco constat , nec S. Benedicti men- 
tem fuisse, nec consuetudiuenm , ut omnes passim in 


monasteriis, quemadinodum jam usus invaluit, sacer- 
dotio initiarentur. Si enim omnes promiscue ad sa- 
cros ordines fuissent adrmnissi, non necessaria visa 
esset electio. Et certe 8&1 G in pluribus monasteriis 


$867 


. S. P. BENEDICTI 


aut nulli, aut pauci oiim erant sacerdotes. S. Pacho- A tuit Alexander lil in concilio Lateraneusi , cap. 5, uli 


sius non patiebatur quemquam ex suis ad clericalem 
gradum ascendere, ut testatur ejus Vit: scriptor, cap. 
24$ (Apud liosweid.). 1n pluribus aliis monasteriis 
nonuisi missi ab episcopo presbyteri sacra mysteria 
celebrabant, li aliis quibusdam pro maguo repula- 
batur unum aut alterum in monasterio esse »acerdo- 
tein : hine S. Epiphanius ad Joaunem Ilierosolymi- 
ianum se excusaus quod Paulinianuim S. Hieronyini 
fratrem in inonasterio Bethleemitano sacerdotem or- 
dinasset (Inter. eyist. S. llieron. epist. 60) : « Cum 
vidissem, inquit, «quia multitudo sanctorum íratrum 
in monasterio consisteret, et sancti presbyteri Hiero- 
nymus εἰ Viucenuus propter verecuudiain et humi- 
litatem nollent debita nomini suo exercere sacrificia, 
et laborare in hac parte ministerii quie Christiano- 
rum praecipua salus est : invenire autem el compre. 
heudere servuin Dei non posses, qui te, eo quod 
grave onus sacerdotii nollet suscipere, szpe fugiebat; 
sed nec alius quis episcoporum facile eum reperi- 
ret, etc. » In uio. te ^ii. erapt quidem octo pre- 
sbyt ri proomnibus ibi consiruciis monasteriis ; sed 
tamen ita ut quandiu primus illis ecclesi: presbyter 
vixisset, nullus a:ius offerret, uec Jud:caret , nec hia- 
beret sermonem. Neque id ante S. Benedicti tempora 
tantuin, sed etiam muito post ejus mortem, ut patet 
eX S. Gregorii pape epistolis, iu quibus discimus de- 
luisse aliquando in monasteriis sacerdotes : id quod 
nec mirainur, cuin etiam in ipsis parcechiis aliquaudo 
defuisse constet ex l. 1, epi-t. 45 et 51; l. v, epist. 2; 
l. vut, epist. 77, secunde indictionis. Deuique S. Au- 
relianus in Regula $ua decernit (Cap. 46), ut « nul- 
lus honorem presbyterii aut. diaconatus accipiat, 
prater abbatem, si voluerit ordin ri presbyterum, et 
unum diaconeim et subdiaconem, quos ipse voluerit, 
et quando voluerit orüimmandi habeat poies atem. » 
Postea vero sensim et sine sensu. ita accievit in 
ceaenobiis sacerdotum uunierus, ut ineunte s:eculo ix 
jam plures sacris essent initiati, In. Centulensi mo- 


nasterio sub S. Angilberto abbate, qui anno 814 vi- C 


vere desiit, ex irecentis monachis triginta. duo, ut 
minimum, erant presbyteri, sicuti cousiat ex ejusdem 
scripto ab Hariullo 1n. Chronico Centulensi relato 
(Spicil. tcn. 1V), quo inaundat «. ut. nulla dies prz- 
tereat. absque sacrarum missarum decautatione : vi- 
delicet ut, si non plus, vcl triginta a frawribus diver- 
sorum «liororum per diversa altaria missz quotidie 
agautur, exceptis illis duabus de conventu, quie maue 
et ineridie sulemnissime celebrantur. » Nou multo 
post sub Salomone abbate 3. Galli : « Fuerunt simul 
in nos:ro monasterio presbyteri 42, diaconi 24, sub- 
diacoui 15, pueri 90, » j.quit Ekkehardus Junior in 
libro de Casibus S. G .lli, cap. 4 (Spicil. tom. IV). In 
litteris monachorum S. leimigii Remensis, quibus 
eirca «nnum 838 soc.etatein ineunt cum Diunysiauis, 
exstat fratrum monasterii S. Dionysii iu Francia ca- 
t3logus in quo ex monachis centum viginti tribus 
recensetur unus episcopus, presbyteri triginta tres, 
di.coni septemdecim , subdiaconi. viginti. quatuor , 
acolyt septem. Ex triginta monachis won eter Croy- 
landeusis quos anno^70 &1'7.Normauuorum rabiem 
fugisse scribit Ingulfus. (Hist. Crogl.), decem erant 
sacerdotes, lu Chronico. Piscariensi anno 16047. ele- 
«tioni abbatis Dominici ex trigiuta duobus undevi- 
gni sacerdotes , unus diaconus, reliqui. inonacbi 
»ubscribunt (Spicil. tom. V). Denique in subseriptio- 
nibus venditiouis cujusdaur. terrie a 1nonacliis. Lau- 
dunensibus S. Joannis monasterio S. Tlieoderici. fa- 
cte anno 1184( Histor. ms. S.Theod.) ex quatuordeciui 
monachis octo presbyter:, ires diaconi et tres sub- 
diaconi recitantur, Tandem Clemens V in concilio 
Viennensi ad aimpliationem cultus divini slatuit « quod 
mouachi quilibet ad monitionem sui abbatis se faciant 
ad omnes ordines sacros, excusatione cessaute legiu- 
pia, promoveri. » 

Qui digvus sit sacerdotio fungi.] lauc dignitem 
&eu exCerdoti meritum ia tribus potissimum coast- 


sic loquitur : « In cunctis. sacris ordinibus et eccle- 
Siasticis ministeriis aetatis matur.tas, gravitas morum, 
et litterarum scientia inquirenda est.» !d quod 
summo studio observari rogabant inonachi Fulenases 
in libello supplici ad Carolum Magnum, postulantes 
(Num. 2) ut « illi ad s»crum ordinem eligantur qui 
eruditi sunt verbo et sancta. conversatione probati, 
et nec fures, nec scelerati, et qui sacerdotii juris 
penitus sunt ignari. » Ad ati3tem vero quod spectat, 
exstat Petri Veuerabilis statutum (Statut. 45), « ut 
nullus nostrorum ad sacerdotium promoveatur , 
usque ad triginta vel saltem viginti quinque an- 
DOS. » 

Optabit fortean aliquis antiquum rescire ordinem 
quo majores nostri suos ad sacerdotii gradum pro- 
moverent. Rem ex antiquissimo Regul: coinmenta- 
tore discere est opera: pretium. Ut ergo abbas aliquis 
unum ex suis sacerdotali honore volebat iasiguire, 
euim cui frater ille peccata confiteri soleret couve- 
nieus, suam ei de promovendo illo monacho ad 5:.- 
cerdotium voluntatem. aperiebat, consiliumque ejus 
rogabalt : poterat enim latens aliquod in &lo existere 
impedimentum abbati ipsi ignotum. Cumque ab eo 
abbas respousum accepisset , aliquam praetendebat 
occasionem qua solus ordinandus in capitulum non 
veniret : « Et tunc, inquit lHiildemarus, debel abbas 
pro illo fratre dicere sermouem ad fratres : Ego volo 
cum Dei adjutorio facere talem Ííratrem preshyte- 
rum; unde rogo dileclionem vestram ut !am pro 
amore Dei, et salvatione nostra, et animae sus, qui 
sapit aliquid de isto fratre, per auctoritatem  no- 
stram dicat. Et boc quidem jam de illo frawe nun. 
tiatum est; sed nolo dicere et manifestare, sed per 
v0$ scire : nàm in processu temporis majori conju- . 
ratione vos constringam, si hoc non manilesiaveritis. 
Hoc dicto, debet dare inducias per octo dies. Deinde 
debet venire in capitulum , si aliquis non dixerit, et 
indicaverit de illo frawe, et coujurare omnes isto 
modo : Adjuro el conjuru per communionem. cor- 
poris et sanguinis Domini nostri Jesu Christi, et per 
sanclum baptismum, et remunerationem caelestis 
g»udii, et professionem nostraim, «quam professi 
Sumus, ut quicunque cognovit illum in tali peccato 
deientum, quod illum prohibet accedere ad ollatio- 
uem $18 sacrificii, nuntict mihi atque imauifester, 
quatenus ego pravaricator hujus pracepti non exi- 
stain. Deinde si aliquis cognoverit, veniat et nuutiet, 
Si autem nou venerit , tunc d«bet spe. ialiter vocare 
unumquemque, et ilium interrogare de m-^tu, de 
incessu illius. Deinde si non poterit cognoscere 
indignum, tunc offerre d«bet ad ordinandum.» Manc 
disciplinam aliqua ex parte imitautur Fulieuses πιὸ- 
nachi, in quorum Consuturionibus bixec. lego. (Cap. 
62): « Quoties quis erit in aliquo monasterio ordi- 
naudus, denuntietur id palam in monasterii cujus 
e-t capitulo; ut si quis labem aut vitiutu ejus ali- 
quod sciat propter quod ordinari debere non videa- 


D uir, indicet non. publice quidem, sed privatias su- 


periori, aut. uni alicui *eni rum.» Et liec e. 1arte 
abbatis ordinandum eligent.s : quid vero es pre 
ipsius ordinandi? Saluberrinum. omnino. sequatur 
S. Joaunis .bba is consilium (Lib. n de Vit. Putr., 
c. 1) : « Sie ergo, filiuli mei, ueque fugiendum om- 
nanodis dicimus. elericatum vel sacerdotium, neque 
rursus Oinnimodis expetendum : Dei autem. judicio 
relinqaeuduim est quem velit, et. si velit, assumere 
Sibi ad ministerium vel ad sacerdotium.» Ea fuisse 
videtur Fromundi Tegernseus;s 1uonachi anni dii- 
positio, quam  Piringero abbati suo scribeus aperit 
his verbis (Analect. tom. 1V) :« Hunc. gradum uec 
multum renuo, nec multum desidero; sed vobis 688» 
terisque senioribus in boe obedio.» 

Caveat ergo. inprimis ne sacerdotii. honorem ame 
biens abbatem proprio motu conveniat, ab e«s sacrum 
ordinem extorqueat, aut etiam eo invio ad tantuni 
graduum ascendat : nam « Clericatum au! przesideu- 


ἑῷ 


tiam. fra'rum. desiderare religioso 
competit : est enim morbus diabolicus, εἰ vitium 
ambitionis, judicium. habens. extremi diaboli ma- 
liti:e, » ut eum S. Dasilio loquar (Const. mon., cap. 
10) : unde et iliud. cujusdam imperatoris : Profecto 
indignus est sacerdotio nisi fuerit ordinatus invitus; 
et Lucius papa lll ad archiepiscopum Turonensem 
rescrilieus : « Honestius et tutius est subjectis, debi- 
tam prizepositis obedieutiam impeudendo, in inferiori 
ministerio deservire, quim cum pr:epositorum scau- 
dalu graduum appetere dignitatem ; nec est in hac 
parie subjectorum desideriuti. confovendum.» Qua- 
propter recte omnino Cistercieuses oliu decreverunt, 
ut « qui abbates suos per se vel per alios inquietant, 
ut promoveantur ad ordines; a die qua hoc fecerint, 
usque ad biennium, non ordinentur, nisi. promoti 
fuerint in abbates.» 

Csterum cum S. Benedictus presbyterum et 
diaconum simul prius nominaverit, moverit fortassis 
aliquem, quod solius postea. sacerdotii meininerit, 
dicens, de svis eligat qui dignus sit sacerdotio fungi. 
Sed cum Menardo « notandum est sacerdotii nomen 
aiiquando diaconis attribui. Nam diaconatus est 
quidam ordo sacerdoti, qui tertius appellatur, et 
presbyteratus secundua, ut patet ex Optato Milevi- 
vano, J. 1 cont. Parmenianum : Quid (commemoreu) 
diacones in tertio, quid presbyteros in secundo sacer- 
dotio constitutos ? ac ptoinde recte di: i potest diaconus 
dignus sacerdotio (ungi, quia sacerdotium non modo 
de episcopatu et preebyteralu, sed etiam de dia- 
conatu. dicitur.» Addi eiiam cum Bernardo. 819 
Cassinensi potest, istud. sacerdotio fungi ieferri ad 
omnes sacros ordines, quorum sacerdotium, tanquaiti 
dignius nominaverit. 

Ordinatus autem. caveat. elati:nem aut. superbiam.] 
Quoniam, ut ait S. Bernardu-, « in alto posito non 
auum sapere, diflicile est, et omnino  inusita- 
;um;» et, ut loquitur S. Gregorius (Epist. 42), 
« plerumque rector eo ipso quo ezteris praeminet, 
elatione cogitationis intumescit.» Et item (Past. part. 
u, cap. 6): ε Humana meus. plerumque extollitur, 
etiain cuin nulla potestate fulcitur ; quanto magis in 
altum 86 erigit cum se euam potestas adjungit! 9 
Sapienter proinde saucius legislator ordinatum ab 
electione et superbia deterret, dicens : Ordinatus 
autem caweat elationem aut superbium ;. qua duo, 
l;cet idem prorsus signilicare videantur, « in eo 
tamen differunt, inquit Bernardus Cassinensis, quod 
elatio pertineat ad. interiorem hoirnineimn, superbia 
vero ad ilia sig:.a per qua perpenditur et cognoscitur 
superbire de gradu. » Utramque aatem summo studio 
tavere debet ordinatus, quia quanto praelatus est 
a iis, tanto debet esse humilior : ut dignitatis alti- 
Ludo mensura sit humilitatis. ltecte eniai Dasilius 
Magnus (Sermon. de Abdic. rerum) : « Non te gradus 
cleri extollat, sed potius huiniliet : progressus enim 
anim: progressum huwilitatis facere debel; econtra 
in postremis relinqui, el :uhonoratum esse, ab 
elatione giguitur. Qu:nto inagis ad sacros gradus te 
accedere coniigerit, tanto magis humilia teipsum. » 
Hiec erat ipsissiua uens S. Romani abbatis Jureusis, 
qui, ut scribit auctor antiquissimus in ejus Vita, n. 6 
(Bolland., Februar. 28), ordinatus. saceidos « pro- 
fessionis priMina memor, auctoritatem clericalis 
ofücii monachali humilitate calcabat; ita ut cum 
soleinnitas advenisset, vix a fratribus sacriticii causa 
cogerelur stare superior; reliquis vero diebus 
inonactium monachis exliibens, nihil i» se eminenti: 
-acerdotalis pristabat. » S. «u6oque Joannes Dama- 
sceDnus, teste Joanne llierosolymitano, ex monacho 
presbyter factus, et lauratn S. Sale ingressus (Sur., 
Maii 6), « illud, quod duplici honore presbyteri 
digni sunt haudquaquam in wentem Suam. injecit; 
sed velut hioc dictum commutans, illud secum volve- 
Dat, presbyteris duplici humilitati stedendum esse, 
presbyteros religiose vitae exercitatione:n. duplo 
quam prius m»joreui sibi vindice, 2 


REGULA COMMENTATA CAP. LXII. 


870 


handquaquam A — Sciens se multo magts discipline reguluri subditum, 


etc. | Quem in locum Hildewarus : « In boc loco in 
quo dicit, sciens se multo majis discipl ne regulari 
subditum, intelligunt alii. ut debeat duci per septem 
gradus, id est ut. etiam flaz-lletur. Et hoc compro- 
ba:ur per hoc quod inferius dicit, nec occasione sacer- 
doti obliviscatur regule obedientiam et disciplinam : 
obedientia ad operis exercitium ; disciplina vero ad 
septem gradus. » Similiter Bernardus Ca-sinensis : 
€ Hiec clausula exercitiuin respicit operis ; disciplina 
vero ad deductionem peri gradus sepiem referri 
potest. » Bolierius addit : € Vel dic disciplinau, id 
est regule rigorem , vel id est coercitiouew ac cor- 
rectionem. » 

Sed magis uc magis. in Deum proficiat. ] Tanto 
820 eui. perfecit icem. es e opertet. sacerdotem 
monachum, quanto perfeciius sacerdos ad altare non 
tim. iuitari tenetur, quam referat. Christum, et 
Christum quidem ad mortem. usque. obedientem, 
agniculuin, factum pro nobis omnibus holocaustum 
et sacrificium, » iuquit Gerardus Belga monachus. 

Locum vero illum semper attendat quo ingressus. est, 
monasterium, preter officium  alturis. | « lloc. ext 
prater quando officium alta:is agit, » inquit. Hilde- 
inarus, Et Smaragdus ; « Humilitatern semper inten- 
dens, locum suum iu omnibus regulariter observans 
custodiat; et sic accedat ad pacem, ad couiumnu- 
nionem, ad psalinum imponendum, in clioro standum, 
et in omnibus omnino locis, prater officium altaris, 
id est quando aliario ministrat : altario. eniin 
assistens, primus stat, sacrilicat, et primus pio 
omnibus orat, etiamsi ultimus inveniatur in ordine : 
el ideo nec locus ibi cous ituendus est, nec ordo 
tenendus. » Ei Bernardus Cassinensis : Perinde est 
« aC si diceret : Non sedebit sacerdos superior 
seniore suo acolyto, praterquam quando exercet 
officium altaris: quia tunc, quando indutus e:t sacris, 
sedet post abbatem, vel priepositum, vel decanum 
super omnes alios; et quando celebrat, est super 
omnes, et pro omnibus sacrifieium reddit Deo. » Ft 
certe in catalogo monachorum S. D ooysii in Francie 
supra citato (Spicil. tom. 1V) sacerdotes et alii sacris 
ordinibus initiati, imo ipse etiam episcopus cum aliis 
inserti monachis inscribuntur. 

Et si forte. | « Expone uisi forte, » inquit Richardus 
de S. Angelo. 

Electio" congregationis. | Doherio hic in secundo 
comm. electio est « votum, vel postuiatio, aut appro- 
batio. » At ex Bernardo Cassinensi electio lic pro 
sola approbatione suniitur. 

Et voluntas abbatis. | Voluntatem Dernardus Cassi- 
nensis mandatuin interpret itur; Bolierius mandatuui, 
vel licentiam. 

Promovere voluerit. 1 Altiori gradu, aut olficio 
donando. 

Qui tamen regulam a decanis vel pra positis consti- 
tutam sibi servandam sciat. | ld est « quod a decanis 
et prepositis sib: imperatum tuerit custodiat, » inquit 
Mildemarus. Regula enim pro. pricepto hoc ioco 
sumitur, quemadmodum docet. Bernardus Cassi- 
nensis : nam nec decani, nec pr:epositi re:ulauir edere 
possuut, ut scribit Boherius : quamvis Hicliardus de 
5. Angelo ex lioc textu. inferat, « quod decani, sive 
priepositi possunt. aliquid ordinare, sive statuere in 
monasterio, » citatque argum. extra de coustitut. 
Cum. accessissent, 

Quad si aliler. presumpserit, non sacerdos, sed 
rebellio judicetur. | Quod duobus modis intelligi po- 
test : vel ut δ timetur. rebelli-, vel ut puniatur 
tauquam rebellis. Duplicem hunc sensu aperit 
Ilidemarus sic. sceribeus : « lstud. judicetur duobus 
niodis iatelligitur , id est pro condemnetur uno inodo, 
et sltero modo vro &stimetur. Et ideo varie intelli- 
gunt sapientes illum locum $2] : sed illi qui intel- 
ligunt pro zstimetur, ut saceruous non fl.gelletur aut 
evcoiiuunicelur, sed credatur, pro reverentia canus 
nica, hoc intelliguut; et pro lioc quod S. Benedictus 


"cen 


S. I. BENEnICTI 


872 


dicit : kiseype admonitussinonsecorrezerit, adhibeatur A bentur episcopus in testimonium, » Bernardus Cassi- 


episcopus in testimoniun. Si vero depositus fuerit, 
(une postea potest flagellari aut exeommunicari..... 
Tamen in monasteriis Francorum ita flagellatur 
presbyter νοϊυ alius monachus. » Ipse vero inira 
-uam sententiam ita exponit : e Sanior est sensus, ut 
sicut diximus de monezchis, si talis est persona cui 
non competat flagellum , nullo modo debet illi adhi- 
beri; si talis est quem adjuvet flagellum, et non 
noceat, adhibeatar flagellum. » ]ta quoque sentit 
Bernardus Cassinensis : « Licet nonnu li aliter hoc 
assumiant, mihi tamén sic videtur intelligendum, 
quod ex quo. est inobediens et contumax, non jam 
debet judicari sacerdos, id est non debet sibi deferri 
sieut Sacerdoti, sed judicari rebellio, id est sicut 
coniumox et rebellis. » Similiter Richardus de S. 
Angelo : « Melius dicas, scilicet, quod potest et debet 
judicari, seu paniri tanquam contradictor. » Priorem 
mlilominus sententiam sequitur Menardus noster : 
* Ob dignitatem et reverentiam sacerdotii... neque 
illos flagellis aut excommuvicationi subjicit; sed 
siatu.t. ut judieentur ut rebelles; demde si non 
emendaveriut sepius admoneantur; si nec sic cor- 
rexerint, episcop» adhwbeatur in testimonium : 
tandem clarescentibes culpis, id est patentibus et 
manifestis , ita αἱ propter dignitatem presbyteratus 
sint aliis scandalo, projiciantur. » 


Et sepe admonitus.| « Ac si diceret, inquit Ililde- 
marus, non pér gradus ducatur, sed admonealur. » 
lllud autem sepe Boherius in secundo comment. ex- 
ponit tertio, ut 3upra de detanis, vel quatér, ut infra 
δ preposito monasterii. 


Eiiam episcepus adhibeatur in testimonium,] Hunc 
locum varie varii exponunt. Hildemarus mentem 
suam ita explicat : « Notandum est quia pro illis s2- 
terdotibus qui sacerdotes veniunt in monasterium, 
non dicit regula adhiberi episcopum in testimonium, 
sed so'ummodo pro illis sacerdotibus qui in mona- 


nensis, quod episcopus adhibeatur in testimonium, 
non necessitatis esse existimat, sed honestatis dun- 
taxat: € Dictum hoc, inquit, in. monasteriis non 
exeinptis de dioecesano loeum habere potest; quia 
ductus per septem gradus per dic cesanum babebit 
deponi -ecundum quosdam. Ego vero a littera non 
recedens, quando dicit adhibeatur in testimonium, 
puto quod solummodo exponenda est contumacia 
et inobedientia episcop», ut sit quasi testis, ad ju-ti- 
ficandam correctionem et disciplisam. Et propterea 
hoc nou credo esse necessarium, sed honestum : 
manifestum est euim per sequentia quod adhuc re- 
manet $249 in foro abhatis, judicandus ab eo; nam 
sequitur : Qui si nec sic emendaverit, clarescentibus 
culpis, etc. » Nicolaus de Fracetura hzc intelligit 
« i» monasteriis n»n exemptis. ubi ad episcopos in 
defectum abbatum non corrigentium subditorum 
excessus spec.:al correptio.» Similiter Boherius se-.tit 
hoc locum hab.-re in monasterio nou exemplo; ut 
deductus per septem gradus a diucesano. episcopo 
deponatur. Et eerte olim monachi sacerdotes non 
minus episcopo quam abhaii subjecii erant, ut probat 
Menardus, quod. tamen improbasse videtur Glabec 
Radulfus in Vita S; Guillelini, Luciacensi* primum 
monasterii moroehi, ae postea albatis S. Benizni 
Divionensis, ubi hec scribit : « Insoleverat etiam 
nal arrepta? consuetudinis usas, dt nullas fratrum 
loci illius (Lueiaci) levitici ordinis gradum prius sus- 
ciperet, quam sese assertione jurandi promiueret 
servaturum fidelitatem episcopo. 
Quod si nec sic emendaverit, etc.] Ubi Hildemarus: 
ε Quod vero dieit : quod si nec sic emendaverit, etc., 
manifestatur quia iste sacerdos per octo gradus duci 
t, non per septem, sicut alius monachus vel sa- 
cerdos, ld est, primus gradus est secre:a adm-enitio, 
séceundus publica correptio, tertius gradus est ex- 
communicatio simp ex, quartus gradus est nimiis 
jjuriis, quintus gradus si dignus est fi-:gellis, sextus 


&terio conseerantur, Ideo non pro illis qui sacerdotes (* gradus est oratio, septimus gradus episcopus, deinde 


veniunt in monasterium, eo quod illi in alio titulo 
laerunt consecrati, non est opus episcopum adhiberi 
in testinouium. llli autem sacerdotes, quia in ille 
titulo fuerunt consecrati, idee necesse est ut adhi- 


EP E 


CAPUT LXIII. 


expulsi ». » Atque ex hoc loeo non obscure colügitur 
monacios sacerdotes olim ex monasteriis inconsulto 
episcopo haud expulsos fuisse; Vide eoncil. Mel- 
deime can, o9. 


De ordine congregationis. 


Ürdines suos in monasterio ita conservent, ut 
tonversionis. tempus et vitz meritum discernit, ut- 
que abbas constitaerit. Qui abbas non συμ δαὶ 
gregem sibi commissum, nee quasi * libera uteus 
petestte, injuste'disponat aliquid ; sed cogitet seni 
perquia de omnibus judiciis et operibüs suis redditu- 
rus est Deo rationem. Ergo secundum ordines quos 
constituerit, vel quos habuerint ipsi frattes, sic ac- 


causis, relíqui omnes ut convertuntur, ita sint : ut, 
verbii gratia, qui secunda hora diei venerit in mona- 
sterio, juniórem se noverit illo 4 esse qui prima hora 
venit diei, cujuslibet aetatis aut dignilatis sit : pueris 
per ownia ab omnibas disciplina conservata *. 
Juniores igitur priores suos bonorent, priores 
janiores suos diligant. In ipsa appellaiione nomi- 
num, nulli liceat alium puro nomine appellare : ced 


cedant ad pacem, ad conirunionerh b, ad psalmum D priores juniores suos frátrum nomine. Juniores ao- 


impouendum, in choro standum. Et in omnibus 
omnino locis zelas non discernat ordines *, nee pre- 
judicet, quia Samnel et Daniel pueri presbyteros ja- 
dicaverunt. 

Eryo exceptis bis quoe, ut diximus, altiori consilio 
abies SQ praetulert, vel degradaverit certis ex 


* Hüld., ne quasi. 
b Deest in Ceucor, «d communionem. 
* AL, discernatur in ordine. 


tem priores suos nonnos vocent : quod intelligitur 
paterna reverentia. Abbos autem, quia vices Chri-ti 
agere ! creditur, Domnus et Abbas vocetur ; non sua 
assumptione, sed honore et amore Christi. Ipse 
3utem cogitet, et sic se exhibeat, ut dignus sit tali 
honore. 


d AL., alio. ΑἸ. illie. 
*. Al., servetur. Al., tenéatir, Al., exhibeatur. 
f Uxon., ayit. 


We ' 


875 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXIII. 


81$ 


Ubicunque autem. sibi obviant fratres, junior a A tes (Rom. xu). Pueri, parvi, vel ad: lesceates, in ora- 


priore benedictionem petat. Transeunte majore, 
miuor surgat, et det ei locum scedendi. Nec presu- 
mat junior consedere, nisi ei pracipiat senior suus , 
ut fiat quod scriptum est : Honore invicem prevenien- 


torio, vel ad meusas, cum disciplina ord nes suos 
consequantur. Foris autem, vel ubi ubi ?, custodiam 
habeant et disciplinam, usque dum ad intellig.bileun 


etatem perveniant. 
v 


8 Cone., Hlild., vel ubi et ubi. Al., ubi ubi, omisso vel. Norb., ubique hanc. 


COMMENTARIUS. 


Ordines suos in monasterio 11a conservent, «t conver- 
sionis tempus, et vite meritum decernil, utque consti- 
luerit abbas.| Tria in statuendis ordinibus attendi 
voluit : 1* conversionis tempus , 3? vite ineritum, 
5' quse constituerit abbas : quanquam nonnulli, ut 
asserit llildem: rus, secundum cum tertio confundant, 
eo quod abbatis sit discernere vit.e meritum, nullus- 
que existat qui pro vite su:e merito superiorem sili 
gradum pet«re prxzsumat ; et eum qui talia auderet, 
&2n8 pro vi:e m'rito, non superierem, sed omnino 
inferiorem locum cons: qui inereretur. Non sine causa 
lamen utruuque distinguitur. ab aliis : sunt. enim 
nonnulli qui ex vile imerio nullo sunt digni supe- 
riori loco, quos tauien 89/4 necessitatis, aut etiain 
niilitatis ergo ad altior: im Ll cum promovere sola ab- 
bxtis voluntas solet. Verbi gratia, est aliquis qui ulla 
vite sanetitate discernitur ab aliis, q.i nibilomigus, 
e0 quod egregie cantat, aliis in choro sola abbatis 
voluntate prefertur. eid qui sunt hujusmodi, iu iis 
lantummodo  arübus quibus praceliunt aliis, eos 
praecedere oportel : verbi gratia, eantor in. choro, 
&en in capitulo, non in refectorio, etc., ut recte 
Uubservavii llildeinarus. Unde quamvis sit abbatis 
diseernere singulorum merita, et quosque, ut volue- 
rit, ad alüorem quam ingrediuntur gralum promo- 
vere possit, sobrie tameu hac uti debet potestate. 
Hinc S. Pater subdit. 

Qui a^bas mon. conturbet gregem sibi commissum, 
elc.| Hic, ut scribik Bernardus Cassinen-is, « triplici 
freno considerationem | constringit abbatis. Primo 
quod paci subd.torum intendal, gregera non corntur- 
bando. Secundo quod omnia jus:e uisponat, potesta- 
tis liberiate non abutendo. Tertio qued tam oj era 
quam judicia Deo sunt coguita, et. semper. timeat 
discussionem extremi judicii cogitando. » 

Sic accedant ad pacem. | scili: et qu:e datur in missa, 
ut docent Bernardus Cassineusis, Nicolaus de Fractura, 
Richardus de S. Angelo, Boherius in secundo coin - 
inentario, Theobaldus Artaldus, et Nicolaus Bravus ; 
yel quz? datur advenientibus hospitibus aut in niissa, 
ut Menarjue; vel tandem qua datur in missa, aut 
aecedentibus hospitibus, aut professis post missain, 
aut in missa Evangelio dicio a textu Evangelii. siue 
cruce in quibusuam nionasteriis, ut expouil in priuio 
commentario Boherius. De modo dandi et accipiendi 
in missa pacem ante comuunionem, de qua huuc 
locum interpretor, vide qua diximus in l. i de Antiq. 
inoDach. Iutbus, c. ὃ 

Ad cominunionem.| Hune locuin de communione 
eorporis et sanguinis Christi exponunt. omnes com- 
mentatores, nuilo, quem sciain, refragante, ad quain 
euncti suo quique ordine accedebant, i3. (auteni αἱ 
ministri altaris alios pr:ecederent. Ubi observandum 
venit quod scribit Udalricus (Lib. n, cap. 50), scili- 
cet quod si abbas justis ex causis aliquem conversum 
ju capitulo, aut in refectorio. elevare voluerit, tamen 
« ad pacem, et ad conununionem, sicut et ad aquam 
benedictam, secundum ordinem 81:88 conversionis » 
accedere debet. Porro qui jusiis ex causis aberant 
a mi»$3, Communicaturi lamen properabant circa 
tempus orationis dominice, ut. discimus ex ltegula 
$S. Pauli et Stephani (Cap. 15) : « In hora qua 
sanciunm corpus et sanguinem communicaturi sumus, 
presenies esse festiuemus ad dicendum : Libera nos 
a malo. » E& «quo loco patet non omnes oluu inoaa- 
chos diebus domipicis, quibus presertim communi- 


PATROL. LXVI 


eabant, integro miss:e sacrificio interfuisse, id quad 
maxime coquiuz: hebdomadariis contingere poterat. 

Ad psalmum imponendum.| Id est ad aniiphonam 
psalmi (hoc est qu:e psalmum pr:ecelit) iniponendum, 
uti exponunt llildemarus, Bernardus Cassinensis, Ni- 
colaus de Fractura, Boherius, Turrecremata, 825 
llaeftenus. Additque Bernardus Cassinensis : « Et lue 
est supplendum, quod illi secundum ordines suo; 
legant, aut cantent, qui possunt officium imvlere, ut 
il ud cum 38 capitulo concordare poss t, ubi dicitur: 
Fratres autem non per ordinem legant uut cantent. » 

Quia Samuel et Daniel pueri presbytercs judicaverunt.| 
Saniuel quidem Heli et ejus filios judicav.t ; Daniel 
vero duos iniquos presbyreros Susannam opprimere 
volentes. Sic S. lznatius Magnesianos monet, ne De- 
mam ep'scopuin ob juniorem atatem — contemnant, 
cum Daniel duodecennis senes calumniatores convi- 
cerit; et Samuel parvulus Heli nonagenariurm redar- 
guerit; Salomon annum ztatis duodecimum adeptus 
mulieres pro filiis judicaveri! ; Josias rerum potitus 
aatis an:0 0oclavo. aras «t templa. subverterit, lu- 
cosque succiderit. 

Heliqui omnes, ut converiuntur, ita sint.) ld est juxta 
tempus οἱ dien. conversionis ordines -u0s obser- 
vent. Hanc disciplinam S. Benedic us ex S. Pacho- 
mio ejusque discipulis accepit, de quibus S. Hiero- 
nymus «it (Pref. in Heg. S. Pachomii) : « Quisquis 
monasterium primus ingreditur, primus sedet, pri- 


C mus aimbulat, primus psalmum dicit, primus in 


immensa manum extendit, prior in ecclesia communi- 
cat ; uec sias inter eos quaritur, sed professio. » 
ldem postea decrevit S. Isidorus in Regula (Cap. 4): 
« Qui in monasteiio prior ingreditur, primus erit in 
cunctis gradu vel ordine; nec quirendum 681 si 
dives sit aut pauper, servus an liber, juvenis an se- 
ner, rusticus an eruditus : 'n monachis enim nec 
t$elas nec condiuo quaeritur, quia inter servi et liberi 
animam nulla est apud Deum differentia. » Et 8. 
Fructuosus (Cap. 25): « Qui primus in monasterio 
conversus fuerit, primus ambulet, primus :edeit, 
primus eulogiam ac«ipiat, primus communicet iu 
ecclesia, prior loquatur cum interrogsntur fratreg 
pro aliqua quaxstione, prior psalmum dicat, in choro 
primus censistat, hebdomadam primus faciat, ma- 
hum in mensam primus extendat; nec :etas Sola 
inter fratres requireuda, sed conversatio cst, et la- 
boris studiique propositum. Unde et hzc. discretio 
senioris est pra:stolanda, ut quem quomodo. erga 
Dei amorem cultumque ferventem viderit, sic hono- 
ret: non enim geaeris diguitas, aut rerum opulen- 
tia quam quisque habuit in seculo, vel :etatis 
pgrandidvitLas exquirenda, sed vitz» rectitudo, et 
ardenlissime fidei merita debent 6556 peusata : illo 
enim potior, qui Deo proximnior, judicandus est. » S. 
Donatus in Regula ad virgines, c. 66, 5. Benedictum 
peue ad verbum  exscrivoit, eique concinit Kegula 
Cujusdam item ad virgines, c. 22. Unus est Magi- 
ster, qui ab aliis discrepans, nulia conversionis ha- 
bita ratione, ordines ab abbate vult. quotidie cou- 
fundi, ut nullus inter fratres videatur primus, nullus 
appareat novissimus ; Abb s, inquit (Ca». 92), «sem- 
per eorum confundat yradue, vicibusque ad mensam 
secus se sedere faciat, vicibusque in : ratorio jubeat 
secus &e universos stare, univer os vicibus post se 
psalinos impoueie, ut nullus de secundo honore jan 
reddatur el tus, sive de ultimo gradu aliquis se faciat 


28 


€15 


S. P. BENEDICTI 


870 


dssperatim.» Sed δὰ S. Benedicti textum revertor. A Qu:erit insuper Doherius, « an quoad loca e! sub- 


Cum omnes, ut convertuntur, ita esse S, 
Pater instituerit, quarunt an ab ingressu in mona- 
sterium, an vero ab emissa professione conversionis 
iempus intelligendum sit. Posterius asserit Boherius, 
prius Haeftenus. Fandamentum Boherii est maxime, 
quia fratres perfecte non convertuntur, nisi per pro- 
fessionem inonasticam, per quam tunc primum dun- 
Lixat in congregatione suscipi el reputari incipiunt. 
Uontarium elicit Haeftenus (Lib. i, tract. 5, disq. 
6) ex ipso S. Reguli textu, quem ipse S. Benedictus 
quasi exponens, dicit, ut qui secunda hora diei ve- 
nerit in monasterium, juniorem se noverit illius esse 
qui prima diei hora accesserit. Que:n. locum non de 
profes-iove, sed de ingressu in monasterium intelli. 
geuduin esse contendit ; cum v.x fieri possit ut unus 
prima hora, alter &eennda professionem emittat; sed 
δὶ plures una hora profiteri necesse sit, eadem liora, 
uon diversis, vota pronuntiare experientia docuerit : 
quod coulirmat auctoritate Petri Walnen, et Wallon- 
capelli, qui idem sentiunt. Et certe iia observatum 
fuisse olim apud nostros Dionysiauos a majoribus 
accepi. In lustitutionibus etiam ordinis Cistercien- 
vis haec lego (Dist. 10, cap. 2, et Antiq. Definit. dist. 
41, c. 2): « Novitiorum autem qui primus ingreditur 
capitulum, si perseveraverit, prior habeatur, etiamsi 
benedicatur posterior ante ipsum. » Et in Statutis 
'Guigonis (Cap. 26): « Ordinem autem sive in refe- 
ctoriv, sive ubicunque, eum cuncti tenemus, quein 
singulis suus dedit adventus : » a quo derogant anii- 
qua Stituia Carthusiensium dum scribunt (Part. ui, 
cap. 21), ut «quando novitii duo ad aliquam do: um 
veniunt, qui posterior venit, si prius professionem 
lecerit, prius deinceps remaneat. » Sed in his 
otnnibus laudabili cujusque congregationis consuetu- 
Jini insistendum existimo : neque vero ita ad hitte- 
fam accipiendum esse exemplum a S. Benedicto pro- 
positum, quod lorte duntaxat proposuit, ut. clarius 
duceret euin qui primus per professionem monasticam 


zongregatiout insertus est, alios. debere pravedere. C 


Sed cuim 8. Benedictus aliquos certis de causis 
alis praponi perinittat, optabit forlean aliquis re- 
scire quinam illi esse debeant. Verum i1 cujusque 
Inonasterii ei congregatiouis con:sLlutiones satis de- 
ciaraut, Hildemmaru» sui temporis morem ita exponit : 
« Sciendum est quia decaui minores vel circatores, 
pro hoc quia decani suut vel circatores, non debent 
praesse aliis, hoc est non debent praponi in choro, 
aut in capitulo, aut in al 0 vero loco, excepto si de- 
e:set abuas, aut prapositus, aut decanus major. 
'unc unus illorum debet pr::poni, qui teneat locum 
abbatis. Nam ideo dixi nou debere praponi, quia 
Don est ratio. utin isto uno anno, cum babent mi- 
nisteriu:, supponantur ; in altero anuo, cum non 
babent ministerium, iterum sedeant inferius loco quo 
intraverunt. Decauus vero major aut praepositus de- 
bent pre poni, pro eo quod illi »ervart lucum aubatis 
$i non est. Quando non est, Servat praepositus locuu 
abbatis ; quaudo v.ro non est prepositus, servat de- 
cauus maj.r locua abbatis in excominunicando et 
iu omnibus. » Apud Cluuiacenses ad. abbatis dexte- 
ram s debat major prior ex Udalrico, ii». in, c. 4; 
sed non item prior claustralis, de 897 quo idein 
Udalricus ejusdem libri cap. 6: « Prior. claustia is 
vicarius est wajoris prioris per omnia. Hic est, quo- 
cunque D. abbas proliciscatur, quucunque prior, qui 
in elaustro jugiter moratur, ei qui pracipue pondus 
Votius urdius portat : propter quod tamen in choro non 
est aliquantulum proinotus, excepto quod, absente 
priore, priiusoffert, prunius procedit ad pacer, et pri- 
inus ad aquau benedictaun. » Apud Cistercienses prior, 
ex libro Usuum cap. «11, primum post abbatem locuni 
ubique tenebat; at eubprior przsente abbate, neque 
iu choro, neque in capilulo, neque ad collationem 
proprium locum inutabat, ex cap. 112. Eadem erat 
bursleldeusium discipliua, ex Cieremoniali, dist. 2, 
t9p. 2e01 ὁ 


script;ones in abbatibus ad concilia congregatis consi- 
derari debeat tempus conversionis, an tempus 501: pro- 
motionis ; » respondetque : « Dico quod tempus pro- 
motionis. Generale enim est ut qui prius dignitatem 
assequuntur aliis przelerantur, et. ille gradus caeteros 
antecedet, quem labor prolixior et stipendia longiora 
feceriut anteire. Exemptos tamen. abbates puto aliis 
przferendos ; ceteris enim concurrentibus, ratio pri- 
vilegii est habenda. » 

Pueris vero per omnia ab omnibus disciplina tenea- 
tur.] Ergo qu? hactenus ἃ S. Benedicto dicta sunt 
solos in adulLa :etate conversos spectant, non pueros, 
qui separatim ab aliis una cum pulsantibus, seu no- 
vitiis, »nstituebantur, ut patet ex antiquissima mona- 
sterii S. Galli delineatione, in qua cellas novitiorum 
inscriptus legitur hic versus : 


Oblati loc claustro pulsantibus associantur, 


p et qui proinde ab aliis ordines suos inter se servare 


dehent donec ad annum zialis decimum quintum 
perveniaut : quo tempore, aut circiter, exeuntes. de 
custodia, eum accipiebant locum quo monasterium 
ingressi erant, ut auctor est Hildemarus in Regu!ze 
cap. 70. Unde et Petrus Boherius hunc locum expo- 
nens: «Hoc, inquit, dicit, ne credat aliquis quod 
puer vel adolescens decrepito vel presbytero ultiuv 
converso praeponatur. » 

In ipsa autem. appellatione nominum, nulli liceat 
alium puro nomine appellare.) Laudatur ea dere S. Ful- 
gentius, quod «circa singulos ita mansuetus fuit, ut ne- 
minem (ratrum puro nowine clamitaret. » Puro autem 
nomine appellari est appellari solo nomine, utdic:t Hil- 
demarus, sive, ut loquuntur Bernardus Cassinensis, 
Nicolaus de Fractura, et Boherius, sine adjectione, id 
quod tribus quatuorve modis fleri potest : vel solum 
baptisini nomen enuntiando, verbi gratia, Peire, Pau - 
le; vel solum familia: nomen, verbi gratia, (e Blanc, le 
Nom, la Perche; vel solum nationis, ut Germane, 
Hispane ; vel oflicii aut dignitatis, ut, Sacrista, Can- 
tor, Decane, Praposite , quo.| aut szeculum sapit, aut 
conie;ptum, imo etiam aliquando przbet occasio- 
uem superbieudi, duin ei suggeritur a cogitationibus 
suis se non $9 esse ut ceteri hominum, ut 
tali prepositum officio, ex tali oriundum familia, tam 
clara, tan illustri. 

Sed priores junioressuos fratres nominent.] Juniores 
hic vocat, non quidem infantes, sive, utaiunt, simpli. 
citer 2tate juniores; sed comparative ad antiquiores 
et priores in ordine professionis, ut indicat pronomen 
suos : non enim dicit priores juniores (ratres nominent, 
sed juniores suos, id est sibi inferiores iu erdine profes- 
sionis : unde contingere potesl ut unus et idem mona- 
chus frater et nounus vocetur, frater ab antiquiore, 
nonnus ab inferiore. Certe sz:culo xi^ Joannes 58- 
cerdos et monachus frater Joannes appellatus legitur 
in Vita S. Aiberti num. 7 (Bolland., 7 Aprilis). Alius 
tamen usus viguit apud Cluniacenses, in quorum 
aniiquis Consuetudinibus reperio (Lib. u, c. 20): «Si 
quem fratrem appellat, nuuquam puro noinine ap- 
pellat, nisi domnus adjungat; et pueros fratres no- 
minat, ltem proprium nomen dicturus, semper frater 
praiittit,» Quare autein. juniores S. Benedictus 
appellari voluerit (ratres, ita explicat Hildemarus : 
« Beue fratres jussit appellari, quia uno sacro fente 
baptismatis sunt reuati, et uno Spiritu sanctificati, et 
uuam professione professi sunt, et unam remuuera- 
tionein adipisci desiderant, et una matre, id est sancta 
Ecclesia editi sunt. » Aliquid simile babet Bernardus 
Cassinensis. Vide Haeftenum, lib. 1, tract. 4, disq. 2. 

Juniores autem priores suos nonnos vocent, quod in- 
telligitur paterna reverentia.) « ldem ergo siguificat 
nonnus quod Pater reverendus. Vox antiqua, et apod 
monachos honoris ac reveresti:: causa usurpari so- 
lia, ut. paret tum ex hoc loco, tuu ex concilio 
Aquisgranensi, deceruente (Can. 54), « ut. qui prae- 
ponuntur nonni voceutur, id est paterna reverentia. » 


871 


lta etiam Papias: 
verentiam : nam intelligitur paterna reverentia. » Ea 
voce S. Columbanus Petrum avosto:um nuncupat ; 
« Privilegium dedit c'aviculario, communi oinniuim 
nontio, » 

Porro cum synodus Aquisgranensis decernat uL 
prepositi nonni vocentur, suspicabitur forte non 
nemo przepositos, nonni nomine spre o, domni, quod 
soli abbati. competit, sive. hono'is aut ambitionis, 
sive cujuscunque alterius rationis gratia, sibi 18- 
»umpsisse, quod corrigere voluerit. Aut forte pr:- 
positos intelligit quoscunque professione antiquiores, 
qui suis junioribus ubiqve ex Regula prxiponuntur, 
quique jam nonni nomen in domni. mutaverant, ut 
culligitur ex Smaragdo . illius temporis. auctore, qui 
hunc loeum. exponens sic scribit : « Sicut tunc apud 
illos paterna exhibebatur reverentia, ut. priores vo- 
carentur nonni: ita uunc apud uos exigitur hodie ut 
ipsa paterna reverentia priores nostri a nobis vocen- 
tur domni. » ld quod viguit eliam apud Cluniacenses, 
teste Udalrico lib. u, «ap. 20. Perseverabat tamen 
apud nostros Corbeienses nonni appellatio s:zeculo 1x, 
ut patet ex Vita Ansclarii Corbeieusis primum mo- 
nachi (Sec. v Beu., part. n), postea episcopi Dre- 
mensis, in qua lego : « Socium illi ex vestra trater- 
nitate venerabilis abbas invenit nonnum Witinarum.» 
Perseveravit 829 et apud Cistercienses, ex libro 
Usnum cap. $8 et ex Vita Caroli abbatis Villariensis 
(Bolland., 29 Januar.), eujus hzc verba : «Cum vi- 
deritis nonnum Conradum novitium Villariensem. » 
kt item : « Una cum nonno Walterio simplici mona- 
clio. » Perseveravit et apud Cassinenses usque ad 
tempora Bernardi Cassinensis, ul constat ex czre- 
monia pronuntiandi officiales ab eo instituta, qu;e est 
loc modo : « Vicarius ordo postulat ut iu hac fu- 
tura liebdomada canat nonnus Amicus. inissam ; co- 
quinze serv;tium nonnus leinigius faciat; ad servi- 
tium ecclesie nonnusJacobus, etc. » Sed de hac voce 
videsis Menardum, Haeftenum, et Cangii Glossarium. 

Abbas autem quia vices Christi agere creditur, dom- 
mus εἰ abbas vocelur.] Ubi Bernardus Cassinensis : 
« Littera ultramontana. non. habet dominus, sicut 
littera Cassinensis, sed habet domnus; et sine dubio 
domnus videtur plus habere reverendize matur.tatis, 
et dominus plus metuend:e potestatis. » Bernarduin 
sequitur Nicolaus de Fractura : dominus ctiam legit 
Richardus de S. Angelo. ltem Concordia Regularum, 
codices Victorini, editio Guidonis Juvenalis, Lova- 
niensis, et Joaünes Bertelius ; eamque lectionem, 
quam in omnibus Cassinensis bibliotheca mss. re- 
periri asserit, pluribus tueri conatur Paulus Augu- 
Stinus a Janua. Verum antiquis non videtur fuisse 
nisi unus Dominus Deus : unde etiam Augustus im- 
perator domini nomen recusasse legitur apud Oro- 
&ium, lib. vi, cap. 22. Quanquam postea a scriptoribus, 
ut. bumiliori vocabulo uterentur, ex verho dominus 
factum sit per syncopen domnus. Qua voce sanctos 
viros, episcopos, reges, aliasque honorabiles nobi- 
lesque personas appellarunt : unde in antiquis litaniis 
sumimus pontilex domnus apostolicus. appellatur. [ta 
apud Scverum Sulpicium, epist. 2, Domnum Marinum 
obiisse nuntiant; Vita B. Alcuim, num. 22, sr. 1v 
Beuned., Vade ad sepulcrum domui Martini; S. Gre- 
gorius, lib. 1 ltegist., cap. G, Domnum Alexandrum, 
domuum Theodorum, filium meuwn Marinum, domnam 
Eusiciam, domnam Eudochiam, domnam Dominicam 
mea peto vice sulutari; Statuta 5. Adalardi, Missa 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXilI. 


« Nonnos vocamus majores ob re- A Etsi credamus non defuisse etiain olim qui u'rumque 


B 


878 


domini et domni titulum respuerint, patres simplici- 
ler appellati. [ta Hilboldus lieriensis abbas ab Er- 
mentario in Trans:atione S. Filiber.i, cap. 4, voca- 
tur pater. Hilboldus. lta. Geilo abbas IMeriensis in 
Chronico Trenerchiensi pater. Geilo appeilatur.. [τὰ 
Usuardus ionachus S. Geriiani a Pratis ab Aimoino 
in llistor. Trans!at. 5S. Georgii et Aurelii, num. 6, 
Usuardus pater &30) dicitir.. Deni,ue in Vita S. 
Anschaiii, quem priino nonnum Wim.rum τ ppeza- 
tum legimus, postea pater. Wirmarus vuncupetur, 
Caeterum iin subsceri. Lioue nominum non solum sim- 
plices monachi, sed ipsi etiam 0 8105. propiie 
nowini frater prxmittere solebant. In Clironico Cer- 
tulensi, lib. iv, Gervinus. chartam quamdam ita 
incipit : Ego frater Gervinus abbas monas:eiii S. [ti- 
chari, Sieculo xir (Sag. i Ben., part. 1) Doxo a'bag 
Sitliiensis Widoni lthemensi areliepiscopo scribens, 
epistolam ita insciibit (Spicil. tom. V) : Domino prae- 
stantissimo archiepiscopo Widoni [rater Bovo incignus 
abbas Sithiensis cenobii. In subscriptionilis inoua- 
chorum Piscariensium in elect:one Dominici ab»atis 
omnes, etiam pr:epositus et alii sacerdote-, uotnini 
proprio praeimittunt frater. Anno 1515, Adam  sbbas 
S. Faronis Meldensis chartam ita incipit (Sec. au 
Ben., pag. (01) : Frater Adam divina permi:sione mo- 
nasterii S. Faronis ordinis S. Benedicti abbas humilis. 
Denique auno 1495, in In-tumento leloriat onis 
ordinis Cisterciensis articulis Parisiensibus pr»misso 
omues abbates inscribuntur (retres ( Nomast.. Cist, 
p. 5174). 

Ubicunque autem sibi obriant fratres, junior a priore 
benedictionem | petat.| Scilicet « in his locis et horis 
ubi l.cet loqui; verum si alis locis et horis tverint, 
in corde suo petei benedictionem inclinato capite, » 
inquit Hildemarus. Similiter et Bernardus Cassinen- 
sis : « Ubi et quando licet loqui, tunc modeste potest 
dicere Lenedicite; vbi et quando non licet 1»qui, sola 
capitis inclinatio erit benedictionis postulatio. » Con- 
cinunt Nicolaus de Eractura, Boherius, et 'l'urre re- 
mata, ut ineritó ad Cisterciensium cbjeta l'etrus 
Venerabilis responderit (Lib. 1, epist. :8) : « Uhi- 
cunque sibi obviant íratres, junior a yriere benedi - 
ctionem petit, benedicite dicendo, si extra regularia 
loca fuerit, et humiliter inclinando; sed nihil ore 
proferendo, si intra officinas regulares sibi occurre- 
rit. Quod si semper loquendo hanc peti debere dici- 
lis. videant discreti uirum super(lus locutioni utile 
silentium imponi an supponi debeat : superluam id- 
circo dicimus, quia ad id quod zxque bene silentio 
potest (ieri, linguam non esse necessariam, et ideo 
superfluum existimamus, maxime cum nu-lius Ser« 
monis propter hanc salutationem proferendi i re- 
gula facia fuerit mentio; sed et si hoc, prout vuliis, 
indifferenter concederetur, forte ab aliquibus, von 
plane inaturitate fundatis, inania pro utilibus, ludicra 
pro seriis, maledietiones pro benediction:bus proler- 
rentur ; hoc ne contingat, censura silentii prohibe- 
mius, » Quas hactenus a Petro Venerabili d.cta. suut 


D movent nos ad quarendum amplius quomod» qui- 


domna Dalthilde ; Aimonius, lib. 1v de Gestis Franco- 


ruin, c. 68, Domnus Carolus rex habuit conventum gene- 
ralem in Wormatia civiate. Hinc tritus i.le versiculus: 


Colestem Dominum, mortalem dicito domuum. 


Sed quod soli tunc abbati competzbat domni no- 
men, nunc omnibus fere monachis promiscue tri- 
buitur; id quod jain. tempore Sma:agdi abbats usu 
receptum) luisse constat ex e,usdem loco supra ci- 
tato, ct apud Cluniaceuses ex Udalrico etiam laudato. 


busve verbis peteretur ac daretur 96 de qua hic agít 
S. Pater benedietio. Regula Cujusdam ad virgines 
deceruit (Cap. 22), ut « quando sibi mutua. im in via 
vel in quoeunque loco occurrerin', cum omuni liumi- 
litate ab invicem flectentes. benedictionem rogent ; 
et si una ex eis senior fuerit, prius junior beuedi- 
ctionem postulet, tunc demum senior prosequatur. » 
Capitulum 29 monachorum Sangallensium, « ut ubi« 
cunque sibi obviaverint fratres, junior benedictionem 
petens, in uno loco ineliuatus, usque dum tribueng 
benedictionem prior tran-eat, » S. Hildegardis 83 

hanc benedictionis petitionem constituit in simplici 
« salulauone, qua seniori suo se subjectum esse in 
omni humilitate demonsiral.it. » At Doterius benedi 
cionem vult peti « inclinatione et verbo par.ter, si 
locutionis tempus sit; sin aulem, inclinatione tan» 
lum. Et pari utique modo, inquit, fit responsio per 


«I6 


S. P. BENEDICTI 


880 


priurem. » Quxnam vero sint illa verba quibus peti- A prevenientes. » Unde etiam Hildemarus ad bunc lo- 


wur benedictio, ex Ordine conversationis monasticae 
didicinius : « Übicunque exinde sibi obviant fratres, 
janior priori inclinato capite dicat benedicite. » Cui 
concinunt ea qux? supra scribebant Petrus Venera- 
bilis et Bernardus Cassinensis. Addere possumus Ro- 
he:ium in s-cundo commentario ita scribentem : « Iu 
monasteriis quidem Specus Sublacensis et montis Ca- 
vensis hoc optime practicatur : nàm in obviatione, 
ut ipse vidi, semper junior ait priori benedic , pater. 
Sed quod prior quidquam respondeat non audivi, nec 
etiam ex regula capio quidquam de prioris respon. 
sione, nisi D.o gratas respondeat. » Sed quod Bo- 
herium prateriit, Regula Magi-tri declarat, praescri- 
bens (Cap. 45) ut excominunicato « petenti benedictio- 
nem nullus respondeat Deus. » Bernardus Cassinensis 
ad caput 25 de excommunicato loquens : « Si forte 
ille benedicite diceret, nullus Deus vel Dominus re- 
spondere deberet. » Et Vallisoletanorum Constitutio- 
nes : « Hanc benedictionem petimus dicendo benedi- 
cite, et inclinando versus illum qui przterit ; qui si 
sit decanus, vel mulli temporis professus, dicat Do- 
minus. Vel si malit, ob majorem humilitatem, petat 
ejus junioris benedictionem dicendo benedicite. » 

unc vero Cassinenses hanc benedictionis petitionem 
intelligunt signo magis quam ve:bo, ideoque per so- 
lam capitis inclinationem faciendam esse prescribunt. 

llanc porro peiendie. benedictionis consuetudinem 
non solum ab antiquis monachis, apud quos occur- 
rens S. Apollinari Macarius ei dixit, Benedic, pater 
(Bollaud., 5 Januar.), hausit S. Benedictus; sed etiam 
ἃ primis Christianis, qui inter se conversantes, sibi 
invicem occurrentes, se salutantes benedicebant, ut 
ex Tertulliano manifestum est (Lib. de Test. anime, 
c, 2) : « Et quod penes Deuin bonitatis et benighita- 
tjs omnis benedictio inter nos sunimum Sit discipli- 
n2e et conve:sationis sacramentum, benedicat te Deus 
tam facile pronuntias quam Christiano necesse est. » 

Transeunte majore, minor surgat, etc.] lta. etiain 


cum : « Sciendum est quia debet in capitulo abbas 
docere, ut sicut. junior surgere debet ante suum se- 
niorem, ita et ipse prior statim innuat juniori sedere, 
Quod si non dixerit statim sedere prior juniori 890 
surgenti, admoneatur regulari disciplina, sicut dixi- 
mus, per septem gradus. Si autem non se emendave- 
rit, debet in ultimo gradu illum priorem constituere, 
et discat qualiter prior debeat juniori suo sedere 
dicere. » In ipsa vero sessione illud S. Basilii obser- 
vandum : « Cum sedes, erus cruri ne superponas ; 
hoc e-t enim elatze et non attent:e mentis. « 

Porro non solum inonachis, sed i»s8js etiam ethni- 
cis sacratus fuit senio:i a-surgendi usus : « Omui 
seniori, inquil Aristoteles (Lib. 1x Ethic., cap. 2), 
honor pro ztate reddendus est assurgendo, et ses- 
sione cedeudo, atque hujusmodi cxteris. » Et Cicero 
(De Senectute) : « Laced:emonii venientibus senibus 
omnes in theatro assurgere solebant, et eos sessum 


p !ecirere. » Et Juvenalis de Romanis (Satir. 48) : 


Credebant hoc grande nefas, et morte piandum, 
Si juvenis vetulo non assurrexerit, et si 
Darbato cuicunque puer. 


Pueri parvuli.] Recte S. Benedictus cum additione 
dicit, « pueri sive parvuli ad differentiam famulorum 
et filiorum, » inquit Bolierius; « nam puer, ut docet 
S. Hieronymus (In epist. ad Tuum), secundum Grz- 
cos et famulum sígnificare potest et filium. » 

Cum disciplina ordimes suos consequantur.] « Juxta 
tempus ingressionis sume in monasterium , inquit 
Menardus, non solum iuter se, sed etiam inter alios 
monachos; quia 5118 non debet discerni, nec pra- 
judicare in ordine, ut supra dixit, nisi forte 3bbas 
rationabili causa velit aliquem eis praeferre. » Con- 
trarium tamen supra docuerunt. Bolierius, οἱ Ilaef- 
tenus, l. iv, tr. 4, disq. 9, ubi ex hoc Regulz textu 
recte omnino intulit pueros olim in ordiue nostro 
seorsim ab aliis monachis institutos fuis-e, quia, in- 


S. Basilius (Serm. de Abdic. rerum) : « Ne festines C fit, « dum ait ordines suos, aperte significat eos nou 


sedere coram majore : $1 vero tibi przecipiat, ne se- 
deas in eadem cum illo sella; sed re.piciens hinc 
inde, festina inferiorem invenire cathedram, ut te 
Deus ob b»nc humilitatem honoret. » S. Fructuosus 
(Cap. 12) : « Coram :emoribus suis prior nullus am- 
bulet, neque non jussus sedeat vel loquatur, sed ho- 
norem [fratri seniori et reverentiam ut coudecel 
competenter exhibeat. » Regula Cujusdam ad virgines 
(Cap. 22) : « lu consessu sororum si alia supervene- 
rit, quze Juniores sunt ordine consurgant, et seniori 
locum prebeant , * si nimirum ibidem remanere de- 
beat : nam si pertranseat tantummodo, « debet parum 
surgere et caput iuclinare, petens benedictionerm, » 
inquit Hildemarus. 

$39 Quod vero S. Benedictus ait : Nec presumat 
con.edere, nisi ei praecipiat senior suus, majorem in- 
format, ut loquitur Bernardus Cassinensis, « ut sicut 
junior assurgit, benedictionem petit, et locum se- 
dendi reverenter ostendit : iia et prior quasi eodem 
momento, ut salutando benedicat, et ut juxta euin 
sedeat, vel alibi prope, debet quodammodo przve- 
nire; et sic impletur quod sequitur, honore invicem 


commiscendos ordinibus seniorum, sed babere parti- 
cularem inter se ordinem. Uude Bernardus Cassi- 
nensis ait : Hic fit meutio de pueris qui sua loca spe- 
cialia, suosque speciales habent magistros, nec sedent 
nec stant cum aliis majoris aetaus. » Atque hanc 
fuisse communetn ordinis consuetudinem probant ea 
quz diximus in lib. v de Antiquis monachorum Riii- 
bus, cap. 5. Eamque S. Benedictus potuit accipere 
a S. Basilio in Regul. fus., c. 15, ubi pueres a se- 
nioribus ita separandos constituit, ul tamen cosmnmu- 
nes sint omnibus preces. 

Foris autem vel ubi ubi.] « Hoc est in omni loco : 
nam cum $33 dicit ubi, nullum locum praeteruit- 
tit, » inquit Hildemarus. 

Custodiam habeant , el. disciplinam, usque dum ad 
intelligibilem e&atem perveniant. ] Hildemarus , quem 
Sub nomine Pauli Diaconi hic citant Bernardus Cas- 
sisensis et Boberius, aetatem intelligibilem sic intei- 
ligit usque ad annos 15 in bene morigeratis, ut alios 
etam usque ad viginti, imo triginta annos ferulz 
magistrali subdendos existimet, si desit eis necessaria 
inaturilas. 


gm ———————— ——————————MÓÓM— MÀ 
CAPUT LXIV. 


De ordinando abbate. 


In abbatis ordinatione illa semper consideretur 
ratio, ut hic constituatur quem sibi omnis concors 
congregatio * secundum timorem Dei, sive etiam pars 
quamvis parva congregationis saniori 5 consilio ele- 
gerit. Vite autem merito et sapientize doctrina eli- 


* Narb., cum duobus aliis mss. et quatgor edilis, 
cohors congregationis. Lyr., eonsors. 


gatur qui ordiuandus est , etiamsi ultimus fuerit iq 
ordine congregationis. Quod si etiam omnie congre- 
gatio vitiis suis, quod quidem absit, consentientem 
personam pari consilio elegerit *, et vitia ipsa ali- 
quatenus in notitia episcopi ad cejus dioscesim per- 


b Narb., seniori. 
€ Al., elegerint. 


081 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXIV. 


tinet locus ipse, vel abbatibus *, aut vicinis Christia- 4 natriri vitia, sed prudenter et cam eharitate ea-am- 


nis claruerint, prohibeant pravorum pr:evalere con- 
sensüm, sed domui Dei dignum constituant dispen 
85l0rem; scientes pro hoc se recepturos mercedem 
bonam, si illud caste et zelo Dei faciant, sicut e di- 
verso peccatum, si negligant. 


Ordinatus autem abbas eegitet semper quale onus 
suscepit, et cui redditwrus est rationem villicationis 
sux. Sciatque sibi oportere prodesse magis quam 
przeesse. Oportet ergo eum esse doctum lege divina, 
ut sciat et sit unde b proferat nova et vetera, castum, 
subrium, misericordem, semper superexaltet mise- 
ricordiam judicio *, ut idem ipse consequatur. Oderit 
vitia, diligat fratres. 


putet, ut viderit cuique expedire, sicut jam diximus ; 
et studeat plus amari quam timeii. Non sit turbulen- 
tus et anxius 4, non sit nimius 5 et obstinatus, nou 
sit zelotypus et nimis suspiciosus, quia nunquam re- 
qu escet f. 

In ipsis imperiis suis sit providus el considerotus, 
Sive secundum Deum, sive secundum e&iculum sint. 
Üpera qua injungit discernat et temperet, cogitans 
discretionem saneti Jacob, dicentis : Si greges mees 
plus in ambulando fecero laborare , morientur cuncti 
una die (Gen. xxxi). llzec ergo aliaque δ testimonia 
discretionis matris virtutum sumens, sic omnia tem- 
peret, ut sit quod et fortes cupiant b, et infirmi uen 
refagiant. Ei precipue, ut presentem regulam im 


In ipsa autem correptione prudenter agat, et ne p on.bus conservet i; ut dum bene riuistraverit , 


quid nimis, ne dum nimis cupit eradere ceraginem, 
frangatur vas : suamque fragilitatem semper suspectus 
sit, inemineritque S344 calamum quassatum non 
tonterendum. in quibus non dicimus ut permittat 


α Al., ad abbates, aut vicinos Christianos. 

b. Al., ut sciat unde. 
. * Al., misericordia judicio. Àl., misericordia judi- 
cium. 

4 Narb., anxiosus. 

* Al,, mimus nec nimius. 


awdiat a Domino, «quod servus boaus qui erogavit 
triticum conservis suis in. tempore $uo : Amen dieo 
volis, ail, super omnia bona sua constituet eum (Matth. 
XXIV). 

f Cass., Flor., Conc., cum quibusdam suss., re- 
quiescit, Narb., requiesceret. 

8. Narb., aliqua. 

h Narb., μὲ et fortibus sit quod eupiant.. 

! Al., conservent. 


COMMENTARIUS. 
In abbatis ordinatione.] ld. est clectione; sic enim C consilio eligunt. Quid est parva congrezatin? Verbi: 


autiqua jura loquuntur, inquit. Boherius. De ea plu- 
ribus egimus in libro v. de Antiquis monac:oruin 
Ritibus, c. 1. 

llla semper consideretur ratio, ut hic constituatur 
quem sibi omnis concors. congregatio , ec) Ad ipsam 
ergo congregalionem pertinebat abbatis electio. Hec 
fuit »ntiqua ordinis monastici disciplina , priscorum 
monachoruin regulis, ecclesiasticis civilibusque san- 
clionibus eoufirmata, ut probat hic Menardus, patet- 
que ex antiqua formula chartz faciendae cum aliquis 
monasterium in proprio zdificat, ex formula condendi 
benelicii, quas videre est in Sazc. 1v Bened., part. 1, 
p. 745; ex Vita S. Benedicti Anianensis, n. 27; ex 
plorimis imperatorum, regum ae principum diplo- 
malibus, quorum nonnulla exhibet Veterum Anale- 
ciorum temus IV. Quamvis in abbatis ordinatione 
aliam inierit rationem Regula Magistri : ut nimirum 
[5 ordinetur quein inoriturus abbas ante obitum ele- 
gerit. 835 Aut si improvisa morte abbatem defungi 
contingat, ab episcopo et clero unus ex proximis ab- 
batibus eligatur, qui triginta dichus in congregatione 
inaneat ; quibus expleus, quem hic designaverit ex 
congregatione, ill^ abbas sit. Verum non solum a con- 
gregat.one, sed etiam ex ipsa abbas ordinandus elizi 
debebat : aut si idoneus in illa non esset repertus, 
alius ex alio. monasterio, ut patet ex formulis citatis 
et diplomatibus liac de re innumeris : inauditi enim 
antiquis monachis abbates seculares, qvi Ssvculo 
prosertim viii sinente Carolo Martello prodierunt , 
de quibus vide przfat. ad Sec. in Bened. , pari. 1, 
p. 89. 
d At vero quod S. Benedictus ait : Siv» etiam pars 
quamvis parra congregationis saniori consilio elegerit, 
aon parui torquet aliquorum ingenia. llildemarus 
won satis clare eueutem suam explicat, hunc in locum 
hxc scribens : « Hoc notandum est, quia in hoc luco, 
hoc quod dicit, quamvis parva, subintelligitur si me- 
dia pars congregalionis saniore consilio, *sive etiam 
pars major congregationis saniore cou-ilio elegerit, 
ill.s consentiendum est. qui saniore, id est incliore 


D 


ratia, si quinquaginta monachi sunt qui malum ah- 
tem eligunt, et sunt duo boni fratres qui meliorem 
abbatem eligunt, istis duobus consentiendum est, eb 
non illis quinquaginta, etc. » Nam, si nili] de-it m. 
textu ejus, primo minorem congregationis par:em 
intelligere videtur mediam [rarum portem ; deinde 
contrarium docere, asserens duorum melius cousilium. 
quinquazinta malis esse przferendum, id quod atiis 
hujusmodi exemplis confirmat. Huie sententie omnino 
opponitur Joannis Caramuelis opinio, qui in suo saper 
Regulam S. Benedicti commeuüta: io, n..1479, ad hune. 
locum sic scribit : « Verba sunt difficilia, et ni bene 
examinentur, vere schismatica apparent. Si pauci 
saniori consilio quempiam eligant, ille sit abbas. Sed. 
quis resolvat utra pars nitatur saniore consilio? Fere 
omnes existimant D. Benedictum asseruisse illum 
debere esse monasterii antist.tem qui saniori etiam 
minoris partis consilio electus fuerit. Verum non ita. 
expone :da est litera, nisi forte quis velit menti le- 
gislatoris contraire, Non comparat divus Pater parrem 
minorem majori, sed partem toti : dicit illum esse 
declarandum abbatem qvem vel tota. counnunitas. 
eiegeri!, vel saltem pars sauioris consilii, licet parva,. 
hoc est pars cui plures subscripserunt, licet pauci. 
Exemplo res clarior evadet : Dantur vigimti activas 
voces; si omnes Petro faveant, nulli est qusesttoni 
locus. Si ipsi faveant quatuor, Joanni septem, P«ul« 
sex, et Afhbrosio reliqua : vult institutor sanctissiunus 
pri:eponi Joannem : quamvis enim sit parva congre- 
gat onis pars quiz illum elegit, numerosior tamen est 
aliis, et propterea sanior presumitur. » Écontra Pau- 
lus Au;ustinus a Janua. monachus Cassimas, quane 
Caramuel fere omnium esse dicit mterpretationem, 
et tamer reprobat, propius ad S. legislatoris mentem 
accedere sibi persuadet ex antiqua sui. coenobii, ut 
ait, intelligentia, el ex praxi : quod probat ex codice 
abhatis Joannis, is est Hildemari commentatius, qui, 
ut vidimus, ad hzc verba sic habet : « Si quipn(ua- 
ginta 836 monachi sunt qui malum abbatem eligunt, 
et suut duo boni frarres qui meliorem eligunt ubba- 


R99 


S. P. BENEDICTI 


ὧν 854 


lem, istis duohus consentiendum est, et non illis A solitudinem sempiternam redigi, quam ut frater 


quinquaginta. Similiter si centum, similiter si ducenti, 
quinginti, etc. ; alii vero tres, vel quatuor, vel quin- 
que, etc. » Et ex Richardo : « Pars parva numero 
praefertur majori consilio. Et scias quod tunc prze- 
fertur majori parti, quando inajor pars cl git scienter 
indiguam, secundum quosdam ; secus, si ignoranter; 
tanc enim ntraq«e cassaretur. » Paulo aliter tamen 
legit, qui penes nos est codex tns. Riebardi de S. 
Angelo : nam ad verbum parva , « Supple , inquit , 
numero tamen majori, et saniori cousi!io, ut infra 
fequitur : » qu»: est ipsissima Caramuelis sententia. 
Addit tainen : « Et scias quia tune prafertur minor 
mmajor!, quando major pars eligit scienter indignum ; 
Secus, 51 ignoranter, quia tuuc utraque electio cas- 
saretur, ut extra de electione Scriptum est; et iterum 
insinilecelebrarentaliam eleciionem, ut c. C. victoum. 
Aliqui dieunt quod si electiones factae sunt uno con- 
textu, et minor pars eligat dignum, et major pars 
indignum etiam ignoranter, quod valet electio facta 
'8 majore parte. Hoc audivi a wiagistro Richardo de 
Senis doctore meo, cum legebat cap. Congregato, extra 
de electione. Si vero omnes elegerunt ignoranter 
indignum, tunc non sunt privati potestate eligendi, 
sed debent iterum eligere, ut legitur el nota c. t. 
Innotuit. » Ad interrogationem vero Caramuelis, quis 
nimirum resolvet utra pars saniore nitatur consilio? 
respondet Paulus Augu-tinus a Janua ex mente Re- 
gula lioc pertinere ad abbates, et vicinos Christianos, 
vel episcopum lo^i : tandemque suam sententiam 
coufirinat exemplo Innocentii papae Il, qui, defuncto 
Honorio 11, sexdecim tantum cardinalium suffragiis 
&ummus pontifex renuntiatus, Anacleto, quem paulo 
post unus supra viginti cardinales elegeraut, praelatus 
est. Eadem videtur fuisse Menardi sententia , qui 
parvam partem interpretatur minoreni, sentitque hic 
esse hellenismum , quo positivus pro comparativo 
ponitur, quod docte suo more probat. 

Vite aulem. merito et sapientie doctrina eligatur 


meus carnalis, quem novimus viam veritatis non in- 
gredi, in eo regendo, post me abbatis nomine succe- 
dat, etc. » 2* Ut etiam ultimus professione, si tantae 
sit maturi'atis et prudenti: , defuncto abbati succe- 
dat : neque enim :etas in his przjudicare debet, aut 
gradus, ut dacet Justinianus imperator in novellis 5 
et 125; unde etiam Ingelardum Corbeiensem mona- 
chum, cum adhuc esset in scholis, et solum subdia- 
conus, Centulensi monasterio profectum legimus 
circa ruedium saeculum x in Chronico Centulensi, lib. 
ni, cap. 25; Wifetrudem Nivialensi, Austrudem 
Laudunensi annos duntaxat viginti natas, in utrius- 
que Vita ; Rusticulam, sive Marciam anuo ztatis suae 
duodevigesimo Arelatensi. Quid quod Gertrudi abba- 
tisse Hamaticensi mortu:e suffecta est Eusebia duo- 
dennis, ut habetur in Vita S. Rictrudis, cap. 16? 
Hxc tamen exempla συ proferimus, caute accipi 
volumus : neque enim in electionibus exhonorandum 
est omnino tempus, εἰ ex eo ordo, ut dicebat Justinia- 
nus (Novella 5), nec decet omnino artis spiritalis 
tirunculos discipulosque statim evadere in mag:stros. 
ld vetant tam monastice quam ecclesiasticze leges : 
« Nullus congregationi fratrum przefuturus eligitur, 
inquil Cassianus de antiquis monachis loquens (Lib. 
n,c. 9), priusquam idem qui przeficiendus est quid 
obtemperaturis oporteat imperari obediendo didice- 
rit, et quid junioribus tradere debeat institutis senio- 
runi fueril assecutus ; bene enim regere, vel regi 
Sapientis esse pronuntiant, summuinque donum et 
gratiam S. Spiritus esse definiunt : nam neque salu- 
taria precepta quempiam posse obtemperantibus 
proestituere, nisi eum qui prius uimversis viriutum 
disciplinis fuerit iustructus ; nec obedire quemquam 
seniori posse, nisi eum qui consununatus timore 
Dei et humilititis fuerit. viriute perfectus. » Et S. 
Fructuosus in Regula monastica cominuni (Cap. 5): 
« Primum przvidendus est abbas, vite sancte insti- 
tutione duratus, non conversatione novellus, sei qui 


qui ordinandus est.] Declarat hic S. Pater qualein velit (; per diuturnum tempus in monasterio sub abbate de- 


in abbatem eligi, nimirum aliquem vitae merito et 
sapientie doctrina. inclytum; nam, etsi « caenobitze 
sufficiat vile meritum, αἱ loquitur Boherius, sapien- 
tie taiuen habere doctrinam convenit abbatem. » Hic 
euim loeum habere potest illud S. Hieronymi: « San- 
tla rusticilas quantum ex vite merito xdificat Ec- 
. elesiain Christi, tantum nocet, si destruentibus non 
. resistit, » lesistere autem. non potest, nisi fuerit 
Sapientiae doctrina instructus. Quantum ergo fieri 
pessibile est, et vite sanctitate, et scientia fulgeat, 
qui iu abbatem ordinandus est. Quod si talis reperiri 
nequeat, ex Hildeinaro prastat sanctum ac pium do- 
. etrina carentem ordinare, quam doctum, qui alioqui 
imalis sit moribus : quanquam si non sit multum 
walus, sed magis fragilis, potius eligendus sit vir 
doctus, alioqui discipline zelum habeus, quam pius 
et sanctus, sed discretione carens. Porro, ut ait Ber- 
. nardus Cassinensis, « vite meritum 4.7 ad con- 
Scienti sanitatem et. ad. sanctorum relertur. veri- 
talem. Sapienti:e vero doctr.ni ad. prudentiam , et 
ad sanam jiulelligentiam , et ad. facundam  eloquen- 
. Liam, et ad eminentem, vel tninus competentein scien- 
tiam, et ad temporalium prudentiam potest congrue 
aptari. » 

Etiamsi ultimus (uerit inordine congregationis. ] ΠΟ 
verha dup!icem sorüri possunt intellectuin. 1*. Ut 
etian ex fratribus ultimus. genere, si mereatur, eli- 
. gatur ; neque e»im ulla iu his generis aut. prosapie 
habenda est ratio; unde et S. Benedictus Biscopus 
abbas, inter alia ad fratres inonita, teste Beda (Sec. 
n Ben., pag. 1007) : « lloc. sedulus eisdein solebat 
iterare iuandatum , ne quis in. electione abbatis ge- 
hers prosapiam, et non magis vivendi docendique 
yrobitateiu putaret esse quzreudarm., Et vere, inquie- 
bat, dico vobis, quia in comparatione duorum ma- 
lorum, tolerabilius iibi multo est, totum bunc locum 


λὰ 440 uionasteriuin feci (si Dominus judicaverit) iu 


sudaus inter multos est comprobatus. » Similiter S. 
Gregorius papa ( Lib. i1 Regist., cap. 11}: « Juven- 
culas abbatissas fieri vehementissime 838 prohi- 
bemus. » In Jure etiam canonico legitur : « [n qua- 
gistrum assumi nou dehet. qui formam discipuli non 
assumpsit ; neque przeficiendus est qui subesse non 
didicit. » ldem docet Zosimus p»pa ad Hesycliium, 
cap. 1 ; Coelestinus item papa ad episcopos Galliz 
scribens, cap. 3$, et Ruricius lib. i, epist. 25, ac 
tandem concilium Trideniiuum decernit (Sess. 25, de 
Jiegul., c. 1), ut « abbatissa et priorissa et quocun- 
qne alio noinine przfecta, vcl prx:posita appelletur, 
eligatur non minor annis quadrag;nta, et quz» octo 
annis post expressam yrofessionem laudabiliter vixe- 
rit. Quod si his qualitatibus non. reperiatur in eo- 
dem monasterio, ex alio ejusdem ordinis eligi possit. 
Si lioc etiam incomm^dum superiori, qui electioni 
przest, videatur, ex iis qu:e in eodem monasterio 
annum trigesimum excesserint, et quinque saltem 
anuis post professionem recte vixerint, episcopo 
vel superiore consentiente, eligatur. » Et hzec quoad 
feminas, Viros autem quod spectat, ex jure nuuc 
debeut esse sacerdotes, ac proinde annum attigisse 
salis vigesimum quintum. ld primum decretum est 
anuo 826 ab Eugenio Il, in concilio Romano, his ver- 
bis (Can. 27) : « Abbates per monasteriales ordi- 
nentur, qui sibi subjectos bene regere possint, sa- 
cerdotaleimm quoque gradum adepti. » Et postea in 
concilio Pictaviensi anno 1078 (Can. 7) : « Abbates 
diaconi qui presbyteri non sunt, presbyteri fiant, aut 
pr:elationes amittant. » Longe tamen antea. id quasi 
ἮΝ lege usus obtinuerst, ut patet ex Actis sancti 
laximini abbatis, cap. 5 (Sec.1 Ben., ad an. 520, 
pag. 985), ubi unum ei defuisse dicitur, quo imsi- 
gn$ri debet, SECUNDUM REGULAREM SANCTIONEM, qui 
monachis praest, sacerdotale scilicet. ministerium : 


quod rogante 5. Euspicio ab Eu:ebio episcopo aeca- 


895 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXIV. 


886- 


pit, qui insuper et benedictionem, qua Patres abbates- À patet olim. at bates eorumque monasteria, sub epi- 


que monachorum confirmari solent, superaddidit ; et 
ex Actis S. Leobini abbatis primum, deinde episcopi 
Carnotensis (Sec. 1 Ben., ann. 556, pag. 194), cujus 
sanciitatem cum JEtherius episcopus perspiciens, 
eum ad diaconatus proveheret officium, et fratribus 
Brajacensis monasterii preponeret, dignum duzit ut 
pre[ecturc officium commodius ageret, ad presbyteri 
onus eum ordinabiliter sublimaret. | 

In Occidente tamen haud ita generalis usus ille 
evaserat; nam et multos reperimus abbates diaco- 
nos duntaxat, et S. Eugendus abbas Jurensis (Sec. 1 
Ben., pag. 572) dicebat « utilius multo esse abbati 
propter juniorum ainbitionem , liberum a sacerdotio 
praeesse fratribus, et non illigari dignitate quam 
abrenunt antes ac remotos minime convenit affectare. » 
At longe alia erat mens Orientalium monachorum 
(Monum. Ecclesie Greca tom. M, pag. 205), ex qui- 
bus qui S. Sab: abbati rebelles exstitere, eo iuter 
alia nomine eum ad Salustium episcopus  accusa- 
runt, quod « neque ipse ordinem sacrum haberet, 
neque alium clericum fieri permisisset. » Et certe 
ante S. Sabain omnes communiter abbates sacerdotio 
fungebantur, ut probat imprimis epistola Martini, 
Pe:ri, et aliorum numero decem et octo archiuan- 
dritarum ad Marcianum imperatorem contra Euty- 
chetem, qui omnes erant sacerdotes (Tom. KV Conc. 
Labb., pag. 551) ; Acta depositionis Eutychetis hz- 
resiarchze facte in concilio Chalcedonensi, act. 7, 
(Tom. iV Conc. Labb., pag. 2350), cui ex viginti tri- 
bus abbatibus octodecim sacerdotes subscribunt ; 
denique libellus monachorum ad οὐ" οἰ αι 839 
Constantinopolitanum teinpore Justiniani imperato- 
ris pro condemnatione Severi (Tom. V Concil., pag. 
471), in quo abbates sexaginta quatuor sub:cribunt, 
sacerdotes omnes, uno excep!o diacono; tandem 
alter libellus monachorum Apamez ad proprios epi- 
scopos de sceleribus Petri (Tom. V Concil., p. 250), 
in quo ex decem et ocio abbatibus sexdecim leguntur 
sacerdotes, duo diaconi. Quid quod ijs: abbatissa 
prius ordiuarentur diaconissz? ut docet Henschenius 
In notis ad Vitun S. Eupraxie, probatque ex Vita 
sanct: [renes (13 Martii, Bolland.). | 

Cxterum ex hoc 5. Regulze textu manifestum est 
ex ipso congregationis corpore, el non aliunde, 
maxime si alterius ordinis existant, abbates eligen- 
(08 esse, nec nisi per summum abusuin clericos, ut 
vocant, szeculares monacliorum. ccenobiis pralici , 
contra expressam S. Gregorii papse prohibitionem 
(Lib. n Hegist., cap. 11) : « Presbyteros, diaconos, 
cacterusque cujuslibet ordinis clericos, qui ecclesiis 
quoquomodo militant, abbates Geri per wonaster a 
non permittas; sed aut admissa clericatus militia 
monasticis non promoveantur ordinibus; aut si in 
abbatis loco permanere decreverint, clericatus nul- 
latenus. permittantur habere. militiam. Satis enim 
incongruum ἐν, si cuio unum ex his pro sui magni- 
tudine diligenter quis non possit explere, ad utrum- 
que judicetur idoneus ; sicque invicem et ecclesiasti- 
eus ordo ν 5 monachica et eccles:astieis utilitatibus 
regula monachaius impediatur. » ltecte alibi idem 
S. doctor (Lib. 1 Diatog., cap. 1) : « Usus quidem 
reci eonversationis est, ut praeesse non audeat, qui 
sube se non didicerit; nec obedientiam subjectis 
imperet, quam prazlatis non novit exhibere. » 

Quod si etiam omnis congregatio, εἰς. Prohibeant 
pravorum pr.evalere consensum.) Et quidem epi-co- 
pus, coercendo pravos sua auctoritate ; abbates, 
fiatres dirigendo consilii sanitate; vicini Christiani, 
manua'i, si necesse sit, adjuvando exsecutiune, ut 
cum Bernardo Cassinen i loquar. 

Scientes pro hoc se recepluros mercedem onam, si 
illud caste e! zelo Dei fuciant.] Caste, id est sine cor- 
ruplione vang glorie aut pramiorum; et zelo Dei, 
id est amore perficiendi Dei precepta, ut exponit llil- 
dermarius. 


Sicut e diverso peccatum si negligant.] Ex hoc loco 


C 


scoporum jurisdictione fuisse; licet postea, ad con- 
sulendum monasteriorum quieti, οἱ compescendas 
quorumdam episcoporum exactiones, prudeuter sit 
provisum ut ab hujuscemodi episcopor«n subie- 
ctione eximerentur monachi. Verum!amen hujus 
exemptiones valde improbavit Richardus arcbiepi- 
$copus Cantuariensis ad Alexandrum ΕΠ summum 
pontificem ita scribens (Apud Petrum Blesens. epist. 
68) : « Monasteria qux? hoc beneficium damnatis- 
sima libertatis, sive apostolica auctoritate, Sive, 
quod frequentius est, bullis adulterinis adepta sunt, 
plus inquietudinis, plus inobedientiz, p'us inopiz 
incurrerunt ; ideoque et multae domus quz nomína-- 
tis-im:z? sunt iu sanctitate et religione, has immuni- 
tates aut nunquam SZ) habere voluerunt, aut ha- 
bitas continuo rejecerunt. ν Et. antea : « Quz est 
h»c ferma justitim, aut potius juris deformitas, 
prohibere ne discipuli magistro consentiant, ne filii 
ohediant patri, ne milites sequantur principem, ne 
servi domino sint. subjecti? Quid est eximere ab 
episcoporum jurisdictione abbates, nisi contuma- 
ciam et rebell.onem praecipere, et armare filios in. 
arentes? » Eadem erat meus Petri Dlesensis, qui 
iclardi nomine przdictam epistolam seripsit ; qui- 
que ad Guillelmum abbatem fratrem suum scribens 
eum ab inducenda hujusmodi exemptione ita dehor-. 
tatur (Epist. 90) : « Si Romanus pontifex a jurisdi- 
ctione vestri episcopi vos exemit, nolite, quaeso, 
uti privilegio quod materiam rebellionis inducit. » 
Verum longe alia erat mens S. Gregor'i pape, qui- 
necessarias hujusmodi exemptiones propria didicerat 
experientia, uli ipse testatur his verbis : « Quam 
511 necessarium monasteriorum quieli prospicere, et: 
de eorum perpetua securitate tractare, anteactune 
nos officium, quod ia cenobii regimine exhibuimus, 
informat. Et quia in plurimis monasteriis mulla & 
prisulibus prejudicia atque gravamina monachos 
pertulisse cognoscimus, oportet nt nostr: fraterni- 
tatis provisio de futura quiete eorum salubri dispo» 
nat ordinatione, quatenus conversantes in illis, in Dei 
servitio, gr.tia i/lius suffragante, mente libera per- 
severent. » Eamdem necessitatem agnoveral S. 
Theodorus Siceota, ccenobiorum in Galatia arehi- 
mandrita, qui a Mauritio imperatore et Cyriaco pa- 
iarcha C. P. privilegium obtinuit, ut sua. mora- 
steria « nulli alii episcopatui subjecta essent, sed 
sanctissimze tantuin. et. magnae Ecclesix apostolicae 
regie ipsius civitatis, » quemadmodum scribit 
Georgius illius discipulus in ejus Vita, num. 72. Et 
Gregorius VII (Lib. n, epist. 69) : « An ignoras quod 
SS. lawes plerumque et religosa monasteria de 
suhjectione episcoporum, et episcopatus de parochia 
metropolitan: sedis, propter infestationem przesi» 
de«tium diviserunt, et perpetua libertate donantes, 
Apostolicze sedi velut. principali capiti suo membra 
adlizerere sanxerunt? » Vide Petri Venerabilis epist, 
ad S gernardum, εἰ Notas ad Petri Blesensis episto- 
lam 68. 
Ordinatus autem. ) Et quidem ab episcopo, ut 
diximus in lib. v de Ántiq. mouachorum Ritibus. 
Cogitet semper quale onus. suscepit.] ln. quem lo- 
cum llildemarus : « Sciendum est enim quia non 
dicit honor, sed onus, id est. pouus, et bcne pon- 
dus dicit illum suscepisse, et non honorem, quia 
qui hoc pondus suscipit, non ut honoretur suscipere 
illud debet, sed ut laboret, et aliis proficiat. » 
Scialque sibi oportere prodesse magis quam preesse. 
lia quoque S. Bernardus (Serm. 56 de diversis) : 
« Puritatem quidem cordis in eo praelatus babeat, ut. 
prodesse desideret, nen praeesse, ut scilicet y roprium 
commodum, vel. honorem βου, seu aliud quid» 
piam in przlatione non querat, preter solui beue- 
placitum Dei, et animarum salutem. » Et alibi z 
« Improbe satis. prxesse atffectas, quibus prodesse 
non curas; οἱ &/&]1 quorum. non zelas salute, 
sjbjectioneum- uiis ambitiose vindicas tbi. » Lt 


887 


S. P. BENEDICTI 


853 


fterum ad Eugenium papam (Lib. i de Consid. , c. A rem delinquentibus paenitentiam injungunt, aut de- 


4): c Ita et tu przsis, ut provideas, ut consulas, ut 
procures, ut serves; prasis, ut prosis; prosis ul 
fidelis Servus et prudens, quem constituit Deminus 
super famit'iam suam : ad quid? ut des illis escam in 
tempore, hoc. est ut dispenses, non imperes. Hoc 
fac, et dominari ne affectes hominum homo, ut non 
don. inetur tui omnis inj«stitia. » 

Üporiet ergo. eum esse doctum. lege citina. | Etsi 
t CoUstet neminem pror-us ob imperitiam litterarum 
a perfectione cordis excludi, nec rusticitatem obesse 
ad capes-endanm cordis atque anim: puritatem, » ut 
loquitur Cassianus (Colla'. 10, can. 14) ; imo enm 
sape «scientia s;ecularis, teste S. Bernardo (Serm. 
9, in Cant.), ivebriet curiositate, non charit2te, im- 
plens, non nutriens, jiuflans, non :dificans, ingurg:- 
tags, non conlortans ; » necessariam esse nihilomi- 
nus abbati, et omni animarum pastori, si von saecu- 
Jarem, saliem divinc legis «cieutiatn nemo jure du- 
bitaverit : quin et s:eularem, si ea recte utatur, 
omnino perutile, Bivin;e vero legis scientiam Hil- 
deimarus interpretatur. Veteris et Novi Testamenti 
cognitionem : ego autem praeterea sanctiones tan 
ecclesiasticas quam inonasticas, sanctotumque Pa- 
trum scripta. 

Ut sciat. et sit unde proferat. nova ct vetera. | Quod 
Richardus de S. Anzelo expon.t dicta Novi et Veteris 
Testamenti, Verum Ilildemaro « ille scit nova et ve- 
tera proferre, qui cognoscit dicere penam  perpe- 
tuam, et gaudium patrie coelestis. Quid enim, in- 
quit, per nva nisi gaudium, et quid. per vetus nisi 
poena intelligitur ? quia, sicut B. Gregorius dicit, ille 
in sancta Ecclesia doctus praedicator est, qui et nova 
seil proferre de suavitate regni, el vetusta dicere 
de terrore supplicii. » 

Misericerdem, semper superexaltet misericordiam ju- 
dicio. | Apposile hic. Hildemarus: « Notandum est 
quia misericordem oportet illnm esse in cibo , el po- 
it, et vesiilu. Si autem in. vidis ventum fuerit, et 
ibi debium fuerit utrum poenam exerceat. an mise- 
rieordiam, tolerabilius est flectere ad iwisericordiam 
quem ad poenam. » Simili fere mndo loquitur Ber- 
nardus Cassinensis : « Sit in abbate justitia. sed non 
erudel.s: sit misericordia, sed non multum remissa. 
Sed ubi dubium estdealiquo judicio, nunquam utendum 
est per se justitia» severitate : ubi vero elarum est ju- 
d.ciutmn, ultra condignum nunquam, sed ciiea coudi- 
guuin exercendum erit. Et hoc modo mi-ericordia ju- 
dicio prz:eponitur et exaltatur.» Eximíum hujusce mi- 
Rericordie habes exemplum in Petro Venerabili Clu- 
biacensi abbate (Lib. vi, epist. 46) , cujus ipse testis 
auctorque est ab omui fuco alienus : « Aseuelus sut 
pati, inquit, assuetus et indulgere. Declarat hoc 
(qued tàmen non supeibe jactito) de Pontiano schi- 
simnate, ià quod com innumeri deelinaverint , ac ne- 
fanda ei in ordine monastico inaudita fecerint, nun- 
quam gladium meum, nunquam mucronem, nunquam 
frameam experti sunt, vix unquam asperum ver- 
hum de ore meo audierunt. Feci lioc 8.44.4 tuuc, 
feci e& postea Sxpe, etismsi non de tam gravibus, 
tamen de. gravibus , et juste forsan, nisi tolerantia 
intercessisaet, graviter puniendis excessibus : facio et 
adhuc frequenter , uec, ut sic dicam, facere assidue 
8.50.» Sed οἱ S, Odilo ejusdem «decessor (Peirus 
Dam. in ejus Vita) vtiam eo nomine reprehensus 
respondebat, quod si damnaudus foret, se malle ob 
elemeutiam quain 0b. severitatem damnari, Et certe 
tales deeet esse pastores, 4υλίοι se supremus om- 
nium εἰ bonus psstor exhibuit , qui nusquam deli- 
ctum 32liquod ex condigno purivit, Plus cnim ali- 
quando obsunt praíati nimia severitate, quaa si im- 
μιν omnino peceatum reliquissent : exasperant 
animos, non corrigunt ;. el quos emenda: e debue- 
Fah!,in pejus ruere faciunt. Quemadmodum eniin 
«ui debili dorso graviorem sarciuam imponit, aut 
sarcinan abjicere, aut sub ejus pondere infirmum 
succumbere cogit, haud secus abbates qui gravio- 


trectare judicium, aut illud subeuude gravius delin- 
quere faciust. Unde et Mabillonius noster (Pref. in 
Sec. wv Benedic., part. 1) inter. Mias eollapsze disci- 
plin:? regularis causas, primo loeo quorumdam ab- 
batum nimiam rigiditatem pouit; eum nonnulli er- 
rata monacliorum suorum punirent orbatione ocule- 
ram, ac membrerum mutilatione : id quod proni- 


bent Carolus Magnus ia capitulari sani 789., c. 46, 


et Patres concilii Francofurtens:s anno 794, c. 48. 


Üderit vitia, diligat fratres.] Idem monet S. Gre- 
gorius (Lib. 1x, epist. 8) : «lu carrectioue liunc esse 
ordiuem noveris, ut per-onas diligas, vitia perseqna- 
ris. » Et. in alio loco (Lib. 1, epis!. 24): «Summus 


itque loeus bene regitur, cum is qui praest, vitss . 


poiius quam fratribus domimatur : bene acceptam 
potestatem rerit, qui et tenere illam novit et ἔπ - 
pugnare; bene liauc regit, qui scit per illam super 
culpas erigi, scit cum illa czxreris in z2equálitate coumn- 


p poni. » Eamdem ipse S. pontifex servabat regulam : 


C 


uide et ad Venantium Dtijize cancellarium scribens 
(Lib. 1, epist. 53), «sic, inquit, culpam tuam inse- 
quor, ut té diligam : sie personam diligo, ut cu!pss 
vitium non amplectar. » Eamdem et 8S. Fulgentius 
(Bolland., 4 Januar.), qui « odiens vitia, diligens Im« 
mines, taudiu severus apparebat quandiu discipliwsm 
spiritualis utilit:s exigebat : alias autem cirea sie- 
gulos ita mansuetus fuit, et communis, et facilis, 
ut nemiuem fratrum puro nomine clamitaret , neque 
cum typlio ssecnlaris dominationis aliquibus quamvis 
parvulis imperaret. » 


In ipsa autem correptione prudenter agat. ) Qualiter 
fleri debeat correptio, alio juvat ex ore audire : « Iu 
his, qui plerumque «ontingere so'ent, lapsibus et 
erroribus, inquit S..Dorotheus monasteriorum prz- 
fectos alloquens (Doctr. 11), ne nimium inigneris ; 
sed absque animi perturbatione ill us erroris aut de- 
k:cti deforinitatem e: damnum ostende. Increpa qui- 
dem, si opus fuerit, servata tamen. utriosque perso- 
n:e qualitate, et dignitate, et tempore opportuno. Noti 
veto in parvis erratis tminimisque delictis urmius ex- 
actor el. severug indagator existere, tánquam et tu 
nimium fueris justus, et perfectus jur.$ interpres. 
Moli etiam frequenter et assidue increpare εἰ ar- 
guere; hoc enim grave admodum est, et du- 
rum, ei ex assiduitate vilescit, minimeque sentitur. 
Neque superbe et cum imperio przsis et. imperes ; 
sed cum animi humilitate et mansuetudire consulta 
cum fratre tuo. » Ex quibus vides ad prudentem uti- 
lemque correplionem necessarium esse : 1* ut fiat 
absque indignatione et animi perturbatione; 2* ob- 
Servaudo personz qualitatein, dignitatemque, ac 
tempus opportunum ; 5* ut pro minimis erratis non 
sit blinia ; 4" ut non sit frequens et assidua; 5" ul 
cum hunilitate et mansuetudine fiat. 


Et ne quid nimis. ] Solemne effatum, ab antiquis 
valde celebratum, et tanquam pro certa discretionis 
et prudenti: regula posituin, cujus auctorem Solo- 
nem sapientem facit Diogenes Laertius in lib. 1 de 
ejus Vita, quodque hic merito a S. Benedicto posi- 
tum exisiiniat Bolierius « propter duo extrema justi- 
tiz sive :quitaus , scilicet severitatem et remissio- 
nem ; quia utrumque in corrigendo et puniendo vi- 
tium habet. » Hinc Regula Cujusdam ad virgines 
(Cap. 1) : «In utroque abbatisse cavendum est, ne 
aut nimia bonitate in subjectarum cordibus vitia nu- 
wriat, aut nimia disciplip:e auctoritate 64 quz leni 
iucrepatione sananda fuerant, rigida correptione di- 
ripiantur. » ld precipue in Urb;co abbate redarguit 
S. Gregorius papa (Lib. ix , epist. 42) : «Vehemen- 
ler ingeinisco , inquit, quia aliter esse monasterium 
vestrum, quam putabau, invenio : quod ex nulla re 
alia evenire valuit, nisi quia tua dilectio in regimine 
suo inordinata est, nec cum gravitate aliquid valet 
disponere, sed 1modu studet precantibus leniter blan- 
diri, modo inordinate extra inodum nimie irasci. » 


- "€ 


8.9 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXIV. 


856 


Porro licet S. legislator ad utrumque respexerit , et A et boni habeant amando quod'eaveant, et pravi me. 


nináíau severitatem? eum indiscreta remissione ex 
«quo damnaverit, primam tamen przsertim inten- 
disse sequentia verba demonstrant | 

Nedum nimis cüpil eradere &ruginem, frangatur 
vas.] Alia similitudine utitur S. Gregorius Bononi 
abbati Lerinensi ita scribens (Lib. ix, epist. 8) : « Sic 
énim voltus debes abscindere, ut non possis ulce- 
rate quod sanüm est, ne si plus quam res exigit fer- 
rum impresseris, noceas cui prodesse festinas. » 
Vide S. Dotothei doctrinam 6. 

Suamque [ragihitatem semper susnectus sit. ] Egregie 
i hanc rem S. Gregorius papa ( Lib. xxn Moral., 
€. 8) : « Consideremus quia aut tales sumus, quales 
nonnullos corrigimus, aut tales aliquando fuimus, 
etsi diviua gratia operante non sumus, ut tanto tem- 
pératius corde liumili corrigamus, quanto. nosmet- 
ipsos verius in liis quo$ emendamus agnoscimus. Si 
autem tales nec sumus, nec fuimus, quales adhuc 
illi eunt quos eméndare curamus, ne cor nostrum 
fotté superbiat, et de ipsa innocentia pejus ruat, 
quorum mala corrigimus, alia eorum bona nobis anie 
Oculos revocemus: qux si omnino nulla sunt, ad oc- 
cilta Dei judicia récurramus, quia sicut nos ieritis 
nullis hoc ipsum bonum quod habeimus accepimus, 
ità illos quoque potést gratia superne virtutis infun- 
dere, ut excitati posterius, eiiam ipsa possiut bona 
qua nos ànte accepimus pravenire. »? 


Memineritque calamum quassatum non conterendum,] 
Qi « 1d esi monachum, inquit Smaragdus, macu: 
li& peccatorum confectum ,. variisque vitiis conqu tse 
satum, ad desperationis foveam, vel fugax lapsum 
non impellendum, Calamum enim quassatum sine 
dubio couterit, qui peccatori non salutis, sed perdi- 
tionis przbet occasionem. Hinc B. Hieronymus ait 
(In Xatth, xi) : Qui peccatori non porrigit, nec por- 
tat onus frairis sui, iste quassatum Colamutn confrin« 
git. » ld quod duobus fieri docet Ricliardus de S. 
Angelo : « 1“ Si per superfluam reiiss'onem seu 


immoderatam  dimitiiiur peccatum, et sic. incurrit C 


laqueum perpetua mortis ; 2* siiminederate corripi- 
tir, et. per desperationem simili modo in laqueum 
mor is vadit: ad quod evitandum pr;ecipiiur cala- 
"um quassalum non conterendum. 


In quibus non dicimus ut permittat nutriri vitia, sed 
prudenter et cum charitate ea amputet. ] « Nihil enim 
foedius praeceptore furioso, qui cum deberet esse 
mansuetus et eruditus, econtra torvo vultu, tremen- 
libus lab is, rugata fronte, e(frenaiis conviciis, facie 
inter pallorem ruboremque variata, clamore per- 
strepit, eLerr«Mes nen tam ad bonum retrahit, quam 
ad malum sxvitia suá praecipitat, » inquit citatus hie 
a Boherio S. Hieronymus in epistolam ad Titum. 

Sicut jam dizimus.] Nimirum supra ubi dixit: ode- 
rít vitia, dili al fratres : ih ipsa autém correptioite 
prudenter agat, ut exponunt. Bernardas Cassin, et 
Bolerius in secundo comm., vel capite 2 Regul., ut 
volunt idem Boberius in primo comm. et Richardus 
de S. Angelo. 


Kt studeat pfus amari. quam timeri, 1 Praeclare ad 
huuc locum S. Bernardus (Serm. 25, in Cant.) : 
« Audiant hoc prielati, qui sibi commissis semper 
volunt esse formidini, utilitati raro. Erudimini qui 
judicatis terram; discite subditorum matres vos esse 
debere, nón dominos : studere tnagis amarí, quam 
metui. FA si interdum severitate opus e-t, paterna 
8:1, non tyrannica. Matres fovendo, patres vos corri- 
g^ ndo exhibeatis : mansuescite, ponite feritatem, 
$uspenüite verbetà, producite ubera : pectora lacte 
pinguescaut, non typho tur;eant. Quid jugum ve- 
strum super eos aggravatis, quorum potius ubera 
portare deheretis ? » At lis in omnibus sequenda est 
regula S. Gregorii ad Bononein Le:inensem abbatem 
ita scribentis (Lib. 1x, epist. 8) : «lpsa in te dulcedo 
caula, non remissa sit : correctio vero diligens sit, 
uon scvera ^ δ. sic alterum condiatur ex altero, ut 


tuendo qvod diligant. » 

Non sit turbulentus. et anzius.] « Terbolentug 
Sinaragdo dicitur, commntionis ira turbatus, ince» 
stus, molestus, vel atrox. Ánxius vero dicitur acedia 
vel anxieta!e plenus. » Hildemaro tarbulentus, « qui 
in vallu. suo hilaritatem non ostendit : ánxius est 
superfiuts, sicut nos dicimus. Sive anxius est. ille, 
qui uno in tempore diversa cupit agere sine aliqua 
in!erpositione. » Denique Bernardo Cassinensi c tuf- 
bulentus est qni semper incedit qnasi iratus, vel ira 
turbatus aut eommotus : anxins dicitur comaiotus. » 

Non sit nimius. εἰ obstinatus. ]. Secundum 
Hildeinarum « nimius et. obstinatus unum $:gnificat. 
Obsiinatus autem est qui aliquid przcipitauter et 
sine revocatione facere festinat. » At Smaragdus 
utrumque sic distinguit, ut nimius sit « dilargus, pr«- 
(igus, vel rerum monastetii nimius et superíluus 
dispensator. Obstinátus vero insuperábilis, obfirma- 
tas , pertinax. et obdatatas. » Similiter, jutta. Ber- 
nardnin Cassinensetm, « nimietas ad. prodigalitateim 
pertiuet: ob«tinatio vero ad proprii sen-us obdura- 
tionem ; ne per mum res monasterii indiscrete dissi 
pet, et per aliud de proprio sensu confidens, vel 
non requirat corsitia, vel sequi contemnat fatue re- 
quisita. » Sed hxc omnia przeclare explicant Fulden- 
ses mopachi in libello supplici ad Caro um. Magnum 
postulantes (Num. 20), ut abbas « fieret non turbue 
lentus vultu, non anxius animo, non nimius in judi- 
cio, non obstinatus in cousilie; sed hilaris facie, la8- 
lus in mente, discretus in opere, cousentiens in 
utilitate. » 

Non zelotypus et. nimis suspiciosus.] Quid sit zelo- 
lypus , sive. suspiciosus (eadem est enim utriusque 
voci« sgnuificatio) explicat Smaragdus his verbis : 
« Zelotypus dicitur zelo soll.citudinis jlenus, et su- 
spicionis typo repletus, qui etiam ea. quie non fiunt, 
fieri i» ab«entia. suspicatur, et ea qwe nemo coni 
inittit, comtitti in abscondito perumeseit, et ideo 
spiritus ejus nunquam requiescit. » lloc vitium solli- 
cite vi abat V. Eigil abbas Fuldensis (Sec. 1v Ben., 
part. 1) , qui, ut scribit Candidus in ejus Vita, n. 8, 
« aceusatorum nugas et frivola vauiloquia audire 
nou consensit, sciens se inde magis turbari quam 
jucundari. Suspicionem prorsus menti su: quietis 
amator non permisit dominari , neque angulosis vir 
simplex delectabatur insidiis. » 

In ipsis autem imperiis sit protidus et consideratus.] 
Et quantum ad personas quibus committuntur et 
quantwm ad res ipsas quz fieri imperautur, ut lo- 
quitur Bernardus. 

Sive secundum Deum, sive secundum seculum sint.] 
v ld est sive in temporalibus, sive in spiritalibus, » 
inquit Richardus de Saucto Angelo. Hildemarus hie 
verba non ad imperia, sed ad opera quie injunguntar 
refert : nimirum virgulam post consideratus ponens, 
reliqua consequenter ita legit : Et sive. secundum 
Denm , sive cectirulum. sttcoltm ^R opera quam injun- 
git, discernat. aique temperet. Quod idee fecit, inquit 
Bernardus Cassinensis, « yropter hoc quod in aliquie 
bus regulis est bis illud δῖ ; dicit enim alia littera z 
Sit providus et consitevatas, sive secundum Denn, sive 
secundum ecculam sit. Ubi vero, inquit, non est nisl 
unum sil, non est necessaria bac expositio Pauli 
(id est Hildemari, quem sub nomine Pauli con-uevit 
citare). Ubi vero est bis illud sit, expositio est bona: 
οἱ puto illam litteram, ubi est bis, esse meliorem, » 
Vulgatam tamen. lecijonem , quam etiam habet ve« 
tustissimus codex Oxoniensis, priferendam 8580 
censet Menardus, ità ut verbum substantivum sini 
referatur ad. imperia, citatque Smaragduu hunc lo- 
cum ita explicantem : « Imperia secundum smeulum 
sunt, qux $/4G ad corpus spectant, ut sunt arare, 
metere ; secundum Deum, qua ad animam, ut orare, 
jejunare. » Verum aliter ejusdem Smwaragdi Floris- 
censis codex ab annis circiter octingentis descriptus, 
in texiu legit sit, non siut, el expositionem alilee 


8^1 


S. P. BENEDICTI 


Ea 


etiam exhibet hoc modo : « Opera secundum Deum A omnium namque virtutum generatrix, custos, mode- 


sunt hvc : Vigilie, jejunia, abstinentia, et his simi- 
lia; secundum szculum autem sunt opera, qu: cor- 
pori tan'um exhibentur, non anim:e, id est arare, 
fodere, inetere, et omnia similia corporis opera. » 


Üpera qua injungit, discernat atque temperet.] Dis- 
cernat, nimirum an facienda sint. necne, ut loquitur 
Hildewmarus; et si facienda s/nt, temperet, hoc est 
non plus quam oportet debet imperare, sed sicut ha- 
het Regula S. Pachomio ab angelo tradita (In ejus 
Vita apud Rosv.) : « Validioribus quidem et come- 
dentibus validiora opera; leviora vero infirmioribus 
et abstinentibus » imponat. 


Cogitans discretionem S. Jacob dicent's : « Si qreges 
meos plus in ambulando fecero laborare , morientur 
cuncii una. die. » | Hinc tantas in Fuldensi ccenobio 
turbas. excitavit Katgarius, ut etiam proprias oves 
alium 510] pastorem quarere coegerit, cum addictis 
duro operi monachis, nec concederet spatium feria- 
tis diebus sacra faciendi : quinimo festos dies propria 
auetoritate rescinderet ; libros studiaque interdice- 
ret ; infirinis remedia, omnibus vestimenta necessaria 
deuegaret, uli conqueruntur Fuldenses in libello 
supplici ad Carolum Magnum. 


H ec ergo aliaque testimonia discretionis matris virtu- 
tum sumens.] Discretionem virtutum matrem apoellat 
S. Benedictus, quia, ut dicit Petrus Venerabilis ( Lib. 1, 
epist. 20), « nisi eas, ut filias mater, nutrierit, statim 
cuncta virtutum soboles interibit. » Hanc plurimis 
commendat Cassianus in. collatione 2, in cujus cap. 
4 ait « tam B. Antonii quam universorum sententia 
detinitum esse, discretionem esse, 4018 fixo gradu 
jutrepidum monachum perducat ad Deum, przdictas- 
que virtutes jugiter servet ill:esas, cum qua ad con- 
summationis excelsa fastigia minore possit fatigatione 
rousceudi, et sine qua multi etiam propeusius. 1: bo- 
rantes, perfectionis nequiverunt culmen attingere ; 


ratrixque discretio est. » 

Ut sit quod et fortes cupiant , et. infirmi ncn re[u- 
iont.| « Quia, inquit Hildemarus, si temperatum 
uerit opus, infirmi illud non refugiunt, et fortes illud 

cupiunt agere, sieut superius diximus : quia si for- 
tes, qui possunt laborare, refrenaverit, illi fortes 
semper desiderahunt illud opus semper plus agere, 
eo quod volunt sicut possunt, et non sinuntur; et 
infirmi non refugiunt, veluti cum quis ducit equom 
nimis cupientem ambulare, et iterum ducit debilem: 
illi cupienii mittit frenum, ut nimis non ambulet, et 
debilem non contristet, sed in sua libertate dimittit, 
ut ambulet prout vult. » 

$47 Praecipue ut presentem regulam. in omnibus 
couservet.] In quem locum Bernardus Cassinensis ; 
« Audiaut hoc verbum illi qui dicunt abbatem ad ob- 
ser vationem regulz non teneri : eis enim haec regula 
contradicit. Dici! itaque in littera Pater precipue ; 
quia pre aliis debet regulam observare, qui alios 


B habet ad regulam informare. Dicit insuper presentem, 


ut non faciat sibi aliam, sed conservet istam. Dieit 
in omnibus, in quo nullum excipit regularium insti- 
tutorum. » Eodem modo loquuntur Boherius, Turre- 
cremata, ei Mattheus Lambertus. Hinc et illud con- 
cilii Aquisgranensis decretum (Can. 1), « ut abbates 
niox ut ad monasteria sua remeaverint, regulam per 
singula verba discutientes, pleniter legant, et intel- 
ligentes Deo opitulaute efficaciter cum monachis suis 
implere studeant. » Zquum est enim « ut qui est 
primus in nomine, sit et primus in operatione, et 
quod ore praedica! , opere compleat, et prior in hu- 
meris vel in cervicibus suis portet, quz portare íra- 
tres. jubet, ut utrum sint levia aut gravia, quz fra. 
tribus imponit onera experimento cognoscal, prima- 
tamque suum, quem prior ad mensam tenet, primus 
ad virtutis parcimoniam indicet, et abstinentiam 
quan lingua przdicat, experimento cognoscat  » ot 
cum Smaragdo loquar. — 


————— ὁ ὁ“ --ς.-- --ςῥΦῬὌ«οὀςς ὁ - - - οὐ 


᾿ CAPUT LXV. 


De preposito monasterii, 
S:wepius quidem contingit * ut. per ordinationem (Σ eunt in perditionem. Cujus periculi malum illos re- 


propositi scandala gravia in monasteriis oriantur, 
dum sint aliqui maligno spiritu superbizx inflati, et 
&»liümantes se secundos abbates esse, assumentes 
sibi tyrannidem scandala nutriunt, et dissensiones 
n congregatione faciunt, et maxime in illis locis ubi 
ab eodem sacerdote, vel ab eisdem abbatibus qui 
abbatem ordinant, ab ipsis etiam et prepositus or- 
dinatur. 

Quod quam sit absurdum facile advertitur , quia 
ab ipso initio ordinationis materia ei datur super- 
biendi, dum ei suggeritur a cogitationibus suis 
exutum eum esse a potestate abbatis sui, quia ab 
ipsis est ordinatus ^ a quibus et abbas. llinc susci- 
tantur invidi;P, εἶχα, detractiones, z:emulationes, dis- 


spicit in capite, qui talibus in ordinatione ! se fecerunt 
auctores $. 

Ideoque nos pr:evidemus ἢ expedire, propter pacis 
charitatisque custodiam, in abbatis pendere arbitrio 
ordinationem monasterii sui. Et, si potest fieri, per 
decanos ordinetur, ut antea disposuimus, omnis uti- 
litas monasterii, prout abbas disposuerit, ut dum 
pluribus commitiitur, unus non superbiat. 

Quod si aut locus expetit, aut congregatio petierit, 
rationabiliter cum humilitate, et quemcunque elege- 
rit abbas cum consilio fratrum timentium Deum, 
ordinet ipse sibi praepositum. (ui tamen praepositus 
illa agat cum reverentia quz ab abhate suo ei injun- 
cta fuerint, nibil contra abbatis voluntatem 3u! or- 


sensiones, exordinaliones. Et dum * contraria 848 D dinationem faciens: quia quantum praelatus esi ca- 


sibi invicem 4 abbas przepositusque sentiuut, et ipso- 
rum necesse est sub hac dissensione * animas pericli- 
tari; et ii qui sub ipsis sunt, dum adulantur partibus, 


* Oxon et Flor., contigit. 

b Cassin., Flor., Conc., quia ab ipsis es et tu ordi- 
natus. 

* Cassin., Hild., Conchens., Ut dum. 
- 4 ΑἹ, deest invicem. 

* Lunc., Flor., hanc dissensionem. 


teris, iia eum ! oportet sollicitius | observare prae- 
cepta reaul:v. 
Qui przpositus, si repertus fuerit vitiosus, aui 


 Cassin., talibus inordinationibus. 

8 Al., actores. 

h Al., prawidimus. Al., vidimus. Al., videmus. 
i Casgin., in tantum. Ilild., tantum 

i Uxon., llild., Guid., sollicite, 


895 


REGULA COMMENTATA. CAD. LXV. 


894 


elatione deceptis superbix *, aut contemptor sancte A in congregatione quietus et obediens non fuerit, 


regulze fuerit eomprobatus, admoneatur verbis usque 
qualer: si nca emendaverit, adhibeatur ei correctio 
discipline regularis. Quod si neque sic correxerit , 
tunc dejiciatur de ordine preposiiurz, et alius qui 
dignus est in loco ejus subrogetur. (Quod si et postea 


4 Al., superbire. 
b Oxon., Cassin., pellatur. 


etiam de monasterio expellatur b. Cogitet tamen 
abbas se de omnibus judiciis suis Deo reddere * ra- 
tionem, ne forte invidie aut zeli flamma urat ani» 
mam. 


€ Oxon., redditurum, 


COMMENTARIUS. 


8.29 De prxposito monasterii duo potissimum hic 
tractat S. Benedictus, qualiter ordinandus sit, et quo- 
modo corrigendus, si repertus fuerit vitiosus. Quid 
autem sit praepositus, quz institutionis ejus caus, 
qu: munia, 40:5 virtutes , aut omnino lacuit, aut ita 
leviter tetigit, pene ut preteriisse videatur. Quapro- 

ter antequam. S. Regule testum. expendamus, 
δἰ πο aliunde repetere duximus oper» pretium. 

Pr2positus itaque , si vim nominis atteundamus, 
idein significat quod przlatus: eoque nomine apud 
Romanos appellabatur regii satellitii praefectus , ut 
patet ex Theophilacto Simocatta. (Lib. 1v, c. 15) : 
« Saiellitii regii principem , quem pri positum ap- 
pellare Romani soleut, Mar!yropolim misit, » Apud 
Apostolum (Hebr.) episcopi et pastores : Mementote 
prepos torum vestrorum, qui vobis locuti sunt verbum 
Dei. Et : Obedite prepositis vestris , et subjacete eis. 
Apud monachos qui primus post abbatem erat , ut 
patet ex eorum passim regulis. Dicebantur etiam 
prepositi aliquot monasteriorum superiores, qui uni 
abbatisnbjiciebantur, uti observavit Menardus, quem, 
sicut et Haefteifum lib. ir, tract. 6, disq. 1 et 2, 
consulere potes. Nunc vero licet remaneat in ceeuo- 
biis przpositi munus et officium , nomen peue anti- 
quatum est, cujus loco prioris voce uti solemus : 
qua etiam usus est Lanírancus in Statutis, ubi dicit 
(Cap. 5), quod, « servata abbati in omnibus reveren- 
tia, prior, qui et pra positus in Regula nominaiur , 
honorabilior est reliquis ministris domus Dei. » Ea- 
dem et Ingulfus in Historia Croylandensi non seriel, 
maxime ubi refert quod in excidio monasterii « dom- 
nus Áskerus prior in vestiaria , doinnus  Letwynus 
subprior in refectorio, » barbarorum gladio occisi 
stint. Eadem longe ante S. Gregorius Magnus ad Vi- 
ctorem episcopum scribens in bc veiba. (Lib. iv, 
epist. 4) : « Victoria.... res monasterii dispersit, ut 
ad prioratus locum pertingeret , οἱ ipsa post abba- 
lissam interim inveniri debuisset. » 

[tilius instituendi causas tres omnino recensere pos- 
sumus. Prima, quz S. Dasilii est (Hegul. fus., cap. 
43), ut absente abbate remaneat semper aliquis qui 
monasterium regat, frairumque curam suscipiat. 
« Quoniam saepenumero accidit, inquit S. doctor, 
aut per corporis inlirimitatem, aut necessariam pere- 
grinaijonem , vel alio quodam casu , ut a fratribus 
absit hegumenus, sit alter quisquam qui per illius 
et aliorum judicio valentium probationem ad hoc 
electus sit, ut absente illo curam fratrum in se reci- 
piat, ut et presentibus fratribus ab uno aliquo admi- 
nistrelur adhortationis sermo, et non in absentia 


hegumeni democraticum quemdam st:tuim arripiant : 


fratres ad. destructionem regule et traditi ordinis , 
sed qua ad gloriam bei diligenter sunt. decreta cu- 
stodiant, etc. » 

850 Secunda ratio est ut. etiam przsens abbas 
aliquem habeat iff sol;tiuin, cujus auxilio onus impo- 
situm faciliori negotio portare possit. Hauc rationem 
videre est in Regula S. Ferreoli, cap. 17 ; iu Regula 
monastica communi S. Fructuosi, cap. 11; in Regula 
Cujusdam ad virgines, cap. 2, et apuil S. Gregoriuin 
lib. ix, epit. 42 lta S. Aventinus Fidolum mona- 
sterii sui prepositum constituit ( Sec. 1 Ben.), « ut 
tanto securius orationi οἱ diviaz contemplationi 


posset insistere, quanto sciret eum nibil extra com- 
munis regul:? ordinem agere vel jubere, » ut babent 
Acta S. Fidoli, num. 8. 

Tertia ratio est ut, si contingat abbatem esse ne- 
gligentem, pr:vpositi sollicitudine salva et integra ma- 
neat ordinis disciplina. Hanc rationem adducit S. 


D Gregorius Victori episcopo Panormiiano scribens, 


ut Gregorium abbatem atque presbyterum monaste- 
rii S. Theodori penitentia afflictam in locum suum 
constituat, « ita tamen, inquit (Lib. iv, epist. 4), nt 
Urbicus monasterii mei pra:positus dare aliquem de 
servis Dei debeat, qui ejus przepositus fiat, ut quod 
istius incuria negligitur, illius sollicitudine servetur.» 

Jam vero quarat aliquis quibus potissimurn in res 
bus prepositus adjuvare debeat abbstem, quaeve 
sint ejus officii munia; de his enim mentem suam 
non satis explicat S. Benedictus, contentus dicere ut 
illa prepositus agat cum reverentia qu: ab abbate 
suo ei injuncta fuerint. Sed res aliunde repetenda 
est. Igitur ex Regula 5. Pacbomii, art. 152 et 154 
(In cod. Regul.), ad pra'positum pertinebat fratrum 
negligentias ad abbatem defer:e; et art. 159. hiuas 
singulis hebdomadis disputationes, id est catecheses 
complere. Regula Orientalis generatim lantum de- 
cernit (Cap. 3), ut « illa qui secundum ord.neu di- 
&ciplinze, ordinatione abbatis, ex cons.lio et *oluntata 
omnium fratrum fratribus praepositus est, omnem ad 
se curam de disciplina fratrum οἱ diligentiam mo- 
nast. rii revocabit, habens potestatem absente abbate 
l;ciendi omnia qua abbas przsens facit, » Regula 
vero Tarnateusis ita habet (Cap. 23) : « Ad praepo- 
situm praecipue pertinebit ut ad abbatem , cujus est 
apud vos major auctoritas, referat quod modum et 
vires ejus excedit..... corripiat inquietos, consoletur 
posillanimes, suscipiat infirmos, patiens sitad omnes: 
disciplinam libens habeat, metum imponat ; et quam- 
vis utrumque sit necessarium, tamen plus araari ap- 
petat quam timeri. » Regula S. Isidori (Cap. 19) : 
« Àd pripositum pertinet. sollicitudo monachorum, 
actio causarum, cura possessionum, satio agrorum, 
plautatio culturaque vinearum, diligentia gregum, 
constructio zdificiorum, opus carpestariorum, sive 
fabrorum. » Regula. prima S. Fructuosi (Cap. 3) : 
« Priepositus sane in medio consistens dormitorio, 
quoadusque cuncti quiescant, oinvibus jam cubanti- 
bus, circumeat silenter lecta singulorum, ne quis aut 
tarde se jactet , aut extra regulam occultis mussita- 
tionibus vacet, et ut plenius perscrutans gesta singu. 
lorum et merita, intelligatquem quomodo veneretur, 
aique suscipiat... Ante mediam surgentes noctem.... 
priusquarm czeteri surgant, a vigiliariis fratribus prz- 
positus excitetur, &5] ut cum benedictione sua et 
signum moveatur, et cunctorum lectula ab eo, prius- 
quam censurgant, $trenue visitentur. Hoc quoque 
in omnibus nocturnis orationibus , ut semper. prior 
surgat priepositus, quam ad. consurgendum caeteri 
moveantur, ei ipse videat quis quomodo jaceat, 
ne aliquam lasciviam per incuriam quietionis suae 
dorm.ens incurrat; » Et Regula. ejusdem. mo- 
nastica comunis (Cap. 11) : « In potestate 
habesnt prapositi omnem regulam  monasterii..... 
Omnem monasterii, substantiam (rrposii accipient 
dispensandam ; ct si quispi»m capt voiuur aliquid alie 


893 


S. P. BENEDICTI 


89€ 


ment petierit abbatem, et pro quacunque causa, ipse A ipsum fungebatur officio ; » tum denique ex his qux 


prapositus hoc provideat, et ut abbas nullum labo- 
rem habeat, exceptis qu: sapra diximus, omni in- 
tentione sollicitudiném gerat : excommunicandi ta- 
men causam 81:60} abbas, sie. pr:positus habeat. Et 
quod jer singulos menses expensum fuerit, per om- 
hiuru capita mensium rationem suo abbati faciat; et 
hec cum tremore et sunplicitiate, et vera cordis hu- 
mitate, tanquam. redditurus Domino rationem. Et 
quod iecerit. semper in. arbi:ri» pendeat abbatis. » 
HKe:ula CuJusdam ad virgines (Cap. 2) : Prieposita 
« debet esse omnium  necessitatun tam corporis 
quam auim:e provida, ut et subsidia pr:esentis nee 
cessitatis porrigat, et corda subditarum ad laudem 
Creatoris intonandam: ex sedula admonitione exci- 
tando erigat : humiles et propter Christum subjectas 
honorando án sublime provehat, sese vero attollentes 
castigationis flagello ad. gradus humiritatis retrahat. 
Curam io. rebus omnibus monasterii, seu vasis , seu 
guppellectilibus, ita habeat intentum, ut in nullo ne- 
glig nie tenebris. reperiatur fuscata, ut. dum sacri 
laboris omnem curam adhibet, ab Omnipotente fru- 
cium laboris recipiat. Omnibus sa: batis post horam 
orationis nonam tam senior quam juniores pra:po- 
δ lectos omnium sororum visitent , et faciant 
propter earum negligentias inquirend.s, aut δὶ ali- 
quid inveniatur illicite et sine commeatu retentum. 
tei ,ue post coipleiam lectos omnium cum lumina- 
ribus visitent, ut omnium expergiscentem sensuin 
vel teyescentein ex. oiatione agnoscant. Süniliter ad 
Oir nes cursus nocturnos, hoc est faciendum, ut sciant 
quis cum lervore vel quie cum tpiditate ad cursum 
assurgunt; et eas quas tarditate vel segnitia culpa- 
biles repererint, prout culpa vel :etas | fuerit, aut tn- 
crepatione, aut flagello corripiant. » Sed h«c alii, 
nostri autem. quid? [n concilio Aquisgranensi de: er- 
nitur solum (Can. 51), « ut przepo-itus intra vel extra 
mon:ssterium post abbatein majorem reliquis abbati 
subjectis liabeat potestatem : » quod quasi explicare 
videntur capitula. monachorum Saugallensium his 
verbis (Cap. 50) : « Absente abbate, pr:epositus lo- 
eum ejus iu ecclesia, iu capiiulo atque iu refectorio 
leueat, ejusque v.ce lecijones in unoquoque conventu 
interpreietur, οἱ benedic ionem legentibus. tribuat. 
Et preposito non pr.esente, senior decanus eadem 
laciat . qui pr:e*eute abbatie propria teneant loca. » 
ÉL llildemarus : « Sciendum est enim quia cum ab- 
bas non fuerit ia. monasterio, eamdem potestatem 
quam abbas habet, debet habere przepositus : videli- 
cet iu arguendo, vel in excominunicando, seu etiani 
in llagellando, $54 atque in c«teris locis. Si. prz- 
positus non fuerit, debet liabere decanus ; si decanus 
non fuerit, debet habere ille quem in loco suo consti- 
tuerit. » Et paulo. antea dixerat : « Praepositus ap- 
p-llatur, eo quod sit subjectorum ac famulantium 
ordinator vel rector. » Fusius Udalricus (Lib. yu, c. 
4) : « Ab hora antem ordinationis su», post D. ab- 
bateu de omnibus rebus vel causis qu: ad monaste- 
rium pertinent, et spiritualibus, et temporalibus, se 
jutrowm-ttit, Quotquot. sunt. qui ullam habent obe- 
dientiam, ad eum respiciunt omnes ; et si Lale quid 
pracipuum acturi sunt, nequaquam agunt absque 
consilio ejus et nutu. In choro sinistro siat supre- 
inus, et-in refectorio ad supremam mensam, qua est 
ad dextram D. abbatis, et siille non aderit, sedet in 
ejus sede, etc. » : quie fere iisdem verbis exstant iu 
ni$s5. S. Benigni Divionensis Consuetudinibus, c. 2. 
Vide, si lubet, Lanfranci Statuta, cap. 5; lib. Usuum 
Cisterc., Cip. 114, ei Caeremoniale Bursfeldensium, 
dist. 2, c. 2, ubi. prioris oflicium fuse describitur, 
llic tanium. adnotare sufliciat, praecipuum przepositi 
allicium luisse exteriora monasterii negotia procu- 
rare, ul. patet tum ex cita:is Hegulis S. Isidori οἱ S. 
l'ructuosi, aique ex Udalrico, tum ex Fauste in Vita 
9. Mauri (Sec. 1 Ben.), in. cujus n. 15 ita. habet : 
« I. Maurus, qui, imperio Patris nostri, in inonasterio 
tunc. pra positi, ac totius caenobii procuratoris, post 


scribit S. Gregorius papa (Lib. 1 Dial., c. 2) de Li- 
bertino Fundensis monasterii preposito, quem sz- 
pius repraesentat utilitates monasterii foris procu- 
rantem, vixque aliud 4e ipso refert. 

Ex dictis hactenus liquet quales debeant esse prz- 
positi virtutes, et quam merito jure S. Fructuosus, 
cap. 14, easdem in eo dotes quas in abbate requira!, 
atque S. Ferreolus (Cap. 17) velit personam. strenuam 
et discipline valde amantem, qux: nomen et officium 
yrzepositi suscipiat. Sed juvat hanc in rem Regulam 
Cujusdam ad virgines disserentem audire (Cap. 9): 
« Prieposita monasterii nou xtate senili, sed moribus 
constituenda est : multas enim prolixitas annorum 
atto:lit, sed dedecus torpentis viue a infantie im- 
maturitàtem tcepescendo reducit. Constituenda ergo 
est przeposita moribus gravis, et sermonibus solers, 
ingenio fortis, consideratione vigil, cursu impigra, 
correptione pia. disciplina moderata, actu casta, mo- 
ribus sobria, dispensatione :equa, bumilitate ornata, 
patiens, mitis, nen turbulenta, non iracunda, now 
superbie vel arrugantiz vitio maculata, non predi- 
ga. non garrula, sed omni actu religionis ornata, 
qua sciat languentium moribus subvenire, ei tepes- 
centium ignaviam excitare, super quam abhatissa re- 
quiescat, ut in nullo ab ejus przceptis deviel ; sed 
in omnibus subdita, et in jussis senioris detenta, 
nibil quod abbatiss:e voluntati sit contrerium aot 
faciat, aut ordinet faciendum, sed omnia per ejus in- 
terrozationem, » [luc referenda sunt. qu: scribit 
Regula 8. Pachoinii, articulo 428, de vitiis prxposito 
fugiendis, et Regula Orieutalis, cap. 17. Vide etiam 
Petri Damiani opusc. 13, c. 16. Ad Regulze textum 
venio. 

Sirpius quidem. contingit ut per ordinationem 
pra positi scandala gravia in monasteriis oriuntur, etc. | 
Ilic declarat S. Benedictus quam longe a monasteriis 
amandari scandala voluerit, quorum causas, effectus 
et remedia delegit. 

Et mazime in iis locis ubi ab eodem sacerdote.] M 
est episcopo, qui proprie sacerdos dicendus est ; alii 
enim presbyteri iantum titulo donandi sunt. 

Vel ab iisdem abbatibus.| « Supple episcopo ordi- 
nanti assistentibus, » inquit Bernardus Casinensis. 
llic euim particula vel suinitur copulative pro er. 

Qui abbatem ordinant, αὖ ipsis etiam et pra positus 
ordinatur.| Nam, ut ait Smaragdus : « Mos eorum 
tunc erat ut quando abbas ordinabatur, tunc ab eo- 
dein episcopo, et ab aliis coram astantibus abbatibus 
el prz:epositus ordinaretur. Sed quia iude superbis 
vitium. pascebatur, jam non ab alio bodie apud πος 
ordiuatur, sed a proprio abbate prepositurz illi in- 
jungitur obedientia, nt quandocunque abbati visum 
luerit, ab ipso ministerio propositi mutetur, ne fo- 
mes illi superbixz nascatur. » 

Cujus periculi malum illos respicit in capite, qui ta- 
libus inordinatione se fecerunt auctores.] Quod «de il- 
lis, inquit. Smaragdus, dici videtur, qui sicut abba- 
tein, ita et prepositum ordinaverunt , qui unius mo- 


D nasterii ordinationem nou duobus, sed uni debuerunt 


imponere ; et ne inter duos nascerentur periculosa 


scandala, soli abbati cougregationis su:e debue:uot 


coimiuere curam. » Eodein. fere modo loquuntur 
Hildemarus, Bernardus Cassinensis et Boherius. 

Ideoque nos previdemus expedire, propter pacis 
rharitatisque custodiam, in abbatis pendere arbitrio or- 
dinationem sui monasteri.| Quod de ordinatione lo- 
corum, negotiorum et ollicialium interpreiatwr  Bo- 
herius, de sola officialium ordinetione Bernardus 
Cassinensis, et rectius ; nam S. Pater agit de praspo- 
sii ordinatione, 

Ei »i potest fieri, per decanos ordinetur, ut antea 
disposuunus, omuis utilitas monasterii, prout. abbas 
disposuerit.| Quod ita. iutellig.t Carolus Cointius, ut 
nullo pr:eposito constituto, soi instituantur ordinen- 
turque dec.ni, qui monasterium sub abbate regaut. 
Conseniit IL.ldemarus S. Beuedictum ita. explicaus, 


897 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXV. 


R08 


« a€ si diceret : Quidquid ordinandum est in mona- A cum delegavit, » ut habent Áeta S. Fidoli, num. 8 


sterio, decani debent ordinare ; οἱ decani debent dis- 
ponere, sicut abbas disposuerit. » Per decanos au- 
tem hic Bernardus Cassinensis et Doherius iu utro- 
que commentario officiales intelligunt. Ego vero de- 
cem monachis przxfectos, inter quus et ipsi officiales 
reperiri poterant : unde et Hildemarus : « Prout 
intelligo, antiqua consuetudo fuit ut in omni officio 
et obedientia monasterii semper esset unus decauus 
super illos decem monachos, verbi gratia : si gram- 
matici erant qui &5/& discebant, unus decanus erat 
super illos fratres qui erant deputati ad illaw obe- 
dientiam; et isti decani habebant curam. de eorum 
necessitate corporali, et illi necessitatein eorum 41:8- 
rebant ab abbate, et illi erant solliciti de eorum ne- 
gligentia, sicut legitur in Instituta Patrum, quando 
ad mensam sedebant ; quomodo illi decani faciebant 
signum, si qua necessitas quaerenda erat fratribus. 
Deinde forte quando quarebant (forte coquebant) 
panes, ibant quatuor aut.tres decani, prout necesse 
erat, cum fratribus. Quando vero in horto ibant, 
quatuor decani cuin decania sua ibant. Deinde non 
audebat ire de istius decania quis, et ire ad illius de- 
capiam, et loqui nisi jussus. Similiter et in capitulo 
semper decanus erat super decaniam suam; et in 
omni loco quo ibat decauus, cum decania sua ibat, 
et erat magna sollicitudo ; sed modo non lit. » Deni- 
que istud Regule decretum renovavit sub Carulo 

agno concilium Moguntinuin his verbis (Can. 12) : 
« Deinde decrevimus, sicut sancta Regula dicit, ut 
monasterium, ubi fieri potest, per decanos ordinetur, 
quia illi prepositi sepe in elationem inc dunt. » 

Ut dum pluribus committitur, unus non. superbiat.| 
Huc forte respexerat Albricus episcopus et abbas Tra- 
jectlensis monasterii, de quo Alfricus in. Vita S. 
Liudgeri episcop:, lib. 1, n. 15 (Sec. 1v Ben., part. 
1) : « Divisit idem Albricus annum in distributiones 
quatuor, ita ut in Trajecto monasterio prz cateris 
praepusitis ip e in tempo:e vernali, in doctrin:z stu- 


(Sec. 1 Ben.). In libro Institutionum Cistereiensiuim 
eliam haec lego (Dist. 7, cap. 25): « Priores nullatenus 
eligantur, sed abbates ipsos instituant cum eonsilio 
fratrum. timentium Deum, quos et. quomodo volue- 
rint ad hoc convocare. » ltectius, ut videtur, ad men- 
tem S. Benedicti. 

Porro quod de abbate supra diximus, idem de 
praposito assereudum est, eum scilicet de greimio 
monasterii esse creaudum, Aquisgranensi synodo 
statuenie (Can. 32), « ut. mouachis nonnisi monichus 
con-L.tuatar p.zepositus , » et capitulari Caroli Magni 
ad Theodouis Villam anno 805 ἀΔι0 (Num. 15), «ut 
laici non. sint przepositi inonachorum infra mona-te- 
rum. » Imo etiam pre on , juxta isiud concilii 
Wesmonasteriensis anni 1126 decretum (Apud Spelm. 
tom. lE Conc. Angl.) : « Nullu« in decanum, nullus 
in prorem nisi presby:er, nullus in archidiaconum 
nisi diaconus promoveatur. » 

Formulam seu ritum insiituendi praepositi habe- 
mus tum in mss. Farfensis monasterii Consuctudini- 
bus , tum apad Udalricum. Fa:fenses Consuetudines 
iia habent : « Cum prior fuerit electus ab omuibus 
fratribus, post capitulum surgat omnes , eantque ipn 
ecclesiam. Dein tunc ille qui exiturus est ab ipso 
opere dicat tertio, omnibus repetentibus hunc ver- 
sum ante altare : Beredictus est Donunus Deus ; et ac- 
cepta benedictione illa qux» dicitur quando sb aliquo 
opere absolvuntur fratres, sic recedat. Accedat ille 
qui intraturus est iu antea, el dicat tertio. omnibus 
audientibus hunc versum : Deus, in adjutorium meum 
intende ; et accepta il a benedictione quie dicitur eum 
in aliquo opere ordinantur Iratres, et sic ijsum oltfi- 
cium administret, » Paulo tusius Udalricus (Lib. in, c. 
4) :« Quando prior est ordinandus, primo dommusabbas 
habet inde consi. ium cum senioribus congregaüonis ; 
postea refert senteutiam suam in capitulo, et qund 
$ibi videtur laudant. omnes, Quem elegerit, si sapit, 
veuiawm petit, excusat se ad inunus bujusmodi non 


dio et sancL:e conversationis przeesset fratribus men- (C idoneum esse. Ad ultimum si jussa el injuncta fuerit 


ses tres. Deinde post eum in aestate A dalger pre-by- 
ter in vice sua menses tres. Post hunc Liudgerus 
presbyter menses ires. Deinde in hieme Thiadbraht 
presbyter menses ires. » 

Quod si aut locus expetit, etc.] Ubi Bernaraus Cas- 
sinensis, et post eum Boherius : « Jn ordinatione, 
inquiunt, przpositi quatuor concurrere debent : uti- 
litas monasterii, congrega:ionis petitio humilis, causa 
rationalis, et judicium seu voluntas abbatis. » Simili 
fere modo Ricbardus de S. Angelo : « Tria debeut 
concurrere in ordinatione istius prepositi : sciiicet 
ut locus expetat, congregatio petat, et abbas judi- 
cet. » 

Quod vero S. Benedictus addit, cum consilio fratrum 
timentium Deum, Hildemarus iutelligit seniorum, ila 
tamen ut postmodum | interroget. omnes. in. capitulo. 
Cujus rei praxim videre est apud Udalricum modo 
citandum, et in «nss. Consuetudinibus S. Benigni Di- 
vionensis, cap. 2. Ex Regula tamen Orientali (Cap. 
9) prepositus eligendus est consilio et voluntate om- 
nium (ratrum; sed etin Portuensi virginum mona- 
sterio S. Austreberta, « eligentibus cunctis, consen- 
tiente matre licet invita, praeposita » constituta legi- 
tur in ejus Vita, num. 9 (Sec. i1 Ben.) ; in Clunia- 
censi 5. Hugonem, « ex consensu fratrum B. Odilo 
priorem constituit, » teste Bildeberio iu Vita S. Hu- 
gonis, num. ὅ (Bolland., 29 Aprilis) ; in Cellensi, Deus, 
in cujus manu corda sunt bominum, « fratribus in- 
spiravit ut virum Dei Robertum sibi el:gerent in prio- 
rem, » ut legimus in Viia S. Roberti abbatis Molis- 
mensis, num. ὅ (Ibidem) ; denique in Crispiniens: S. 
Aybertus (Bolland.,7 Aprilis) : « Praepositus, et com- 
muni $55 fratrum electione cellerarius » fac:us dici- 
tur in ejus Vita, num. 9. Nisi forte quis dicat liic ele- 
ctionem et consensum late sumi pro consilio, sicut S. 
Aventinus Fidolum cernens ad virtutum alta conscen- 
dentem, « unanimi fratrum consilio prepositure ei lo- 


obedientia, non aliud. facit quam inclinat. Sedet ad 
sinistram domni abbatis. Cum surrexeriut de capi- 
tulo, eunt cuin psalmodia solita ad ecclesiam 1η8]0- 
rem ; ubi novus prior ante facit et retro, hunc ver- 
sunm dicendo ter : Deus, in adjutorium, et totus con- 
ventus similiter re-pondet. Dat ei ipse domnus ab- 
bas hanc benedictionem : Tuam, clementissime Pater, 
omnipotentiam supplices deprecamur, ut iu[undere.dj- 
gneris super hunc famulum luu.i, quem tuo servorum- 
que tuorum servitio mancipamus, spiritum sapientie, 
el. intellectus, discretio.isque : dona ei in hac domo 
fua ila agere, et. injunctum sibi. officium ita admini- 
strare, ut et tibi placere valeat, et utilitatem servorum 
tuorum (e auxiliante perfectissime expleat, propter 
quod et hic, εἰ in [uturo seculo mercedem. laborum 
suorum in consor.io sanctorum (uorum a (6 piissimo 
85306 /argitore percipiat. Per Dominum, etc. Quaudo 
aulem est absolvendus, mittit cum illo versum : 
Benedictus es, Domine, qui adjuvisii me, et tali absol- 
vitur benedictione : Domine Jesu Cliriste, qui pie ser- 
vientibus tibi munificug retributor ei. clemens largiter 
existis, hunc famulum tuum, quiin hac domo tug nunc 
«sque fideliier laboravit, et tibi servisque tuis. obe- 
diendo injunctum sibi le auxiliante administravit off- 
cium, laboribus suis solita benignitate responde, et pius 
remunerator appare ; et praesta ut in hac domo jug.ter 
permaneat, ei mercedem laborum suorum, et hic, et in 
retributione justorum a te percipiat, largitoremque om- 
nium bonorum 1e esse plenissima hide non dubi- 
tet. » en habent Benignianie Consuetudines. inss. 
cap. 2. . 

Qui tamen prepositus. illa agat cus reverentia quas 
ab abbate suo ei injuncta. fuerint.| lta quoque S. Pa- 
chomius (Art. 128) : « Ipse autem przepositus vihil 
faciet, nisi quod Pater jusserii, in re nova maxime; 
nam qua ex iore descendit, observabit rsgulas mo- 
nasterij. » Qux quidem intelligenda sunt, uon solum 


890 


S. P. BENEDICTI 


300 


quando preesens est abbas, se] etiam quando est ab- Α salutaria continet. priecepta , quorum praxis ad su- 


sens; unde inagna lcet sit in monasterio absente 
abbate przpositi auctofritas, limites tamen ejus po- 
testati pouit semper abhatis voluntas. Hinc et liber 
Usuum Cisterciensium (Cap. 111) ista vetat absente 
abbate fieri à. preposito : « Locum ejus (scilicet ab- 
batis) in ecclesia non occupabit, nec missas solem- 
nes pro eo cantabit, nec candelas, ciueres, ramos, 
ignem, coronam , novitium benedicet, nec ad Evau- 
gelium benedictionem dabit : infirmum non unget, 
mortuum non sepeliet; nullum promovebit, vel de- 
graclabit, nec ordinare faciet ; nullum in gravi culpa 
mittet, aut inde absolvet ; monachum de monasterio 
non ejiciet, nec novitium recipiet nisi jusserit, nec 
confessionem de criminabilihus nisi in extremis po- 
giti recipiet. Non ei committetur cura operum, vel 
gregum, aut grangiarum; suflicit enim ei officium 
puuimn, » 
. . Nihil contra abbatis voluntatem aut ordinationem 
faciens.] S. Fulgentius (Bolland., 4 Januar.) « illos 
veros esse monachos dicebat qui mortilicatis volun- 
tatibus suis parati essent nihil velle, nihil nolle, sed 
abbatis tantummodo consilia vel przcepta servare. 
Propterea sine consilio suo, nec eum frawem qui 
priepositi gerebat officium sinebat aliquid agere, » 
ut scribit auctor Vitze illius. Porro circa S. Benedi- 
cti textum duo notant Regulze commentatores, Ber- 
nardus Cassinensis, Boherius et Turrecremata. Pri- 
inum est ut nihil przsumat przpositus contra abba- 
tix ordinationem verbo vel scripto significatam. 
Secundum quia omnia verbo aut scripto definiri , et 
ad certam regulam deduci nequeunt ; quam novit, 
aut credit in ejusmodi esse abbatis voluntatem, hanc 
impigre exsequatur : unde si nec ipsa satis innote- 
scat, abbatem consulat, juxta illud Regul:e Orientalis 
(Cap: $) : « Hxc observabit senior monasterii qui 
ratribus przpositus est, referens ad abbatem omala, 
vel precipue illa qu: per se non valuerit 8577 ex- 
plicare; » et Regulze Tarnatensis : « Ad przpositum 


przcipue pertinebit ut 3d abbatem, cujus est apud C 


nos major auctoritas, referat quod modum et vires 
ejus excedit. » 

Qui prepositus , si repertus. fuerit vitiosus aut con- 
temptor sancte regule.| Hic observat Boherius ip suo 
secundo commentario quosdam hujus occasione tex- 
Qus negare eam quam habemus Regulam a S. Bene- 
dicto scriptam fuisse, eo quod sanctam illam appel- 
let, ac proinde abnuendam esse fldei his quz a 
Gregorio Mazno li». i1 Dialogorum scribuntur. Ve- 
rum non ideo S. Pater ltegulam suam appellavit 
sanctam , quod a se scripta sit, sed quia sancta et 


premum perfectionis fastigium perducit. 

Comprobatus.| Neque enim simplex suspicio hic 
sufficere debet. 

Admoneatur verbis usque quater.] ldque secreto, se- 
cundum Bernardum Cassinensem , et quidem ab ab- 
bate, juxta Boherium. Nam simplex monachus bis, 
decanus ter, prz:positus quater admoneri debet. 

Si non emendaverit , adhibeatur ei correctio disci- 
pline regularis.| Quasi diceret, inquit fItldemarus, 
« Si per quatuor vices fuerit admonitus, et se non 
emendaverit, ducatur per gradus, hoc est publica 
correjtio, excommunicatio, nimiis jejuniis, si dignus 
est, flagello, deinde oratio, postea ejiciatur de or- 
dine przepositurze, postea expellatur. » Idem habent 
Bernardus Cassinensis, Boherius et Turrecrermata. 

Quod εἰ neque sic correxerit , tunc dejiciatur de or- 
dine prepositura.] lta prepositum quemdam superbia 
elatum aliquando deposuisse dicitur Benedictus ab- 
bas Anianensis in ejus Vita, auctore Ardoue , n. 24 
(Sec. ιν Ben., part. 1). Causas vero seu rationes 
liujusmodi depositionis przepositi declarat Gregorius 
papa iX ia bulla ad Cluniacenses his verbis : « Con- 
ventuales quoque priores, quandiu in spiritualibus 
et teinporalibis beue administraverint, non nisi ex 
certis causis debent amoveri : videlicet si dilapida- 
tores , vel inobedientes, aut rebelles, seu infames, 
vel incoutinentes exstiterint, seu etiam ad majorem 
dignitatem admovendi : quod etiam de majoribus 
volumus observari : nullusque litteras confirma- 
tionis habeat, quod de suo prioratu vel obedie.tia 
non debeat auioveri. » Idem t.abet Nizolaus IV in 
bulla item ad Clun acen:ses, et concilium Londo. 
nense anuo 1200, apud Spelm.nuum, tom. IJ Conc, 
Angli. 

e monasterio expellatur., Quod Ricbardus de 
S. Angelo ita. intelligit ut « in alio monasterio ar- 
ctiori ponatur, ne valeat de sua malitia commoduin 
reportare. » 

Cogitet tamen abbas se de omnibus judiciis suis Deo 
reddere ralionem.] Appos:te hic observat Hildema- 
rus, quod quoties de judicio ab abbate daudo lo- 
quitur S. Benedictus, toties ipsi abbati frenum im- 
ijittit recordationem judiciorum De. 

858 Ne forie invidie aut zeli flamma, etc.] Etsi 
zelus et invidia unum et idem signilicent, ut bic vo- 
tant commentatores, observat tameu Hildemarus 
zelum ad przteritum malum, invidiam ad futurum 
perünere ; quasi diceret S. Benedictus : « ne quia 
videt illum boum esse, aut futuruin esse , ideo eJi- 
ciat de mon:sterio. » 


DÁu—-——————————————————— ὀ -ο---ὄ-ς.ς--- --Ξὁ-.Ὃ-----  ----ςς------- ÓÓÁ 


CAPUT LXVI. 


De ostiariis monasterii, 


Ad portam monasterii ponatur senex sapiens , qui 
$Ccial accipere responsum et reddere], cujus matu- 
ritas eut non sinat vagari *. Qui portarius cellam 
d bet habere juxta portam, vt venientes semper 
presen em inveniant a quo responsum accipiant, Et 
mox ut aliquis pulsaverit aut pauper clamaverit, 
Deo gratias respondeat, ant benedicat 5, et cuin 
omni man uetudiue ti:noris Dei, reddat respon- 
suu) fesiinanter, eum fervore cbaritatis. Qui porta- 


2 Oxon. , vagare. 
b Flor. , Conc. et duo mss., benedic. 


rius si indiget solatio, juniorem fratrem accipiat. 

Monasterium autem , si pote-t fieri, ita debet con- 
Stitui, ut omnia necessaria, id est, aqua, molendi- 
num, hortus, pistrinum ^, vel artes diversae, iutra 
mona-teriutn exerceantur, ut. non sit necessitas mo- 
uacliis vagandi foras, qiia omnino non expedit ani- 
mabus eorum. (Janc autem Regolam szpius voluimus 
in congregatione legi , ne quis fratrum de ignorantia 
86 excuset. 


ε Deest in Cassin. et Flor. pistrinum. 


COMMENTARIUS. 


Cum ostiarii monasterii sint veluti congregationis 
custodes, non nisi pracipuis olim et dignioribus boc 


munus credebatur : unde et S. Benedictus postquam 
de ordinando abbate, deque praeposito monasteri 


9:1 


lIEGULA COMMENTATA. CAP. LXVI. 


902 


tractavit, cousequenter de ostiariis tanquam post A (Cap. 95), ut « duobus fratribus xtate decrepitis 


ipsos dignissimis disseruit. Et certe in Thebaidis 
monasterio magni Isidori erat presbyter janitor, teste 
Palladie (Laus., c. 71); sive, ut loquiur Rufinus 
(Lib. w de Vitis Patr. , cop: 17) senior vir gravis, et 
de primis electus. S. Willibaldus, ex decem annis, 
quibus in Cassineusi monasterio vixit monachus, 
primo anuo eceleaz cubicularius 859, secundo de- 
canus, reliquis octo portarius constitutus dicitur, in 
ejus Vita, n. 25 (Sec. in, part. n). S. Veremundus 
abbas Hyrachensis prius monasteri: sui janitor exsti- 
terat, uti legimus in ejus Vita, n. 8(Bolland.,8 Mart.). 
In monasterio S. Theoderici prope Hemos Eilbertus, 
qui postea abbas Marriliacensis exstitit , ostiarii of- 
ficio lungebatur, testante Everhelmo in Vita S. Pop- 
ponis, n. 13 (Bollan1., 25 Januar.). In Tegernsensi 
S. Quirini Fromuudus jauitor unus ex przcipuis coe- 
nobii sui monachis fuisse colligitur ex epistola quam 
scripsit ad Theodulum episcopum (Anal. tom. 1V), 
qua se excusat quod ratione sui officii ad synodum 
prolicisci haud potuerit. Idem dicendum de Ingelbaudo 
Vindocineusi portario (Misc: [. Bal. tom. 11), qui cum 
Frotmundo priore pro causis «ui monasterii ad 0 rba- 
num papain I: missus fuit. Sed liis missis ad Regulee 
textum veniamus. 

Ad portam monasterii.] Ex primo bujus capitis 
vocabulo Haeftenus (Lib. m, tract. 7, disq. 5) colli- 
git ex mente S. legislatoris non plures in monasterio, 
sed unicam duntaxat januam esse constituendam; 
id qu.d etiam statuit Justinianus imperator in no- 
vella 155 : « Et primum quidem ne monasterium 
multos habeat aditus , sed unum tantum , aut duos 
fuite. » 

Ponatur senex sapiens.] « Notandum, inquit Sina- 
ragdus, quia non dizit : Ad portam ponatur senex 
gate; sed ait : Ponatur senex moribus sapiens : ubi 
datur intelligi quia non aetas in portario quarenda est 
eurporis, sed sapieuiia et intellectus. » Smaragdum 
scquitur Joannes Craesbeeck, similiter Cassineuses 


B 


cellà intra regias monasterii prope constituatur, qui 
deputati ibi, et claudant monasterium omni hora 
post exeuntes, aperiant ingredientibus, et advenien- 
tes nuntient abbati. » Ex Hegula Cujusdam ad virgi- 
nes (Cap. 5) : « Portarie seu ostiari» mongsterii 
tales esse debent ,. qux: omnium simul mercedem aedi- 
ficent ; etate senili, quibus mundus silet, qua: jam 
ex przsentibus pompis nihil desiderent. » Et ex Ju- 
stiniani novella 1335 : « Ut porte assistant viri atate 
graves et ca:ti, neque non omnium testimon:o come 
probati. » 

Quare autem ad portam senes sint constituendi 
explicat Gerardus Belga monachus his verbis : « Ex- 
pedit enim : 1* propter firmandam in perfectione 
senum sanctam humilitatem , quando vile vulgo cen- 
setur, et c:etera inutilem senem ; 2" propter a:difica- 
tionem, quando etiam ad portam et in atriis domus 
Dei omnes observant loci et incelarum sanctitatem ; 
5* propter necessitatem, quia oportet ad aditum om- 
nem homin:m excubare circumsyectum et. vigilem , 
qui omnem a coobio excludat seculi rumorem, 
omnem a porta abigat curiositatem. » 

Sed j«m pene obsolevit apud monachos tam sancta 
et laudabilis consuetudo; vixque oflendes unum mo- 
nasterium in quo non dicam senex sapiens, sed ne 
monachus quidem constituatur ostiarius : quin pro 
magno reputatur sí fratri laico, sive, ut vocant , con- 
verso, hoc munus injunj;atur. Quandonam vero de- 
sierit, omnino me fugit. Certe Cluniacensibus jam 
olim objecerant Cistercienses, quod in hac parte a 
Regulz przscripto deflexissent : quibus Petrus Vene- 
rabilis ad S. Bernardum scribens ita re-pondit (Lib. 1, 
epist. 28) : « Nos autem ad portam portarium cur po- 
neremus, qui nec portam habemus? Porte quippe no- 
sir v non clauduntur per diem , sed assidue patentet, 
sine persona discretione, introitum advenientibus 
praben!. Nec necesse est aliquem pulsare, nec ne- 
cesse e$t aliquem clamare, quia non tantuuj murorum 


(Decl. Cussin. , cap. €6) ad hoc caput declarautes non C a i um, sed etiam hospitii introitum aperium inve- 


tam etaie quam moribus ostiarium esse instituendura. 
At refragatur tain conununis coment torum 868“ 
tentia quam antiqua veterum inouacborum praxis. 
Nam licet in divinis Scri,turis senex idem signilicet 
8c sapiens , ut ex SS. Ambrosio et Gregorio liic notat 
Hildemarus, « tamen S. Benedictus , addit idem au- 
ctor, in hoc loco duo vult ut habeat, οἱ senectutem 
, per etatem , et sapientiam per vitam. Nam quare vult 
due, manifesuat inferius cum dicit : Ut sciat accipere 
responsum et reddere , cujus maturitas eum non sina! 
vagari. ln. eo quod dicit : sciat accipere respon- 
sum et dare, attinet ad sapientem; in eo quod 
dicit : cujus maturitas, attinet δὰ s&tatem. » Hil- 
demaro subscribit Bernardus Cassinensis his ver- 
bis : « In hoc textu tria dicit (S. Benedictus ), quod 
sit senex, sapiens, maturus. Senex morigeratus, sa- 
piens, affabilis et discretus, maturus, stabilis et fir- 
mus..... Senex iste annosus s! sequentes duas ha- 
beret condiüones, janitor esse deberet; sed si 
nun potest annosus talis haberi, habeatur ad mi- 
nus sapiens et maturus; nam ad sapientiam per- 
tinet quod dicit in littera ; qui sciat accipere respon - 
sum et reddere; ad maturitatem : cujus maturitas 
non sinat eum vagari foras. » Ber ardum exscribit in 
primo commentario Boherius. Eadem est sententia 
Nicolai de Fractura, Joannis de Turrecrewata, 
Matthie Lamberti, Hugonis Menardi, Benedicti Haef- 
teni et Nicolai Bravi : eui omnein dubitationis locum 
adim.t id quod postea subdit S. Benedictus : qui 
portarius si indiget solatio, juniorem fratrem acci- 
piat : qui 890 haud dubium, licet sit aetate junior, 
senior tameu debet esse moribus ; slioquin ad portam 
nOn esset ponendus. 

Confirmat hanc sententiam veterum monachorum 
praxis, qui uon solum moribus, sed etiam setate 
senes ad poriam constituebant, ut patet ex Rulino 


suprà citato, et ex Regula Magisiri prxcipientis - 


nit, et illico recumbens, universa parata reperit, 
Ne cogantur vero fratres extra domos proprias nia- 
uere, sapientem et honestum famulum juxta ma- 
nere et jacere faciamus , qui meridianis boris, sive 
illis quibus ostia cuncta monaster.i ex consuetudine 
clauduntur, pulsantibus vel clawmantibus non tan- 
ium vocis clamore quantum obsequ.i exhibitione re- 
spondeat. » Singulare prorsus exemplum, cui an 
simile reperire sit valde ambigo. Longe alia erat in 
monasterio 3d Jordanem *ito agendi ratio ; in eo si- 
quidein, teste Sopironio in Vita S. Marie AEyyptia- 
cz, c. S (Lib. 1 de Vit. Patr.) : « Regia nuuquam 
aperiebaiur, sed semper erat clausa , «t absque uila 
perturbatione monachi cursum suum explebant : nec 
enim erat licitum aperire aliquando, wis, lortassis 
monachus propter aliquod opus necessarium adve- 
niebat. » 861 Eadein viguisse consuetudo videtur 
in monastero abbatis Isidori in Thebaide (Pailad., 
Laus. c. 12), ubi « erat presbyter janitor, qui nul- 
lum permittebat egredi, neque alium ingredi, prz- 
terquam si quis vellet usque ad murtem illic perma- 
nere, nusquam progred:ens. » Ipsi vero Cistercienses, 
qu bus respondebat prafaius Petrus Venerabilis, ia 
cajitulo generali auni 12917 (Lib. Institut. , dist. 7, 
c. 10) hzc diffinierunt : « Ad ostia ciaustri in ma- 
joribus congregationibus duo monachi, vel unus 
inonachus et conversus vicissim sedeant, qui 5:- 
culares claustrum ingredi volentes diligenter et ho- 
neste studeant amovere, ibidem canonicas horis 
solventes , qui etiam loqui cum illis poterunt quos ab 
ingressu claustri aimovebunt, etc..... lu. minoribus 
autem congregationibus unum maturis moribus ad 
hoc sufficiat deputari , etc. » 

Qui sciat accipere responsum et reddere.] Accipere 
responsum, inquit Menardus, est concipere adve- 
Dientis voluntaiem, quam ab eo sciscitatus fuerit. 

Cujus maturitas non sinat eum vagari.] Regula Ca- 


905 


S. P. DENEDiICTI 


204 


jusdam aid virgines addit (Cap. 5) : « Falnlis quas ad A si dum hora in ecclesia cclebratur hospes ad. portam 


portam vel a &scularibus, vel ἃ quibuslibet audie- 
rint, nullatenus aurem 3ccommodenul : et si nolentes 
audierint, vel intellexeripnt, nullateuus consodalibus 
suis referant. à 

(Qui pertarius cellqm debet habere juxta portam, ut 
venicutes semper prggseut m inveniant. Ex mente ergo 
5. Benedicti uullo uo quain tempore ab ostio recedere 
debet ja.itor; $ed Regula Magistri praescribit (Cap, 
93), « ut horis qu.bus oportet in mouasterio legere, 
ser:iis regiis, congregationi se jungant, ut legentes 
audi .nt, el cum ad opus divinum oratorii index 80- 
naverit, ser3ti3 itejm regiis, ad opus Dei oratorio 
presenteniur, » Qpiima sane institutio, ut nullus ab 
oflicio abesse periniltatur. 

À quo responsum accipiunt.] Non dixit qui mona- 
sterii januas aperiat, neque eniu omui venienti mo- 
nasterii adilys patere debet, nec uisi post acceptum 
ab abbate responsuw ostium aperiri : saltem haec 
olim erat « consuetudo Cassinegsis monasterii, quod 
adventus hospitum | undec e venientium, apte- 
quam intrent, pandatur abbati, vel ipsius locum te- 
Retiti,» ut scribit Nicolaus de Fractura. Sed et in libro 
Vsuum Cisterciensium prescribitur (Cap. 120),« Quod 
Si de vicinis vel notis aliquis ad portam veneril, 
postquam quid veli, cognoverit, extra portam eun 
demorari facigt, dogec »b abbaie quid de eo agatur 
€ognoscal. Si agtem talis fuerit queui nec nuutiare, 
nec ibi remanere deceat, intrare et quo vult ire per- 
mittat. » luc facit quoJ in Vita S. Alexandri accemeti 
abbatis lego (Bolland., 15Jannar.), quod nimirum ad 
Imonasterium Pe ri fratris sui venieus, « fratre uno 
secu assumpto, januam pulsat. Janitor vero, prz- 
$tolare, inquil , tantisper; siue primum ad przposi- 
ium referam, et tunc ingredieris. » Erat autem ad 
lauuam feuestella , per quam ostiarius venientes re- 
spicieliat et alloquebatur, ut palet tum ex Vita S. 
Agili abbatis Resbaceusis, cap. 20 (Sec. n Ben.) : 
« Audivit ad 8 portam monasterii vetuti plangentis 
bominis exileui vocet, apertaque fenestra, quie porte 
inherebat, cernit ante fores pauperem jacere ulce- 
ribus plenum ; » tum ex Vita S. Eudocie, n. 29 (Bol- 
land., 1 Mart.), ubi Pbilusuratus quidam sub monachi 
babitu s progressus ad ejusdey) Parthenonis occiu-as 
fores, cum ostium pulsasset, adfuit puella jauitrix 
wa e loci virginibus, 4 τὰ aperta non plaue fene- 
p.e la janus, pec punulain vocis trausiissioni solius 
exiliter patentem, 9110 couverso vultu breviter inter- 
rogavit quis el quid ibi qu.rréus ostium pulsasset ? 
llle consue:a uiopacberum formula respoudet : Pec- 
calor sum vestrarum preeum  consorliuin el benedi - 
&tionem petens, 1 

Et moz ut aliquis pulsaverit, aut pauper clamaverit, 
Deo graiias respoudeat, «ut benedicat. | Concors coimn- 
mertaioruig -euteutia est 5. Byaedictuim duo homi- 
hum genera designasse, divitum scilicet et pauperum : 
nam puuper clamat, dives pulsut, ut loquitur. Hilde- 
marus, Quibus proinde duplice assignat responsio- 
ΒΡ ; ut pauperi dicatur /eo gratias, diviti benedicat, 
pro benedic, imperative, «t exponit idem llildemarus ; 
vel benedicat me paternitas vestra, ut TurTecremata, 
qui hanc beuedictionis petitionem ab ecclesiasticis 
person.s alicujus. aucloritatis. duntaxat. faciendam 
dicit : saeculoribus vero vel ecclesiasticis nom tante 
auctorijatis 60 graiias esse respondendum. Aliter 
tamen Smaragdus , Hildeimmarus, et alii, qui uno ore 
Deo gratias a4 pauperes, benedicat ad divites seu po- 
Lentes. attingere asserunt, Et certe inoris erat apud 
veleres mouachos nuu $olum ab ecclesiasticis, sed 
eliam ab aliis iaximne mounach s benediciionem po- 
»tulare, Cistercieuses utrumque usurpaoant, et Deo 
gratias, e benedicite : primum, audito pulaantis seu 
clainantis voee aut siguo ; secundum, cum ad eum 
accederent : « Cum hospes pulsaverit, inquit liber 
Usuum (Cap. 120), respouso Deo gratias januam ape- 
Fiat; εἰ postquam. benedicite dixerit, huwiliter quis 
8i vel quid velit ab eo requirat. » Et infra : « Quod 


C 


pulsaverit, more solito f)eo gratias, et venedirite di- 
cat. » Eadem exstjtit etiam Bursfel?ensium consue- 
tudo. 

Posset etiam aliter iutelligi istud benedicat, ut sci- 
licet ostiarius venienti benedictionem tribueret : so- 
lebant quippe veteres monachi ad aliquod mornasto- 
rium hosptiaturi venientes, in. ipso accessu de foris 
henedictiouem petere dicentes benedic, vel aliquid 
hujusmodi, ut patet ey citata Vita ὃ. Eudociz, et ex 
Begula Magistri, cap. 1. Cui expositioni favet antiqua 
versio Gallica Joannis de Précis, ita reddens, ou dogne 
bzneisson; et alia recentior, ou qu'il. donne quelque 
ριτοίς de béuédiction. At prior expositio, quze omnium 
lere est commenfatorum, prxstat, monastic:? humi- 
litati tiagis comentan a, et 3d S. Benedicti iuentem 
magis accedens. Nam cap. 55 ab obvio hospite vut 
pe! benedictionem : unde etiam S. Benedictus Ania- 
nensis in sua Regularum Concordia pro benedicat legit 
benedic. 

Autiqua alia versio Gallica alium sensum hujus 
vocis reddit, quasi Gg janitor aliquam ad Deum 

recem funderet, ita uirum vertit, ou benere Dien. 
Similiter Guido Juvenalis, ou bénisse comme disant : 
Benedicamus Domino. dem babet alia recentior Gal- 
lica versio. 

Aliter etiam Boherius : « ITic benedicere p nitur 
pro bona vcrba dicere, uf dicat pulsauti : Bene veue- 
ritis; vel : Benedictus Deus qui vos huc misit. » 

Quod vero spectat ad. vocem Deo gratias, ea olim 
utebantur in occursibus et congressionibus Chri-tiani, 
uii observat Meuardus noster ex S. Augustino üi 

sa'm. cxxxii, et ex Op:auo Milevitano lib. n contra 

armen. Usitatam etiam a priscis monachis docet 
Haeftenus lib. 11, tract. 4, disq. 7, Sed et Boherius 
in secuudo commentario ad hunc locum ita scribit : 
« [loc salutare verbum semper est in ore fiatrum, 
ut ipse vid», eagnobiorum Patris Benedi: ti, Cassiuen- 
sis scilicet, Sublacensis, et Spe.u:s : et ext forsan 
responsio ad benedicite, de quo legitur supra de ordine 
congregationis. » 

Ei cum omni mansuetudine timoris Dei reddat re- 
sponsum [eixtinanter cum. fervore. choritatis.] 114 (ere 
Urientalis Regula (Cap. 26) : « Ostiarii cura sit ul 
omnes advenientes inira januas recipiat, dans eis 
resyonsum honestum cum bhurnilitate et reverenti», 
3C stalim nuntians vel abrati yel senioribus quis ve- 
nerit et quid petierit, nec ullus extraneorum patiatar 
injuriam. » Alia janitoris muuia S. Benedicius noa 
declarat, quapropter ea aliunde repetere oportet. 

Primum erat hospituin cura, eisque przeparandi 
cibos, ut docet Hildemarus ad huuc locum his verbis: 
« Antiquitus qui coquinam abbatis faciebant , ipsi 
eliam erant portarii; quia tunc non erat inultitudo 
hospitum venientium ad monasterium ; et ideo üli 
poterant boc f cere. » Coquiua vero. abbatis et ho- 
spitum, ex Regula eadem erat. Sed clarius S. Isidorus 
(Cap. 19) : « Ad janitorem pertinecb.t cura hospi.ug, 
custodia exteroruui claustrurum. » 

Alterum erat eleemo-yearum distributio, ut videre 
est in libro Usuum Cistercieusium (Cap. 12)): 
« Purtarius vero. debet habere pane. in cel ἃ sua ad 
distribuenduim transeuntibus. » Etinfra : Portarius 
« Cum servitoribus solet comedere, ét solatium ejus 
interiin portam servare, e£ eleeiosynam Ltranseunti- 
bus dare : qui solet etiam vasa sua ad. colligendas 
reliquias ciborum iu coquiuam deferre, et pulmenta 
defunctorum , et cutera quie. cellerarius. dederit iu 
ipsis recipere : qui po tquam a refectione surrexit, 
debet ad portam pauperibus distrihnere : quam dis- 
tributionem uoy debet propter subseqeeus opas Dei 
dimittere ; sed paucis uteus verbis et. moderatis, 
citius quod inceperat perficere. » Et in Ceremon:sli 
Bur -fcldensiuin (Dist. 2, c. 11): « Ad officium por- 
tarii. pertinet eleemosynas tnendicantibus erogare : 
unde et reliquias de refectione fratrum, et hospitum 
et coquina colligere debet, et distribuere peienti- 


905 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXVI. 


906 


bus. » llinc etiam llildemarus ad nunc locum : O:tia- A bus prparant, et temperant ad faciendos panes. » 


rius , « si pauper fuerit, innuit illi at ad hospiialem 
vadat. » Qui scilicet prope mnonasteriuin ad re- 
ceptionem pauperuii Cunstructus erat, 

Praterea Regula Magistri ostiariis animalium cu- 
rai committit : « Annonam canum ἃ cellerario ipsi 
incipiant , οἱ eis cum aqua vel culinz? remanente 
juscello ministrent. Animalium intra. monasterinm 
curas, adjuncto in septimana illorum hebdomadario- 
rum $olati0, ipsi impleant, et regie wunditias exer- 
ceant. » 

Deniiue iu. Resbacensi monasterio. sub. S, Agilo 
abbate (Sec. n Ben.). « consuetudo talis erat, quod 
isnitor, ut signum pul-alatur ad completam, coufe- 
stim portas monasterii firmans ei claves deferebat. » 

Qui portarius, si indiget solatio, junivrem fratrem 
accipiat.| In quem locenu; Richardus de S. Angelo : 
« Per hoc patet quod osuiarius dehet esse monachus, 
licet in aliquibus monasteriis contrarium observetur ; 
et male, quia conversatio nostia debet esse -ecre.a, 
et a laicorum actibus remota. » Porro junioris istius 
fratris officium erat advenientes abbati nuntiare, 
dum senex sapiens remaneret cum liospite, et super- 
venientium reciperet respousa: durum enim foret 
seni semper currere, quem propter zedificationem et 
Sapientiam magis deceret ad januam remorari, ut cum 
hospite, si tamen id ejus qualitas ezigeret, sederet. 

Monasterium autem , δὲ fieri possit , ita debet con- 
gtrui, ut aqua.| Scilicet fons, puteus, aut cisterna. 

Molendinum.] Ad molendum iriticum. 

Hortus.| De quo etiam Regula S. Isidori (Cap. 1): 
« Hoirtolus sane intra monasterium sit inclusus, qua- 
tenus dum intus monachi operantur, uulia occasione 
exterius evagentur. » Et infra (Cap. 6) : « Hortos ole- 
rum , vel apparatus ciburuu propriis sihi manibus 
exerceant. » Nihilo tamen minus ad hoc officium unus 
specialiter deputabatur; de quo in eadem Regula 
(Cap. 19): « Ad hortolanum pertinebit munitio cus- 
todiaque hortorum ,  alvearia apum, cura. seminuin 
diversoruin, ac denuntiatio quid, quando oporteat in 
hortis seri aut plantari. » Istud officium laudabiliter 
exercuit ia. Corbeiensi monasterio S. Adalardus, 
teste Paschasio; in Laudunensi Lantredus ex Vita 
S. Salabergz, et in. Rotonensi Condelucus ex libro 
de Gestis SS. Kotonensiusmn. Vide Udalricum, lib. 
iit, 6. 20. 

P.strinum.] De quo Hildemarus: « Pistrinum quasi 
pilitrinum, qui: pilo antea tundebant granum : unde 
«t apud. veteres non. inolitores, Sed pistores dicti, 
quasi pinsores, ἃ pinsandi* granis frumenti ; mol: 
en:m usus nondum erat, sed granum pilo findebant : 
unde et Virgilius: 

Nunc torrete fruges flamma, nunc frangite saxo. 


Ubi pistrinum ἃ molendino distinguere videtur. Et 
cete: « Antiqui'us ipsum molendinum vocabatur 
pistrinum, eo quod irumenta aon inolebantur, sed 
tundebantur, » inquit. Paulus Augu-tinus a Janua , 
qui etjam scribit in nullo Cassinensi codice ms. re- 
periri pistrinum. Prxterea S. lsidurus artem pisto- 
riam ἃ confectione mass e et pauis distinguit ia Re- 
gu!a (Cap. 19) , ubi i-lam laicis, is'am fratribus coin- 
mittit: « Ars pistoria ad laicos pertinebit; ipsi enim 
triticum purgeiut, ipsi ex more 885 molant. Massam 
taniumdem monachi conficiaut, et pauem sibi pro- 
riis manibus ipsi faciant. Porro pro hospitibus et 
nlirmis laici faciant panes. » Ex his forte suspica- 
bitur nonnemo additum esse in Regula pistrinum , 
maxime cum desit in codicibus Cassinensibus : ex- 
διαὶ tamen. in vetustissimo codice OUsoaniensi, iu 
textu. llildemari, et Smaragdi Floriacensis, in Con- 
cordia Denedicti Anianensis, et omnibus nostris 
mss. Sed quidquid sit, certe utrumque a nostris usi- 
tatuin (uit ; nain et granum molebaut sive tundebaut, 
et farinam ipsi mi:cebant; ut patel ex supradictis 
ad caput 48, et iusuper ex inss. Germanisxs Conusye- 
tud.nibus, in quibus lego: « Fratres interdum gene- 
raliter intrant pistrinum, pastamque. propriis inaui- 


ParnaoL. LXVI. 


Quinimo pistoris officium hebdomad «tim exercebaut, 
ut vidimus supra, cap. 46, patetque ex Viti S. Ste- 
ph»ni abbatis Obazinensis, lib. i, num. 54; commu- 
niter tamen id munus uni alicui comm.ttebatur, quod 
in Gellonensi monasterio summa cum humilitate 
exercuit S; Guillelmus, ejusdem loei fundator et ino- 
nachus. 

Vel artes diverse intra monasterium exerceantur. | 
Tale erat Fulieuse coenobium sub Sturmio abbate, 
teste Eigile abbate in ejus Vita, num. 20; tale F!a- 
viavense sub S. Geremaro, ex ejus Vita, num. 25; 
tale Solemniacense ex S. Audoeno in Vita sancti Eli- 
rii; tale Lesciense ex Vita S. Hitrudis, num. 9; tale 
Ceutuleuse ex Hariulti Chronico, lib. n, cap. 7; tale 
Talipiacu: ex gestis S. Aldrici, num. 23; tale San- 
ctigalleuse ex anriqua ejus de!ineatione; tale denique 
Divionense S. Benigni ex ejusdem Chronico. Talia 
etiam construi volebat. monasteria Moguntinmi 
sub Carolo Maguo coticilium, S. Benedicti preceptum 
renovans lis verbis (Can. 20) : « Dignu.n et neces- 
sarium est, ut. missi per quao»que loca directi simul 
cum episcopo uniuscujusque diccesis perspiciaut loca, 
monasteriorum canonicorum pariter et monachorun, 
siiniliterque puellarum, si in ap:o et congruo loc« 
sint posita, ubi necessarium commodum possit ac- 
quiri, quod ad utilitatem pertinet monasterii, Sicut in 
S. Regula dicitur : Mouasterium autem ita debet 
cousttui, ut omnia necessoria intra monasterium 
exerceantur, ut non sit necessitas monachis vel c.e- 
ricis vagandi foras, quia omnino non expedit anima- 
bus eorum. » Favet quoque Re;ula Magistri. (Cap. 
95) : « Uumnia necessaria intus :ntra regias essq 
oportet, id et, furnum, inaciu:z, refrigerium, hortus, 
et omuia. necessaria, ut non. sit frequens occasio, 
propter quau) fratres multoties feras egressi, s:wcu- 
laribus wixti, forte a religiosorum oculis visi, ad 
damnationem potius nostram ab eis pro »ugelis 
adoremuft, et benedicite nobis non meritis. indigna 


C dicatur. » Atque hxc erat. veterum. aionachorum 


praxis, quam videre est apud. Rufinum, de monaste- 
rio Isidori abbatis sic loquentem (Lib. n de Vitis Patr. 
cap. 11) : « Vidimus et apud Tuüebai «am etiam | lsi- 
dori Dominatissimum monasterium, amplissimis Spa- 
tiis Circumseptum, muroque circumdatum, μὲ qua 
habitantibus viris iarga  prabebantur habitacula. 
Intrinsecus puiei plures, hurii irrigui, otinium quo- 
que pouoruim arborumque paradisi, 866 ei quacun- 
que necessaria usibus erant, sullicienter, imo οἱ 
abundanter provisa; ob hoc ut nulli wonachurutu 
babitantium | intrinsecus necessitas ulla fieret ex- 
eundi furas ad aliquid requirendum. » 

Porro S. Benedictus prodicta omnia noa absolute 
requirit, »ed conditiouate, si possil fieri; cujus imeu- 
tem iia. explicat Hlildemarus (Hist. Gallic. Ord. S. 
Ben. lib. πὶ, c. 28), ut si prsdictorum nounulla 
duniax.t desit, nibilominus construatur mouas.e- 
ium ; sicque S. Berta in territorio Rhemensi mona- 
steriuin. cum omnibus que praecipit S. Benedicius 
:edilicavit, uno excepto mol. ndino, quia deliciebat 
aqua. Sin autem praedicta oun:a defuerint, non aedi- 
ficetur. 

Cum vero aliquis monasterium zediflcare cogitat, 
quatuor ex lHildemaro providere debet. Primuin ut 
locus in quo ceonsiraitur nullum patiatur impedi- 
meni ἃ regibus, principibus, episcopis, alusque 
magnatibus : qui proinde ab hujusmodi aula reinous 
sit. liujus rei exupium liabemus exemplum iu Vita 
S. Frodoberti abbatis Cellensis (Sec. n Ben.), qui 
« quanquam plurimi. nobilium. Fegionis sanctitati 
ejus familiarissune cohzrerent, ineptum tamen du- 
xit ἃ quoquam iliorum partem ayri vel pradii po- 
&iulare; non sibi solum, sed etiam posteris cou- 
sulens, ne reliy.5sa fraternitas, quium ipse im Sacro 
liabitu. aggregare cupiebat, ἃ quolibet secularium 
pro loco sux labitationis quid inquietudinis vel 
inolesti:e pater-tur. » 


29 


“-- 


901 


S. P. DENEDICTI 


τη" 


δοουπίμαν, ut monasterium sit ab 115. loeis remo- A cturum. Paruit sanctus successoris imperio, neque, 


tum, « Ubi f mina, ait clerici, vel laici eausa officii 
faciendi veniunt, » hoc est iis in lucis in quibus 
causa devotionis aut peregrinationis fit. concursus 
populorum; quia exinde non parum turbatur quies 
monachorum : uude etiam aliquando exosa majori- 
bus nostris si sic loqui fas sit, sanctorum miracula 
legimus, eo quod ad suas ecclesi»s populorum turbas 
invitaret, ut de Sarlatensibus monachis scribit Gau- 
fredus in Chronici lib. 1, quod scilicei S. Pardulfi 
corpus « illic multarum siguis virtutum populorum 
turbas invitans, monachis tunc ibidem religiosis 
nauseam ingerebat. » At omni prorsus admiratione 
dignum videtur quod de S. Hidulfo hanc in rei le- 
gimus in Chrouico Senoniensi, in cujus templo cuin 
meritis S. Spinuli frequentia virtus divina patraret 
miracula, « S. Hidulfus sux inquietationis molestiam, 
quam ab advenieutibus sustinebat, ferre non valebat; 
licet monasterio suo pro virtutibus sancti , et salina- 
rum quiestu aliquid emolumenti conferri ab illa gente 
videretur. Vir igitur D. Hidulfus, qui pro divitiis 
muni acquirendis paupertatis onus sihi non assum- 
ypserat, videus se et 8u0s a proposito $no non modi- 
cum affluentia populi deviare, auxilium divinum 
super hoc duxit requirendum. Ecclesiam tandem 
B. Gregori', baculo artus. susten!iante, ut jam erat 
vigiliis, et orationibus, et jejuniis satis allenuatus, 
]l-nmt0 gradu pervenit; doloremque se prementium 
populorum corde concipiens, cuia ad sepulcrum di- 
lecti sui Spinuli pervenisset, orationi incubuit, et 
quasi vivo loqueretur, sic ait : Gratias agimus Deo 
Salvatori, o frater Spinule, quod miraculis fideimn 
facientibus, te divine majestati adstare 867 cer- 
tissime credimus , etiam naufragia pr:eseutis. Szculi 
evasisse te, ac coelesti gloria potiri gaudemus. Sed 
si (requentia. populorum, quam Deus per te liuc 
confluere fecit, aliquaudiu pressi fuerimus, nen mo- 
dicum a via regia, qux» ducit ad vitaui, nos declinare 
videbis, Unde te illa obedientia, quam dum viveres 


quead ille vixit, miraculum ullum amplius feci. 
Postea Petrus quartus prior cum multa alibi aecid- re 
miracula S. Stephani invocatione audiret, veritus ne 
ea turbam demo ad Grandimonterssem ecclesiam ex - 
cirent, saneti ossa e tumulo clanculum eximit, atque 
in claustro recondit, quasi minus exauditam iri 
preces crederet, qu: ad ipsas reliquias non essent 
concept. ». Aliquid liujusmodi relerunt de S. Bzr- 
nardo et aliis quibusdam sanctis. 

Tertium est, ut monssteriuin co in Joco construa- 
tur, ubi sit aqua, silea , et c:Ptera συ hic enume:at 
S. Benedictus, qu:que raro offendes in urbibus, in 
quibus proinde monasteria difficilius sunt caon- 
struenda. Et certeS. Benedictas nulla aliquando in ei- 
vitatibus exstruxis:se monasteria legitur (Lib. n Dial.) : 
Duodecim quidem in Sublac/nsi solitudine, unum in 
868 Cassino monte, alterum juxta urbem Terraci- 
nam xdilicata ab eo ser.bit S. Gregorius papa, nul- 
lum intr: civitatis alicujus muros. S. Maurus in Gat- 
lias profectus ad Fiorum, monasterium illi edificare 
cupientem dixisse fertur (In ejus Vita, sec. 1): « Ob- 
servalio ordinis nostri summam deposcit quietem 
et securitatem. » Similiter cum Ansoaldus Pictavo- 
rum episcopus S. Filibertum (Vit. S. Filib., sec. n) 
«vellet seeum retinere in urbe, et S. Filibertus semper 
desideraret eremi vastitatem, largiente Domino, lle.ie 
maris insule locavit cenobium. » Atque hic passi. 
luit Majorum nostrorum usus, qui vix ullum in urbi- 
bus coenobium constituisse leguntur. Cistercienses 
presertim id prz cxteris vitasse videntur ; nam et iu 
antiquis eorum Institutis h:ec reperio (Cap. 4) : « in 
civitatibus, in castellis aut villis, nulla noswra €on- 
siruenda sunt coenobia, sed in locis a conversatione 
hominum semotis. » Ideni statutum renovant in le- 
stitutionibus, ubi et illud addunt (Dist. 1, c. 4): 
« Oinnesque ecclesie ordinis nostri in honorem B. 
Marix fundentur et de-Jiceutur. » 

Quartum est, ut qui novum aliquod monasteriwn 


nobis intaediabiliter exhib re solebas, admonemus et (; fuudat, illud sufficienti ad victui vestitumque me. 


exhortainur in Domino, ut affluentem et omnium 
bonorum largitorem Deum pro nobis interpelles, ut 
repressa inquietudine gentium , et presentis vilga 
fluctuationibus amotis, cursum coelestis vita: expedito 
gressu nob:s liceat peragrare. » Addit chrouogra- 
phus : « Videres mortuum , quasi viveret, magistro 
jubenti obedire, cessantibus signis tniraculorum, 
elc. » Istud exemplum ad morum :xdification-m fu- 
sius referre hbuit. Sinmile$ querelas monachorum 
Cas: Dei adversus S. lobertum refert Ber.randus ia 
tripartito libro miraculorum S. Roberti, dist. 2, n. 8; 
uam cum ille plurimis coruscaret signis, ex quibus 
divina turbarentur oíficia, « Majores natu et fer- 
ventores spiritu ad B. viri sepulcrum accedentes, 
hujusmodi sermonibus eum convenisse feruutur : 
lios, inquiunt, doinine pater eremi, squalores vestro 
ducatu optavimus, eL ut delictorum veniam et He. 
deuptoris gratiam consequeremur, gaudentes. intra- 
vimus : prissentium miraculorum abundantia tanta 
nobis succrescit divinorum olficiorum inopia, ut uec 
peccata nostra plangere, nec divinas laudes valea- 
ius decenter exsolvere; vestra ideo nobis impetreut 
merita, αἱ his diebus importunitatibus »opitis, cum 
wanquillitate sic Christo Domino serviamus, ut in 
futuro veniam delictorum inveuire valeainus. Pro- 
indé iuterim cautum est ne quis infirmorum ad se- 
pulcrum accederet, quoniam nec ei amodo valvae 
aper.rentur, n: € obsequia praberentur. ». [lis adde 
quod de Grandimonteus bus uarrat Fremonuus, scili- 
cet « Petrum secundum Grandimontis abbatem, euut 
certatim concurrere turbas. videret. ad sepulcrum 
S. Stephani, sancio quodaiwi zelo. inflammatum  ex- 
postulasse cum saucto, verbis tamen reverenti;e ple- 
nis, quod quam iis praccepisset quietem, ipse turba- 
tuin (ret : ac demuin. rogasse, in0 Simpl:ci quadam 
lunocenüa impetrasse, ut desineret miracula patrare, 
se alioquin oss3 ejus relossurum, et iu aquain ab,e- 


nachorum illic degentium reditu dotet : ex. eorum 
quippe defectu sx:penumero oriri solet inter (fratres 
murmurandi, forisque vagandi occasio, eoque re- 
spexisse videtur S. Maurus, cum tam sua quam $us 
congregationis aucloritate iu suo Andegavensi mona- 
sterio numerum centum quadraginta monachorum 
prifixit, quem nec winnere liceret, nec excedere, 
« quoniain, inquit l'austus, et res qux jam tune ibi 
delegate erant tantorum fratruin numero in his qua 
necessaria erant, su[liciebant, et si amplior essel 
numerus, occasionem patienda necessitatis forte in- 
ferre potuisset. » Quare et Cistercienses in lib. Insti- 
tutorum (Cap. 12) volunt, ut « duodecim monacbi 
cum abbatie tertio decimo ad coenobia nova transmit- 
tantur, nec tamen ibi destinentur, donec locus li- 
bri*, doinibus, et aliis necessariis aptetur : libris 
duntaxat Missali, Epistolari, Textu, Regu'a, libro 
Usuum , Psalterio, liymnario, Collectaneo, Antipho- 
nario, Lecionario, Graduali; domibusque, oratori, 


D refectorio, cella hospitum, et portarii : necessariis 


etiam temporalibus, ut et vivere, et regulam ibidem 
Stalim. valeant observare. » idem repetuut iu libro 
lustitutionum, dist, 1, c. 6. ldem etam deceruunt 
Carthusienses ἐκ nova Collectione Statutorum, part. tt, 
c. 21, 0. 9. Verum, sicut cavendum ne immonasterio 
fundando desint neecssaiia , ita vicissiur. provideg- 
duin est ue abundent superflua. Praclara suni hase 
in rem moni.a quie suis Corbeiensibus in Saxosia 
tunm primum positis dabant. eximii abbates S. Ada- 
lardus, el gerinauus ejus Venerabilis Wala (Lib.i 
de vita Wale, c. 18, scc. iw), cum monasterii [uu- 
damenta jacerent : « Tria ista, inquit Paschasius, 
omnino monebaut, ne rebus multum ditescere gau- 
deren!, ueque divitias appeterent, ut in eis cor ap- 
ponereut : sed ouiao delicias et voluptates, ac si 
venena fugerent : ad ultimum, ne ulis ac si pru re 
ligione bonoribus et fastu. delectarenur. superbi v, 


509 


REGULA COMMENTATA4. CAP. LXVI. 


810 


we forte ex toto fale:cerent, et in. vaenum . deperi- A cujus cum duo. ex di cipulis ad Lemovicensem epi- 


reni , Sicut in. Galliis multas. depertisse. ecclesias 
bene ol: fundatas cernimus, ». Et infra (Cap. 19): 
« Monehant 969 evim ne aut nos (Corbeieuses 
Francix ) aut illi (Corbeienses Saxonis) res non 
necessarias susciperemus, ΒΘ] 6 facultatem habere 
amplam ambiremus, quasi pro Dei ieligione : sed 
rebus ac possessioni ecclesizte modum imponereimus, 
ne digitum illi ultra exienderen!, monente propheta, 
aut agrum agro usque ad terminum ἰοδι absque 
concupiscentix fine copularent. » 

Preterea Justinianus imperator sancivit (Novella 
δ), «ut quocunque tempore et quocunque loco 
quis zdi(icare venerabile monasterium voluerit, non 

rius licentia sit hoc agendi , quam Deo amabilem 
ocorüm episcopum advocet. At il'e extendat manus 
ad caelum, et per orationem locum cousecret. Deo, 
figens in eo salutis nostra signum (dicimus autem 
adorandam et vere honorandain crucein), sicque in- 
choet :dificium , bonum utique quoddam in hoc et 
decens fundamentum ponevs : hoc itaque principium 
pie veneravitium monasteriorum fabincae fiat. » Qui- 
bus in verbis duo licet advertere : primum. nullum 
absque episcopi licentia construendum esse monas- 
lerium ; alterum a»tequam inchoetur apponeudam 
esse eo in loco crucem, ubi adificandum est, prae- 
sertim ubi altare collocandum est. Utriusque pravi 
videre est in Actis sanctorum passim (Sec. 11}, prio- 
ris quidem in Vita S. Hinmberti confessoris, qui « im- 
petrata Cameracensis episcopi licentia » Maricolense 
cenobium condidit; et in Vita S. Aicadri. qui in 
episcop:tu Pictaviensi idem prazstitisse dicitur cum 
permissione Ansoaldi episcopi, ut potequi « ad plene 
evat eruditus, cauones etiam non ignorabat : legerat 
eBim ne quis in alicujus episcopio ecclesiam con- 
strueret, altare erigeret, sine licenua sui episcopi ; » 
et in Vita Rabani (Sec, iw, port. n), « qui per cellas 
quoque fratrum sibi commissorum et per alia. multa 
juca ad se pertinentia, in quibus prius non erant , 
ecclesias cun permissioue episcopi sui construxit , 
quas collectis undecunque SS. reliquiis, eorum no- 
mine et honore copseerari fecit.» Vide Vitam S. 'Theu- 
derii abbatis Viennensis, n. 7, sxcul. t, P 630. 
« Posterioris habemus exempla in antiquis Patrum 
Apoplitegmatis (Mon. Eccles. Grec. tom. 1), in quibus 
S. Antonius, reperto ad construendnm monaste, ium 
loco, dixit : « Oremus , atque hic statuamus crucern, 
ut ibidem zdificeut, qui zdificare volunt; » in Vita 
S. Botul(l abbatis, ubi anonymus loquens de construc- 
uoue monasierii Ikanhoevsis ab eo faeta. (Sec. im 
Ben.), « in Christi , inquit, cruce pradfigitur signum 
coelestis potentatus, et construitur aula divini inco- 
latus; » in Historia iranslationis S. Viti Corbeiam, 
n. 11, ubi de constructione Corbei: Saxonic:e (Sec. 
ἂν, part. 1) : « Venerunt ergo auno 822 dominica 
Incarnationis, sub die 8 idus Augusti , regnante Lu- 
dovico serenissimo Augusto x1 anno , ad locum me- 
moratum : circumspecioque ex omni parte, el undi- 
que circuientes, prostrati in orationem decantaverunt 
psalmos ad hoc officium pertinentes ; et. postquam 
compleverunt litaniam et orationem , jactaverunt 
lineam, et infixerunt paxillos, et ceperunt mensurare 
prius quidem teniplum, inde habitatiounes fratrum... 
et primum petierunt episcopi, ul. veniret, ut sin- 
ctificaret locum, vexillumque S. crucis in loco altaris 
poneret, nomenque $70 ut Corbeia vocaretur ap- 
taret, » [n. Vita S, Stephani abbatis Obazinensis , 
lib. n, n. 9 (Misc. Baluz. tom. IV), qui « quotiens 
aliquem locum zdificaturus esset, assumpta cruce 
et aqua benedicta, cum paucis fratribus ibi pergebat , 
permensaque tellure juxta quod futuri zdiüicii qua- 
litas vel quaniitas exegissel, ubi altare fu..dandum 
esset, ibi crucem figebat, ete. » Porro ipsa crux aut 
ab ipso episcopo prius invitato apponebatur, ut in 
Misioria. vranslaiionis S. Viti Corbeiam, aut saltem 
prius ab eodem benedicebatur, uti colligimus ex 
eadem Vita S. Stephiani (bazinensis, lib. 1 n. 7, 


scopum accessis-ent , ilie « benedicens eis crucem, 
quam ei detuleraut, consecravit ; eisque eum aqua a 
46 banedie:a tradidit, dans potestatem missam cele- 
brandi, et inonasterium construendi : ita duntaxat ut 
morem a l'atribus traditum per omuia sequerentur. » 
Hec omuia fuse referimus, uL inde appareat quanta 
religione majores nostri in condendis coenobiis pro- 
cederent ; qui non solum in monasteriorum , sed in 
cujuslibet zedificli constructione primum non pone- 
bant lapidem, quin prius solemniter divinum implo- 
rassent auxilium : quod przsertim videre licet in prae- 
fata Vita S. Stephani Obazinensis, lib. n, n. 18, ubi 
de mdificatioue novae basilice coenobii Obazinensis 
hzc habentur : « Sequente feria 6, quz? est ante Pal- 
nia$, omnes a monasterio usque ad locum aedilica- 
tionis, cum cruce et aqua benedicta devote procedunt, 
dictisque litaniis, et psalmis ad hoc pertinentibus , 
mox ab episcopo et abbate, atque electo operis ma- 
gistro cum invocatione trin:e majestatis prinus lapis 
in fundamentum d: ponitur, etc. » 

Ad ipsius monasterii dispositionem quod spectat, 
illud observare selcbant ut ecciesia in parte Aquilo- 
nari posi'a, Orie tem in superiori parte, ubi altue 
priucipale collocari consuevit, respicere:; in infe- 
riori, ubi janua, Occidentem. Dortnitoriuu f. atium, 
sub se habens capitulum, ad Orientem cousirueretur. 
Cella hospitum ad Occidentem prope januam mou»- 
steril , ut bospitibus interiora m: nasterii loea pone- 
tranidi fas non esset. Ad meridiei vero refectoriuu, 
coquina in inferiori parte refectorii ab ecclesia, pri- 
seriii a cboro remotissima : atque inter bi:ee omwa 
claustrum. Cella novitiorum, et cella infirmorum , 
utraque in. modum alterius mona»terii &eparata eiat 
ὁ locis regularibus. Saltem i!a lere videre est in an- 
tiqua delineatione monasterii S. Galli. Romani tamen 
claustrum contra occidentalem pjagam coliocabant , 
ut docet Candidus in Vita Venerabilis Eigilis Fulden- 
sis abbatis. Vide Vitam Ansegisi abbatis Fontanel- 


C lensis, n. 9. Unum bic addo de dormitorio ex gestis 


S. Aldrici episcopi Cenomanensis, qui in monasterio 
ἃ se copsiructo « dormiterium novum decenter com- 
positum fecit, et iu ipso dormitorio absidam in orien- 
tali parte mirifice construxit, et in ea altare cen- 
suruxit et erexit; ipsam vero absidam una cuim 
praedicto altare in die iv iduum Septembris, una cuu 
8uts rcliquis, in honore S, Benedicti confessoris prae- 
cipui solemniter consecravit. » 

$71 Ut nou su nccessitas monachis vagandi foras, 
quia omnino uon expedit animabus eorum. | lio om- 
nino perniciosum , ut clare demonstrat Petrus Da- 
miani his verbis (Upuscul. 12, cap. 11) : « Ut pauca 
referautur e inultis, monachus in itinere positus te- 
nere jejunium nequit , quia hospitalis ei hamauitas 
non permittit; non sapienter psallit, quia obsmbu- 
lantis comitatus euin. lequacitas impedit ; nocturnis 
non insistit excubiis , quia secretum deest singulari- 
bus ; flectendis genibus non insudat, quia sancize de- 
votionis studio labor itineris non concordat ; nequa- 
quam Sub silentii censura constringitur , quia fre- 
quenter emergeutibus causis, invitus etiam per multi- 
loquia defreua;ur , etc, » Vide ejusdem opuseuli cap. 
42, 15 et 14, et opusculi 27 cap. 5 et 5. l'rzeclara 
etiam idem argumentum prosequitur Petrus Blesen- 
sis epistola 434. Nota est omnibus sententia, quam 
sancto Antonio tribuuut sanctus Athanasius in ejus 
Vita, eap. 53, et Sozomenus libro 1 Histor. cap. 15, 
abbati Moysi Rufinus libro in de Vitis Patrum num. 
109, quod piscibus aqua, boc monachis cl;ustrum : 
quemadmodum ergo piscis extra aquam cito exstiu- 
guitur, sic monachus extra monasterium faeillime 
perit : adeo ut noi mirum sit quosdam Patres etiam 
consolandorum parenium causa egressum e claust.o 
suis denegasse. Przeclarum habemus ea de re Petri 
Blesensis iu przfata epistola testimonium : 4 Juxta 
doctriuam llieronywi : Sis honestus iu domo, sis rarus 
in publics si :egrotaveijt. aut obierit aliquis de tu'$ 


911 


S. P. BENEDICTI 


912 


pareutibus , non sit tibi eorum :gritudo , vel inors A foralibus monachos submovere, ut. divinis ministe- 


egressionis occasio; sine moriuos sepelire mortuos 
suos. Fallax et proditoria est affectio parentela. 
Carnalis amor extra Dei amorem cito te capiet, eti 
affectio mundi , quz jam iu te aruerat, in perniciein 
animi revirescet. » Multa jam ea de re diximus ad 
cap. ὁ. quibus etiam addere liceat istud S. Anselini 
ad Mabiliam sanctimonialem scribenti (Lio. ni, epi t. 
427) : «Filia mea, in quo indiges visitare al quos pro- 
pinquos tuos? cum ijsi nullo modo egeant consilio 
et auxilio tuo, nec tu aliquod consilium aut auxi- 
liuu accipies ab illis ad propositum et professionem 
tuam, quod non invenias in claustro tuo. Divisum est 
prepositum vite tuzv ἃ conversatione il'orum : nec 
Mii fient propter te monachi, nec tu redibis propier 
eos ad s:ecularem vitam.... Si ipsi volunt te videre, 
aut egent aliquo inodo consili» t«o aut auxilio, ve- 
niant ad te; quia illis licet vagari et discurrere per 
diversa : tu noli ire ad eos, quia tibi non licet exire 
de ciaustro, nisi ea necessitate quam Deus testetur. » 

Quod si non decet monaelios pareutum ergo exire 
de claustro, multo minus pro aliis pietatis operibus. 
Unde etiam. Regula S. Stephani Grandimontensis 
(Cap. 35) : « Cellas quoque causa procurandi pau- 
peres exire non debetis; nullus enim meliores pau- 
peres valet procurare, quam Martha procurabat, Deum 
videlicet procurando : nec tamen Jesus Christus 
4ixit Marie ped.bus suis assidenti : Surge, adjuva 
illam. » Et alibi : « Vobis pracip mus ne causa !a- 
«iendi pradicationein, sol.tudinem $74. exeautis ; 
tum enim manetis in eremo, et cavetis a s2a&culo, lu- 
men est super candelabrüm, id est vita bona, quae 
Mlucescit lideli populo ; ut enim D. ait Gregorius 
(Cap. 48) : « Vita justi viva pradicatio. » Ας tandem 
(Cap. 49) : « Praeterea. vobis precipimus ne causa 
audiendi pradicationem eremum — exeatis : constat 
enim quod Joannes Baptis:a manebat in eremo dum 
Jesus Cliristus priedicaret. in terris; nec tamen dicit 
kKvangelium inue Joannem exiisse, ut Domini pradi- 


cationem audiret. » Idem di: endum est de peregri- C 


navonibus quas devotionis aut panitenti.e causa 
nonnulli suscipiunt, Unde et S. Bernardus monachuin 
quemdam a peregr.nationis proposito , quam de li- 
centia sui abbatis inceperat, deliortatum ad suum re- 
misit monasterium (Epist. 549) : « Meciuus judican- 
les, inquit, ad ejus abbatem scribens , quantumlibet 
reum in suo monasterio monachum penitentiam 
ngere, quam foris vagando provincias circumire; ne- 
que enim terrenam, sed colestem requirere Jeroso- 
lymam monachorum propositum est, el hoc non pe- 
d.bus proliciscendo, sed affectibus proficiendo. 1 Et 
(sauffridus abbas Viudocineusis (Lib. 1v, epist. 21) : 
« Fides utique inonastic:e professionis eundo Jerusa- 
lein observari m niue potest, sed violari. Jerusalem 
etenim ire sicut. indultum est laicis, sic interdictum 
. est monachis ab apostolica sede : quod novi ego ipse 
*icut ille cujus aures erant ad os domini Urbani pa- 
xe, cum et eundo Jerusalem peregrinari przciperet 
['icis, et ipsam peregrinationem monachis prohibe- 
ret, eic. » lxstat ea de re decretum concil.i Ebora. 
censis anno 1195. (Can. 15, apud Spelm.). « Exigit 
professio religivsie sanctitatis, ut monachi , et cano- 
nici regulares , et moniales religiose , et religiose et 
regulariter conscrventur.. Ut ergo eis adimatur op- 
poriunitas evagaudi, prohibemus ne redditus , quos 
obedientias vocant , ad firmam teneant , nec iter pe- 
iegrinationis arripiant. » Siwiliter el concilium Lon- 
doneuse anni. 1200 vetat ne monachi « obtentu pere- 
griuationis claustrum egrediantur. » Vide S. Lanfranci 
cyist. 97, et S. Auselii lib. ut, epist. 150. 

Quid quod ne quidem ad procurandas res mona- 
fterii temporales monachos foras exire probaverunt 
nounulli ? Certe ea. videtur fuisse mens S. Gregorii 
papa, ut colligiinus ex epistola ad Petrum subdiaco- 
π Sicilie, qua praecipit ei ul exteriorein curam 
wonasierii Fausfo commendet, quia, inquit (Lib. 1, 
epist, 67), « sicut studii nostri condecet, et. litigiis 


riis pie ac solerter invigilent, i'a necesse est nostra 
provisione, quemadmodum negotia eoruin disponi 
debeant ordinare, ne districia men: per varias cau- 
sarum curas diffluat, et ad celebrandum opus consue- 
tum enervata terpesca:. » Et inlra ; « Expedit epim 
parvo incommodo a strepitu causarum. servos. Dei 
quietos existere, ut et urilitates celle per negligen- 
Liam non pereaut, et servorum Dei mentes ad opus 
dominicum liberiores existant. » llec eadem etiam 
erat mens S. Dunstani, qui Wlfinuni germanum fratrem 
suum « sibi forinsecus in villarum suarum negotiis 
potentem praepositum, ne vel ipse, vel quispiam ex 
monastica 873 prvfessione foris vaga:etur inepta rei 
sccularis discursione, constituit. » Imo ἢ. de'uerunt 
ex monachis qui, ut omnem foras discurrendi locum 
ampularent, possessiones e£tra monasteria. babere 
recusaruut, ut deCarthusianis constat ex Statutis Gui- 
gouis, cap. 41 ; ex antiquis Statutis, parte 11, cap. 19; 
et ex teriia compilatione Statutorum, c. 5, num. 5; 
atque de Grandiniontensibus, ex Hezula *. Stephani, 
et ex ejus Vita, apud Labbeum, tom. 1l Bibliot. novas. 

Denique, una excepta charitatis causa, indecorum 
omnino judicabaut, monachos prodire foras : unde 
S. Bernardus monaclios dentibus sponsa: conlerens, 
eisque proprietates eorum attribueus (Serm. 93 de 
diversis), ε« Indecens est, inquit, si appareant , nisi 
interdum forte ad risum ; quia nih.l turpius est quam 
monachis per urbes et castel!a discurrens, nisi cum 
illa cogit, quae operit multitudinem peccatorum : 
chorilaa euim risus est, quia hilaris; leta quidem, 
kon tamen dissoluta. » Sed et hoc quoque cum magna 
caute!a; « plerumque enim contingit ut qui propria 
non contentus , alien: progreditur saluti consulere, 
sui potius cogatur periculum sus inere; cumque alii 
velut inter procellos: naufragia palpitanti manum 
por git , ipsum quoque pr:ecipitem vorax fluctus iu- 
volvit. » Vide S. Joannem Climacum, gradu 5. 

Clerum qua hactenus ἃ nobis dicta sunt, non 
minus abbates, aliosque superiores, quam ipsos fra. 
tres respiciunt : hiuc et Gregorius ΙΧ in sua pru 
Beuediciinis Constitutione : « Cum abbates vel prio- 
res discuriere vel vagari nun debeant , volumus ut in 
claustro cum fratribus sedeant, et divinis intersini 
officiis, maxime vigiliis , capitulo , et collatiuui, el 
alis divinis ofliciis cum eisdem, nisi causa reinedii 
necessaria, vel houesta fuerint praepediti,. ν Et. Re- 
gula Cujusdam ad inonachos (Cap. 20) : Si alibas 
« in curribus et in equis ue loco ad locurn discurrat, 
hic nou solum principatu fratrum indiguus est, ve- 
rum eliam homicida auimarum judicandus est, et 
alius monasterio ejus praeesse constituatur. Sin vero 
non poterint monachi, ab illo exeant, εἰ ille excom- 
municelur. » 

Hac autein Regulam sepius volumus in congregu- 
tione legi.] Ic verba ad modo praedicti boe in ca- 
pite. possunt referri, ut. vel iude discant. monacbi 
quantuni periculum sit foras prodire : vel ad totam 
Regulam , ut vult. Bernardus Cassinensis. Et cerie 
antiquiores monachoru.) Patres suam in conventu 
Iratrum Regulam frequenter legi decernunt. Regula 
S. Augustini, ex cap. 28, et Tarnatensis singulis 
belidotuadis in conventu legebantur. Regula S. Au- 
reliani et S. Ferreoli semei in mense, scilicet in ca- 
lendis. Magister suain quotidie iu retectorio legi ju- 
bet. Similiter et ltegula Cujusdam ad virgines (Cap. 9}: 
« Ante mensam vero semper capitulum ftegulz unum 
aut amplius, si abbatissae placuerii, legatur. » S. Be- 
nedictus autem nulluin determinate tempus assigua- 
vit ad lectionem Regulae, coutentus dicere ut sepius 
in congregatione legatur. Sed antiquus ordiuis nosui 
usus obtinuit ut aliquid ex ea quotidie, saltem semel 
iu capitulo 87/4 pronuntietur, ut videre est in con- 
cilio Aquisgraueusi, canone 69, in lib»llo Supphci 
inonacliorumn Fuldensium, num. 1, in Vita S. Bene- 
dicli Anisnensis, in Vita S. Odonis, in mss. Germa- 
nie Consuetudiuibus, in llistoria Helationis S. Wa- 


915 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXVII. 


9:1 


larici, et apud Dernardum Cassinensem, in hunc lo- ἃ « Vos vero qui estis paties et pastores sancte. coa- 


eum sie scribentem : « Hoc in consuetudinem est 
conversum apud nos, quod: quolibet die unum Tte- 
gul:e capitulum legatur. Io debet d ligenter exponi 
ad ignorantiam crassam tollendam omnino, Novitii 
vero totiens debent ruminare legendo, ut totam ex 
integro sicut psalterium mente perfecte sciant. » Sed 
et Boherius : « Apud nos, inquit, in capitulo consue- 
vit legi quotidie, et qualibet dic infra capitulum istius 
Regulo, exceptis diebus xn lectionum, et vigiliis 
festivitatum , quibus pronuntiatur evangelium homi- 
hie, nt in vigilia Paschze, Pentecostes, et similibus. 
Dividuntur tamen ad instar psalmorum prol:xiorum, 
procemium hujus Hegule , cap. 2, 45, 48, 65, G4, 
65. Consti!utiones vero papales bis in anno legi de- 
Lent, et semel in capitulo provinciali, » Cistercienses 
in legenda Regula ita singula distribuebant capita, 
ut eam quater in anno percurrerent. Dies autem in 
quibus inchoari deberet explicantur his versibus : 


Tu Benedicte caput, sequitur vigilia Baptist. 
Crastinus Andochii, tandem festum puerorum. 


Cum vero festum B. Benedicti transferretur , trans- 
ferebatur etiam ipsa Regula incboatio ex libro Instit., 
d st. 6, cap. 4. 

Ne quis ['atrum de ignoran'ia se exctiset.] Ἐχ his 
postremis hujus capituli verbis recte omnino Ber- 
nardus Cassinensis infert, non modo legendam, sed 
insuper exponendam esse Regulam ; alioquin de ejus 
ignorantia posset se aliquis excusare. Et certe non- 
nulla occurrunt in texiu. Regulze loca qus varios 
possunt soriiri sensus, nec facile, ni exponantur, in- 
telligi queunt. Bernardo lucem prztulerat Hildemarus, 
« quia , inquit, nibil valet illa lectio, nisi fuerit ejus 
traditio adhibita.» Hinccongregata Aquisgrani synodus 
decernit (Can. 70), « ut ad capitulum lectio tradatur 
Hid est exponatur). Similiter ad collatianem, si tempus 
Iucrit opportunum. » Et Alcuinus ad fratres Wiremu- 
lensis et. Girwensis ecclesie scribens (Epist. 49): 


gregationis, docete diligentissime fraterno amore fa. 
miliam, quam accepisiis regendam, omneque boni- 
tatis exemplum in vobismetipsis ostendite; sspiusque 
Regu'a S. Benedicti iu conventu fratrum propria ex- 
ponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus. » Si- 
militer S. l'unstanus (In Concord. cap. 4) : « Resi- 
dentibus legatur Regula, vel si dies festus fuerit, 
evangelium ipsius diei, de qua lectione a priore, 
prout Dominus dederit , dicatur. » Et Udalricus de 
capitulo ferie 5 in Coena Domini (Lib.1, c. 12) : 
« Exposita Regulze sententia, jubente domno abbate, 
consurgit camerarius, etc. » Denique Joannes Tri- 
themius (Praefat. ad lib. legion. claustr.) : « ^ icut 
mors est observationibus Bursfeldensibus , cjus 
unionis et observantiz secundum regulam S. Bene- 
dicti sumus, paragraphum unum de eadem Regula, 
qua nebis capitulariter ter in anno legi consuevit, 
fratribus meis 875 singulis diebus compellor de. 
clarare : super qua subit animum colligere , et de 
sanctorum proimptuari;s "mendicare, ut loquens lia- 
be: ad manum quod placeat audientibus. » His 
adde summorum pontificum constitutiones. Grego- 
rius IX : « Quia, inquit, in multis monasteriis a 
paucis intelligitur Regula cum legitur , precipimus 
ut lectio Regule , qux» legitur in capitulo, propter 
minores statim in. vulgari exponatur ab ipso qui ca- 
pitulum tenet , vel ab illo cui duxerit iujungendum.» 
[Jem habent Clemeus Υ in su3 decretali , et Bene- 
dictus XIl in sua. constitutione. Hinc Cistercienses 
Congregationis Reformatze in Hispania, in capitulo 
generali anni 1557, Luovico de Estrada injunxeruut 
ut commentarios super fRezulam S. Benedicti scri 

beret, « quibus abbates in capitulis privatis ad ill.m 
exponendam uli possent, » quemadmodum  scribil 
Angelus Manriquus in Serie abbatum P'alatiolensium. 
Hinc etiam forte capiendus est locus ex Beda in Vit: 
S. Guthberti eap. 46 (Sae. n Ben.), « Szpiusin caet 
(rairum de Regula disputans, etc. » 


—————Á ς΄ - -- ------- -΄ὄοοός.ςς:ς. δ 


CAPUT LXVII. 


De fratribus in viam directis. 


Dirigendi fratres in viam, omnium fratrum, vel C sus ἃ, aut auditus max rei, aut otiosi sermonis *, 


abbaiis orationi ^ se commeudent: et semper ad 
orationem ultimam operis Dei, commemoratio om- 
nium absentium fiat. Revertentes autem de via fra- 
tres in ipso die quo redeunt, per omnes canoni- 
cas horas, dum expletur opus Dei, prostrati solo 
oratorii 5 ab omnibus petant orationem , propter 
excessus : ne quid * [orte subripuerit in via vi- 


4 AL., orationibus. 
b Oxon., loco orationis. Narb. loco oratorii. 
* Oxon., ne quis, etc. Conc., Flor., ne qui forte 
s'bripuerint. Cassin., ne cui, etc 
4 Lyr., visu, aut auditu, 
Narb., otiosus sermo. 


Nec presumat quisquam alio f referre quzcunqua 
foris monasterium δ viderit aut audierit : quia plu- 
rima destructio ^ est. Quod si quis przsumpser t, 
vindice regulari subjaceat. Similiter et qui pre- 
sumpserit claustra ! monasterii egredi , vel quocun- 
que ire, vel quidpiam quamvis parvum i siue abbatia 
jussione facere * 


! Hild., Comp., Haeft., alii. Editi, aliis. 
E Al., monasterio. Àl., monasterii. 

h Oxon., discretio. 

| Flor., clausa. 

| Plures mss., parum. 

k Narb. addit vindicte subjaceat. 


COMMENTARIUS. 
876 Dirigendi fratresin via.] AcutePetrus Boherius D c. 5; S. Auguatini, c. 12; Tarnateusi, c. 2; S. Isidori, 


jn utroque cominentario bunc locum es ponens, et post 
eum Haeftenus observant, non sine causa pluralem 
hic a S. Benedicto usurpatum esse numerum, quo 
lacite saltem innueret solos extra cenobium mona- 
clios sine socio fraire progredi non debere. Et certe 
eam fuisse veterum inonachorum disciplinam, patet 
ex Regula S. Antonii, n. 12 ; ex ltegula tertia SS. Pa- 
trum, cap. 8; S. Macarii, c. 22; S. Pachoimnii, art. 35; 
Urientali, c. 22; S. Basilii fus., c, 59 ; incerti auctoris, 


c. 22: ex Vita S. Benedicti, passim ; ex Vita S. Sam- 
sonis, S. Eparchii, S. Gregorii papze, auctore Joanne 
Diacone, l. 1, c. 11, etex Vita S, Cuthberti, c. 14. 
Hic tamen aliquando cum uno comite puero egressus 
[ui-se dicitur in ejusdem Vitze c. 12. Hanc discipli- 
nam siugulari canone renovavit concilium Aquisgra- 
nense statuens, « ut soli et sine alio fratre in via non 
dirigantur. » Et Gregorius IX, in constitutione pro 
monachis Benedictivis his verbis : « Inhibemus quo- 


917 


8. P. BENED.CTI 


916 


que districtius ne libera detur monach's evagandi A collectam intelligun!, noun. ultimam cujuscunque bo- 


potestas, nec dent claustralibus licentiam revisendi 
szecularia, nisi forte rarissime, et ex causa rationa- 
bili, et ad tempus modicum, matura quoque societate 
eisdem ad custodiam deputa!a. » Sane hane raona- 
ehorum consuetudinem tanti faciehat S. Gregorius 
(Lib. x Regist., cap. 22), ut Constantiuurm monachum 
ἃ (ratribus in abbatem expetitum ideo repulerit, quod 
peculiaritati studeret, et quia « ad monasterium quod 
jn Piceni proviucia sium est, solus pergere siue 
aliquo fratrum suorum praesumpsit. Ex qua ejus 
&ctione cognoscimus , inquit, quia si Sine teste am- 
bulat, recie non vivat. » Constitutiones Coelestino- 
rum przscribunt (Tract. 1, cap. 12) ut monachi sine 
hcentia euntes aut soli, carceribus tradantur. » Hu- 
jus instituti causas babes apud Hacftenum, lib. x1, 
tract. 4, disq. 1. 

Omnium fratrum vel abbatis orationi secommendent.) 
idem habes in Regula S. Isidori, cap. 22, et Mag'stri, 
eap. €6. Ritum explicat 4lildemarus his verbis : 
« Et hoc (otandum est, si longa via vadunt, veluti 
et ad regem aut etiam in aliquid longe : tunc in ca- 
pitulum veniet sive abbas sive c.eteri quilibet ambu- 
laverint, et ibi coram fratribus manifestatur locus 
{00 pergant, et in illo capitulo prius prosternuntur 
(ratribus, et commendant se oraiionibus, et osculan- 
tur oinnes *. Et tunc. in oratorio prosiernuntur, et 
sic vadunt. Si autem non valde louge vadunt, solum- 
modo in oratorio petant benedictionem, » et fratrum 
orationes, « dicentes : Orate pro me, (raties, » iuquit 
Richardus de S. Angelo. ld autem tam ex Smaragdo 
quain ex Hildemaro, et libro Usuum Cisterciensium, 
e. 85, przstare debebant prosirati ante altare, si tem- 
ps ferret ; alias tantum. ineurvati : 877 quunvis 
n Franci» monasteriis onini tempore genuflecteren!, 
cum hoc discrimine quod diebus quibus ex ecclesia 
prascripto genua flectenda essent, eliam proster- 
nerentur, aliis m. nime, quemadmodum testatur 
Mildemarus. Prostrati vero ex eodem auctore dice- 
hant : « Doinine. Jess Christe , tu scis fragilitatem 
meam, adjuva me in lioc iunere, quatenus hoc iter 
obedientie mex valeam orationibus fratrum sine 
ullensioue peragere. » Preces dicendas svper eos 
habes apud Smaragdum et Haeftenum, passimque 
occurrunt in antquis libris. Porro banc petendz 
beuedictionis legem tanti facieliaut Cistercienses, ut 
qui eadem die reversuri illain non flagitarenit, hos 
panis et aque. poenitentia mulciareut, nisi evidenti 
necessiiate aut utilitate ordinis excusarentur, quem- 
admodum continet libellus ant:quarum deflnitionum, 
dist. 10, c. 3. 


Duo hic restant circa Rezulze texium adnotanda. 


Omnium (ratrum vel abbatis orationi se commendent, 
inquit S. Benedictus. 1" Terminus universalis omnium 
8. Stephanum abbatem Obazineusem muvere potuit, 
ut € in itinere processurus, post generalem fratrum 
benedictioneu, etiam infiniorum se orationibus com- 
mendaret. » 9: Particula vel, quam Menardus asseiit 
hic esse conjunctivam, secandum Bernardum Cas- 
sinensem et Bolierium disjunctive accipi debet, pio- 
pter improvisos et inopinatos casus urgentesque ue- 
cessiiates, quae conventui congreyari non sinunt, 
verbi graiia, cum nocte recumbentibus adhu: iu lecto 
frawibus, aut per diem extra monasterium laboran- 
tibus, proficiscendum est : quo casu solam abbaus 
benedictionem percipi voluerit S. Benedictus : cu- 
jus rei praxim videre est in lib. 1 Dialogorum 8S. 
uregorii papz, cap. 2, ubi de Liberuno ita habes : 
« Erat pro utilitate monasterii causa constituta : ex- 
pletis igitur hymnis matutinalibus, Libertinus ad le- 
cum abbatis venit, orationem sibi humiliter petiit. » 

Et semper ad. orationem. ultimam op.ris Dei com- 
memoraiio omnium absentium fiat.] Per ulümam ope- 
ris Dei orationem Menardus οἱ Cointius completorii 


Ita sancto Mauro in Gallias directo S. Benedictus 
οὐσίαι dedisse legitur in Vita S, Mauri ,. n. 29, ct 


re canonice orationem. Econtra ,Petrus Boherius 
hunc locum exponens ad verbum semper, « id &st, 
inqui', in omuibus *horis canonicis. » Et ita usus ob- 
tinuit non solum apud nos, sed etiam apud Camal- 
duleuses et. tenacissiuos Regul: ad litteram obser- 
vatores Cistercienses, teste Juliano Parisio in libro 
de prima vivendi ratione Cisterciensium, parte m, 
cap. 4, 8 [. Et ratio est quod sicut absentium mini- 
sterium omnibus in claustro remaneutibus proficit, 
par quoque erat, ut totius congregationis orationes 
absentibus prodessent. Qualis autem esset iila com- 
meinoratio, S. Pater non explicat : unde et varius 
ubique usus obtinuit : de quo vide Haeftenum, in lib. 
n, tract. 4, disq. 5, et Menardum hic. 

' lievertentes autem. de. iia (rures, ipso die quo re- 
deunt, etc. | Ex hoc loco recte inferunt commentato- 
res, sic omnia a. viatoribus peragenda esse negotia, 
ut multa adliuc hora revertentes, monasterium in- 
grediantur saltem ante completorium. Ita 878 {{}}- 
demarus, Bernardus Cassinensis et Boherius in 1 
commentario. Hildemari verba hzc sunt: « Non 
dixit S. Benedictus, ipsa nocte qua redeunt, sed ipsa 
die, eo quod intentio'S. Benedicti fuit. ut in die ve- 
niat uionachus, quatenus per omnes canonicas horas 
ante quas venerit, valeat negligentias suas abster- 
gere : unde pro hac causa in terra nostra consuetudo 
est, et debet etiam (ieri, ut Lali hora de.;eat verire, 
ut etiam ad completorium paratus esse potsit, «i alis 
lo.:$ non poiest, ut boc capitulum valeat. implere, 
ne pri varicator sux professionis existat. Aut certe 
Si uon potest tali hora venire, aut vadit ad niausio- 
nem in alterum locum nostrum, si habemus; aut 
Ce: te δὶ hoc non potest, tunc maneat »d portam moe- 
nas;erii in illa nocte, et ibi pro necessitate mandu- 
care illi prxeparatur sicut hospiti, aut s;cat potest illi 

r:eparare, ita Lamnen 8i non possit in alium locum 
ire a | inauducandum. Quod δι potuerit alium Jecum 
habere, inhonestas est ad portam anonasterii. inan- 


C ducare. » 


Ab omnibus petant orationem.) πὸ oratio fiebat 
ante cominemorationes ex libro Usuum Cistercien- 
sium, cap. 73. Doherius tamen in secundo commenu- 
tario existimat solan abbatis benedictionem suflicere 
egressis et eodem die reversis. Qualis autem esset 
ila oratio, habes apud Menardum et llaeítenum, 
lib. 11, tract. 4, disq. 5.. 

Propter excessus. ἢ Excessum hic transgressionis la- 
psum interpretantur. Sanaragdus. et Beruardus Cas- 
siuensis. Sed llildemaro ezcessus est. maxime, ubi 
non sponte peccatur, sed. cum. improvisu, ad quem 
sensum inclinat. Boherius, ità ul excessus not. ἃ 
verbo excedo, sed ab excido derivetur. Et l;unc. esse 
genuiuum S. Patris sensum verba sequeutia demon- 
sirant, ne quid forte subripuerit, non dicit commise- 
γι, sed subripuerit, id est, uon $alis advertemti exci- 
derit. 

Nec presumat quisquam aliis referre quecunque fe- 
ris monasterium videril, etc] ldem prascribuut He- 
gula S. Pachomii, att. 25, 48 et 43; Oiientalis, cap. 
25; et Tarnaten-is, cap. 2. 

Quia plurima desiruciio est.] 118 fere abbas Pee- 
men in Patrum Apoplilieginatis, tom. ἡ Mon. Eccles. 
Gr:ce : « Si videris spectacula et audieris sermones, 
noli enarrare proximo tuo : est eniin bellica subver- 
sio. » Id plane agnoverat S. lugo episcopus Lincol- 
niensis (Surius in ejus Vita, cup. 22), qui conciliata 
Inter Angliz et Franci: reges pace, et de modo quo 
inita fuissel interrogatus a suis Carthusianis, respon- 
dil contristatus : Jiumores audire et referre eisi lice: 
episcopis, sed non licet monachis. 

Quod si presumpserit, vindice regulari subjaceai.] 
Ad quem locuin ita declarant Cassinenses z « SN quis 
in lioc. notabiliter excesserit, dicat eulpuiu. suam iu 


S. Placido in Siciliam proficiscenti, in ejus item Vita, 


e 
u. - . 


911 


REGULA COMMEZNTIATA. CAP. LXVIII. 


613 


eapituio, el coime.fat in terra in pane et aqua in refe- Α in sexta syaodo, can. 43 ; in l'aenis incerti aucioris, 


etorio, arbitrio yrzlati toties quoties contravenerit. » 
lteve voi tamen omuium rationem abbati reddere de- 
Debant, ut. przscribit S. Basilius liis verbis (Regul. 
[us. cap. 44) : « Post regressum examinet 879 prz- 
positis ex itinere reversum, quales fueriut rerum 
contractus, cum qualibus viris negotium habuerit, 
qaos sermones miscuerit, quie. fuerint animi cozita 
uones, an quamvis diem ac noctem in timore Dei 
transegerit, an. metu externarum calamitatum per- 
ceulsus, aut propria socordia dissolutus, decretorum 
aliquid perverterit. Et si quid recte administratum 
Iu. rit, approbando confirmet ; si vero error quisp am 
irrepserit, cura ac prudenti doctrina corrigatur. lta 
quippe et vigilantiores erunt peregre proficiscentes 
Iratres propter sollicitudinem reddend: rationis, et 
nos videbimur vitam eoruin ne absentium quidem ne- 
ghgere. , 

imiliter et qui praesumpserit claustra monasteiii 
egredi, etc.] Eodem fere modo loquuntur S. Pacho- 
mius in Regula, art. 56 ; S. Basilius in ftegulis bre- 
vioribus, interrog. 120; S. Ferreolus in Regula, cap. 
3) ; et S. Isidorus, cap. 22. In concedenda aultew ista 
licentia abbas non nimis facilem exhibere ee debet ; 
sed ad selam monasterii necessitatem aut piam ali- 
quam utilitatem attendere. Et tunc tam egredientes 
quam revertentes abbatis benedicii^nem excipiant 
juxta veterum mónachorum morem, quem videre est 


B 


apud δ. Basilium, n. 1; in Regula S. F'ructuosi, cap. 
8; in lib, n Dialogorum S. Gregorii papze, cap. 7 et 
12, et apud S. Joannem Climacum, grad. 4. [lano 
autem benedictionem edito super egredientes crucis 
signo dabant, ut patet tum Peeniteutiali S. Colum- 
bani, tut ex Ardone in Vita S. Benedicti Anianen- 
sis, n. 25. 

Quod vero S. Benedictus addit vel quocunque ire, 
Menardus id intelligit. « de his qui in via diriguntur, 
ut tantum ad locum ad quem missi sunt, nec decli- 
nando ad dextram vel ad sinistram recla se confe- 
rant. » Sed omues Cassineuses conmunentatores id in- 
terpretantur de discursu intra claustra monasterii, ut 
nec vagari per uionasterium sine abbatis jussu li- 
ceat. Et cerie id non expedit, nec nisi noxiuu fratri- 
bus esse potest ; unde etiam Regula sancii Pachomii 
(Art. 41) : « Nullus neque ambulandi in monas!erio, 
neque extra murum monasterii procedendi liabeat 
facultatem, nisi interrogaverit prepositum et ille 
concesserit, » Et Pan incerti auctoris, apud S. Ba- 
silium (Num. 57) : « Si quis egressus fuerit ad ostia- 
riui sive janitorew, si non permissum fuerit ipsi a 
designatis praefectis, careat benedictione. δὶ vero 
egressus fuerit ad munitionis prospectum, excow- 
municetur. » Vide Regulam SS. Pauli et Stephani, 
cap. 20, et lib. de Autiquis monacliorum Ritibus, 
cap. 11 


! | -— 
CAPUT LXVIII. 


Si fratri impossibilia injungantur. 


880 Si cui fratri aliqua forte gravia aut impos- 
sibilia injunguntur *, suscipiat quidem jubentis impe- 
rium cum omni mansuetudine et obedientia. Quod 
8i omnino virium suarum mensuram viderit pondus 
oueris ^» excedere, impossibilitatis sua? causas ei qui 


ἃ Hild., injungantur. 


sibi prz:eest, patie..ter et opportune suggerat, non su- 
perbiendo, aut resistendo, vel contradicendo. Quod si 
post suggestionem suam iu 3ua sententia prioris im- 
perium perduraverit, sciat junior ita sibi expedire, 
et ex charitate conlidens de adjutorio Dei, obediat. 


b (Iild. cum alio ms., operis. Flor., humeris. 


COMMENTARIUS. 


Si cui fratri aliqua forte gravia aut. impossibilia in- (; mini, nec sufficere sibi putat ea qux? injunguntur ; 


junguntur.| Duo hic distinguit S. Benedictus, gravia 
et impossirilia ; in quibus hoc intercedit discriminis, 
quod gravia sint. dura, difticilia, aut quie vix fieri 
possunt, nisi cum summo conamine; impossibilia 
vero nullo modo. 1ta fere llildemarus, Bernardus 
Cassinensis, Nicolaus de Fractura, Boherius, et Tur- 
recreimata. Impossibilia autem eum Dohberio triplicis 
generis distinguere possumus : 19 juris, ut cum aii- 
quid contra jura przecipitur ; 29 facti, ut Alpes ultra 
mare transferre; 5" natur:e, ut coelum conscendere, 
aut digito tangere. Vel etiam cum Ambrosio (Lib. iv 
de Fide, cap. 5) impossibilia in quadruplici differen- 
tia constituere possuinus : 1* aliquid est iinpossibile 
per naturam, verbi gratia, ut avis sapientis disci- 
plinam assequatur aüt artem ; 2* est aliquid pe:si- 
bile quidem per naturam, sed impossibile per infir- 
initatem : sic impossibile est infirmo onera deferre 
robusti ; δ᾽ aliquid est impossibile per imperitiam 
aut impotentiam, ut, verbi gratia, idiota literas do- 
ceat ; 4" estimpossibile per definitionem incommutabi- 
lis propos:ti, et constantis perseverantiam volunia- 
lis, alque amicitiz fidem, ut si quis contra legem 
Dei vota, ctc. , agere jub-:atur. Verum impossibile 
hoc loco non physice, sed moraliter accipiendum 
esse censent Menardus et Caramuel. 

Suscipiat quidem jubentis imperium.| Nihil omnino 
dijudicans inter gravia et levia, possililia et impos- 
sibilia : nibil enim 8&1 asperum, nihil grave, aut 
impossibile perfecte obedienti; et, ut ait S. Basilius 
(1n Reg. a Ruff. transl., c. 82), « qui (ideliter et pu- 
riter Deum diligit, et certus est de. retributioue Do- 


sed semper augmenta operis quxrit, et  niajora 
quam injunguntur desiderat et exoptat, etiamsi su- 
pra vires esse videatur quod facit. » Unde etiam 
Cassianus (Lib. iw, c. 10): « Vera obedientia est quz, 
quamvis aliquid difficile ei imperetur, nihil tamen 
discutiens sine aliqua cordis hasitatione perficere 
nititur et eonsummare quod jussum est; et pro re- 
verentia senioris nihil de imp»ssibilitate aut stultitia 
przcepti d:judicat ; sed plena (ide ac devotione quid- 
quid dictum fuerit, non tanquam ab homine, sed 
tanquam a Deo sibi suscipit imperatum. » 

Cum omni mansuetudine et obedientia.| Hoc est, 
inquit [lildemarus, « non solum ore dicere non debet 
se nolle aut non posse suscipere, sed etiam in vultu 
non debet se significare resistere ; ut sicut in corpore 
ostendit mansuetudinem , ita etiam iu mente. » 

Q«od si omnino virium suarum mensuram viderit 
pondus oneris excedere, etc. | 6616 omnino Bernardus 
Cossineusis ad hunc locum : « Nota, inquit, sensum 
littere; non enim in gravibus seu diflicilibus dicit 
excusationem aliquam suggerendam, sed impossibi- 
libus tantum. Et nota quo4 illud debet esse ita im- 
possibile, quod et viribus pensalis et pondere oneris, 
impossibile sibi vere debeat judicari : onus autem et 
vires ex parte negolii injuncti, et ex imbecillitat 
obedientiam suscipientis sollicita consideratione pen- 
Setur. » ldem liabet Boherius iu utroque comuni en- 
tario. 

Quinque etiam in hujusmodi excusatione ὃ. Dene- 
dictus attendi. voluit : 15 ut fiat patienter. hoc est 
cuin humilitate, ut loquitur llildemarus ; 2* opportune, 


919 


S. P. BENEDICTI 


id est suoloco, secreto, non palam : Ὁ non superbiendo, A positi , et constantis pecseverant'am. rolusatis , alque 


quasi respuendo quod fuit a majore iinperatum; 4" non 
resistendo, id est renuendo in facie ea implere qu:xe 
fuerunt jussa; 59 non contradicendo, alta et aperta 
voce clamando ea non esse favienda. 

Prioris imperium perduraverit.| Per priorem hoc 
loco Menardus intelligit seniorem, quem juniori op- 
ponit diceus : Sciat junior ita s'bi expedire, Sed 
refragatuer Boherius, cum omnibus quas viderim tam 
antiquis quam recentioribus Gallicis versionibus, quae 
omnes priorem hic interpretantur przelatum seu su- 
perio: em. 

Sciat junior ita sibi expedire.] « Quasi. diceret , 
iuquit Hildemarus, non pro lioc dimittat obedientiam; 
quia si in illis difficillimis rebus obedierit, hoc 808 
saluii convenit. » 

Et ex charitate confidens de adjutorio Dei, obediat.] 
Nisi forte aliquid precipiatur quod sit impossibile 
ἡ τὶς, sive, ut loquitur S. Ambrosius (Lib. ww de Fide, 
cap. o), impossibile per definitionem immutabilis pro- 

ὸ 


amicitie fidem. Hoc euim, cum legi Dei repugnet, ex 
charitate lieri non potest. Cx:eterum, quidquid. aliud 
pricipiatir, quocunque modo sit impessiljle, cum 
firma spe de Dei adjutorio aggrediendum est, ut si 
effectus exhiberi nequeat, salten 8&4 ostendaiur 
affectus. Praeclare autem hune in locum exclamat Ber- 
nardus Cassinensis : « Mirabilis ohedientiie perfectio 
reiularis, qu e etiam ad impossibilia se exteud:t, et 
soli Deo relinquitur, quando impossibile est quod 
jubetur : et mirabilis Patris nostri consolatio, quze et 
sic expedire dicit, et confiden'iain de Dei adjutorio 
repromittit, cum dicit, Scia' junier sibi expedire, etc. 
Cum Deus 'secundum Joanuem charitas sit, cum 
amanti nihil sit difficile, Deum in cliaritate babenti 
nihil erit impossibile, q'ia, juxta Domini vocem, quie 
impossibilia sunt apud liomines, possibilia sunt 
apud Deum. Charitas, ut ᾿ς littera explicat. omnia 
expedire facit; confidentia in merito Dei parit auju- 
toriuin, in operatione inipendit. » 


ml. vno Desa Oeste /7 7H 7 mast κα ὦ-- misit 


CAPUT LXIX. 


Ut in monasterio non presumat alter alterum defendere. 


Przcavendum * est ne quavis occasione presumat B monachis przsumatur, quia exinde gravissima oc- 


alter alinm defendere monachum in monasterio 5, 


aut quasi * tueri : etiamsi qualevis 4 consanguinitatis 


propinquitate jungantur *. Nec quolibet modo id a 


Üxon., recavendum. 
b Deest in duobus ms. in monasterio. 
ε Al. deest quasi. 


casio scandalorum oriri potest. Quod si quis hzc 
transgressus fuerit, acrius coerceatur, 


d Qxon., Conc., quavis. 
* Oxon., jungatur. Boler., conjungatur. 


COMMENTARIUS. 


Pracavendum est ne quavis occasione presumat 
alter alterum defendere monachum in monasterio, aut 
guasi tueri.| Inter defendere et tueri sic. distinguunt 
rommentatores, ut defendere de aperta et mauifesta 
defensione intelligendum. sit; tueri vero. de occulta 
et cal'ida; non manifesta , sed verbis cooperta : 


« Sunt enin, inquit. Hildemarus, qui palam et ma- C 


nifeste defendunt alios; ut hoc non fiat, dixit defen- 
iere. Et δ! alii qui ooh audent mani:'este defendere, 
defendunt ingeniose cum dulcibus verbis et aliis la- 
tenter, cogitantes abbatem non intelligere se causa 
defensionis hoc agere, de quibus dixit quasi tueri. » 
Ita cum Hildemaro Bernardus Cassinensis, Nicolaus 
de Fractura, et Boherius iu utroque commentario. T ueri 
tamen Sma:agdo dicitur 8g sustinere, opem | ferre, 
vel presidium ; et Menaroo plus est tueri quam defzn- 
dere. Magis tamen nonnullis arridebit primus sensus, 
quia S. Beuedictus non dicit simpliciter tueri, sed 
quazi tucri, quod callidam defensionem potius signi- 
ficare videtur. 

Etiamsi qualevis consanguinitatis propinquitate jun- 
cuntur.] Et certe, ut. optime hic ratiocinatur llilde- 
murus, enu nec proprias voluntates in propria po- 
testate. suis discipulis S, Benedictus reliquerit , 
eosque etiatn impossibilia imperanti per otnuia obe- 
dire velit : « Si ita est ut monaclius pro se uon au- 
d^at quidquam loqui , multo miuus pro aliis. » Cui 
concinit S. Columbanus hic a S. Benedicto Ánianensi 
in Concordia citatus. 

Nec quolibet modo id a monachis presumatar.,] 
« Multis enim modis, uti observat Mildemarus, lit 
defensio : aliquando pro consanguinitate; aliquando 
pro patria, quia de una patria est; aliquando pro 
d scipulatu, aliquando pro amicitia , aliquand» pro 
gula. » Sed nullo modo id a monachis prassumatur. 

Quia exinde gravissima occasio scandalorum oriri 
potest. | Quia, ut ait S. Basilius (Reg. a fiuff. transl., 
€. 26) : « Non jam correptioneui ad emendationeni, 


sed defensionem ad con(irmandum peccatum susci- 
pit, qui delinquit. Sed et alios ad simile provocat 
malum : ita ut conveniat ei, qui peccantes defendit, 
illud quod dictum est : Quia si non ostenderitis fructus 
dignos penitentie, excidemini, et in ignem mittemini.» 
F4 Orsiesius (Doctr. c. 24) : « Si praepositus domnus 
aliquem corripuerit ex fratribus qui sibi subjeeti 
sunt, erudiens eum in timore Dei, et cupiens ab 
errore corrigere; et alius voluerit pro eo loqui, et 
eum defendere, subvertens cor ill.u«; qui hoe faeit 
peccat in suam animam, quia subvertit eum qui cor - 
rigi poterat, et cousurgentem dejicit in terram, at- 
que ad meliora tendentem inala persuasione decipit, 
erraus ipse, et alios errare lacieus. fluic illud apta- 
bitur congruenter : Va qui potum dat prorimo suo 
subversionem (turbidam, εἰ inebrians eum ! V«e qui er- 
rare facit cecum in via, qui scandalizat quempiam de 
his qui credunt Deo ! Expedit ei ut appendatur ei mo!a 
asinaria super collum ejus, et. pr&cipitelur in. mare ; 
quia subvertit, ut diximus , sublevantem se, et ohe- 
dientem traustulit ad superbiam, et eum qui in dul- 
cedine charitatis poter»t ambulare, convertit in ama- 
ritudinem, et subjectum legibus monasterii matis 
consiliis depravavit, fecitque odisse eum, et contri- 
δίηγὶ contra illum, qui eum docebat Domini discipli- 
nam, lites sereus inter Iraties et discordias. » 

Q 40d si quis hac transgressus fuerit, acrius coercea- 
tur. | Uc verba duobus modis intelligit llildemarus: 
« Aut enim in ipso gradu quo stat. durius debet ar- 
gui, aut certe unum gradum transcendere. » Bernar- 
dus Cassinensis vero : « Ego autem, inquit, puto 
quod B. Benedictus vidit ex quantitate delicti poenam 
transgressoribus imponendanm, arbitrio relinqui ab- 
baiis hujus impositionem paeu:e, ut secundum :gri- 
tudinem medicina prastetur. » Sed Bohcrius, relata 
ΘΒ, utriusque expositione , suam ita exprimit : 
« Ego autem dico : acrius puniatur, scilicet defen- 


de :5 illo qui deliquit.» Et certe si is «qui aliorum er- 


921 


REGULA CO';MENTATA. CAP. LXX. 


rorem defendit, multo est damuabilior i'lis qui errant, A consenserit, et secundum duritiam illius magis con- 


quia non solum il'e errat, sed etiamaliis offendicula 
ervoris preparat et confirinat; » merito acrius pu- 
niendus est qui alios tuetur. Apposite ergo S, Paclio- 
inius (Art. 99) : « Qui conseutit peccantibus, et de- 
fendit alium delinquentem, maledictuserit apud Deum 
et homines, et corripieiur increpatione severissima. 9 
Ex Regula Orientalis (Cap. 53) : « Si quis errori ejus 


silium dederit. ut se tardius hutniliel, sciat se cum 
in hoc errore fuerit deprehensus, simili todo eulpa- 
bilem j'idicandum, » Denique Regnla seenada SS. 
Patrum (Cap. 5) : « Si. quis vero. de frairibus, vel 
qui in cellis consistunt, ejus errori consenserit, cul- 
pabilis erit, atque excommunicatione dignissimus. » 


wn 


CAPUT LXX. 


Ut non presumat passim quisquam cadere ^ 


Vetetur ^ in monasterio omnis presumptionis oc- 
casio. Constituimus ut nulli liceat quemquam fra- 
trum suorum excommunicare aut cazedere, nisi cui 
potestas ab abbate data fuerit. Peccantes autem co- 
ram omnibus arguantur : ut czeteri metum habeant, 
lnfantum * vero usque ad quindecim annorum ztates, 


8 (Quidam addunt, aut excommunicare, 
b AL., vitetur, editi, ut vitetur. 


discipline diligentia ab omnibus, et custodia sit. Sed 
et hoc cum omni mensura et ralione. Nam in fortiori 
slate qui przzsumpserit? aliquatenus, sine procepto 
abbatis, vel in ipsis infantibussine discretione exar- 
serit, discipline regulari subjacea!, quia scriptum 
est : Quod tibi non vis fieri, alii ne [eceris (Tob. ιν). 


€ Al., Infantibus. 
4 Cassin., Flor., prasumit. 


COMMENTARIUS. 


Aiqualis utriuque periculi est, et tueri nocentem, 
et persequi innoxium : unde cum illud superiori ca- 
pite prohibuisset S. Benedictus , istud przsenti ca- 
pitulo damnat : ubi quod ait in titulo passi;n, Milde- 
nurus interpretatur. « leviter, prasuinptive , prout 
quis vult, vulgo 885 ubique; » Sararagdus « inor- 
dinate, incongrue, et sine rationis modo; » Boherius 
« indiscrete, indiffereuter , quandocunque. » Idque 
secundum Hildemarum tam abbatem respicit quain 


cum illa Matthzi sententia : Si peccaverit in te frater 
tuus , corripe eum inter te et ipsum solum ( Serm. 82, 
de Script. ). « lpsa, inquit, corripieuda sunt coran 
omn:bus, qux peccantur coram omnibus. Ipsa cor- 
ripienda sunt secrete, quz peccantur secretius, Dis- 
tribuite tempora, et concordat Scriptura. » Hunc 
etiam Regul:e locum de peccatis publicis interpre- 
tantur Smaragdus, Richardus de S. Augelo, Dohe- 
rius , Turrecremata, Matthias Lambertus. Atque its 


cos quibus excommunicandi et czedendi potestateni C iu Regula Tarnatensi decernitur (Cap. 8). ut « quie- 


fecit, aliosve quoscunque, qui pro libitu, leviter, in- 
ordinate indifferenterque czdere aut excouununicare 
tebent neminem,sed omnia cum pondere et niensura 
acere. 

Vetetur in monasterio omnis presumptionis occasio.] 
Hoc membrum, ut scribit Menardus, est quoddam 
geuerale edicium ad sequentia. stabilienda, 

Constituimus, ut nulli liceat quemquam fratrum suo- 
rum excommunicare.] Sive propter majores, sive 
propter minores culpas. 

Aul cedere.] Sive per se, sive per alium ; aut per- 
cutiendo, aut penitentiam iujungendo. — 

Nisi cui potestas ab abbate data [uerit.] Sive data 
sit iu. commissione alicujus officit, cui annectatur 
correctio fratrum ; sive per specialem delegationein 
ad aliquem particularem hujusmodi actum , ut post 
Bernardum Cassinensem et Bolierium loquitur. Tur- 
recrenmata, Hxc. potestas vulgo tribuitur priori mna- 
jeri et subpriori, sive, ut majores nostri vocabant , 
priori claustrali ; « hi enim apud nos exercent hoc of- 
licium absente abbate potissime , inquit Boherius. » 
l'reterea decanis et senioribus. 

Idem cum S. Benedicto decernit S. Ferreolus cap. 
21, et merito quidem ; nam optime arguit S. Basi- 
ius (Regul. fus., cap. 55) : « S: increpatio medicina 
C51, tion est cujusvis increpare deliuquentem , queun- 
adinoduin. nequa curare aegrotum, nisi alicui ipse 
pripositus cum majore censura id muneris οὐ" 
miserit. » 

Peccantes autem. coram. omnibus arguantur.] Hil- 
demarus hic alium regula locum objicit, ubi pec- 
cantes bina admonitione secreta corripi jubetur, 
non publica. Sedipse etiam solvit ohjectionem distin- 
guendo inter privata et publica peccata : illa secreto, 
hzc publice coram omnibus eiendanda ; unde et 
liauc periodum cum lac interpuuctione scribit : Pec- 
cantes coram omnibus, arguantur, supple : coram ΟἹ" 
pibus. Ita quoque S. Augustinus liunc Apostoli lo- 
eum : ['cccantes coram. omnibus arguaniur, conciliat 


cunque absque testibus admittantur, si ad abbatis 
notitiam pervenerit, secretius emendetur ; si omni- 


. bus innotuerit , coram omnibus est reus admissi cri- 


D 


minis arguendus. » 

886 Ejus rei praxim videre est in antiquis Clu . 
niaceusis monasterii Cousuetudinibus, auctere Udal 
rico, ubi hzc leguntur : « Sunt adliuc apud nos alia 
genera correctionis, qua non solum domnus albas 
facit, sed etiam, si opus fuerit, prior. Num et inda 
audivi quam verissime domeus abbas dixerit ( Lib. 
m, cap. 5) nullam monachorum ecclesiam dehone- 
stari propter quod tale quid comiuittur ab aliquo fra 
tre ; sed hoc esse quod plane faciat ad ignominiam 
nostram , si quid nequiter committitur, et absque di 
gna emendatioue dimittitur. Idcirco si quis de alique 
flagitio divulgatur iu. populo, in priseutia quoqua 
populi solet emendari ; ut qui ejus excessum cogno- 
verint , cognoscant et emendationem. Cunctis euim 
qui videre voluerint videntibus , et maxime in media 
platea nudatur, ligatur, et verberatur. Et si culpa 
non est de gravioribus malis, sed furte ut cum ali- 
quo inhoneste et irreligiose in audientia popula- 
rium contenderit , pro hujusmodi , cum venerit dies 
dominicus, ad initium missax matutinalis concurreuté 
populo ad ecclesiam , stat ip-e nudis pedibus prope 
fores ecclesi», et unum codicem grandiusculum tenet 
in manu; capelium non induit, ut ab omnibus possit 
agnosci ; nemini loquitur intrauti vel exeunti ; unus 
fawulus semper est juxta illum, qui dicat ioterro» 
g^ntibus propter qui talis ei peenitentia sit injuncts, 
nec recedit iuue usquequo missa finiatur. » Vide quie 
supra diximus ex Benignianis Consuetudivibus ad 
cap. ἐφ. Sed econtra Bernardua Cassinensis hic con- 
queri-ur de nounuliis religiosis qui, « quando aliquis 
(rairum etiam s:culares homes suo pravo corruui- 
pit exemplo , euin occulie pua, vel de uno loco 
transferunt ad aliuin locum, ct peccatum licet pub.i- 
cum aut negzut meudaci;er, aut palliant turpiter. Et 
455 tnalo ejus exeinplo corrupti zierant delinquentis, 


Í disciplina diligentia sit. 


925 


S. P. BENEDICTI 


034 


pasoam ignorantes disciplinze latentis, magis corrum- A — Nam in fortiori. etate qui presumpserit, eic.| Wa 


yuutur, et assumunt audaciam faciendi similia , vel 
etiam inajora : contra quos iuvehitur hac auctoritate 


, B. Benedictus : Pe cantes coram omn:bus arguantur. » 


4 


Infantum vero usque ad quindecim annorum «tales 
] Et etiam ultra si non sint 


/ morigerati , ut. docet Ilildemarus. Et tamen in ex- 


Tu 


cerpto 94 Egberti episcopi Eboracensis exstat canon 
loinan.. et. Fraucor. (Speli. tom. | Concil, Angl.) : 
« Parvulus usque anno 15 pro delicto corporali dis- 
ciplina castigetur ; post hanc vero zetatem. quidquid 
deliquerit, vel si furatur, retribuat, seu etiam secun- 
dum legem exsolvat.» 

Et custodia adh:beatur ab omnibus.] Qui disciplina 
nou indigent, eamque apprime noverunt : « Neque 
enim consequens est, ut illi disciplinam dent , qui 
ind:gent discipliua el nesciunt d.sciplinan ,» inquit 
Hildemarus : hiuc etian Menardus : « Cum dieitur ab 
omnibus, lioc de praepositis, deca is, s:cerdotibus , 
diacouis, seuior bus, aliisque intelligitur, qui ad 
eau aetatis maturitatern perveuerint, ut tempus, ra- 
Uuonem et moduimn discrete correctionis cognoscere 
valeaut. Vel, ut loquitur S. Ferreolus , ad quos per- 
tine! correctionis 8&8 vel nosse modum, vel teuere 
judicium. Nec puto unquatn (uisse peraiissum iis qui 
11 aut 16, imo et 20 aatis annum. vix. atügerunt , 
passim pueros cadere. » 


S. Aurelianus decernit (Cap. 15) , ut «frater in fra- 
trem $i ausus fuerit manum mittere, legitimam  di- 
sciplinain accipiat. » Quse verba tanquam ex corcilio 
llerdeusi , cap. 7, citautur ab lvoue Carnoteusi, p. G 
decreti, cap 293. Sed ea desumpsisse videiur S. Au- 
relianus ex [tegula S. C:esarii ad virgines , ubi hxc 
leguntur (Cap. 21) : « Si forie, ut se habet humana 
fragilitas, in tantum nefas aliqua de sororibus aus:e 
fuerint, diabolo instigante, prorumpere,, aut ot fur- 
tum faciant, aut in se invicem mauum mittant, jus- 
tun est ut legitimam disciplinam axcipiant. » In He- 
gula vero 5S. Ferreoli prxscribitur. | Cap. 21), ut 
c qusquis taliter incontinens manibus invenitur, iia 
ut nesciat ab illicinis temperare, manus illae quas 
erexit in proximum, per longum tempus non solum 
jejun o, sed etiam operis assiduitate lassentur, tit 
deinceps ad Deum leveniur in oratioue, non. cem 
furore extendantur in. fratrem.» 


ν᾿ 
Cxterum quod Inc statuit S. Benedictnis de pueris 


usque ad annos 15 cvdendis, confirmarur ex praxi 
veterum menachorum , quam videre est apad Seve- 
rum Sulpicium, lib. 1 Dialog. , cap. 5, ubi refert duos 
pueros, quorum unus 12, alter 15 erat annorum, ab 
abbate suo flagris exceptos fuisse, eo qued patratum 
a se iniraculum aliis fratribus divulgaveratt , ue sci- 
licet vana elati gloria perirent. 


HERR ὁ. Ὁ EMEN ς΄. --.--..- - 


CAPUT LXXI. 


Ut obedientes sint sibi inticem. 


Obedientiz bonum non solum abbati exhibeu.dum 
est ab omnibus, sed etiam sibi invicein ita ^ obediant 
fratres, scientes se per hanc obedientiz viam ituros 
ad Deum. Pramisso ergo abbatis aut pr:epositurum b 
qui 3b eo constituuntur imperio, cui * non per- 
mittimus privata imperia przponi , de cztero omnes 
juniores prioribus suis omni charitate et sollicitu- 
ne obediant. Quod si quis contentiosus reperitur, 
corripiatur. 

Si quis autem frater pro quavis minima causa a5 


^ Al. d-est ita. 
b Conc., ut pra positorum. 
€ Al., quibus. 


abbate, vel a quocunque priorc suo corripiatur quo 
libet modo ; vel si leviter seuserit »nitbum 94 priotis 
cujuscunque 888. contra se iratum vel commoten, 
quamvis modice; mox sine mora tandiu prostratus in 
terra ante pedes ejus jaceat satisfacieus , usque dui 


* benedictione sanetur illa commotio. Quod si quis 


contempserit * facere, aut corporali vindictze subja- 
ceat ; auL, si contumax fuerit, de monasterio ex- 
pellatur. 


4 Cassin., Narb., Flor., cum quibusdam mss., 
animos ..... iraios vel commotos. 
* Al., quod qui contempserit. 


COMMENTARIUS. 


Obedientie bonum non solum abbati exhibendum est 
&5 omnibus, sed etiam sibi invicem ita obediant fra- 
tres.] Eamdem doctrinam tradit abbas Isaias in Re- 
gula sus his verbis (Cap. 50) : « Si habitaveris cuin 
aliquo fratre, esto cum illo ut peregrinus, nec prz- 
cipras illi qu dquam , nec te superiorem illi facias, 
nec pr:efidenter agas cum illo ; etsi przeceperit. tibi 
B'iquid quod nolles, abscinde voluntatem tuam , et 
me contristes illum , ne abscindatur pax a vobis , et 
scias quod obediens est major. » Idem eriam docent 
S. Basilius in Regu!, brev., iuterr. 115; S. Doro- 
tlieus doctr. 49; Regula Cujusdam ad monachos, 
«ap. 9, et S, Betnaríus sermone n1, in Cant. 

Scientes se per hanc obedientie viam ituros. ad 
Deum.] Przclara sane, et digna S. Benedicto sen- 
rentia, que multos, si quibus excitari possimus 
stimulis, animos addere debet; neque δι) dubio 
aliquo obedientem ad Deum iturum promittit, sed 
constanter, certissimeque affirmat dicens : SciENTES 
sc per hanc obedientie viam ituros ad Dewun ; quia 
«solis obedientibus :eterna salus hsreditario jure 
debetur, » ut ait Petrus Damiani ( Serm. de S. Die- 
ned.) , seu quivis alius: unde ΟἹ S. Fractuosus in 
Regula monastica comuni dicit (Cup. 5) : « Qui per 


Christum ad Deum ire desiderant, .. . obedientes 
sint abbati usque ad mortem, in tantum ut nu'lam 
propriam faciant volnntatem , sed Patris. » 

Premisso ergo abbatis et prepositorum qui ab ee 
constituuntur imperio. 1 Priepositorum nomine S. Be- 
nedietus hic non e»s solum A supra decanos post 
abbatem sunt secundi, intelligit ; sed ipsos etiam 
deesnos, circatores, officiales, cujuslibet artis prz- 
positos. 

Cui non permittimus privata imperia praponi.] Ordo 
euim obedlenti:e exigit ut primum majoribus, deinde 
minoribus pareamus , ut etiam docet S. Augustinus 
his verbis ( Serm. 62, de Script.) : « ipsos humana- 
rum rerum gradus advertite. Si aliquid jusaerit eu- 
rator, nonne faciendum est? Tamen δὶ contra pro- 
consulem jubeat, non utique coutemnis potestatem , 
sed eligis majori servire; nee hinc debet minor 
irasci, si major prulatus est, Kursum 5i ali- 
quid ipse proconsul jubest, et aliud Jubeat. impera- 
tor, nunquid dubitatur isto contempto illi esse ser- 
viendum ? Ergo «i aliud imperator, et aliud Deus, 
quid judicatis? » 

De cetero omnes juuiores prioribus suis cum omni 
charitate ei sollicitudine o»ediant.] Verum cum. oui 


935» 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXXI. 


226 


tempore fratres aliquo occupatos. exercitio detineat À pit, arguenti respondere non prasumat, » C'arius ia 


8. Benedictus (nam modo in ecclesia divinas landes 
celebrare, «odo in claustro lectioni vacare, modo 
in. horto aut alibi labori manuum incambere, modo 
in refectorno cibum sumere, wodo in dormitorio 
somno indulgere Regula jubet, nullum prorsus, aut 
vix ullum temporis intervailum relinquens ), quzrit 
hic Hildemarus qua ratione sihi invicein fratres obe- 
dire debeaut : nam si fratribus. quis obedientiam 
exhibeat, Hegula consequenter denegat; si Regu- 
lam observet, eo ipso fiatribus obtemperare non 
valet. Hanc. ad objectonem tria repouit idem Hil- 
dem rus : i* Omunbas obedit, qui. emaibus servit, 
sive in. coquina cibos pra'parando, sive in hospitio 
supervenienti wiuistrando, sive in infirmitorio 
&grotos curando, etsic in aliis obedientiis. 2* Qui 
opere nou pote-t, corde saliem et volunta:e, quain 
prxsertim respicit L'eus, obedire nihil vetat. 3" In 
eadem etiam addicti obedien:ia sibi invicem obteni- 
erare po sunt, verbi gratia, cum pannos lavaturi 
ratres mittuntur, delicati alicujus fratris hoc ab eo 
deprecantis pannos ipse lavare polest; coquins 
officio deputatus, *ocio in hac arle minus versato 
aliquid cirea. coquin: ministerium petenti obedire 
potest. Primam et. tertiau) responsionem proferant 
etiam Bernardus Cassinensis et. bulerius. 

Quod si quis contentiosus reperitur, corripiatur.] 
Quern in locum Hildewarus : « Et bene, iuquit, cum 
obedientiz fecit. mentionem, subjunxit : Si «qnis 
contentiesus. fuerit, corripiatur, quia nulli mag:s 
contentio congruit, quam inobe«dienii. » Contentiosus 
autem eidem tildemaro « est ille, qui quidquid agit, 
semper eum murmurio vel deuactione agit, sive 
eum defensione fala, atque ingenio. » Secundum 
Beruardum Cassinensem vero « «ontentiosus ad 
inobedientiam attinet ; sed hic plus importat, vide- 
licet quod non solum obedire contemnit, Sed etiam 
cum imperante superbe contendit. » At Boherio 
eontenijosus est ille, « qui alium incitat s-rmonibus 
durt» et coniumelios:s, et qui respondet imala malum 
dicenti, vel male bonua operant. » 

Si quis aulem (rater pro quavis min?ma ca:sa, ab 
abbate, vel a quocunque priore suo corripiatur.] lunc 
locum Boberius in 2 comentario inteliigit de cor- 
repüone quz fit « in capi ulo regulari, ia quo euam 
de more coram cunctis debet proclamari ad culpam, 
et corripi ad emendam. » Αἱ rectius in 4 commen- 
tar;o dixerat : « Credo hic loqui de correpiione pri- 
vala, quam priores omnes possunt exercere iu ju- 
nioribus, non de co:reptiene publica, qua» fit verbis, 
quandoqve verberibus in capitulo ; nam illam solus 
abbas, vel cui counniserit ipse exercere debet. » Et 
certe S. Pater 8900) hic non loquitur de cotrreptiose 
qua fit ab abba«e, aut solo priore, sed de ea qux lit 
a8 quocunque priore suo. 

Quolibe: modo.] Sive juste, sive injuste. 

Vel si leviter senserit. auimum prioris cujuscunque 
contra se irauum vel commotum, quemvis modice. ] tlil- 
deinarus, Bernardus Cassinensis et Bolierius, iuter 


C 


Regula Cuiusdam ad monachos (Cap. 7) : « Ad pri- 
mium verbum. discussionis senioris, sive aeconami, 
sive alicujus fratris, venia petenda est, et taudia in 
terra prestratus, donec senior discus-iouem cou- 
SummaveriL : si autem. senior discussionewm itera- 
verit, et ipse veniam iterare debet. » In secunda 
Vita S. οι", n. 93 (Boll., 10 Maii) : «Moserat in 
monasterio S. P. Comyalli, ut si quis alium | incre- 
paret, qu:invis ille esset culpabilis aut iuculpabilis, 
statim qui increpabatur genua hum liter flezter f. » In 
Vita S. Kupraxize virginis, n. 14 (Bolland., 15 Mar!.), 
qu: ab. abbatissa reprebensa, quod tentationes. oc- 
cultasset, « cadens ad pedes sbbatissa d'xit : lgnosce 
mihi, douina mea, quia cenfusa sum indicare tihi 
hanc causam. » Apud Rufinum de quodam KEulalio 
referentem (Lib. m de Vit. Patr. n. 29), quod « cum 
argueretur a senioribus fravribus, non. negaba!, sed 
prosternebat se in terram, et adorans eos se dicebat 
neeeasse, et negligenter fecisse. » ldem institutum 
renovat eoncilium Aquisgranense decernens (Cam. 
45), « ut cum a quocunque priore suo increpatus 
quis eoruin fuerit, mea culpa primo dicat; deinde 
prosternens se illius pedihns cum cappa, si habuerit, 
veniam petat : et tunc jubente priore surgat, et unde 
interrogatus fuerit, raionem humiliter reddat. » 

Hic auem querit Hlildemarus , num ad pedes ju- 
nioris increpantis se senior sese prosternere debeat ; 
id eniin S, Benedictus non dicit. Hespo «detque affir- 
mative. S.militer et ordo conversation's monastie: : 
€ Si frater. increpatur, vel reprehenditur, aut corri- 
pitur a priore qualicunque, aut ab alio quolibet, vel 
cerle a juniore, pro qualicenque re, statim cum 
summa velocitate iu faciem cadens veuam postulet ; 
quia προ eadem humilitas Deo exhibetur, non ho- 
mini ; et $i ex corde fuerit, cito indulgentiam pio- 
merehitur. ) 

891 Donec benedictione sanetur illa commotio.] 
Querit hic iterum llildemarus, quid si (rater iratus 
ant commotus humiliato Ííratri benedicere nolit. 
Respoudetque, et simal cum eo Bernardus Cassinen- 
sis et Boherius, talem per gradus deducendum esse, 
et meríto quidem; nam emnein omnino humanitatis 
sensum exuisse oportet οι qui veniam petenti el 
humiliato parcere recusat : hinc citatus hie a Bohe- 
rio Fabianus papa: « Si quis contristatus noluerit 
reconciliari fratri suo, satisfacienie eo qui contrista- 
verit, acerrimis maceretur ined'is, usque duin gra- 
tanti animo sati-factionem recipiat. » 

Quod si quis contempserit. [acere.] Scilicet huimi- 
liare 86 coram argueute. 

Aut corporali vindicta subjaceat.] ld. quod Hildc- 
marus οἱ Dernardus Cassinensis intelligunt de jeju- 
niis et flagellis, juxta illud S. Fruetuosi (Cap. 17) : 
« Procaci, et. persistenti, atque per superhiam vel 
controversiam deneganti (culpam), amplior et distri- 
ciior animadversio, Dagel'orumque pena irrogabi- 
tur. » Concinit S. Ferreolus, c. 2. 

Aul si contumax (uerit, de monasterio expellatur.] 


commotum et iratum hoc ponunt discriminis, qued D Et tamen superius dixerat contumacem. bina admo 


iratus dicitur, qui majori inflammatur ira, commo- 
tus qui minori. 

Moz sine mora tandiu prostratus in terra ante. pe- 
des ejus jeceat, ew.| Hic communis exsisut. ve- 
verum monacliorum praxis, quam videre est in. eo- 


rum passim ltegulis. In Regula abbatis Isai: (Cap. . 


$4) : « Si peccaveris in aliquo, non pudeat te couli- 
te:i illud, neque excuses te. mendacio, sed genua 
f'ecte, οἱ e»vtiiere delictum tuum, et pete veniam, 
ei condopabitur tibi. » lu ltegula secunda. SS. Pa- 
trum (Cap. 7) : « Et hoc at:endendum fuit, ut. (ra- 
ger qui pro qualibet culpa arguitur, vel iucreyatur, 
pstientiam habeat, et non respondeat arguentu, sed 
hiumiel se ia omnibus. ». In Hiegula S, Macarii, cap. 
$6, ubi eadem leguntur. ἢν ρα] S. Aureliani 
(Cap. 38) : « Si quis pro qualibet culpa, aut traus- 
gressione lKegule increpatur, aint disciplinam acci- 


*. 


nitjene secreta. primo. corrigendum esse. Αἱ ille lo- 
cus, cap. 25, de cuntumacia transeunte et corrigibili 
intelligendus est, iste de pe'severante, quz nullo 
modo írangi petest. [ta S. Benedictum conciliant 
Hillemarus, Bernardus Cassinensis οἱ Doherius. 
« Attamen in isia expulsione, addit Hildemarus, de- 
bet attendi persona, s.cut siepe jam dictum est, id 
est si Jam grandis venerit de saeculo, tuuc debet ex- 
pelli; si vero parvus fuerit nuiritus in. monasterio, 
non dehet expelli, sed mitti in carcerem, quia melius 
est ut in carcere Sit, quai δὰ sacculum, id. est ad 
pejorem conversationesm vadat. » lta llugonem olim 
in Dervensi monasterio oblatum, et fuga elapsuni 
abbas et monachi « in remoto diversorio euu sibi 
necessariis manere constituunt, » nt liabetor in lib. 
Mirac. S. liercliarii, n. 93 (Sec. ut Den.). flis aliqua 
c3 parie coníornmis est lKegula Cujusdain. ad 1nona- 


dap m 


921 


S. P. DENEDICTI 


923 


chos (Cap. 7) : « Si quis tardior ad veniam inventus A expulsus « ponatur in alio arctiori monasterio ; alias 


fuerit, swe aliqua verba religioni contraria, sive pro 
excusatione delicti sui. protulerit; uittendus. est. in 
carcerem, et. paeniteat. secundum quod julicaverit 
senior, usquequo corrigatur. Si antem obstinatus in- 
venitur, separandus est a fratribus. » Richardus au- 
tem de S. Augelo banc expulsionem ita inteligit, ut 


daretur vagaudi mareria, quod esse nou debet. » 


Sed loquitur secundum jura recentiora, non jux!a 


priscum vete:um monachorum  moreu, qui contu- 


maces de mon:sterio exturbabant, ne una 0Y.6 mor- 


bida totum gregeii contaminaret. 


rre —ÀÀ—ÀMM M ——— e À—Ó €i € à — 


CAPUT LXXII 


De zelo bono, quem debent habere monachi. 


«899 Sicut est zelus amaritadinis malus, qui 86- 
parat a Deo et ducit ad infernum , ita est zelus bo- 
nus qui separat a vitiis * et ducit ad Deum et ad 
vitam aternam. Hunc ergo zelum ferventissimo 
amore exerceant monachi ; id est, ut bonore se in- 
vicem prxveniant b. Infirmitates suas sive corporum, 
sive morum. patientissime tolerent ; obedientiam sibi 


certatita impendant. Nullus quod sibi utile judicat 
sequatur, sed quod magis alio. Charitatem frater- 
nitatis casto impeudant amore *, Deum timeant, ab- 
batem suum sincera et humili charitate diligant 4 ; 
Christo omnino nibil preponant , qui nos pariter ad 
vitam acternam perducat. 


8 (ouc., a vitio. amorem. 
* Hild., prevenientes. 4 Oxon. cum tribus mss., humiliter diligant. 
« Narb., charitate fraternitatis castum. impendant humilitate 
[mdi 
COMMENTARIUS. 


Bicut est zelus amaritudinis ma'us, eic.] Etsi zelus 
^pud veleres invidiam proprie significet, in sacris 
tamen Scripturis, et a SS. Patribus in bonam et in 
malam pariem promiscue usurpatur, ut hic a S. Be- 
redicio ; ex Hildemaro autem « zelus qui in bono po- 
nitur, intelligitur vis, id est amor mentis; et zelus 
malus intelligitur invidia. » Utrumque vero S. Pa:er 
philosophice, utloquitur Bernardus Cassinensis, disti:- 
guit per op.ositionem unius ad alterum contrarium, 
« ut unum per aliud possit clarius apparere : distin- 
iuit enim inter zelum bonum et malum, utriusque 
propriet»tes et effectus ponens. » Proprietas zeli 
honi est, quod sit natnra. sua bonus, mali malus : 
« Zelus enim bonus est amor virtutum, et horror vi- 
jJiorum : zelus inalus est amor vitioruin, et horror 
virium, » ut scribit Hildemarus. Effectus zeli boni 


ires hie annotat S. legislator :1* quod separet ἃ vi- 


lis, 2* quod ducat ad Deum, 55 quod vitam aeternam 
vonferat. Zeli vero mali duos, 1" quod separat a 
Deo, 9* quod ducat in infernum. 

Hunc ergo zelum ferventissimo amore exerceant 
monachi.] Nota quantum in discipulis zelum ardere 
desideret, qui non ferventi tantum aut ferveutiori 
amore contentus, ferventissimo omnium agi per- 
optat, cujus exercitium in octo potissimum consti- 
tuit. 

899 Id est ut. honore se invicem. preveniant. ] En 
prium zeli boni exercitium, quod velim attendant 
ii qui contrariam monasticg vitze. honestatem. con- 
tendunt : etsi nolim sxculares agendi modos in clau- 
&tra transferri, a quibus alienum se facere tenetur 
quilibet iionachus. 

Infirmitates suas ewe corporum, sive morum, patien- 
tissime tolerent. | En secundum boni zeli exercitium, 
quod co:mendat apud Cassianum abbas Joannes 
his verbis (Collat. 19, c. 9): «ls vere et non ex 
parte perfectus est, qui et in eremo squalorem soli- 
tudinis et in. coenobio infirmitates zquali magnani- 
mitate sustentat,» Et S. Bernardus (Serm. 12. in 
Cant. ) : « Omnis in vohis, qui fraternas inlirmi- 
taies làm. corporuin. quam animorum non solum 
patienter supp iat, sed insuper, si licet, et si valet, 
juvat obsequiis, coufortat alloquiis, consiliis infor- 
γη8ἴ ; si hoc non potest propter disciplinam, sollici- 
tus saltem orationibus solatiari noi ces-at. infirmo ; 
onis , iuquam, qui talia operatur in. vobis, bonum 
omaigo spargit odorem inicr fratres, et. odorem de 


DE 


unguentis optimis. Balsamum in ore hujusmodi fra. 
ter in congregatione, monstratur digito, et dicunt de 
eo omnes : Hic est fratrum amator, et populi Israel ; 
hic est qui multum orat pro populo, et universa 
sancta civitate. » Et alibi ( Serm. 1 de omnib. SS. ): 
« Quibus laudibus digaum, quanto amplectendum po- 
tas affectu fratrem illum qui, sine querela conversans 
inter fratres, tota sollicitudine cavet ne quid in ee 
sit quod ab aliis portari oporteat, et quidquid in 


C aliis est onerosum, patientissime portat. » Vide ejus- 


dem S. Bernardi serm. 56 de Diversis. 

Übedientiam sibi certatim. impendant. ] Premisse 
tamen abbatis et przepositorum imperio : en tertium 
zeli boni exercitium. 

Nullus quod sibi utile judicaserit facia!, sed magi 
quod alio. | Ecce quartum, de quo Benedictum Apis- 
nensem laudat Ardo Smaragdus in ejus Vita, n. 51. 

Charitatem fraternitatis casto impendant amore. ] Et 
in hoc qnintum boni zeli exercitium reponit S. Bene- 
dictus; in quo, ut notant Bernardus Cassinensis et 
Bolierius, non sine causa dixit casto, « ut videlicet 
inordinatum, indiscretum, carnalem, et immundum, 
seu pollutum, compescat et excludat amorem. » At- 
que ita S. Macarius dicebat (Cap. 5): « Omnes 
oportet diligere fratres, cum quibus etiam te confidis 
videre gloriam Christi.» 

Deum timeant. ] Filiali utique timore, et hoc est 
sexium zeli boni exercitium. 

Abbatem suum. sincera et humili charilate diiigant.] 

cce septimum. Sincera vero charitas dicitur illa 
qua nullo carnali amore, nullo timoris aut remune- 
rauonis intuitu corrupta est, sed pro solo Dei amore 
impenditur. 

Christo omnino nihil preponant. | Dignus est enim 
plane omnibus postpoui, qui Christo aliquid praepo- 
nit; cum summo $94 et infinito bono nihil sit prz- 
ferendum. Et hoc est ultimum zeli boni exercitum. 
quod licet absque ullo remunerationis intuitu sit ha- 
bendum, sua tamen mercede non caret, quam S. Pa- 
ter indicat cum addit : 

Qui nos pariter ad vitam perducat. eternam. | Isto 
paruer commenlatores interpretantur siniul omnes , 
nullo excluso. Nounulli codices addunt amen, qua de 
voce Boherius in 2 commentario : « Gallici quidem 
lioc amen raro habent, quod tamen bene conveuit, 
cum finis legulie sit hic verus, quoniam sequens ca- 
pot. non est uique rezulare, sed intentum uiagistri. 


929 


REGULA COMMENTATA. CAP. LXXIII. 


950 


ltegulzeque effectum summatim indicat. Amen itaque A quissimo codice Oxoniensi, in Cassinentibus, apud 


hic optative p»nitur, ut hic conclusio ejusde ope- 
ris esse deinoustretur. » Desideratur. timen in anti- 


Hildemarum, Simaragdum, Haefienum, atque in oliis 
mss. et editis nou paucis. 


M Em Del he t d a are 
CAPUT LXXIII | 


De eo * quod non omnis observatio justitie in hac sit Regula constituta. 


Regulam autem hanc descripsimus, ut eam ob- 
servantes in monasteriis b, aliquatenus vel houesta- 
tem morum, aut initium conversationis * nos de- 
monstremus liabere, Ceterum ad perfectionem con- 
versationis qui festinat *, sunt doctrin:e sanctorum 
Patrum : quarum observatio perducit f hom:nem ad 
celsitudinem perfectionis. Qua enim pagina, aut 
: quis sermo divina auctoritatis Veteris ac Novi Testa- 
menti, non est rectissima norma vit: bumans ? aut 
quis liber sanctorum catholicorum Patrum hoc non 
resonat, ut recto cursu perveniamus ad Creatorem 
nostrum? 


* Al. deest, De eo. 

b Uxon., in hanc observationem monasterii. 
€ Al., conversionis. 0. 

d (xon., nosir& demonstremus haberi. 

* Àl., qui festinant. 

! Al., perducat. Al.. perduxit. 

€ In conc. deest, et instituta et vita eorum. 
Δ AL., v.tras. AL., vite. 

Δ Conc., amplius. 


Nec non et co lationes Patrum, et instituta €, et 
vita à eorum ; sed et Regula S. Patris nostri Basilii, 
quid aliud ? sunt nisi bene viventium et obedien- 
tium monachorum instrumenta virtutum ? Nobis au- 
tem desidiosis et male viventibus atque negligenti- 
bus, rubor confusionis est. Quisquis ergo ad patri.» 


. caelestem festinas, hanc minimam inchoationis Re- 


gulam descriptam, adjuvante Christo, perfice : et tuuc 


p demum ad majora, qui supra commemoraviimus, 


doctrine $95 virtu'umque culmina, Deo protegente, 
pervenies 1. 


1 Flor. addit, Amen. Facienti hac vita erit eterna. 
Concord. cum quibusdain mss. et commentatorilius, 
Facientibus hec regna patebunt superna , vel eterna; 
quidam eiiam addunt, Amen. Sed hic clausula desi: 
deratur in antiquioribus Cassinensium codicibus, 
esseque additam patet ex Hildemaro, qui suo com- 
mentario hunc fiuem imponit : Explicit Deo gratias. 
Amen. Explicit trad.tio quam  Hildemarus monachus 
exposuit super Regulam S. Benedicti, et trudidit disci- 
pulis. Facientibus hec regna patebunt superna. Amen. 


. —————MM— M MM 
COMMENTARIUS. 


Regulam autem hanc descripsimus, ut eam observan- (; sessionum spatia festinare przcipiat : Regulam, in- 


tes in monasterii, saliquatenus vel honestatem morum, 
aut. ini ium conversat'onis nos demonstremus habcre.) 
fta nimirum de se ipso seutiehbat l'ater sanctiss mu-, 
suosque discipulos in humilitate fundatos atque fir- 
injAtos esse peroptabat, ut Regulam discretione prze- 
cipuam. sermone luculentam, quam etiam inter prze- 
cipua ejus miracula S. Gregorius recenset (Lib. i 
Dial.), observantes, nou absolute, scd aliquatenus 
tantum honeststem morum, aut. conversationis ini- 
tium, sese arbiirentur habere. 

Honestatem vero morum in tribus consistere docet 
Joannes de Turrecremata : 1" In fuga vitiorum, juxia 
illud S. Ambrosii (Lib. 1 de Offic. c. 46) : « Quid 
est aliud honestum, nisi ut fugibilia fugiantur? » 2* In 
timore, amore, cultuque Creatoris, juxta illud ejus- 
dem Ambrosii (Ibid., c. 45) : « Monestum est, Do- 
mine, ut te timearmus, te diligamus, te deprecemur 
et honoremus : (6 enim decet. hymnus. in. Sion. » 
$' In di-ciplinata conversatione exteriori, secundum 
illud Regul:» S. Augustini : « In incessu, statu, habitu 
vestro, el in omnibus motibus vestris, pilil fiat 
quod cujusquam offendat aspectum, sed quod vestiain 
decet sanciitatein, » 

Ca'terum ad perfectionem... qui [estinat, sunt doctrinae 
SS. Patrum, etc.] Apposiie ad. hunc. locum. Petrus 
Damiani de monachorum perfect:one disserens (Üpu- 
scul. 15, cap. 3) : € Ad haoc, inqu t, profecto agri- 
culturam (cordis) typice impellebat Josue filios 
Josepli, cum eis de parva sortis funiculo conque- 
rentibus diceret : Si pojulus, inquit, mul'us es, 
ascende in silvam, et succide tibi spatia iu terra 
Pheresei, et Raphaim, quia angusta est iibi possessio 
inontis Ephraim. Nam ut rem δὰ id quod propius 
adjacet nun incongrue referam, in angusta se montis 
Ephraun possessioue cohibuit, qui sola B. Benedicti 
Regula contentus esse decrevit. Sed audi quoniodo te 
ad montem Josue novus impellat, et ad latiora pos- 


quit, lianc descripsimus, ut hanc observantes aliqua- 
tenus, vel henestatem morum, vel initium conversa - 
tionis, nos demoustiemus 896 babere. Ecce mous 
l.pliraiin, Sed quoniaun. angustam hic. poss-ssioneni 
esse perpendit, mox ad alticra simul et latiora traus- 
mitiit. Caeterum. qui festinant ad perfectione, sunt 
doetrinx: sauctorum, sive Collationes, et. in-titu a 
Patrum, etc. ; que quonium vobis notissima novimus, 
hic apponere superfluun judicamus. » 

Porro doctrinze SS. Patrum, seeunduin Bernardum 
Cassinensem et Nicolaum de Fractura (/n2 comun.) , 
« Magis intelligeud:e sunt per exempla faetorum 
quam per scripta verborum : » uude acute observat 
Boherius S. Benediciuim uon in singulari, sed in plu- 
rali numero dixisse doctrine ; 4 «uia, inquit, q»aidam 
doctrina est verbalis, qua dam autem exeinplaris, » 


Sed Richardus de S. Angelo, nuila facta utriusque. — 


doctrine distinctione, doctrinas hic inteliigit eas 
c qu:e re: ipiuntur ab Ecclesia Romana ; et sum iste, 
inquit, in primis Opu:cula B. Cypriani martyiis et 
Carthaginiensis episcopi, i'em Opuscula B. Athanasii 
Alexa:.drini episcopi, item Opuscula B. Basi'ii Cappa- 
doceni episcopi, item Opuscula B. Gregorii Nazizn- 
zeui episcopi, item Opuseula B. Joanuis Constantino- 
politani episcopi, irem Opuscula D. Hilarii Pictavien- 
sis episcopi, item Opuscula B. Ambrosii Mediolanensis 
episcopi, item Opuscu'a B. Theophlili episcopi Alexan- 
drini , item Ovuscula B. Hieronywi presbyteri , item 
Opuscula B. Prosperi religiosi viri, item Opuscula 
B. Leonis pap:e ad Flaviatum episcopum destinata; 
item Opuscula atque Traciatus omnium Patrum or- 
thodoxoruu, qui in nullo a 5. Romana Ecclesia de- 
viaveruut; item Decretales epistole quas beatissimi 
papze diversis temporibus in urbe Romana pro d.ver- 
sorum Patrum consolatione dederunt, veuerabiit.cor 
suscipiendx sunt. » Boherius autem inter catliolicos 
l'atres, Eccle ie doctores ; atque hos inter S. 1} cro- 


E 


951 


S. P. DENEPICTI 


953 


hymum pratert, maxime quoad actus coenobiticos, A Patés prestantissimis Ecclesie scriptoribus , inter 


ut pote qui ecenubiticam in Ürbe, eremilieam in vasta 
Agypti eremo, abbatialem in Bethleem vitam per- 
egerit, et prz:elare de monastica scripserit, pr:esertim 
ju epistolis ad Ileliodorum , Nepotianum , Paulipnuu, 
et Rusticum. uU 

Que enim pagina, aut quis sermo divine auctoritatis 
Veteris ac Novi Testamenti , etc... hoc non resonat, ut 
recto cursu perveniamus ad Crealorem nostrum?| Istud 
przclare resonabat apud Cassianum abbas Pynuflus , 
cum eompesdiosam ad perfectionem viam d«mon- 
slrans, et ascendentes ad ipsam charitatem, quie Deus 
est, gradus componeus dicerel (Lib. 1v, c. 45) : « Audi 
paucis ordinem per quem ascendere ad perfectionem 
ΔΙ] ΔΙ sine ullo labore ac difüicul:ate valeas. Prin- 
cipium nos:r:e salutis sapienti:ique, secuadum Scri- 
puuras, timor Domini est ; de timore Dowiui nascitur 
compunuctio -alutaris ; de compunctione cordis pre- 
cedit abrenuntiatio, id est nuditas et coutemp us om- 
nium facultatum ; de nuditale l'umi itas procreatur ; 
de humilitate mortificatio voluntatum ; inortificatione 
voluntatum exstirpantur atque. marcescuut universa 
vitia ; espulsione vitiorum virtutes Iructficaut atque 
succrescunt, $97 pullulationg virtutum puritas cor- 
dis acquiritur, puritate cordis apostolicas charitatis 
perfectio possidetur. » 

Necnon et Collutiones Patrum, et Instituta, et Vitas 
eorum.| Patrum Collationes hic commentatores.in- 
telligut eas. quas numero viginti quatuor descripsit 
Ca-sianas, Similiter lustitutà libros duodecim | quos 
de lustitutis reuuatiantiun composuit. Per Vitas 
autem Patrum interpretantur aut, eos libros qui 
dicta et facta priscoruuu monachorum contiuent, 
4008 vulgo Vitas Patrum ap»ellant , aut etiam acta 
quorumcunque sanctorum scripta , quorum exempla 
ad perlectioremi. vitam segniores haud parum exci- 
tant, uti nes docet S. Joaunes Climicus. his. verbis 
(Grad. 26) : « leligiosorum Patrum vite οἱ virtutes 
audilzz, scu recitate , et lecte, mentem nostram ad 


imitandi studium excitant : doctriu:e vero auditio ( 


est lucerna quie pellit tenebras, qu:eque errautes in 
viam reducit, c:ecutientes illustrat.» Certe Gregorius 
episcopus Turonensis (Lib. de Vit. Pat. cap. ult.) 
Vitas Patrum, et [nstitutiones monachorum Leobardo 
monacho, ad Majus monasterium recluso direxi., ut 
eum adversus tentationes priemuniret. 

Sed et [tegula S. Patris nostri Basilii.] Caesariensis 
nimirum is Cappaducia episcopi, cujus liabemus 
regulas breviores, et fusius disputatas, et alieram 
ex utrisque conflatam , quam ex Graco in Latinuin 
Hufinus Aquileiensis presbyter convertit, cum mo- 
Qiasticis Constitutionibus, quas omnes boc in com- 
mentario non semel citavimus : unde miramur Bo- 
bierium Bas.lii Regulam, de qua hie S. P. Benedictus, 
Basilio cuidam monacho a C.esariensi episcopo dis - 
tiucto aseripsisse : nam legula illa Basilii monachi, 
«quam observant, ut ai, Orientales egnobitie, quam 
que ipse multo'ries citat, laudquaquam est alia. ab 
i lis quas seripsit Ciesariensis episcopus. 

Quod vero S. Benedictus eum. vocat Patrem οἱ 
Suum, non inde sequitur eum militasse sub S. Basilii 
iusututis ; sed eum Patrem appellat, vel honoris gra- 
tia tanqvam antiquiorem, juxta illud S. Augustini : 
« Honvorilicenti:e caus: P tres appellauus. eus. qui 
uos vel tempore vel ierit δ praecesserunt ; nau illud 
honuris est, quod quotidie senibus dicamus Pater. » 
Vel quia, ut ait S. Hieronymus : « Vulgato sermone 
enaxime in Palzstina et /Egypti monasteriis se invi- 
cem Patres. vocant. » Uude Cyrillus episcopus Alex- 
wndriuus epistelam ad presbyteros et. diaconos 
tuis&am, quie habetur in actis. concilii Ephesini, iu- 
ectiysit Patribus monach;s. Vel denique quia uoiuen 


quos haud erat. inferior S. Basilius , tribui solebat, 
quemadmodum observat. Haeftenus lib. n, tr. 4, 
dis. 1. 

Similiter quod suum nuncupaverit, addens prono 
men noatri, hoc ideo maxime fecit, vel honoris atque 
observautie gratia, vel quia hic titulus sancii Patris 
nostri sanctorum ac przesertiin. monachorum libris 
solet prxíigi , ut videre est in omnibus S. Basilii, 
S. Joannis Climaci, S. Germavi paitriarchze Cous:an- 
Unopolitani operibus : qun etiam ipsi Grzeci S. Be- 
nedicti natalem in suo. Menologio uie 14 Martii ita 
annuntiant : 898 «S. Pairis nostri Denedicti, mnul- 
torum monasteriorum Patris, celeberrimi pietate, el 
miraculorum multitudiue illustris. » 


Nobis autem desidiosis , et. male viventibus , atque 
negligentiius rubor. confusionis est.| lui, queuadmo- 
duin notat Bernardus Cassinensis, de tribus nos S. 
Pater arguit : de desidia, per quam bonum agere 
omitiimus ; de mala vita, per quam peccata coqmimnit- 
tinus; de negligentia, per quam contemnimus , et 
Surgere a nostris iniquitàtibus non. curamus. Nobis 
ergo talibus existentibus rubor confusionis est, « sei- 
licet legere et attendere libros Patrum. et. facta 
eoru: ; quia magna verecundia nobis est et confu- 
$io, nomen SS. monachorum habere, et opera eu- 
ruui uon facere, » inquit Boherius. Vel, ut ait Hilde- 
marus, Collationes, Instituta , et. Vie Patrum, | nec 
non et Regula S. Basilit, qux obedientium et bene 
viventium monachorum suut instraineouta virtutum , 
nobis desidiosis suut. rubr confusionis , non seeus 
ac duobus hominibus, quibus idem labor injungitur, 
eadem instrumenta. ministrantur , eadem merces 
promittitur, quod studioso et diligenti est materia 
laudis, negligenti et torpenti. est vituperii et. cons 
fusiuunis. 

(Quisquis ergo ad patriam celestem (estinas.| Recte 
festinus, neque enim len!o gradu illuc pervenuur. 

Hanc, minimam inchoatiouis. Regulam. descririam 
adjuvante Christo. perfice.] Hic enim. probe usurpare 
possumus» illud Oràiesii de Pa re Pachomio : « Tra- 
ditiunes Patris nostri scalau. putemus δὰ coelorum 
regua tendentem : » uude et S. Paldo abbas, ut 
íratres in ea. quam arripuerant paupert.te lirmaret, 
dicere solitus erat (In ejus Vita, num. 3, sec. n 
Bened.) : « Credite mihi, fratres, quia monacbus ilie 
qui in boc monasterio persistens usque ad- fineiu 
permanserit, auitna ejus :eterna supplicia nequaquaiu 
sustinebit, sed vitam :eteruam possidebit. » 

Porro Hegulam suam S. Benedictus minimam in- 
choationis Kegulam nuncupat, vel molestie, aul 
humilitatis gratia, vel respeciu Anachoreseos , ad 
quam est pr:eludiumm, vel quia observatu facilis esi, 
ut fuse disserit Hacftenas lib. it, tra-t. 9, uisq. 5. 


JMiud autem quod babet adjuvante Christo, ex Ber- 
nardo Cassinensi referri. pot^st vel. ad przcedeus 
verbuin descriptam, vel ad sequeus perfice. 

Et iunc demum. ad majora qua supra commemoro - 
vimus dociring viriutumgue culmina, Deo protegewe, 
pervenies.] Ad majora quie supra commemnoraviimus, 
nimirum initio hujus capitis, doctrinas sciiicet Pa- 
trum, Collationes, losututa, Vitasque eorum, ac Re- 
gulam S. Basilii ; quie , ut observat Bernardus Cas- 
sinensis, S. Benedictus majvra appellat, « quia in »e 
coutinent doctrin:e. Sanetitatem , virtutum. acquisi- 
tionem, et euelestis patri.e eulion.. » Htüchardus de 
S. Angelo illud supra commemoravimus relert, vel 
ad praecedens caput de zelo bono quem debent ba- 
b:re monachi , vel ad peassens capituium. ultimum 7 
Boherius ad piura alia Reyulie loca; sed prior noswa 
Sententia, quie est Hilleuari, uagis arridet 


9:2 


veUSCUL 4. 051 


S. P. BENEDICTI 
OPUSCULA. 


SERMO S. P. DBENEDICII 
HABITUS IN DISCESSU S. MAURI ΕἼ S0CIORUM. 


Si tristandum (dilectissimi Patres ac filii) pro tali 
essel negotio, mihi magis quam vobis in hoc csset 
morendum, qui quantum ad pr:esens, magnis videor 
desti'ui solatiis. Sed quia, dicente Apostolo, claritas 
benigna est, benignitatem charitatis nostrze omnimodis 
impendere debemus hisquos aliqu« modo ea iudigere 
cognoscimus : nec nostra tantum, quautum aliena 
quizerere. Quapropter vos amoris paterni soll:citudine 
a fletibus et maerore temperare depescimus, quia 
potens est Deus meliores nobis post liujus deposilio- 
nem corporis huic sanct:c immittere congregationi : 
quorum meritis et exeniplis, longe prasstautius quam 
nostris, z:dificemini. Sed et ilfud summopere nobis 


procurandum est, ne versutia antiqui hostis, unde B 


aliis salus acquiritur, inde nobis tristitix malo, de- 
wrimentum in aliquo ingeratur. Non etenim quos 
unitatis semel in sancta charitate junxit concordia, 
nunquam vel longissima terrarum divident spatia : 
quoniam semper interioris bominis aspeclu, qui reno- 
vatur secundum imaginein ejus qui creavit eum, nos 
quoad vixerimus tempore invicem intuebimur. 

Post que verba, D. Maurum et socios sic affaus est : 
Vos autem, fratres charissimi, quos ad opus Domini 
consuruendum, ad illas dirigimus paries, viriliter 
agite ei confortetur cor vesirum in sancio proposito 
ei religione : procul dubio scientes quia quanto au- 
Bleriora, eausa salutis aliorum, in hujus via szculi 
pertuleritis, tanto majora a Deo recipietis coelestium 
gaudia praemiorum. Nec vos ullo modo resolutio hu- 
jus nostri moestiticet corpusculi : quoniam przsentior 
vobis ero carnis depesito onere, vestrique per Dei 
gratiam cooperator existam assiduus. 

Melius confirmari non polest sermo ise quam testi- 
monio ocalati simul et auriti testis, scilicet B. Fausti 
S. Pauli discipuli, ad quem et alios tres socios tendebant 
ultima verba hujus sermonis : venit enim in Galliam 
una cum DB. Mauro, post cujus obitum, a [fratribus Ro- 
mam advocatus , εἰ scribens jussu summi pontificis 
Vitam sancti Mauri, luec ipsa verba sancio Benedicto 
ascribit, Sequitur sanctum. Faustum. Adrenaldus Flo- 
riacensis auctor anliquissimus (florebat siquidem anuo 
890) lib. 1 de Miraculis sancti Benedicti, cap. 6. San- 
ctus Faustus (inquit) Vitam beati Mauri composuit, 
ex quo opere nos quoque liec qua scripsimus mu- 
tuavimus ; ei immediate postea subjungit istum sermo- 
nem uta cum epistola ad sanctum Maurum missa. Vide 
Surium tomo primo, et Arnoldum Uvion Ligni Vita lib. 
t, cap. 1. Denique hujus sermonis veritatem videntur 
valle stabilire cum verba illa sancti Mauri quibus sau- 


À ctum Homan. de obitu sancii Benedicti consolatur apud 


scriptorem antiquissimum Vite sancti Romani in Bi« 
bliotheca Floriacensi, tum versus. isti P. Damiani 
S. li. E. cardinalis, ubi de laudibus montis Cassini, 
his verbis : 

Si cecidit Sinai mons qui legem dedit olim. 

Quod periisse tamen sua monia credere nolim, 

Wegnla namque manet digilis deseripta sacratis. 

l'radita discipulis Mauro f*lacidoque beatis. 

Si rex Antiochus ex auro vendidit aram, 

Lege labore no.em Machab:eus restruet arai, 


Lator ait legis, vobis preesentior adsum, 
Post mortem, quam nunc dicam clamantibus, z:dlsum. 


Citat Arnold. Uvion in. martyrologio suo ad diem S. 
Mavwri. 
EPISTOLA SANCTI BENEDICTI 
AB SANCTUM MAURUM MISSA. 


Accipe, dilectissime, extrema institutoris Lui doma, 
συ et longum nostrum testentur amorem, et tibi ag 
commilitonibus tuis coutra omnium perpetim. imuui- 
men prabeaut impedimenta malorum. Post. exple- 
tam enim totain trinam vicenorum annorum decur- 
sionem, ex quo monasterialem adisti perfectionem, 
in geudium Domiri tui es introducendus : ut nobis. 
hesterno die, postquam a nobis digressus ex, Dom - 
Rus o«tendere est dignatus. Pra dico. etiam, ibi ino- 
ram vos in eundo essc passuros, ac cum diflicultate 
babilem locum inventuros, pro his quz et Deo ordi- 
nante perficientur, et qu:e inimicus humani generis 
molimine calliditatis suae in vos concitabit. Nusquam 
tamen benignitas misericordis Dei vobis deerit : »ed 
potius differendo licet, ac desiderium animi ve-tri in 
longum experiendo, al;iorsus quam speravimus apts- 
simam largiri dignabitur metationem. Jamque valeas 
felix in profess one, felicior futurus in perventioue. 

Auctores omnes superius citati in nol. ad sermonem 
in discessu S. Mauri habitum, hanc etiam afferunt 
epistolam ascribuntque S. Benedicto : quos citasse de- 
nwo visum est super fiin. Addo solum testimonium 
Adrevaldi Floriacensis eodem libro quo supra, cap. 7, 
ubi de sanctis Mauro et sociis loquens, sic ait : Profecti 
itaque a cenobio Cassini Epiphanorum diebus, quints 
sabbati haud procul in przdium ejusdem canobii eo 
deveniunt die : susceptique sunt ἃ duobus fratribus - 
quos pridie illiac hac de causa reverendissimus pater 
miserat : dumque illic quietis gralia pernoctarent, - 
superveniunt eis nucturnam synaxim agentibus dug 
frawes, missi a S. Benedicto cum piis muneribus, 
capsula scilicet reliquiarum ac brevi epistola, ete. 

Capsula illa reliquiarum, qu& eburnea est, ostenditur 
apud S. Maurum Fossatensem juxia. Parisios : epiato- 
lam sepultam cum S. Mauro, juxta. ipsiua desideria 
et voluntatem, aliqui testantur, 


Does; ὦ» GuEERMPUNNEND 


925 


APPENDIX AD OPERtA S. P. BENEDICTI, 


IE MM MÀ 


APPENDIX 
AD OPERA 8. P. BENEDICTI. 


SCRIPTA SUPPOSITA. 


EPISTOLA SANCTI BENEDICTI 
AD SANCTUM REMIGIUM BHEMORUM ANTISTITEM MISSA. 


Doininico sacerdoti Remigio, et frater et conservus 
in Christo Jesu, cee«obialis vite humilis cultor Be- 
nedictius , aetern:e benedictionis munus. 

Sanctissi:no tuo congratulans profectui ( sacerdos 
Regis summi), quia surumi capitis membra sumus, 
quod mibi deesse senti» in. me, totum (laus Deo) 
possidere me credo in te. Ecce quod mea peccata 
fieri prohibuerunt, tu:e auctoritatis sacerdotalia ha- 
bent inerita : et desinant amodo circa te rumores 
hominuu, cum apud te constet omuium esse perfe- 
eijonem virtutum. Hanc captivam et ab antiquo hoste 
obses-am, tu:& delego celsitudini; quatenus pro ejus 
liberaijone sacram hostiam offerre Deo d«beas, et 
meam ,raviatem victoria ipsa non minimum laet.- 
fices. Vale, sacerdoiuin Christi lepidissime calcule. 

Cum vero aigna'is litteris idem hospitibus valefaceret, 
proprium nuntium cum illis in Galliam destinav.t, qui 
bealo Remigio tante humilitatis munus offerret. Cum- 
que llhemensium urbem. intrarent, εἰ sanctus. Domini 
pontifex tanti patris apices providisset, lacrymis uber- 
rimis profusus, in hec verba prosilivit : Grauas tihi, 
Christe Hedemptor clementissime, qui nostra teu- 
pora tanta sublimasii gloria, ut in speciali famu'o 
tuo Benedicto tota te per orbem :agnilicet Ecclesia, 
Surrezitque continuo gloriosus archimandrita Remi- 
gius, el episcopali se in[ula wore solito trabeavit : at- 
que oblaturus Deo sacrificium, ecclesiam. concilus in- 
travit. Cumque. miserabilis illa parentum — solatio in 
ecclesiam venissel, versipeliis vafer ille per os puelle 
hec verba. invitus protulit : O sacerdos [lemigi, noli 
adversus. Benedictum gloriaii : quia non per tuum im- 
perium, sed. per ejus humilitatem exire cogor. His di- 
€tis, liberata est mulier : et omnes qui audierunt dede- 
ruat. gloriam Deo, qui est mirabilis in sanctis suis el 
benedictus in saecula. 

Epistolam hanc una cum miraculo in fine epistolae 


A 890. Lib. 1 de Miraculis S. Benedicti, cap. 8. Eam- 


dem epistolam affer! appendiz Chronici C-issinenais, et 
Arnoldus Uvion Ligni Vite lib. 1, qui et ait eam sepe 
diversis in locis impressam. Eam vidi excusam una cum 
Regula et ipsius explicatione facia ver cardinalem Tur- 
recremata, anno 1517. 


SERMO SANCTI BENEDICTI 
In mortem S. Placidi. 


Sicut patris e:t gaudere in suorum profeetibu: 
filiorum, ita et filiorum est augmentum patris sua 
Jucra reputare. Quapropter noveritis dulcissimum et 
amantissimum filium meum Placidum, martyriali tra- 
bea adornatum, migrasse ad Dominum. Jam enim 
meis interioribus oculis ejus immaculatam hostiam 
et Deo beneplacentem deduri in alta caelorum. Hune 
nempe, quo illum a patre suo -uxcepi, memineram 
esse mortalem, nec fefellit opinio. Nunc non est quod 


B conquerar, habeo in quo Dco gratiam agam : quia 


semper optavi ut de fructu e»rdis mei omnipotenti 
Deo sacrificium offerretur.. Nihil enim hoc sacrificio 
liabui pretiosius, nihil amabilius, nisil charius : elegit 
namque Placidus pro Christo momentaueam mortem, 
et pervenit ad eum, in coelesti sulio ad dexteram 
Patris regnantem, Ob id enim Christus pro ownibus 
mortuus est, at nos non nobis, sed Christo vivere- 
mus. Grates autem omnium refero lRedemptori, quia 
ingratus esse non possutn. Congaudeidum enim wibi 
est, quod talem disc.pu um habuerim, non dolendum 
quod amiserim, Nam illud munus fuit, boc deb.tum 
est : functus sum famulatu Placidi discipuli inei 
quandiu Deus voluit, et post, qui dedit recep:t. Quod 
naturze communis fuit, Placidus pro Christo posuit, 
et quod singularis est gratize, meruit. Cur autem cega 
doleau mibi Placiduin filium meunt. ereptuui, cum 
ob salutem nostram Deus Filio suo non parcens, pro 
nobis omnibus tradidit i!lum? Quis unquam exceptus 


contento alert ll incmarus. [hemensis anitstes, succes- C est a conditione moriendi, qui non est exceptus a 


gor sancii Remigii ec Vite ipsius scriptor uuliquissimus : 
florebat. siquidem tempore Caroli Magni ante annos 
octingentos. Ei quamvis iu testamento S. Remigii quod 
est apud Brissonium in. suis Jormulis, ipse miraculum 
istud. sibi ascribat de curata filia cujusdam nobilis no- 
mine Benedicti, non abuuimus mullis, siquidem potest 
uscribi miraculum illud, primo quidem et precipwe 
nussg sacrificio, secundo sancti. Remigii ardentissimis 
precibus, tertio et humilitaiá. sancti. Benedict, quam 
mirum quantum pra se (ert tota lec epistola, ut et to'a 
vita et ductrina ipsius. (juod si adhuc irrepsisse hac in 
re errorem ob. s militudiuem nominis Be«edicii, suspi- 
ceris, cur non polius arrideat conjectura opposita : 
[nisse scilicet horum nominum couven'entiam occasio- 
nem aptissimam sancto liem:gio aqnoscendi divi Dene- 
dict, cujus sanctitatis (ama widique volabat, maxime 
autem in Gallia nos'ra per sanctum Romanwm, qui 
sanctio Patri sanc: conversationis habitum dederat ; cui 
cum esset dictum divinitus ut illis parceret locis, quia 


conditione nasceudi? Non ergo Plaecidum defleam 
filium, quem scio trans.sse de μυρία ad vitam. In 
illius nainque morte gaudenduin est, non dolenium, 
quia ilam pro veritate gustavit. Nau cur cgo te, 
Placide, fili charissime, defleam, qui m.hi sic ereptus 
es, ut o/nmum esses? Nou euim perdidisti usu: na- 
tur:z, sed cimmutasti, ante. corpore separabilis a 
Deo exisiens, nunc individus eui Deo permaneus : 
felicia verba qu. in te expendi! felices Jabores quos 
in te sustinui! Dum viveres mecum, non te Teriulii 
patricii. patris tui. a'ncr a we divellere. potuit : nec 
Ἰρ86 mihi unquam patre pr:etulisti, usquequo ad 
sternam vitaui imigrasti. 

Sermonem isium videre poles apud Surium, tom. 
Vll, in Vita S. Placidi, que ascribitur Cordiano S. 
lienedicti discipulo; eumdem affert appendix Chronici 
Cassinensis, in fine epistole misse a Stculis ad S. Be- 
ne ictum, et cAatur ab Arnoldo Uvion-Ligni Vite, lib. | 
cap. 1. Conjecturam probabilem [acit eum esse S. Be- 


al'er amicus aderat, in Gulliai venerat : ubi monuste- D ncdicii, ultra supradictas auctoritates, convenientia atyli 


rium Fons llegis nominatum edificabal in. territorio 
Antisiodorensi, tempore quo sanctus Muurus in Galliam 
veni!, teste Adrevaldo F'ioriace-si qui flo-ebat. anno 


illius cum stylo sermonis praecedentis habiti in. discessu 


S. Mauri, qui a multis auctoribus antiquis C. B.nedi- 
cto ascribitur, 


P 


Ἢ 


OBSERVATIO GRITICA IN OPUSCULUM SUBSEQUENS. 


URDO MONASTICUS. 


eds 


— a aa—áÀà— Án 


lloc sequens opusculum non pro vero fetu magni S. A sermonem in discessu S. Mauri habitum agnoscat, acd 


Benedicti vendere presumimus, quamvis id ad. calcem 
Regula Benedictine, jam anno 1595, Arnoldus Wion 
typis mandare curaverit, quod etiam postea Patres 
congregationis Bursfeldensis, ann» 1610, Parisiis pre- 
stiterunt, atque Cistercienses auis statutis. inseruerunt ; 
1mo et illud magna Patrum Bibliothece inscribere vo- 
tuerunt editores Lugdunenses. Nam celeberrimus Ma- 
billonius de epistolis ad S. Remigium loquens, altum 
silentium de hoc epusculo observat, neque epistolas illas 
πὶ veras εἰ genuinas existimat, eliamsi 4 Denedicii 


aliis verbis proferat. ITinc etiam clarissi. Calmetius hue 
epusculum 5. Benedicto Anianensi abbati attribu i, 
cujus quidem ardens observantim monastici zelus ma- 
zime enituit, in. scribenda Regularum munasticarum 
Concordia. Utut sit, antiquissimum esl. mondstice di- 
scipline monumentum, dignumque proin ut inter co- 
dicis Holsieniani addilumenla numéretur, cum e us 
antiquitatem satis superque probent tot doctorum vire- 
rum testimonia ad calcem opuscili appolita, 


ORDO MONASTICUS 
S. P. BENEDICTO ATTRIBUTUS. 


Qualiter fratribus in monasterio religiose ac studiose conversari, ac Domiho inilitake oportél. 


Imprimis nocturnis boris, cum ad opus divinum B Gloria Pairi. Surgentes iterum, dicant versum R»- 


de lecto surrexerit frater, primum signum sibi sanctae 
crucis impouat, per invocationem sanciaz Trinitatis ; 
deinde dicit versum, Domine, labia mea aperies; postea 
psalmum : Deus, in adjutorium, cum Gloria Puri, 

unc provideat sibi frater corporex necessitatein 
nature, et sic ad oratorium festinet, psallendo psal- 
mum : Ad te, Domine, levavi animam, usque ad finem, 
eum summa reverentia et cautela intrans, ne alios 
orantes impediat : et profectus in locuin congruum, 
effundat preces in conspectu Domini, magis corde 
quam ore : ita ut illius vox vicinior sit Deo quam 
Sibi : et tunc referat gratias Deo, dicendo : 

Gratias tibi ago, omnipotens Deus, qui me dignatus 
es in hac nocte custodire; deprecor immensam clemen- 
tiam tuam, ut concedas mihi venturum diem sic pera- 
gere in tuo servitio cum humilitate et discretione, qua- 
tenus tibi complaceam. Amen. 

Tunc omnes sint parati, stantes in loco suo in 
choro per ordinem, ut cuim signum novissimum ces- 
eaverit, cum summa humilitate et honestate referant 
laudes Deo in conspectu angelorum, et si forte alicui 
Írecuens tussis aut phlegma evenerit ex pectore aut 
naribus, post dorsum projiciat, aut juxta latus. Caveat 
aulem curiose ut infirmis fratribus non vertatur in 
nauseam ; sed semper, quod spuitur, pedibus con- 
culcetur : ut dum ad orationem curritur, vestimenta 
eurum non sordidentur. Quod omnibus locis eis ob- 
servandum, sive sint in ecclesia, sive in refectorio, 
sive in portica, et in omni locó et conventu, ut, quod 


* spuitur, pedibus conculcetur. 


Post expletionem vero uocturnz laudis, in illo in- 
tervallo, suminum silentium flat, tam in voce quam 
in incessu, sive sono alicujus rei : ut liceat unicuique 
sine alterius inquietudine, peccata Doiino con(ieri, 
et veniam, et remissionem pro ipsis flendo postulare. 

Cum vero inchoaate aurora diei àignum insonuerit, 
oinnes fesiinen! cum humilitate cordis, quasi ad Deum 
clamantes, ac misericordia sibi placabilem factum, 


spice, Domine, in servos tuos, cum Gloria Patri. Post 
hune versum sequater oratio a priore, Dirigere εἰ 
sanctificare, Domine, etc. 

Post haec, qui culpabilis est, veniam postulet, et 
secundum modum culpa, vindictam recipiat ; δὲ tai 
in claustro qnam in quolibet conventu vcl loco, ve- 
niam postulet frater, ante dominum abbatem, vel 

positum, aut decanum, aut quemlibet de seniori - 
us: cum enim dixerit senior, Quse est causa ? frater 
ille qui veniam postulat, respondeat, Mea culpa. 
dumine; si. vero aliud quodcunque dixerit, judicetur 
exinde culpabilis. Postea dicatur a domino abbat 
vel czteris, a quibus obed.entia est facienda, quid- 
quid est necessarium, et utile'fuerit in communi mo: 
nasterii : Írater qui veuiam pstulat pro culpa, quan 
to plus se humilist, et eulpabilem asserit, tánt0 
miserjcordius et levius a priore judiceiur, necessa 
est enu. ut omnes neyl.geutias. nostras, vel cogita- 
tionum, vel linguz, vel operis, in praesenti vita pet 
humilem confessionem et humilitatem semper judi- 
cemus, ut non post mortem nos reos faciant. 

Surgentes a capitulo, atque ad opera exeuntes, 
simul omues circumstantes dicant versum, Deus, in 
adjutorium, etc. Gloria Patri, et orationem donmumi- 
Cau, flectentes. genua. Post orationem dominicam, 
dicat prior : Adjutorium nos'rum. in nomine Domini. 
Et respondentibus omnibus : Qui fecit colum et ter- 
ram, vadant omnes simul aut separatim ad opus 
iujunctum sibi, custodientes silent.uin, decantent 
psalinos, aut. Pater noster, bini aut singuli, juxta. id 
quod congruum est, nihil aliud loquentes : nisi (ote 
de ipsa arte necessarium fuerit dicere, quod dieatur 
caute. 

Cum ad opus divinum horis canonicis auditum 
fuerit signum (sicut coutinet Regula), relinquant sta- 
tin quidquil in nianibus est, sic tamen ut nou pe- 
reat : et tunc. conveniant simul omnes ad osiiuu 
oratorii, aut certe sint parati ad obedientiam, et di- 


matutinis laudibus prompta voluntate, vocum mudu- D cant versum : Benedicius es, Domine Deus, quia au- 


lis, nec nimis producte, nec multum correpte, cum 
summa gravitate et honestate o!(icium persolvere ἃ!» 
vinum : et hac autem matutisa. laude summum et 
pracipuui silentium fiat in orando vel loquendo. 
Couvenientes vero fratres ad. priam, posiquam 
completum fuerit ipsum officium, ante psalmum 
quinquagesimum, donent confessiones suas vicissim, 
pariter supplice: voto pro se certatim oranies. loc 
expleto veniant omnes ad capitulum, et conversi ad 
orientem, salutent crucem et cssleris fravibus se un- 
dique hunilient, similiterque faciaut in omni convene 
tu. Posi recitata nomina sanctorum, quorum  fesia 
crastina dies excipiet, surgeutes pariter d.caut ver 
suui : Prenosa, quem sequatur orstio a priore ; dein- 
de versus : Deus, in adjutorium. Tribus vicibus, cuin 


PaTRot. LA VL 


divisti me, et consolatus es me, ribus vicibus, priore 
incipiente, subjungentes, Gloria Patri, flectentes 
genua; orstione completa, surgaot οἱ dicat prior : 
Miserealur uostri. omnipotens Deus, οἱ respondeant 
Omnes, Amen. 

A calendis O-tobris usque ad Pascha, tertia hora 
hoc faciant : a Pascha autem usque ad caleud. Octo- 
bris, hoc hora sexta et nona fiat. 

Umui tempore, in. ecclesia sun mum silentium te- 
neatr, excepto boc quod ad aures Dei pertinet : et 
nullus ez iratribus aliu puro nomine aliquende 
audeat appellare, sed (sieut decet) seuiores minores, 
$uos fratres nominept, juniores v«ro seniores suos 
nonnos, quod est pat rna reverentia ; abbas »utem 
dowinus et pater ab oinnibus vocetur. 

30 


88) 


APPENDIX AD OPERA S. P. BENEDICTI. 


^10 


Juramentum aliud nemo proferat, nisi crede mihi, A cem inter se semineut fratres, non discordia scca- 


sicut in Evangelio legimus Dominum Samaritaug af- 
lirmagse : aut certe, aut sane. 

$i frater increpetur a priore qualibet de causa, 
aut ab alio quolibet, etiam minore, statui cum sum- 
ma velocjlale in faciem snam cadeus veniam postu- 
let : quia bz:ec. buinilitas Dep exhibetur, non homini, 
€t si ex corde fiat, indulgentiaui promereb'tur. 
'" Uportet autein ante omnia. ut obedientes sibi invi- 
cem sint, ey ipsa obedientia (si recto corde omnino 


Deo offetiur), ipsa. est qux ducit δὰ vitam : citius. 


enim exauditür una oratio obediepts, quam decein 
mnille contemnentis. — ' 

Cum vero sibi obviant fratres, ubique dicat ju- 
nior seniori, Benedicite ; $i junior sedeat, transeunte 
seuiore, surgat ; et si senior voluerit sedere, junior 
non sede:t, nisi jussus. Si depreliensus fuerit frater 
aliquis. invidiam, irai, aut tristitiam in corde reti- 
nere, statim corripiatur, ut emendetur, et quot dies 
lioc confiteri neglexerit, tot dies poeniteat, et si hu- 
iniliter responderit, poeuitentiam postulaverit, cum 
v. nia judicetur. 

Cuju autem domnus ahbas, aut certe a'iquis ex 
senioribus, alicui ex fratribus aliquod opus priecepe- 
rit, auscipiat junior cum summa honestate jubeniis 


jmperium, et sit auris parata ad audiendum, 86 si 


divinitus dicatur, sint pedes recii, manus expeuitae 
ad faciendum opus , et bumiliato capite dicat, Beue- 
dicite, 

Egredientes de domo aux de conventu, dicant, Be- 
kedicile , e:imnsi solus sit : quia Dominus. ubique 
presens est, unicuique postulanti paratus reddere 
rationem. 

Si aliquid in cellario, vel refectorio, vel coquina, 
vel quolibet. alio. loco frater neglexerit, s'atitn sine 
ujja mora currat ad veniam postulandam : et si talis 
est res quam nejlexerit, manu teneat, in terrain 
prostratus veniam. postulundo de eo quod egerit. 

Ca esut a szeoulari et superfluo risu, et a frequenti 


locutioue cum amicis secularibus, si tamen necesse QC 


furit. Ubi aliter esse non poterit, non loquatur quis- 
quam. Solus. Cum saeculari, nisi. priesentious et au- 
ientibas aliis fratribus, de quorum flde certa sit 
fiducia. Et hoe mazime in juvenibus observetur : 
ens euim qux. Deo servire cupit, sancularium locu- 
longi. ei conmversationeu Contemnere et. derelin- 
quere debet. 

Non vadant infra monasterium passim, ubicunque 
volueriut, nisi. obedientia uniuscujusque eziyat, vel 
li'centa;u impeiraverint., 

Nullum opus,. etiamsi bonum videatur, sine jus- 
8ioue agere praesumat, nibil dace aut accipere, sue 
jussu abbatis : uec habere proprium, msi quod abbas 
dederit aut. permiserit; nou debet aliud uuicutque 
in οἷν, et peus, vel vestinento. dari, quam. tegula 
precipit : qui autem plus habere desiderat, occasio- 
nem contra se occulti hostis nostri excitare non per- 
timeseit. 

Nullus alteri aliquid praeteritum vel turpe pecca- 
tum improperet ; si senior viderit juniorem delinque- 
re, corripiat eum inter se et ipsum solum, seinel, 
secundo οἱ tertio de levioribus tantum culp s : qu'a 
a gravioribus, si coutingst aliquid perpetrari, statim 
secundum Regulam emeudeiur : et. qui alium vult 
castigare, leviter sol.dare studeat secundum qualita- 
teu negleeti, quia sxpo fractura membri deterius 
frangitur. quie. incaute ligatur. Pro iramundis vero 
eogiiatiouibus, et nocivis vel ineptis locutionibus, 
s8mper ad confessionem recurratur : humiliter s:bi 
invicem respondeant (ratr.s. 

Hora canunica, audito signo, cito ad orationem re- 
Curratur, et non contendant de aliquo : quod si con- 
tigerit, qui pr.us tacuerit sapientior reputetur. 

Aute boram vel post liorain, nihil cibi percipiant : 
exceptis iutirinis et infantibus, quorum imbecillitas a 
piiore consideranda est. 

iNon detraliat quis, aut. detraheati e nseutiat. Pa- 


larium : fahul«: longe sint ah eis. 

Sta!ulis boris, nou negligaut opera manum agere, 
quia virius est δηΐι et corporis : citeris antem 
horis, lectioni vacent : et si &eri pute-t. in uno loco 
aut in clausiro sedeant, ut invicem se videntes coar- 
cLlentur, ei sub sileutio legant, et ne alius ad alium 
jungatur, nisi necessitas exposcat ; id ipsum tamen 
sine inquietudine alterius (iat. /Estivo tempore unus- 
quisque ad proprium locum pergat, cum summa eau- 
tela, ei sine alterius perturbatione aut legat aut der- 
miat. 

Nullus ex fratribus suum aliquid dicat aut rem ali- 
quar aut inenibrurum corporis, sed semper nos:rum; 
hoc $olum oportet dicere proprium, mea culpa ; oim- 
nia qua Deus donat nobis communia esse deben'!, 
excepto peccato, quía ex nosira fragilitate est. 

Providendum imagnopere est ut jussum domini 
abbatis de quacunque re ünpleatur sollicite, quia 
heec eadein. obedientia, si recte perficitur, non illi 
winisiratur qui precipit, sed Deo ; et si forte ueglis 
gatur (quod absit), qui deliquerit, cito recurrat ad 
indulgeu'iam postolandam. 

Quando in choro 3d psallendum stant, consora 
voce et corde psallant, et illi incipiant versum, qui 
prze exteris uiilius possint, ut ad primam vel secun- 
dam syllabam c:eteri convenire possint pronuntiantes 
voce. 


Ad horam vero refectionis post expletionem 
exspecient in ecclesia psallentes in choro; cum 
audierint cymbaluim , ordinate ei sine ullo strepitu, 
festinent lotis manibus introire refectorium, salu- 
tantes Crucein, versis vultibus ad oriente:n, et sedeant 
omnes ad messam, siugali ordine suo , cum omni 
silentio, Nullusque priesumat quidquam accipere cibi 
aut potus, ante domnum abbatem ; ipse autem abbas 
nop tardet accipere. Cum autem accipiunt panem, 
dicant frater fratri , Benedicite, et respondeant : 
Dominus, et similiter faciant de potu, cum primum 
biberint. De cateris pulmentis, quas sunt in. ineusa, 
non est necesse amplius benedictionem petere. 


Autequam incipiant cibum sumere, petat lector 
benedictionem, et incipiat legere, et nullius ib. vox 
audiatur, nisi solius legentis, nii forte pro zdifi- 
catione aliquid brevius dicatur. Postea vero quidquid 
pulmenti ex coquina ministratur, qui ministrat, ἃ 
novissuno incipiat, et usque 3d domnum abbatem 
ministrando perveniat, et tunc sonent cyinbalum 
tacite, et dicant fratres : Benedicite, sequa vuce, et 
producte. Data benedictione in communi, exspectent 
( icut, jam diximus ) ut abbas prius accipiat, postea 
singuli dicentes : Benedicite. 


Quando beuedicuot cibum, aut potum , aut aliud, 
non sedendo, sed stando benedicant : si autem cum 
talibus mixtum fuerit, cellarius facit modice siguum 
ad ministrum, et statim surgant Juveuculi ad misceu- 
duin, et lotos calices impleant portu aqua mensura, 
et stent ordiuati, sicut sunt conversi : tunc cellarius 


D iterum sonet cymb:lum taeite, et dicant fratres una 


voce, producte, Benedicite, et data benedictione ἃ 
priore, frater junior, qui dat calicem in manu se- 
dentis, caput inclinet humiliter : cum vero impletom 
fuerit opus miscendi, inclinet se in circuiti ad omnes 
[νιν ον, sic quoque ad eusas suas. Poma autein et 
qu:elibet nascentia terra, quie eruda sunt, sive liora 
prandii, sive zqualier cum alio cibo. In meusa, 
antequam fratres. veuiaut, aut. sedeant, a celiariu 
unicuique fratri partiantur : et statim post. alium 
cibum, ílla ad mensam adjuncta come/antur. Quo 
expleto statiur finiatur lectio, et surgentes a mensa 
dicto versu, sinister chorus exeat prior ordinate 
deter vero. poster or, novissime autem: domnus 
abbas, psallentes. psal, Miserere mei, Deus, 
secundum, eic., disuncte et non. festinauter.. Cum 
introieriut oratorium, psallentes. inclinant «e. usque 
ad ;loriam : ad Gloriam vero, llectiut genua, et post 


eu ALBERICI DIACONI SERMO IN S. SCHOLASTICAM. 911 


orationem dominicam surgentes, vaduat cum silentio A vadant ad dormitorium, et dum ad proprium lectum 
secundum quod tempori congruit. frater. accesserit, dum se collocat, dicat psalmum t 
Post vesperas autem. hora competenti facto signo — Bexs, in. adjutorium, totum Gloria, et posiea dieat 
oinnes conveniant in capitulo, et legatur Scriptura — versum : Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium 
nz zdificet audientes, quantum lora permitit; —circumstantie labiis meis; el sic. munia se signo 
finita lectione. surgaut omnes pariter, et domnus — sanctze crucis, et dormiat in Domino. Amen 
dieat abbas : Adjutorium nostrum in nomine Domini , ————— 
ei omnes respondeaut : Qui fecit celum et terram, et Ita vetus quoddam ms. Cassinense, cujus exempuat 
cum silentio et reverentia intrent ad completorium, αὖ ipso originali extractum mihi communicavit H. P. 
et orent cum intentione mentis, et dent confessiones — Jacobus du Brevil, monachus S. Germani α Pratis : 
$u3s ad alterutrum, et sic incipiant completoriwum. quod quidem ms. hujusmodi ordinationes S. B.nedicto 
Expleto vero oflicio, summum silentium teneant : — ascribil : quia reperio sunt in. frme Regule quam S. 
et ore et corde fiaut orationes secretz, et recorda- — Benedictus propriis manibus scripsit , et S. Mauro, 
tiones peccatorum, cum gemitu et lacrymis, et fletu; — cum ad Gallias eum müteret, tradidit : quas D. Peirus 
sine suspirio, ita ut alteri nullus noceat. Tunc agat — Venerabilis nonus abbas monasterii Gluntacensis, cum 
gratias Deo, ita referendo : Gratias t;bi ago, omnipo- — apud majus monasterium Turonense in eadem. legula 
lens eterne Deus, qui me per tuam sanctam nuseficor- — (que pro reliquis. ibi servabatur) invenisset , rogavit 
diam in hac die custodire dignatus es; deprecor — sibi transmitii.. Ita ms. Quod ai ia sit, credendum est 
immensam clementiam tuam, ut concedas muhi hanc — hujusmodi ordinationes valde esse antiquas. Et si non 
moctem sine ullo peccato, aat impedimento Sataug , . sint. S. Benedicti, faisse sallem. antiquissimi mostres 
cum dulci et pudica requie periransire, μὲ matutino B Galle cenobii pias el sanctas constitutiones, quas 
veniente tempore pure ei strenue surgens tibi Deo meo — propterea Fr. Arnoldus Wion una cum Regula curavül 
laudes referre valeam. Et sic cum magna cautelà — tmprimendas Venetiis, anno 1595 apud Juntas. 


MONUMENTA QU/EDAM 


S. P. BENEDICTI OPERIBUS ANNECTENDA. 


ALBERICI DIACONI 
SERMO IN SANCTAM SCHOLASTICAM. 


PROLOGUS. 


Tempore quo Justinus senior Romans reipublice (,; erit liquidum, vitam sanctissimam morte celeberrima 
jura moderabatur, beatissimzsque Joannes memorie — consummavit, Studuit autem illue veniens obuixis 
summse sedis et vita et doctrina pontifex dignissimus — fratrem precibus flagitare, quatenus ei de totius anni 
babeba!ur, sanctus vereque per omnia apostolicus — &unma, diem saltem unam dignaretur concedere, in 
Benedictus pater in sinibus Occidentis eflubit; cujus — qua videlicet eum loco constituto adire, atque cum eo 
incomparabilem sanciitatem , virtutes magnificas, — de lide, de spe, de Dei dilectione ac proximi confa- 
stupenda signa, ortus et occidens, meridies cum — bulari liceret. Annuit plis germana petitionibus 
aquilone, miratur. Haic soror fuit nominis proprietate — sanctus frater, locumque in ipso montis vergentis 
*cholastica, in schola Christi sub sancti Spiritus — descensu, in quo ad honorem ejusdem virginis ec. 
magisterio ab infanti: tempore in sanclimoniali clesiam posteri labricarunt, ad id negotium habilem 
labitu conversata ; femina que et jejuniis continuis, — judicavit; ad quem videlicet et virgini non niinis 
et orationibus crebris, et vigiliis indefessis , et — esset laboriosus ascensus, et sibi ἃ monasterio nom 
compunctionis prarogativa , et lacrymarum gratia, — malue esset elongationis-descensus. Ad hunc igitu" 
earum inter quas ei conversari concessum est, nulli — locum quoadusque prusens anima corpus rexit vir» 
penitus visa estexstitisse secunda. Et utejus virtutes — gineum, et virgo annis singulis die constituta ascen- 
innutneres verbis claudam paueis-imis , Beuedi.to D dit, et Benedictus choro semper comitatus diacipu- 
exstitit quam sanguine tam etiam sanctitategermana, — lorum descendit. Dieque illa i& rerum spiritualium 
"1:8. igitur et moribus et pedibus secuta fistrem, — sermocinatione consumpta, refectisque vergente sole 
c1 voluntate et consensu ejusdem, ia viciuia Casini — eum gratiarum actione corporibus, illa ad eeliaum 
montis stationem (lait ; ubi etiam, sieutia sequentibus — virginum, iste δὰ habltaculum monaclierum redibat. 


INCIPIT SERMO. 


In illo tempore dixit Jesus discipulis suis parabolam — decem virginibus, quss, acceptis lampadibus, sponso 


hant : Simile est regnum colorum decem virginibus . . idi 
que accipientes lampades suas. exierunt obvium et spousz exierunt obviam, comparatum. Augistis 


sponso et sponsa : quinque aulem ex eis erant (aug, — C3rumdem virginum alias quidem vitio fatuitotis 
et quinque prudentes. Et reliqua. Matth, xxv, 1. inertes, alias vero prudenti: virtute solertes. Au- 


Audistis, fratres. charissimi, cadilorum regnum — distis fatuas, acceptis lampadibus, secum oleum non 


92 


. APPEND.X AD OPERA S. P. BENEDICTI. 


9:6 


suinp-lsse; prudentes vero secum et lampades , et A opera magis ex adeptione alicujus tem; oralis quzstus, 


iu vasis oleum habuisse; sponsoque moras faciente 
diutinas, et fatuas et prudeutes pariter oblormisse, 
Media vero nocte de adveutu sponsi clamore facto , 
etines. Simul ad aptaadas lampadas surrexisse; ex- 
sliucti-que oleo deficiente lampadibus , virgines fa- 
(uas ad venditores olei a prudeniibus destina!as ; 
eisque proflciscentibus, qu:e parat: eant ad convi- 
viuin nuptiale cum sponso pariter ingressas; fatuis- 
que clauso ostio redeuntibus, vocesque suppl;ces 
ut sibi janua aperiri deberet ingeminantibus, voce 
spousi in hac eis verba protinus fuisse responsum : 
Amen dico vobis, nescio vos. Finitaque parabola , 
clausula est continuo admonitiouis illata , dicente 
Domino : Vigilate i:aque , quia nescitis dim. neque 
ho.am. 

Volo ju auribus vestris, fraties mei, similitudinis 
hujus profunda mysteria, quanto absque obscuritatis 
cali:sine valeo, compendio brevitatis trauscurrere, ut 
post in sanctze virginis Scholastic: laudibus, cujus 
hodie mi, rationeni ad coelesiia colimus, moras con- 
gruss licenter valeaiuus habere. Scitis, fratres dile- 
etissimi, hanc esse fidei catholice regulam, ut Patrem 
et Filium et Spiritum sanctum tres asiruat esse per- 
sonas, et ita unamquamque larum personarum sin- 
gulat:m Deum perfectum habeat, ut tot:? tres pariter 
non tres Deos, sed unum duntaxat Deum et corde ad 
salutem credi, οἱ ore ad justitiam doceat confiteri. 
Jgitur unitas deitatis trinitati personarum conjuncta 
numerum conficit quaternarium ; completurque qui- 


narius numerus cum credimus exinanitionem Verbi C 


Dei q'a semetipsum exinanisse legitur, formamque 
servi accipiens, in. similitudinem hominum factus , el 
habim ineentus ut. homo, seque ipsum humiliasse, 
obeüteutiam Patri exhibens sque ad mortem, mortem 
viutem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et 
dedit illi nomen quod est super omue nomen, ut in 
womine Jesu omne genu flectatur, et omnis lingua con- 
fiteutr quia Dominus Jesus sedet ad d xteram. majes- 
4utis in excelsis, unde venturus. est judicure vivos el 
enortuos. 

Quoniam igitur orthodoxa et apostolica fides liec 
δεῖ, qua in personis tribus unitas creditur deitatis, 
et qua Verbuin caro factuii generis humani salutem 
creditur operatum per carnem, rectissime el conve- 


quai ex nmtentione prodeunt charitativi affectus, hi 


tales et virgines dicuntur, et. quinque, propter iute- 
meratam conmpunctione quinaria significatam fldem; 
ei fius tamen propter iusipientem et ineptam opera- 
liveis intentionem. Quod autem charitate et dile- 
ctione carentes, multa quze esse justiti videautur 
valeant operari, et ex eis nullum penitus consequan- 
tur emolumentum salutis, Vas electionis liquidissime 
protestatur, cum scribit : Et si distribuero in cibos 
pauperum omnes facultates meas, et εἰ tradidero corpus 
meum ita ut ardeam, charitalem autem non habeam, 
nilil mili protest. 

Hoc est igitur illud oleum quod fatu: virgines in 
vasis, id est in receptaculis interioris hominis non 


B habent, uude et fatum nuucupan:ur. Per oleum 


vero propterea charitas figuratur, quouiam sicut. 
oleum semper liquoribus universis quibus admisce- 
tur supersidet, iia charitas virtutibus universis prz- 
minet. Unde et Doctor geutium de charitate locuturui 
praemittit :-Ostendam, inquiens, tobis eminentiorem 
viam , [ratres. Et post plura de laude charitat.s 
commemorata, hzc intulit : Nunc autem. mane:t 
fides, spes, charitas, tria hec; major autem his est. 
charitas. lloc es! itaque, fratres dilectissimi, oleum 
quo lucente operationes videlicel sanctze prudentium 
virginum confote m»gni lucem fulgoris emittunt 
Hujus olei nutrimentum quia luceru:, id est opera- 
tiones viiginuimm fatuarum non habent, tametsi iu 
pr;:esenti minime videantur exstinctz, lucent. tamen 
in discursione districti examinis exstinguenda, Ila 
virgines universz sponso et sponsz occursurs p2- 
rantur, quon.am quiuquepertita credulitas ea spe ah 
universis tenetur, ut post emensum vitz? spatiuni, 
sponsi Chris i sponssque ejus, que est coelestis 
llierusalem , gratulabundi oniués cous,ectibus pra- 
gententur. 

Sed dum sponsus moram facit, dormitant virgines 
emnes et duriniuut , quoniain dum suspeudit examen 
judex, vite hujus cursum omnes incipiunt, et me- 
tiuntur inceptum. Dormitare enim est, vitae cursum 
incipere, dormire vero semel coptum  metieimlo 
transcurrere. Quod autein dormitionis nomine hnjus 
vitz valeat significari decur-us, lsalmistze instruimur 
auctoritate dicentis : Dormierunt somnum suum , et 


nientissime omnes qui hanc supputationis quinarie D nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus exis. 


tenent fidem, numero quinario desigaantur. Virgines 
etiam vocarrtar aptissime, qui ab hac fidei integritate 
1rullo dividi schismate, nulla potuerunt infeetione 
harreseos violari. Sed quoniam hzc fides in aliis, 
juxta Jacobun, dilectionis operibus vacans mortua 
est, in aliis, juxta Paulum , per dilectionem operari 
*on cessat, in utrisque partibas quinquepertita fides 
uumerum denarium consummavit. Quinque igitur 
prudentes virgines commodissime illi accipiuntur, in 
quibiis tides numero designata quinario justitize ope- 
ribus per dilectionis affectum incessanter invigilat. 
Iu quibus vero h:ec ipsa fides operstur quidem for- 
t28si3 quie pertinere ad justitiam videantur, sed ipsa 


Omnes viri divitiarum somuum suum dormiunt, cum 
per hujus adhuc vite spatia gradiuntur. Sed tane 
non dormiunt, sed dormierunt de eis dicitur, cum 
jam per niortem eis vitae cursus finitur. Et tunc it 
manibus suis nibil inveniunt, quoniam hic omnes 
quas frustra congregarunt divitias reliquerunt. the 
ergo somnis dum a viryinibus fatuis prudestibasque 
percipitur, ut sponso omnes inaturent occurrere, 
clamor nocte mediante auditur. Saeculum. priisens, 
fratres mei, comparatione futuri nox dicitur; quo- 
niam Aic, juxta Apostolum, videmus per speculum et 
in enigmate, tunc autem facie ad (aciem ; εἰ hic ea 
parte. cognoscimus, lunc autem cognoscemus. sicut et 


945 


ALBERICI DIACONM SERMO IN S. SCHOLASTICAM. 


^16 


coguili sumus ; quando videlicet veniet. Dominus, qui A cordia intelligitur. Et cum per oleum dicitur miseri- 


et illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit 
consilia cordium, et cum laus erit unicuique a Deo. 
Nocte igitur hac mediante, nocte hac nondum ex- 
pleta, nondum consummata, vox auditur clamosa, ut 
jn advenientis occursum sponsi omnes se virgines 
deberent praeparare. Iste est, fratres dilectissimi, c'a- 
mor qui lsaix Domini praeceptione ivjungitur dicentis 
ad eum : Super montem excelsum ascende tu qui 
evangelisas Sion, exalta in foriitudine vocem tuam 
qui evangelizas Jerusalem, exalta, noli timere; dic 
eivilatibus Jud, Ecce Deus vester, ecce Dominus Deus 
in fortitudine veniet , et brachiun. ejus dominabitur. 
Item ad eumdem clamat : Ne cesses, quasi tuba exalta 
- vocem tuam, εἰ annuntia populo meo scelera eorum, et 


cordia desigvari, oportet necessario dilectionem: per 
oleum designatam intelligi, 

Hoc igitur oleum non habent virgines fatuz, et 
plerumque recognoscunt se non habere, carent mi- 
serationis, careut dilectionis affectu, seque eo carere 
intelligunt. Unde ad virgines prudentes confugiunt , 
sibique ab eis de earum dari oleo deprecentur. In- 
telligunt nonnunquam reprobi opera sua aut non 
recta esse , aut nequaquam ex recita intentione pro- 
cedere. Intelligunt et compunguntur; sed quia secus 
viam seruntur et temporales sunt, ad tempus cre- 
dunt, et in tempore tentationis receduut. Veniunt 
fatu: ad prudentes, lucernas suas exstingui clami- 
tant, dari sibi oleum flagitant, quia nonnunquam 


domui Jacob peccata eorum. Audistis, fratres, in cla- B compuncti reprobi ad sanctos viros confugium fa- 


more prophetze verbis aliis, sed sensu nen alio, £cce 
&ponsus venit ; ecce, inquit, Deus vester ; ecce, inquit, 
Dominus in fortitudine veniet. Audistis quod prophetze 
illud eliam injungatur, ut vociferetur et clamet, Exite 
obviam ei, cum ei voce dominica imperatur ut an- 
nuntiet populo suo scelera eorum, et domui Jacob 
peccata eorum, et czetera plurima qux sequuntur. Ia 
quibus profecto omnibus nihil aliud agitur, nisi com- 
monitio qu: venienG sponso exire virgines obviam 
hortatur. Iste clamor, fratres, dum in hujus szculi 
nocte dormimus, in auribus nostris per legem agitur, 
per psalmos agitur, per prophetias agitur, per Evan- 
gelia agitur, per Epistolas apostolicas agitur, per 
expositiones et commonitiones Patrum orthodoxo- 
rum agitur. Omuium hic est clamor, h:ec est vocife- 
ratio omuium, Ecce sponsus venit , exite obviam ei. 
Ecce venit, prope est, jam aderit, exite, obviate, 
eccurrite. Hora esi jam de somno surgere ; nunc enim 
prope est nostra salus quam eum credidimus. Nox 
precessit, dies appropinquavit , abjiciamus opera tene- 
brarum, induamur arma lucis, sicut in die honeste am- 
bulemus. 

Surgunt ad hune clamorem virgines et prudentes 
et fatux, lampadas aptant, ad operationes se przepa- 
rant; deest oleum virginibus fatuis, deest eis dile- 
ctionis affectus, deest intentio charitatis, desunt mi- 
sericordie viscera qua ea in districto examine mise- 
ricordiam faciant promereri. Oleum a misericordia 
accipit vocabulum; ἔλεος enim Grace , Latine mise- 


ciunt, atque ea quz videntur operari bona, ex non 
bona intentione procedere propria centestatione fa- 
tentur. Commendant se charitati, commendaut se 
dilectioni eorum , commendant se precibus, com- 
mendant se misericordie eorum visceribus. Hoc est 
ab eis oleum petere, hoc est ex eorum fomento suas 
velle lucernas ardere. Sed quid virgines prudentes 
responderunt, audistis : Ne forte, inquiunt, non suf- 
ficiat nobis et vob's, ite potius ad vendentes, et emite 
vobis. 

Dicunt hoc aliquotiens, fratres, timoratz , dicunt 
boc humiles anim:e , respondent eis qui earum 86 
precibus, earum se orationibus sat3gunt commen- 
dare : vix orationes nostrz, vix preces, vix obsequia 


C quz» exhibemus Deo, nobis ipsis sufficiunt : vix su- 


mus tales qui pro nobis ipsis audiri digui invenia- 
mur : uon sunt orationes nostr», non sunt famulatus 
nostri servitia ante Deum tan'i, ut per ea possint alii 
promereri salutem : nolite in precibus nostris, qua 
nullius momenti existunt, spem ponere : ipsi pro 
vobis potius laborare studete. Oleum, ut ipsi confite- 
mini, non habetis; olei venditores plurimos invenire. 
potestis. Venditores olei, venditores misericordi;e , 
pauperes sunt, quoniam dum ipsis misericordiam 
impertimus, et ipsi a Domino misericordiam preme- 
remur. Ipsique sunt qui de mamiuona iniquo nobis 
amicitite vinculo copulati, in xterna nos recipiunt, 
tabernacula. Et in qua mensura metirur eis, in eadem 
remetietur nobis. Ad hos igitur ite, eos velis ami«. 


ricordia dicitur, et propterea congrue per oleum D cos facite, eis non vanitatis intentione, ut hactenus, 


misericordia figuratur. Neque aliud existimetis, fra- 
tres charissimi, modo me dicere, aliud pr;us ex ore 
meo vestris in auribus sonuisse. Videri enim fortasse 
quibuslibet potest diversum, quod prius per oleum 
dixi debere charitatem intelligi , modo per oleum mi- 
sericordiam dico significari. Nunquain, fratres mei, 
misericordiz visceribus charitas, nunquam miseri- 
cordia affectu poterit dilectionis carere. Non poterit 
igitur oleum typus existere charitatis, ut non etiam 
typus j ariter existat misericordiz. Et non poterit 
figaram wisericordie gerere, et figuram charitatis 
pariter non habere. Cum igitur per oleum charitas 
figurari dicitur, simu! eliaui figurari per oleum miseri. 


sed spe olei, spe divine misericordize consequendar, 
de mam:ona vestro iniquitatis tribuite; certi et 
inambigui, quoniam mensuram bonam et confertam. 
et eo»gitatam et supereffluentem dabunt in sinum 
vestrum. 

Audiunt prudentium consilia fatux , eunt ut olei 
[aciant eniptiorem. Sed illis euntibus spcusus venit , 
intrat cum paralis ad nuptias, janua obseratur. Quid 
est eunt? Decernunt, statuunt, disponunt. Decernere, 
statuere, disponere aliquid animo, ireest. Dicuntur ut 
oleum emerent isse, non dicuntur emisse. Eunt, scd, 
non emunt, quia statuunt, sed nou faciunt, spondeut, 
sed non implent, pullicentur, sed ooi excrcen'ur, pru« 


9047 


APPENDIX AD OPERA S. P. BENEBICTI. 


918 


telant, procrastinant, differunt. Fatuis ad olei emptio- A liec. avis libentius et frequentius in. petras foraminl- 


nem euntibus, prudentibus vero de eo quod in vasis 
habebant oleo lucernas ajtontibus, sponsus venit ; 
quoniam reprobis bona semper facere differentibus, 
et electis indesinen'er eis insistentibus , judex per 
mortere et hos et illos ad examen accersit, et electis 
per mortem assumptis in gloria, per mortem nihilo- 
iminüs reprobis clauditur, nunquam eis ultra in perpe- 
ttum aperienda janua. llla enim bora jam illis adest de 
iua alibi Veritas loquitur : Veniet, inquiens, hora in 
(ua nemo potest operari. Prateriitque jam eis tempus 
placitum, εἰ salvationis dies, de quo Dominus ore 
proplietico, tempore, ait, placito exaudivi te, et in die 
salutis auziliatus sum tibi. Unde in vacuum ingeml- 
"ant voces clamoris, quibus tempus exactum eat 


bus nidum edificare, perhibetur nil vivum comedere, 
perhibe:ur non rostro, non unguibus sese, sed ala- 
rum motione defendere, perhibetur in volando so- 
cietatem amare, perhibetur oculos lippientes habere, 
solisque volans adversa radiis non posse accipitrem 
obvium lucida contemplatione videre; unde dieitur 
consueta insidere arbori secus decurrentium aquarum 
fluenta plantatze, oculosque quos radiis nequit objectare 
solaribus, in aquas defigere, et imagine speculata 
in squis, iu sui properantis direptionem accipitris 
dolos et impetus declinare. lllud vero, fratres mei, 
quis nesciot, columbarum cantum nihil aliud quam 
gemitum esse? 

larum omnium proprietatum mysteria si in Scho- 


exauditionis; diciturque eis, Amen dico vobis , nescio B lastica, fraties charissimi, speeulemur, caus:x nobis 


vos. Negat eas in vita illa, qux in bac eum vita, etsi. 


»0n verbis, tamen operibus negaverunt. Quod autem 
Dominus verbis astrui, factjs valeat denegari , palam 
est przdicatoris egregii testimonium , quod de qui- 
busdam recta docentibus, eta pravis non. secedenti- 
bus protulit i in hzc verba : Confitentur. se nosse Deum, 
factis autem negani. Ad quid vero totius series simi- 
litudjnis tendat , sequens confestim admonitionis 
clausula. manifestat , inferenta Domino ac dicente : 
Vigilate itaque, quia nescitis diem neque horam. 

Exp'anatione lectionis evangelica succincta brevi- 
fate. decursa, ad laudes, ut in ipsis statim exordiis 
repromisimus, virginis cujus a nobis dies colitur 
patalitius, nostri &ese continuo transferat sermcnis 
«riiculus; illudque nobia primo contueri sit studium, 
nihil eorum omnino defuisse Scholastice , qux ex 
relatione dominica pruden'es edidicimus virgines 
habuisse. Virginitate namque omnimoda claruit, quz 
preter communem virginitatem fidei, carnis etiam 
pudicitiam, intemerata animi puritate servavit. Pru- 
«ens exstitit qu: in rerum finibus figens oculos, bona 
sibi indefessa perpetuitate providit, Lucernam sponso 
nccursura succendit, quz ad Christi visionem anhe» 
lans, actionum sanctarum lucem solis fulgidiorem 
radiis circumquaque dispersit, Oleum accepit in vasis, 
jn receptaculis animi fomentum pix semper tenuit 
gharitatis, Per cujus videlicet charitatis vim intimam 
tantum Scholastica valu t, ut miri exhibitione prodi- 
gi!, qua lacrymans coli faciem pluviis irrigavit, fra- 
uris sanctissimi voluntati obsisterel , eumque ad 
íratres quem disposuerat reditum, ccelo pro ea dimi- 
cante, aggredi prohiberct. Paraja igitur accensis 
lampadibus venienti sponso obviam d:e hodierna 
exivit, atque l;etabynda cum ipso ad nuptiales epulag 
introivit. 

Cujus arius regens corporeos quante eystierit 
mausuetudinis anima , orbi Deo revelante innotuit, 
quando corporis egredi jubetur ergastulo, cum vides 
licet in. specie avis carentis feile caeli penetrare se» 
creta (rateruis est obtutibus demonstrata. Dicuntur 
ei alue, fratres charissimi, columb:z proprietates 
existere, quarum tuysteria sacratissimae virgini di- 
Qrjssiue pessunt er verissime coaptari. Perhihetur 


patebunt plures cur divine sapientie visum (uerit 
egressum corpore virginis animam in columbae specie 
fratris conspectibus revelare. Nidificavit igitur eu- 
lumba nostra in foraminibus petre , qus videlicet 
omnera salutis vitzeque suz fiduciam in Christi sta- 
tuit passione ac morte. Petram vocari Christum Vas 
electionis vos docuit. llzc vero petra eo tempore 
forata est, quando in cruce clavis ferreis pedibus est 
manibusque confixa. Foramen petrz hujus illud etiam 
exstitit, quo latus ejus miles lancea inflxa aperuit, 
]n his igitur foraminibus nidum sibi Scholastica sta- 
tuit, quia per ista zternze sibi in ecelestibus mansio- 
nis spem inambiguam collocavit. In his foraminibos 
nidum statuit, quoniam ea salvationis su: causas 
existere certae fidei credulitatem gestavit. In his, in» 
quam, foraminibus nidum statuit, in quo nimirum se 
tutissimam ab animarum accipítre diabolo eonserva- 
vit. Nihil vivum columbz nostre cibus fuit, quas 
Apostolum audiens carnem suam cum vitiis et con- 
c"piscentiis mortiflcare sategit. Nun se abs quolibet 
unguibus, non rostro, sed alarum sola protectione 
defeudit, qux» mala nescieus pro malis rependere, 
sola sese ab adversantibus omnibus Dei proximique 
dilectione munivit. In volando societatem dilexit, 
qui secum ad coestia quascunque potuit trabere 
procuravit, Oculos lippientes habuit , qux in hac vita 
cum Paulo per speculum et in aenigmate vidit. Arbor 
secus decurrenies aquas plantata, cujus insidere ca- 
cumini columba hzc consueverat , Christus Dominus 
est, in cujus capite, quod utique Deum esse testatur 
Apostolus, sedem sibi firmissimam ac mupitissimam 
stabiliebat. Hzc arbor, juxta vatem psalmographum, 
secus decursus est plantata aquarum , quoniam 
quidquid de ipso fideles credunt, satis firmatum est 
suctoritatibus Scripturarum. Aqua enim profunde, 
inquit sapientissimus hominum , verba ex ore viri, εἰ 
torrens inundans fons sapientie. In has aquas obtutus 
figens venientem accipitrem deprehendit, quia Scri- 
pturis intenta sacris, hostis versipellis insidias con- 
spiciens declinavit. Cantus columba nostrz? gemitus 
fuit, quz actionis prophetic:e imitatrix, in suo ge- 
mitu laboravit, et per singulas noctes lavit. lectumn, 
siratum lacrymis irrigavit, atque a yoce gemis ej. 


9419 


SS. PAULI ET STÉPITANI REGULA AD MONACHOS. 


950 


ad'seserunt ossa pclli ejus. Üt autem ad extremum, A (us est ad ignoscendum. llonor ámittitur ? recuperari 


fratres mei, virginei sacratissimam verbis paucissi- 
mís et sufficieutissimis commendemus, Benedicti 
süror exstitit quam sanguine tam etiam sanctitate. 

His iu laudes virginis eompendiosa brevitate de- 
cursis, ad exhortationem vestram, (fratres dilectis- 
simi, redeamus. lilam lectionis evangelicz clausulam 
iterum atque iterum vestris et auribus el mentibus 
iugerentes : Vigilate itaque. quia nescitis diem neque 
horam. Vigilate, fratres, cohortor, suadeo, moneo; 
vigilate, quoniam migrationis vestrze et diem non 
nostis. et horam ignoratis. Currite dum lucem habe- 
tis, ne tenebrze mortis vos comprehendant. Opera- 
mini dum vacat , dum lieet, dum sententiam suspen- 
dit judex. Veniet etim hora in qua nemo poterit ope- 


potest. Amittitur dignitas? recuperari potest. Atuit- 
tuntur opes? recuperari possunt. Inhumera sunt qu:e 
amissa possunt recuperari. Tempus operaudi, tempus 
peenitendi, tempus Deo placendi, si semel amittitur, 
nunquam in sempiternum ultra recuperatur. Quod 
adbuc uobis liceat ad Deum converti per. peoiten- 
tiam, lrawes dilectissimi , scimus ; sed utrum usque 
8d vesperam hac nos licentia maneat , ignoramus. 
Scientes igitur, dilectissimi , quoniam patientia Dei 
Ad poenitentiam nos adducit, non secundum duritiam 
nostram et cor impanilens thesaurizemus nobis iram 


. in die ira el revelaiionis justi judicii Dei , qui*reddct 


unicuique juxia opera sua. Vigilate igitur, fraires di- 
lectissimi, vigilate; quoniam et diem nescitis, et ho- 


rari. Hortamur cum Apostolo ne in vacuum gratiam B ram ignoratis. Beati servi illi, ait Veritas, quos cum 


Dei reclpiatis. Ait enim : Tempore accepto exaudivi te, 
et in die salutis adjuvi te. Ecce nunc tempus accepta- 
bile, ecce dies salutis. Qu:zerite igitur, fratres. mei di- 
lectissimi, Dominum dum inveniri potest , invocate 
eum dum prope est. Derelinquat impius viam suam, et 
tir iniquus cogitationes suas, et reverlatur ad Dominum, 
€t miserebitur ejus, et ad Deum nostrum, quoniam mul- 


ho —— — M Ó——" MÀ QA e 


teuerit dominus, invenerit vigilantes ! Amen dico vobia 
quoniam super omnia bona sua constituet eos. Quorum 
bonoruni nos participés faciat Christus Jesus Doini- 
nus noster, cui cum Paire et vivifico Spiritu potestas, 
dominatio et imperiuns sine fine permanet in sxcula 
sxculorum. Ámen. 


DE SS. PAULI ET STEPHANI ABBATUM REGULA 
VETERUM TESTIMONIA. 


S. Benedictus Aniand abbas in Concordia regula- 
rum sxpissime affert testimonia ex Regula Paulí et 
Stephani, sive, ut pag. 588 et 619: Ex Regula san- 
ctorum Pauli et Stephani, quam etiam solius Stepha- 
ni et sancti Stephani nomine aliquando citat. 


Smaragdus abbas Expositione Regul: S. Bene- 
dicti, cap. 25 : De hoc capitulo Paulus. et Stepliahua 
abbates ila scripserunt : Si quis altetum , etc. , ui 
cap. 90. 


' 


OBSERVATIO CRITICA IN REGULAM SEQUENTEM. 


Etiamsi ignoremus patriam et statum horum duorum (C, exsertis verbis S. Augustinus laudetur ibidem, tap. 14, 


SS. virorum , neque ad notitiam monachorum pro qui- 
bus hec regula composila esl pervenire valeamus, ta« 
men videntur vixisse in aliqua regione ubi frumenta ruri 
et in campis excutiebantur, quemadmodum apud Italos 
et Hispanos moris est. Existimat sepe laudatus Gal- 
metus hos sancios hanc suam regulam scripsisse circd 
tempora S. Benedicti. Hoc. uxum cerium. est, quod 


atque Scriptura sancta. citari soleat. juzia. Vulgatam 
antiquam , non secundum S. Hierorigmi vexsiónem. 
Adeoque difficile erit prescribere his sanctis determina. 
tam etatem ; quamvis illi lmjus Regula verl. sit àu- 
ctores sub quorum nomine et illam citat S. Benedictus 
abbus Aniane in sua Concordia regularum: 


SS. PAULI ET STEPHANI ABBATUM 
REGULA AD MONACHOS. 


22 CAPITULA. 


4. Primum de timore Dei et charitate mutua puri D — 5. Ut initium versus in choro incipiaiwr ab ane. 


cord s et ananimitate habenda. 

2. (Quales circa: juvenes esse debent seni res. 

ὦ, Qualiter circa seniores se juvenes debeant exhi- 
bere. 

4. Ut ab opere Dei nullus nsi permissus discedat. 


6. Ut jugiter pronuntietur per choros. 

7. De modo psallendi et seniorum arbitrio, 

8. Ut cantantes non dormitent. 

9. Ut cautantium. εἰ orantium nullus vel ἐφωι ὦ 


fabklis occupetur. 


ἊΣ 


10. Ut d'cta prima nullus se in lecto recubitet, 

44, Ut meridiane tempore unusquisque in suo lecto 
dormia! mediante tempore definito. 

12. Ut opus divinum cum disciplina in operatione 
qecantent. 

15. Ut qua hora communicandum est, omues qui 
iutra ccllam sunt unam, studeunt esse prasentes. 

14. Ut decantentur qua jussa sunt cantari. 
. δῦ, De his qui psalmos discunt, ut dictatoribus de- 
leuati observent. 

16. Ut accepta α minoribus ex more reddantur ad 
mensam. 

47. Ut nullus. supra. statutum. modum in cibo vel - 
potu presumat. 

18. Ut reficientes cum quiete audiant que leguntur. 

19. Ut ad mensam nullus sibi peculiariter aliquid 
romedendum procuret. 

20. Ut nullus se a mensa deputata migret in aliam. 

91. Ut calix superfundens non misceatur. 

43. De vicibus ministrorum, 

95. Si de ordine juniorum  wisquam a ministerio 
[uerit segregatus. 

24. Ut nullus de assignato presumat alterius. 

45. Ut hi quibus custodia commissa est, devota 


APPENDIX AD OPERA S. P. BENEDICTI 


872 


Α charitate deserviant, nec ἔρει econ'ra improbe contri- 


stentur. 

26. Ut iu cellario et artificum officinis nullus im- 
portune non jussus audeat intrare. 

27. Ut de rebus alterius nullus sibi ad atsndum 
presumat, nec inter se liceat commutare 

48. De vestimentis el leciualibus servandis. 

99, Nisi de usu prioris nullus tonsuret. 

9U. De eo quod alio perdente*alter (rater invenerit. 

91. De his qui qualemcunque artem discere volue- 
rint. 

92. Ut in pistrino, vel ad omne opus. terrenum 
unusquisque prompte occurrat. 

92. De lubore preteriti temporis, et quod mec kis 
qui negligentes sunt quidquam de necessariis. subire» 


B ctum sit. 


9i. Ad orationem ut consueta amiltatur pigritia. 

99. De ferramentorum in operatione custodia. 

56. Ut peccantem nullus tegat. 

91. Ab immoderato joco εἰ risu abstinendum, 

98. Ut aliis litigantibus non commisceat alter. 

59. Ut nullis causis extraneis quisquam se inferat. 

40. Ut contra rusticorum pravos excessus nulius ha- 
mana virtule se audeat vindicare. 

41. Quod et Patrum regule legantur assidue. 


——————— ÓÉÉBMRHREERE QD mer ansa 


I. Imprimis ergo hortamur, ut timorem Dei et 
mutuam charitatem et unanimitalein omnes in bonis 
studiis habeamus. 

II. Seniores junioribus affectum paternum impen- 
dant: et cum imperandi necessarium fuerit, non tu- 
menti animositate et clainosis vocibus, sed fiducia- 
liter tranquilla simplicitate et auctoritate bonz vitae 
&d peragendam communem utülitatem quz fuerint 
opportuna injungant. 

Ill. Juviores senioribus sincera subjectione obe- 
giant, nec tument cervice in quocuuque respon- 
deant, aut fastidienti animo et negligente aure im- 
perantibus obedire detrectent ; sed unsnimiler et 
concorditer tam in spiritali opere quam in terreno 
labore omnes fideli intentione occurrant. 

IV. Nulli liceat absque prioris permissu ab opere 
Dei discedere, sed quem causa manifesta compule. 
rit, oratione a priore sperata et concessa discedat. 
Nec bini aut terni, sed singillatim exeuntes oratio- 
nem sperept : ita ut qui sani sunt protinus rever- 
tantur ; qui vero infirmi ex permissu redeant ad cu- 
hile. 

V. Initium versuum psallentium in choro priores 
qui in eis stant incipiant: aut si eis adversatur in(ir- 
mitas, hi incipiant quibus jusserit Pater. Quibus in- 
cipientibus mox omnes, si potest fieri, in prima aut 
secunda syllaba pariter unanimiter et uno ore sub- 
juugant : ut non sit dissonantía cantantium , quae 
maxime ab inordinato initio, et quodammodo con- 
tentiosa varietate solet aceidere. 

VI. Juniores, et maxime qui adhuc psalmos discere 
meditantur, per choros ex ordine et sine negligentia 
Qictenr : i'a ut ab eo loco a quo adhuc minores igno: 


rant, lii juniores qui jam Psalterium finierunt, pet 
ordinem sibi in dictando succedaut; ut omni ἴδε» 
pore pronuutiandi usus non desit. 

Vli. Psallendi quoque modus, si possibile est, 
omni tempure cum temperamento uobis tenendus 
est : ut. nec nimium protracte, nec supra modum 
correpte, sed, ut dicium est, temperata semper mo- 
dulatione dicatur. Servato tamen ut secundum vo- 
luntatem et arbitrium prioris, cui semper considerandi 
ei perpendendi tempus, boram, causam per omnia 
imminet, sive protrahi, sive accelerare justo consi- 
derationis judicio jusserit, ad ejus nutum, sive etiam 
elevatius, sive bumilius voluerit, consona tamen 
quasi ex uno ore voce dicatur. Nec quisquam prze- 
sumaL absque prioris permissu, vel elata vocis ex- 
tollentia, qu:e sz:epius inflationis jactantiam et arro- 
gantiam elationis minus cautis generat, aut turbulenta 
festinatione temperamenti modum excedere, vel 


p mutare. Nec prior concessam considerationis licen- 


tiam in usg absque certa necessitate audeat usur- 
pare : sciens se Domino redditurum rationem, qui 
dixit : Psallite sapienter (Psal. xvv1). 

Vill. Somnus, cum opus Dei dicitur, cum Dei ad- 
jutorio omnino a nobis fugandus est : timentes illud 
Prophet» : Maledictus qui facit opus Dei negligenter 
(Jer. x,vm). Et illud : Dormierunt somnum suum, et 
nihil invenerunt. omnes viri divitiarum in manibus suis 
(Psal. xxv). 

IX. Nulli liceat tempore quo opus Dei canitur, 
qualibet occasione sermonem contra alium fratrem 
proferre, nisi seniori tantum ; cui sine dubio solent 
caus: cujuscunque rei aut ordinaudze, aut corrigenda, 
nonnunquam emergere. 


953 


SS. PAULI ET STEPHANI REGULA AD MONACHOS. 


954 


X. Mane dicta prima nullus se in lecto recubitet ; A et ea cantare debemus quiz, sieut beatus Augustinus 


excepto die dominico, aut festis diebus, in quibus 
vigiliarum labore et praeteriti diei solito amplius 
fatigati paululum post primam, qui ex vobis volue- 
rint, membra ponant in lectulis. Quod non omni 
tempore id ipsum, sed tantum sestivis mensibus li- 
ceat; reliquo vero omni tempore per singulos dies 
mox unusquisque post primam, dum accepta mino- 
ribus emendantur, calceet se, et paratus sit ad si- 
gnum quod per sonum tabulz fieri solet : quatenus 
omnes sine tarditate, ad agnoscendum imiinentis 
diei futurum opus, in locum conveniant deputatum. 

Xl. /Estatis tempore nulli liceat meridie przeter in 
suo lectulo dormire, nisi forte jubente priore ad nu- 
bila pro custodia are: extra suum lectulum dormiat. 


dicit, ita scripta sunt, ul cantentur : 485 autem non 
ita scripta sunt, non cantemus. Nec alio modo quam 
quo ipse Dominus jussit per prophetas et apostolus 
suos manifestari ea hominibus, debent a nobis in 
laude ipsius dici : ne qux? cautauda sunt. in. modum 
prose εἰ quasi in lectionem mutemus , aut quz ita 
scripta sunt. uL in ordine lectionum utamur, in iro- 
pis et cantilenz? arte nostra przsumptione vertaimus, 
Si enim sacrificium Deo conlessionis et laudis offerre 
debemus, quomodo ipse pracepit sibi offerre, a nobis 
Dominus magis obedientie quam victimarum saeri- 
fcium quzrit; nec caniilenz artificiorum studio, 
quantum observantia mandatorum et cordis tnunditia 
deleciatur. 


In campo vero, quando messis colligitur, si meridie B — XV. His qui litteras vel psalmos discunt, illis ob- 


dormire licuerit, non divisi, sed in uno loco aut 
duobus locis dormiant. Quia non est incognitum 
quantum mali ex hac occasione diabolus fecerit. 
Tempora vero in quibus, si vacaverit, meridie dor- 
miendum nobis est, a die iduum Maiarum usque in 
diein idum Septembrium observemws. 

XII. Opus Dei, quod per diem in quocunque loco 
operantes fratres per horas constitutas dicent, cutn 
disciplina et timore Dei consona voce dicatur : non 
prout unusquisque operis excusatione aut occupa- 
tione voluerit obruere. Nec pr:sumendo junior ante 
seniorem prosiliat, et immatura festinatione proce- 
dat; et divinum opus, quod cum timore agendum 
est, per inordinatam gudaciam insipienter et non 


servent ad excipiendum, quibus fuerint deputati : 
qui pro eis aut de negligentia arguendi sunt, aut in 
eorum eruditione et studio approbandi. Si autem 
discedens dictator per se deputare neglexerit, ad Pa- 
trem revertatur is qui excipit, ut ipse deputet pro 
absente, qui ei dictare debeat. Dum absens rever- 
tetur, ad suum redeat dictatorem. 

XVI. Accepta in hora refeciionis omni tempore ab 
bis qui ea quotidie de psalmis accipiunt, reddantur 
3d mensam primam [fratrum ex niore. Qui meditari 
neglexerit, et nui reddiderit, nec manducet usque ad 
horam refectionis venturi diei. 

XVII. Nulli liceat supra statutam consuetudinem, 
sive in potu, sive in cibo presumere, nisi prioris 


sapienter psallatur. Tali enim consuetudine jam in- C permissu: cui ordinandi et considerandi facultas est : 


fecte mentes et fauces aliquorum fratrum, ad conso- 
pantiam intra oratorium nisi cum magno cominotio- 
nis freno non queunt retineri. Ut ergo hoc usurpa- 
lionis vitium abjiciatis a vobis, charitatis simplicitate 
hortainur : talium enim Deus omnium exauditor est: 
]pse misit angelum suum, οἱ tulit me de ovibus patris 
mei (Psal. cui, juxta LXX). 

ΧΠΠ. In hora qua sanctum corpus et sanguinem 
Domini communicaturi sumus, przsentes esse festi- 
nemus ad dicendum : Libera nos a malo : preter 
quos certa causa, eum notitia senioris, non sinit esse 
praseutes. Omni modo cavendum est ne sanctum 
eorpus et sanguinem indigne ad judicium sumamus. 

XIV. Nullus praesumat responsoria vel antipho- 
nas, qu: solet aliqui composito sono, pro suo libitu, 
et non ex canonica Scriplura assumpta canere, in 
congregatione ista vel meditari vel dicere. Nec ab 
advenieute hospite siue jussu prioris quidquam ta - 
liusn rerum aliquis 3udeat. meditari ; ne peregrinis 
varietatum doctrinis, et quodaminodo deliramento- 
rum suavitaiibus irretiti, simplicitatis οἱ veritatis 
waturitatem fastidiant; et per cantilenze sonos levi- 
latis et otiositatis compedibus illigati, aut de congre- 
gatione avolare diabolo suadente festinent ; aut iutra 
monasterium inflati quasi singulari scientia cunctos 
despiciant. Oportet autem nos unam et simplicem 
apostolicain et patrum nostrorum imitari doctrinam, 
ei gratia stabilit?, cor moresque subdere disciplinz, 


ita ut si gravi operatione fatigatis fratribus supra 
consuetudinem oportet quidquam adjungi, annuente 
et permittente priore, et non quolibet prazssumente, 
huc ipsum fleri liceat. 

XVIII. Reticientes cum gratiarum actione et ti- 
more Dei lectiones audiamus. Non cum contentione, 
et murmuratione, et indignatione, et clainosis voci- 
bus, et strepitu pedum, et sono vasorum, donum 
Dei, sed c: charitate et quiete, et dulcissimo di- 
sciplin:e freno sumamus : metuentes. Israelitarum 
exempla carnalium (Num. xv', quibus manducanti- 
bus ad saturitatem angelorum panem (Psal. Lxxvit), 
et coturnicum carnes usque ad nauseam, Ore re- 
pleto murmurantibus ira Dei ad exterminandum di- 


D rigitur. 


XIX. Nulli fratrum lieeat. vel pomum, vel quod. 
cunque olerum ad condimentum, vel aliud aliquid, 
ad usus suos quasi peculiari apparatu in mensam ad 
manducandum deferre : ne parvissima occasione 
aut rancor inter fratres. de injustitia aut hor- 
rendus aditus peculiaris aperistur studii ; sed 
quacunque barum rerum donante Deo a quolibet in- 
venta [uerint, cellario fideliter contradantur, πὶ ipso 
distribuen!e, vel per menses singulos, vel prout cui- 
que opus fuerit, miuistrentur. 

XX. Nullus prasumere audeat de ea mensa in qua 
comedere scriptus est, transire ad aliam; nec liceat 
euiquam alterum ad se de ali» mensa. venientem ad 


9.5 


APPENDIX AD OPERA S. P. BENEDICTI 


256 


maiduesndum suscipere ; sed unusquisque in mensa A de commuui quisquam acceperit, nisi permissu prio- 


deputata comedat ; ita ut sí iu, mensa major pars fra- 
tum absens fuerit, residui usque ad tres in numero 
ad suam sedeant. Infra autem hunc numerum rema- 
neuies in alia mensa comedaut, secundum ordinem 
deputaium. 

XXI. Nulli liceat pincernarum ealicem sic implere, 
ut transfundatur. Sed nec cuiquam liceat, ut δὶ ei ab 
infrunito ministro transfundens oblatus fuerit, acci- 
pere : sed Quim moderatione implere debet, et cam- 
peteu:er : dicente Apostolo : Omnia. vestra honeste. et 
secundum ordinem fiant (I Cor. xiv). 

XXII. In omnibus obseqniis et ministeriis, in qui- 
bus fratres juniores sibi vicissim succedunt, unusquis- 
que bona voluntate suscepiam hebdomadam vicis sug 


rie, cum alio fratre, quasi peculiari amore mutuare : 
ne hac occasiove nascatur amor illicitus. Sed unus- 
quisque, quod ei charitatis distributione datur, boe 
libens οἱ bona voluntate accipiat, et ad utenduia 
delectetur habere. 

XXVII. Vestimenta vel lectualia nullus sibi 
lavare audeat, absque oratione et permissu prioris. 

XXIX. Nullus fratrum audeat tonsurari sine ora- 
tione abbatis; nee alia tonsura quisquam, nisi nobis 
solita, tensurari affectet : exceptis infirmis, quos 
dictante medico pro humore conirario pressius for- 
Sitan expedit tousurar:. 

XXX. Si quis invenerit, quodcunque illnd est, 
quod alter frater perdidit, vel intra cellam, vel foris, 


in quolibet ministerio hilariter absque murnsura- Bj non apud se uno die, vel, si possibile est, una bora 


tione cum gratia Dei impleat. Quod si ita contingat 
ut is qui suscepit quodlibet obsequium, in alia utili- 
tate, vel i'inere, aut necessitate infirmitatis occupe- 
tur, vicem ejus qui in loco post ipsum in ordine 
esse videtur adimpleat, et si defuerit, tertius, sive 
quartus et quin:us ab.eo presens el vacans inventus 
fuerit, ejus obsequium reprzsentet : ut ordo ministe- 
rii diepasitus, quod charitatis et. devotionis amore 
exhibetur mutuo, conservatus uullo modo pe; turbe- 
tur. 
XXIII. Si in ipso juniorum ordine, qui sibi in mi- 
histeriis singulis per vices succedunt, talis forsitan 
persoua in ordine misceatur, qui judicio senioris de- 
beat a vice ministerii removeri, nullus eum audeat 


retineat ; sed in loco deputato quod invenerit ponat ; 
et qui perdidit in eo loco requirat : ut non patiatur 
errorem et laborem qui perdidit quzereudi per sin- 
gulos. 

XXXI. Nulli liceat ad discendam qualemcunque ar- 
tem absque oratione senioris, vel cui ab eo ordi- 
nandi et disponendi concessa est potestas, suo ausu 
praesumere; nisi hi tantum qui in singulis artibus 
prioris judicio suo ordine eum orationis gratia de- 
putantur. Sed neque ad meditandas litteras, vel 
psslmos, aut lectiones quisquam ex sua quasi po- 
testate praesumat; et praebendum spiritali bono se- 
perbi»s malum, et dissolutze voluntatis arbitrium, et 
peculiare studium operetur. Sed si quis per bopam 


provocare ; nec ei per jocum stimuluin suspicionis et C voluntatem qualemcunque artem terrenam, vel iu 


confusionis impingat. 

XXIV. Nulli liceat de cellario quidquam, vel de 
qu^cnnque artificum officina, vel ferramentum, vel 
quamcunque rem, quze singulis frairibus ad custodien- 
dum assignata est, praesumere pro suo arbitrio : 
nisi forte aut tanta. causa absenti aut iufirmitstis 
ejus, cui qualibet parte cura. commissa est, coar- 
etaverit, ut, jubente abbate, aut certe ipso pertnit- 
tente, cui a:signatum est, ab alio contingatur. 

XXV. Hi quoque, quibus in singulis rebus custo- 
dia commissa est, convenienti devotione οἱ charissi- 
wma humilitate, quao necessaria sunt, sine mora et 
fa-tidio jubente seniore ministrent : nec per super- 
baro. iuflationem differendo, occasiones faciant que - 


spiritalibus rebus super id quod a nobis quotidie 
traditur, discere concupiscit, charissima bumilitate 
sibi concedendum a priore exspcctet. Et si ei con 
cessum fuerit, accepta oratione sic quod cupit inci- 
piat. Cui etsi denegatum fuerit, quia forte ei noa 
expedit, gaudens, et non tristis permaneat. Sed nec 
cuiquam liceat absque prioris notitia et jussione alii 
litteras vel qualemlibet artem occulte et quasi fartim 
ostendere. (Quod si quis praesumpserit, geminz 
culpe, hoc est, et furti et superbizs sine dubio sub- 
jacebit. 

XXXII. Magnopere autem ab omnibus est caven- 
dum neaut in pistrino, aut jn quacunque manuum 
operatione, aliquis fratrum pigre et non inter primos 


relarum, per quas murmuratio contra eorum labo- D occurrat. 


rem qui nobis in assignatis rebus charitate deserviunt 
uon debot excitari. 

XXVI. Nulli liceat tam in cellario quam in sin- 
gulis officinis artificum improba et importuna absque 
senioris jussu audacia introire : quia et communein 
utlitatem valde impelit b:ee praesumptio, et ipsis 
aeiificibus rancorem animorum ex superflua impor- 
tunitate impingit. 

XXVII. Nuili liceat vel vestimentum, vel czlcea- 
mentum, aut tabulas, vel cujuscunque rei parvis- 
sima tam. novum, quam vetus quidquam, quod alii 
fra: datum fuerit, prava przsumptione contingere 
ad utendum. Nec inter se ratribus liceat, ut id quod 


XXXIII. Nam adhortatio laborandi, qua: hactenus 
cum tanto temperamento ἃ nobis charitati vesirs 
iusinuata est, ab illa apostolica beati Pauli (Ephes. 
insinuala est, ab illa apostolica beati Pauli instantia 
tantum est debilitata et remissa, quantum esi et 
differentia personarum. Cum ille nobis jubea: liac- 
leuus manibus laborare, ut habeamus unde tribue- 
re vossimus necessitateu patieuti (EpAes. ww) : nos 
dicit, seivsum in fame et siti, in frigore et nuditate 
nocte et die suis manibus laborasse, ut sibi et qui 
cum eo erant necessaria non deessent. (11 Cor. x1; 
] Thess. ιν; 1] Thess. 11) : nos econtra duplicia ha 
bentes in nosuis usibus vestimenta et calccam ert, 


95) 


SS. PAULI ΕἾΤ STEPHAN! REGULA AD MONACHQS. 


958 


A quotidiani victns de domo Dei ad saturitatem plé- A perniciosos cibos miserx animz diabolus subriliter 


nissimum apparatum, bortamur ut otium non ame- 
tis, sed per sincerum unauimitatis consensum unus- 
quisque ut przvalet, sic laboret. llle precepit : Qui 
won laborat, non manducet (1I Thess. n1); nos fragilita- 
tem nostram in vobis pensantes, nulli vestrum, qui 
bactenus subdola et lubrica voluntate laborare file- 
liter distulistis, de necessariis rebus a fidelium fra- 
trum ordine quidquam subtraximus : patienter hac- 
tenus tolerantes, ut non vinceremur a malo, sed vin- 
eeremus malam in bono (Rom. xi). 


XXXIV. Hoc scientes, fratres, quia otiosus cor- 
pore monachus mente a sordidis cogitationibus nun- 
quam esse poterit otiosus, dicente Salomone : In de- 
eideriis est omnis otiosus (Prev. xx1 ). Et iterum: 


subininistrat ἢ 

XXXVIIL Si unus provocatus ab altero contra ve- 
titum, respondens ad contentionem causam perduxerit, 
nullus se in eorum contentione, id est in aliena causa 
permisceat: ne inter íratres quasi. diversarum pare 
tium studia litigantium nutriautur; nisi forte is. se- 
nior, qui inter eos discordiam mitigando pacis verba 
cum njoderatione et disciplina et sincera fide inter- 
serat. | 

XXXIX. Nullus presumat in qualibuscunque cau- 
45 alienis, sive parentum, sive carnalium, vel quali- 
buscunque mundanis occasionibus se miscere pr:e- 
ter jussiouem prioris : quem plerumque pauperum 
et oppressorum lacrym:e permovent, ut aut apcd ju- 


Multa mala excogitat otiositas. Abjeeto ergo a se, qui B dices, aut apud quos necessarium fuerit, precator ac- 


hucusque talis fuit, hoc vitio, promptus ad omne opus 
scCurrat : quia scriptum est: Non oderis laboriosa 
opera, el rusticationem ab Altissimo creatam (Eccli. vw), 
ut donante Domino de propriis laboribus, et rebus 
quotidianis et necessariis abundemus, et his ques 
amor spiritalis ad visitandos nos invitat, possimus 
convenienti mediocritate occurrere : aut quos gravis 
urget necessitas, debito ministerio valeamus de pro» 
priv labore servire, quia Dominum Redemptorem 
nostrum, Beatus esse dare quam accipere (Act. x1), 
certum eit pracepisse. 


XXXV. Euntes in qualecunque opus, ferramenta 
necessaria is qui inter ipsos vadit prior a custode 
ferramentorum mane annumerata suscipiat, et uni de 
minoribus, ex his qui cum eo ituri sunt, quem ad hoc 
idoneum viderit custodienda assignet : quo opere 
completo ab ipso sollicite ipse recipiat, et. custodi 
coniradat ; nt nibil depereat oblivione solita et ne- 
gligeutia pluriworum. 


XXXVI. Si quis alterum in quacunque parte vi- 
derit illicitum quidquam vel sermone vel opere fa- 
cientem, et priori distulerit publicare, cognoscat se 
esse nu'ritorem peccati, et per omnia zequalem pec- 
canti. Et quia el animz sus et illi est quem tegit 
Qurissimus inimicus, ex buc apud Deum, qui mala 
odit, et apud. cunctam fraternitatem exsecrabilis et 
infidelis habeb.tur, : quia. per abundantiam malitise 
noluit prodere, ut corrigere potuisset, errantem ; et 


cedat, Nec amplius quam jubetur vel sermonem au- 
det directus presumere. Scriptum cst enitn, ut nal- 
[us militans Deo implicet se negotiis secularibus : ut 
illi p'aeeat cui se probavit (11 Tim. n). Et si necessa- 
ria, hoc est monasterii negotia, 40:8 nobis valde 
onerosa sunt, fugere cupimus et vitare, quanto magis 
aliena et que extra monasterii utilitatem sunt, ab- 
horrere debemus et fugere? 

XL. Nullus vestrum conira rusticorum rabiem ei 
pravos excessus, quos plerumque contra nos diabolo 
armante exercent, propria se audeat virtute, aut 
hrachio humano repugnante defendere, cum nesier 
defensor solus Deus sii, et patrocinium beatorum 
spostolorum atque omnium sanctorum Dei, 


C XLL. Regule quoque Patrum ideo nobis assidue 


leguntur, ut eorum sanctis exhortationihus interio« 
rem accommodautes auditum, et discipline conci- 
piamus ainorem dulcissimum, et Domino per omnia 
adjuvante vite ipsorum) exempla sequamur. Proptee 
quod festinandum nobis est, ut ἃ nostris mentibus 
tepor excludatur inolitus. Nam et hz»e qus vobis per 
singula przsenti loquimur scriptura, uon in sugilla- 
tione sanctorum et beatissimorum Patruumi regulae. 
ausu temerario ad vos proferenda presumpsimus ; 
sed ea tantum specialiter ex eorum constitutionibus 
vobis litteris ingerenda curavimus. Plenitudo autem 
sancta: conversationis , et spiritalis viue perfecta 
doetrina in eorum sanclorum Patrum reg Mis nubis 
quotidie recitatur, quorum et proba:a vita divino 


non bonc (Psal. xxxv), 

XXXVII. Propterea cavenda est omnibus nobis. 
joci et risus immoderaia luxuria, per quam plerum- 
que amarissima inter fratres nascuntur scandale, 


Nec debet ex hac re oceasio discordim provenire, 


per quain etsi non nasceretur litigium, cavendus ta- 
mea nobis erat ad zdificationem sermo non pertinens. 
FA scientes quia et de otioso sermone ratio Domino 
est reddenila. Nain risum supra modu quis nesciat 
indisciplinationis ef levitatis esse januam, per quam 


Li 


Deus autem omnipotens, qui pacis auctor est, qui 
solus potest facere unanimes halntare in domo, aptet 
vos omnes ad faciendam voluntstem suam : faciens. in 
nobis quod placeat coram se per Jesum Chrisum 
Dominum nostrum; et hajus adhortationis et eommo- 
hitionis semen in vesuo corde per graliam sancti 
Spiritus plantet οἱ [oveat, et ad majuram honorum 
operum perfectionem perducat, Amen; et nohis re- 
missionem peccatorum condonans iu axerna requie 
cum sua pace custodiat. Amen 


959 


APPENDIX AD OPERA S. P. BENEDICTI. 


pMED—————A-—--—-—-w-—"--€!""OÉO""OÜUÜ€ÓÜÀ———— UB DU D à aEEStáin8uoinseiY . LM OCLAAIiLAíLLLUULL1 LL ODDO C C CC CC!" ——— c c c 


D£ S. FERREOLO EPISCOPO EJUSQUE REGULA 
VETERUM TESTIMONIA. 


firegorius Turon. Hist. Franc. lib. vi, cap. 7: A ejus partem ia. Concordiam regularum transtulit. 


Eo tempore Ferreolus Ucetiensis cpiscopus, magna 
eir sanctila'is, obiit, plenus sapientia eb intellectu : 
qui libros aliquos epistolarum, quasi Sidonium secu 
(u8, composuit. 

S. Benedictus Anianz abbas hanc quoque S. Fer- 
reo'i episcopi l''egulam szpius laudat, et maximam 


Sinaragdus etiam multa ex ea affert ad Expositio- 


nem legulie S, Benedicti. 


Joan. Trithemius, lib. de Proprietate monacho- 


rum, cap. 5 : Denique in Regula canobii sancii Fer- 
reoli episcopi οἱ martyris decimo capitulo sic. scribi- 


tur : lllud etiam statui debere prospeximus, etc. 


OBSERVAT1IO CIUTICA IN REGULAM SEQUENTEM. 


S. FerreolusUzetiensis in Üccitania episcopus, circa 
annum 558 monasterium pro. monachis. construxit , 
quod eiiamium. a suo nomine Ferreolaceuse Cono- 
bium nuncupatur. Pro monachis ergo hujus. camnobii 
lianc presentem. [legulam. conscripsit piissimus ponti- 
(ex, triginta novem capitibus contentam, quam. Lucre- 
tio Dicensi episcopo dedicavit, ejusque censure subje- 


cil. Multa habet ab aliis antiquis regulis diversa, nee 
illarum mentionem (acit. Preseriim hoc. sinoulare τὲς 


p der. quod capite 58 praecipiat ut abbas culinc inser- 


vial tribus solemnioribus monasterii festis, nimirum in 
Nativitate Domini, in Paschate, atque in festo S. Fer- 
reoli martyris, qui fuit patronus monasterii. 


PRJEFATIO REGULAE S. FERREOLI EPISCOPI 


Domino sancto et exterorum comparatione san- 
etissimo, ac socio apostolorum, Christique discipulo, 
Lucretio papz Ferreolus episcopus. 

Hortatus quondam operante Deo, in una devotione 
accen-us, in qua servorum Dei habitacilum ipsa sibi 
divinitas colloczret, ipse terra obtuli aliam terram 
conferens. Quod deputo sauctze congregationi, hoc 
mei donari saluti credo : ut in unum inore apum re- 


scientie adjudicaveritis, censuram manus vestrz 
pagina melius in quo diligetur placitura recipiet. Ut 
hoe multo magis glori: detur, quod digna inventa 
est regula, quam per vos correxistis, fugiendo a facie 
verecundiae. Si vero, ut credo, judicium amoris 
operam ver. m infligere dignetur correctione litterse, 
quidquid demum ineptum. lectio incastigata protule- 
rit, liberum a culpa erit erroris, cum libellum vestras 


ligiosorum turba collecta, dum pro meis plene pec- C me constat subdidisse censurz. Mihi tamen orsa- 


eatis orationum suarum flores offerant, quam dulcia 
in intercessione mella conficient. Et quoniam necesse 
fuit novo huic populo velut jugum nova legis im- 
poni, non quo eorum eolla deprimerem, sed ut 
mentium cervices potius inclinarem; regulam qux 
ab eis pro lege servetur, licentia a vobis tam petita 
quam accepta, conscripsimus. In qua si quid severi- 
tate durum, si quid remissione mollissimum judicio 


dum est, ut imprimis Deo, deinde vobis illud placeat 
quod scripsimus, et illis quibus bzec servanda manda- 
mus. Ut in nomine Domini Jesu Christi obedientes in. 
omnibus divinis przcceptis, zterna ab eis praemia, et 
gloria sine fine, bon: tamen vitz» empta pretio vius 
dicetur, przstante Domino ac Deo nostro Jesu Chri- 
8t0, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit, domina- 
tur et regnat in ssecula saeculorum , Amen. 


S. FERREOLI UCETIENSIS EPISCOPI 
REGULA AD MONACHOS. 


Regul» principium de his qu: observanda, mona- D in se virtutes zdificare, obedienti& in se collocet 


chis Ferriolaceusis monasterii statui institutor ; 
orans, ul adjuvante Domino hi filil quos fide Do- 
mino genui, bxc tota animi et sanc!a intentione Ser- 
vantes, optimo perfectoque vit:e cursu caelo, ut scri- 
prum est, vim faciant, et mansiones prxparent di- 
gnis se habitatoribus przparatas. Sicque fiat ut, 
sequendo Agnum quocunque ierit, ad hoc pr:zsentia 
contemnant, ut futura diripiant. 


Capvt PrisUM.. De obedientia. 
Primum ut monachus, quem proprie manct multas 


fundamentum : ut impleat illa quxi& B. Apostolus 
nos admonet observanda, quando pracepit dicens :- 
Obedite praepositis vestris, εἰ subjacete eis : ipsi enim 
pervigilant, quasi rationem pro animabus vestris red-. 
dituri , ut cum gaudio hoc faciant, et mon gementes; 
hoc enim expedit vobis (Hebr. xw). 


Ca». i. De reverentia, quanta. servatur, 


Ut abbati omnimodis reverentia a cunetis amore 
servetur ; ut et amor ostendat concordiam, et timor 
noverit disciplinam. Recte enim timetur ut dominus, 


961 
et Ainatur ut pater, cui sancte. congregationis grege 
€umuinsso animarum proprie cura mandatur : quem 
sollicitudo commissa. quotidie per illud iter, quod 
est. inevitabile morituris, aut traliit ad pcenam, aut 
perdu.it ad gloriam; dicente Seriptura : Cui. plus 
commendatur, ulique plus :ab eo exigitur (Luc. xn). 
Suni'iter etiam aperiente nobis Evangelio per simie 
litudinem parabolis veritatem, ubi legitur. quinque 
servo lalenta Dominus tradidisse; ei quia superlu- 
eratus alia quinque, ἃ Dumino meretur audire : 
Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti β- 
delis mihi, super multa te constituam : intra in. gau- 
diun Dowini twi (Math. xxv). 


CaP. 11. De charitate. 


Tertio in loco propter ipsum etiam sacratum nu- 
merum Trinitatis, matrem omnium virtutum inse- 
reudam putavimus charitatem : quam Apostolus tali 
ante omnes virtutes laude prosequitur : Charitas 
non agit perperam : charitas nunquam excidit (1 Cor. 
Xu); et iterum : Charitas cooperit multitudinem 
' peccatorum (1 Petr. 1v). Huic ergo przcepto mona- 
chis convenit iubh:erere, ita ut multi secundum bea- 
tum Apostolum unum corpus efüiciantur in. Christo 
(4 Cor. xii) , et impleatur in illis quod lectio Actuum 
apostolorum , quasi omnibus exemplo pr:emisso , 
specialiter tamen. Religiosorum oculis anteponit : 
Erat illis cor unum et anima una (Act. ww). Et. illud 
in libro Psalmorum: Deus, qui habitare. facis una- 
nimes in. domo ( sal. uxvn ). Cavendum est ergo 
per omoia monacho nme aliquid simultatis aut odii 
vel corde geiat, vel opere proferat, vel ira victus 
ostendat : propter illud quod dicit Apostolus : Ira 
eni ; viri justitiam Dei non operatur (Jac. 1); et illud 
Bapientissimi Salomonis : [ra in veutre requiescit 
stulti (Eccle.vn) ; nec non et illud Apostoli : Omnis 
emaritudo, et ira, εἰ indignatio, et. clamor, et blas- 


phemia tellatur a vobis cum omai malitia (Ephes. ww). 


Car. iv. Ne ulla mulier in. monasterium ingrediatur, 


lllud namque statuendum opportune credimus, ut 
nulla penitus mulier ad monaster;um, etiamsi pro 
dil. ctione expetere videatur, accedat. Similiter eam 
€ ian religiosis femiuis vel puellis, ne qua forte ex- 
cusatio minus intelligentibus relinquatur, accedeudi 
].ceitiam amputamus : quia. non potest habitatio in 
longum esse secura, inimico proximo, vel hoste vi- 
CIO ἢ pre-ertiin cum in dubium veniat, quis h»ste 
publico et secreta pugna vincatur : ubi jam nihil 
al ud quam «aut vincere sit aut. perire. Sed longe a 
monasterio, quemlibet fratrum evideus causa collo- 
quium eum. leminis duntaxat honestis habere com- 
pulerit, sciente vel permittente abbate, et adhibitis 
testibus, iJ est, junctis secum duobus ex fratribus, 
aceipiant licentiam colloquendi : [18 tamen ut abbas 
causam de qua col'ocuuo exstiterit, non ignoret. 

Car. v. De eo qui m.nachus esse vult, qualiter 

reciptulur. 

Si quis veuiat religione:n expetens mona;terium 

intraturus, nisi elapso pr.us uni Circulo; vel certe, 


8. FERREOL! REGULA AD MONACHOS. 


963 


A 51 abbati visum fuerit aliquantulum temperare, au- 


tequam sex. mensium dierum numerus compleatur, 
monachorum contubernio non jungatur : ut in tanto 
spatio iguorantibus qualis sit futurus ostendat; et 
diuturua observatione clarere possit, si quid secum 
crudelitatis attulerit. At vero quando prius ad motis- 
sterium venit, et recipi se iu numero postulat inona- 
chorum, interrogetur utrum liber sit : uec abbati 
prima cum satisfecerit, subsecuta responsio adjiciat : 
si nulla preter devoiionis causam compulsus mona- 
sterium duxerit expetendum. Post hoc monasterii 
regula abbaiis ei jussione legatur : ut imposterum 
nihil novum vel inusitatum, aut si. disce:surus prae- 
tereat; aut si mansurus, agnoscat. Vicinam tunc 
monasterio cellulam, dum pernoctatum tempus ob- 
servat, accipiat, victumque quotidianum ἃ monaste- 
rio, si inter reliquos operetur, exspectet : lectioni 
aute omnia et orationi daus operam, ut dignetur eum 
ille omnipotens scrutator anime cognitorque se- 
creiz famili: sux meritis sacrae congregationis au- 
numerare, et flat, sicut scriytum est, unus grez el 
unus Pastor (Joau. x). 


Cap. vi. Ut nullus monachus vel clericus retinendui 
recipiatur. 


Monachum omnino sive clericum alterius loci vel 
monasterii recipi sub qualibet causa nolumus , inter- 
dicimus , prohibemus : prospicientes talia studia 
charitatis, ne novum aliquod forte scandalum sur- 
gentes inducant. Dicit enim Scriptura : Quidquid tibi 


.Ron vis, alii non feceris (Tob. ww). Hinc enim plerum - 
C que mon tantum inter abbates, sed etiam inter mo- 


nasteria lites insanabiles oriuntur ; dum unus nititur 
defende:e quem suscepit, alter revocare quem per- 


didit : et ad extremum, uisi reddatur iili petitori 


petitus, et isti restauratio recepti placaverit injuriam, 
acceptam, quam potest, fit, ut non secundum bea- 
tum Apostolum. (Rom. xm), viucant in bono malum, 
sed utique mali vincantur uno malo. Attamen uec 
illud prxttereundum censuimus, ut si forte alterius 
loci, ut supra dixi, monachus sive clericus scripta 
abbatis vel episcopi sui deferat, iu queis manifeste 
probetur, non propter vitia cavendus, sed propter 
charitatem Dei missus, ipse tantum socius fieri con- 
gregationis obtineat. Si (θη credi ulle modo po- 
test, bono suo quemque velle exspoliari, et alium 
sua nuditate vestiri. 


Cape. vii. De. murmuratione sive de:ractione mona- 
cáorum. 


Ut nullius in congregatione murmur seu detractio, 
quod familiari-simum habent mouachi, contra abba- 
tem aut queiilibet alium de fratribus audiatur : ne 
ira Dei, que szpe ob hanc culpain iniserabi em po- 
pulutn condemnavit, in perditionem similiter mur- 
murantium turbz excitetur : et terram repromissio- 
nis, quam nos recte accipiinus locum future beati- 
tudiuis, perdat murmuratio propria, qu:e debeatur 
sponsione divina. llic enim damnandos hujus vitii 
eectatores psslmus annuntiat : Detrah^ntem adversus 


965 


APPENDIX AB OPERA S. P. BENEDICTI. 


20) 


prorimum suum occulte , hunc persequebar (Psal. A militer etiam his qui pastores pecorum, ut est moris, 


cx). Et iterum arguens Apostolus dicit : Susarro- 
ues, deiractores, Deo odibiles (Rom. 1). Et iterum, 
Hi sunt murmuratores querulosi, secundum desideria 
sug ambulantes, εἰ os illorum loquitur. superbiam 
(Jud. 16). 

Cap. vi De superbia vel elatione vitanda. 


Ut elatio supetbiaque monachis omnino vitentur, 
ne jactantia cadat sui, prop'er Deum sublimitas 6. 
ponatur. Abjeciio et humilitas grandis altitado est. 
Alias vero quid erit reliquisse sseculum, si a se ejas 
non absciderit vanitatein? Quid solitariam elegisse 
vitam, si intrinsecus tumeat corde * Quid humile in- 
est profecius in capite, si cito a se lix:ec mala noh 
rejiciet, qui vult invenire quo cadat, cavens terri- 
bile illud Scripturz divinz : Deus superbis resistit, 
humilibus autem. dat gratiam (1 Pet. v). Et illud : 
Superbo oculo et insatiabili corde, cum hoc simul non 
edebam | (Psal. c). Et illud Apostoli non obliviosus 
auditor, qui dicit : loc scitote, quia in novissimis die- 
bus instabunt tempora periculosa; et erunt. homines 
seipsos amanies , cupidi, elati, superbi , blesphens 
(14 Tim, wn), et reliqüa qua sequuntur. 

Ca». ix. De invidia. 


luvidiam, quod est maximum vitium, ante omnia 
monachus foribus mentis excludat, nec patiatur 
virginitatem animi occulto livore corrumpi : ne in 
Inente sua bonum semen sparsum enecet adulterina 
permixtio. Sed stet semper quasi fortis in acie, re- 


pugnans scuto charitatis armis invidie; et inde 


maxime superet invidum, quia non superatur invi- 
dia: non ignorans Scripturam, qu:e dicit : Invidia 
diaboli mrs intravit in orbem terrarum .( Sap. n). 
Initantur autem euin qui suut ex parte eju:. 


Cap. x. De eo , ne aliquid proprii sibi monachus 
vindicet. 


lllud etiam statui debere prospeximus, ut nullus 
monachorum aliquid sibi proprium absque societate 
fratrum audeat vindicare; ita ut etiam in his qua 
$ua suut nibil amplius credat sibi juris esse quam 
cxeteris. Quia cum se ipsum alterius subdidit pote- 
stati, omnia secum in alienam potestatem transmi- 
sit. Quidquid ergo secum rerum detulerit, expetito 
consortio monachorum, ac ubi corpori congregatio- 
nis membrum factus adhzserit, statim cognoscat 
omnia in communionem transiisse, et hoc tantum 
judicet proprium, quidquid euin fratribus possederit 
$udivisum. Nam et lectio Actuum apostolorum tem- 
pore surgentis Ecclesi:e taliter fideles Christi vixisse 
"€onmeinorat : Nulius, inquit, ex bonis snis dicebat 
Aliquid suum esse; aed erant. illis omnia communia 
(Act. 1v). 


Cap. χι. Ut nullus monachus litteras ignoret. 


Qnis qui nomen vult monachi vindicare, litteras 
δι ignorare non liceat. Quin etiam psalmos totos 
meniriter teneat: neque 86 quacunque excusatione 
ecfendat. quominus sancto lioc studio capiatur. Si- 


de congregatione mittentur, curs erit vacare psal- 
mis uL eseteri : ne in id quod majus e:t minores in- 
veniantur, et in. confusionem sui illud eis aptetur 
exemplum : Animalis autem homo non percipit ea que 
&unt. Spiritus Dei (1 Cor. wv). 


Cap. xu. Ut p»almi cunctis diebus in. ordine psel- 
lantur. 


Ut omni tempore psaliui usque ad finem Psalterii 
in ordine decantentur : sibi tamen secretius propier 
propriam mercedem ; excepto publico psallendi euree 
dominico, quantum per singulos dies, Deo tamen 
scienter laudes offerat occulta ruminatione. Similiter 
etiam convenerit oratione subjuncta noctibus psal- 
morum frequentia vigilare, ut impleatur illud : Ix 
die clamavi et nocte coram te (Psal. uxxxvin); et il- 
lud : 1n lege ejus meditabitur die ac nocte "Psal. 1). 


Ca. xit. De vigiliis. 


Quotiescunque vigilia nocturna propter exoran- 
dum Deum , aut devotione petitur, aut festiviiate 
debetur, nullus menschorum, preter zgritudiuem 
certam aut necessitatem, si praesens fuerit, absens 
esse praesumat. Ne interiori tzdio gravius laborare 
consuescens vivente carne spiritalis anima moriatur : 
sed potius promissi illius cupidus querere simul et 
invenire contendat, qui dixit : Diligem eos qui diligum 
me : et qui mane vigilant ad me invenient ma (Pros. 
vin). Et in psalmo etiam continetur : Tunc querobant 
eum, et converteboniur, et ante lucem venieboni ad eum 
(Psal. Lxxvii). Nam ut quotidie ad matutinas omnes 
omnino surgant, si non censetur superfluum, com- 
monemus : ad nocturnas vero cunctis diebus ita omaes 
celeriter pariterque consuegant , uL cunctis simol 
concurrentibus nullus inveniatur venisse posterior. 
Αἱ vero qui contrarius huic depreheuditur statuo, 
tot diebus solus jejunet , quot horis cum fratribus 
vigilare non voluit. 


CaP. xiv. De vestimentis monachorum. 


Vestimenta supersufficientia monachus non Γι- 
quirat : qui non amplius qusm quod ad quotidianum 
usum abbas necessarium viderit, consequatur ; di- 
cente. Domino ad discipulos : Neque dues tunicas 
habeatis ( Luc. 1x) : quas duas tni«as. intelligere 
debemus non numero, si propter biemem necessariz 


D esse videntur, Sed supra usum si reservatae fuerint, 


computari. Super ergo si quid fuerit, putabitur alie- 
num : dum quidquid possessor avarus includ:t, ma- 
gis utitur arca quam dominus : quod ut vitetur, mazxi- 
mus nobis beatus Apostolus testis assurgit, qui dicit: 
Habenutes victum et. vestitum his contenti sumus. Nam 
qui volunt divites fieri , incidunt ín tentationem et la- 
queum diaboli, et desideria multa, et inutilia, et nociva: 
que mergunt homines in interitum et perditionem. Radis 
omnium malorum est cupiditas : quam appetentes, nau- 
frag«verunt α fide, et ivveruerunt se doloribus multis. 
Tu autem, o homo Dei, haec fuge : sectare. vero. justi- 
liam, pietatem, fidem, charitatem, patientiam, mansuee 
tudinem, Certa bon:m certamen fidei : cpprehende vi'an 


9^8 


S. FERREOLI REGULA AD MONACIIOS, c 66 


«iei vam, im qua vocatus es, et confessus bonam con- À — C.p, xix. Ut in manibus monachi (requens sit 'ectio. 


fessienem: coram multis. testibus. Precipio tibi coram 
Deo, qui vivificat omnia, et Christo Jesu, qui testimonium 
reddidt sub Poniio Pilato bonam confessionem, ut serves 
mundutu;n sine macula. irreprehensibile, usque in ad- 
ventum Domini nostri Jesu Christi (1 Tim. vi). Studete 
ergo, fratres, ut quod ad unum hominem, id est, ad 
Timotheum scribitur, ab uua congregatione ser- 
vetur. 


Ca». xv. Ut in monasterio nullus baptizetur. 


Baptizari in monasterio porvulos tractavimus ne- 
cessarium non esse, sicut in reliquis munssteriis ob- 
servatur ; neque monacho ullo loco de lavacro sancto 
filios cujuslibet excipere : ne parentibus illius , ut 
fleri solet, illicita paulatim vel turpi familiaritate jun- 
gatur. Quod si quis presumpserit , ut transgressor 
reguli corrigatur. 


Lap. xvi. Ut cellam separatim prater abbatem nullus 
habeat. 

Cellam singularem, preter albatem , neque ad 
manendum, neque ad alium queincunque usum, ulli 
babere liceat monachorum. Artifices tamen ad ope- 
randum 1an:um habeant, hi nibilominus quibus ab- 
batis ordinatione concediiur * nam totam congrega- 
tionem mansio et domus una concludat. Illos vero. 
quos corporea [ragilitas debilitat, cognita sibi inlir- 
mitate languor obsederit, dum vigorem pristinum 
corporis integritate sumunt, deputata intra monaste- 
tiuin et non .nisi congrua mansione a congregatione 
interim separentur : ut celerius salutem conferat ipsa 
quz fit a congregatione remotio. 


Cap. xvii, Ut preposüum vel formarium monachi sub 
abbatis poqgstate habeant. 


Sub abbate personam strenuam et disciplinam 
valde amantem, qui dignam curam propositi numen- 
que suscipiat, decrevimus pro solatio abbatis iusiitui : 
ut honor illi minus sit onerosus, dum labore diviso a 
duobus quotidiana sollicitudo suscipitur. Et ideo 
equum erit. ut cum jussione abbatis ei veneratio et 
ohedientia exliibeatur. Nam et post ipsum quein su- 
pra diximus praepositum , qui in bonis sit forma, 
statuimus regularem formare formarium : ut faci'ius 
adjutorio isto subjuncto abbas, cui nomen Pater est, 
uberes fructus metat de perfectione dulcium filiorum, 


Propter pigras mentes quorumpiam excitandas, 
quibus &*pe generat lectío divina fastidium, ita ut 
niagis otio eligant occupari, quam de Scripturls san- 
etis salatem bibere, ut spiritualiter inardescant, αὐ 


. omnino placuit, ut unusquisque monachus, sive intra 


monasterium seu foris aliquid operis faciat, a leetione 
divina ue una quidem die se patiatur transire jejunum. 
Seu cum cessaverit manus ab opere, colatur anima 
lectione : »udientibus cunctis monita beaii Pauli ad 
Timotheum discipulum , dicentis : Attende. lectioni , 
eahortatioui, doctrine (1 Tim. 1v). Et iterum : Omnii 
scriptura divinitus inspirata utilis est ad doce»dum, ad 
arguendum, ad corrig. ndum, ad erudiendum in justitia : 
ut per(ecius sit homo Dei, ad onme bonum paratus (11 


BT iuoth. 11}. 


Cap. xx. De tagis sive fugitivis monachis. 


Vagari per]oea monachum sicut non decet , ita 
non converit; ne in quocunque vitio captus saeculi 
delectatione elabetur, ut redeat ad vomitum suuin ; 
dum recidiva animi voluntate mundi vetus contem- 
pior, novus quidam amator assurgens, a via salutis 
distortus exorbitet. Quapropter id definivimus obser- 
vandum, ut preter illos qui pro utilitate monasterii 
ab abbate liuc. illucque habere jubentur excursus, 
nullus egredi monasterium loco »lio moraturus abs 
que voluntate abbatis pro qualibet re vel necessitate 
praesumat, ne ad eum respiciat quod Apostolus de 
adolescentioribus viduis scribens dicit : Simul autem 
et otiose discunt circumire domus ; non solum otiosa", 
sed etium verbosa et curiose, loquentes que non opur:et 
Q Tim. vy. Et ideo qui prztermissa sententia aliqua 
eontrarietate discesserit, in tantum ut ejus invenitur 
fuisse transgressor ; spatio illo temporis quo mona- 
sterio defuit computato, duplici dierum numero je- 
junet, et condemnatione mulctetur; cibi modum, viuo 
quo:idie abnegato, qualem abbas imposuerit, habi- 
turus. Fugitivum vero monachum, deserentem diísci- 
pliu&in et perdentem se, velut contemptourem placuit 
revocare. 


Cap. xxi. Ut frater fratri mangs non injiciat. 


Ut monaclius in monachum ira inflammatus, quod 
est turpissimum, manus injicere non presumat, przetes 


ambo tamen sub potestate abbatis cum reliquis atque n illos ad quos pertinet correctionis vel nosse moduin, 


iuter reliquos se esse cognoscant. 


Cap. xvin, De passionibus martyrum. que inveniri 
possunt, uL tempore suo desidia non impediente le- 
gautur, 


Ge:!a martyrum, id est passiones sanctorum fide- 
lium, qua:dain comp:zginata studio et sermone digesta 
δα, tempore quo nobis diem migrationis eorum auni 
mela cursus sui leg;bus repraesentat , recenseri in 
oratorio audientibus cunctis omnino decernimus : ut 
non otiose prietereat. dies, atque ut reliquis similis 
habeatur ; quem sicut tunc illustravit cong:antia mar- 
yris, διὰ nunc commendet meroria passionis. 


vel tenere judicium ; ne uno peccaute czteris prze- 
sumendi crescat audacia, et ita disciplina ordine cou- 
fuso, irruptaque lege vivendi, ipsius sacrz religion:s 
per singulos jura perdantur. Quapropter quisquis ta- 
liter incontinens manibus invenitur, ita οἱ nesciat ab 
illiciiis temperare : toanus ille, qu«s erexit in proxi- 
mum , per longum tempus non solum jejunio , sed 
eliain. operis assiduitate lassentur ; ut deinceys ad 
Deum leventur in oratione, non cum furore exten- 
dautur in. fratrem. Dandam timen veniam decerni« 
mus, juxta ut abbas moderari vo'uerit, postulanti : si 
poenitentia pr:emissa eiiam dum dej; recatur reatus sui, 
faciem lacrv arum effusi^ne rgaverit, 


907 
Car, xxi. Ut a convicio atque maledicto monachi 
abstineant. 


Ut convicium sive maledictum ex ore monachi non 
procedat, neque lingua iupatienti:e excitatione so- 
luta effrenatum quid. ministret ostiis labiorum , sed 
commotus ira, ut est humanitatis, dicat : Pone, Do- 
mine, custodiam ori meo, el ostium circumstantie labiis 
meis (Psal. cxr). Adjungat et illud : Dixi, custodiam 
eias meas, ul non. delinquam in lingua mea (Psal. 
xxxvi) : labens illud Apostoli ante oculos suos: 
Quia neque maledici regnum Dei possidebunt (1 Cor. v1). 
Si quis ergo iu his indomitus mente proruperit, tri- 
ginta diebus ab omnium fratrum colloquio habeatur 
alienus : donec cognoscens se tantummodo in con- 
gregatione solitudinem incurrisse, veniam eligat po- 
stulare. 


Cae. xxi. Ut jurare monachus et desinat et desistat. 


Ut jurandi consuetudo ad integrum, si fleri potest, 
de monachorum interlocutione tollatur; ut etsi se- 
cuuduii humanam fragilitatem minus forsitan possunt 
mend.cii cavere peccatum, possint saltem damnan- 
dum vi'are pe:juriuim. Quos rogo simul atque com- 
moneo, ut studeant in usum habere verba sacra, ne 
unquam sint necessaria sacramenta. Quemadmodum 
enim hujns vitii debeant omnes vitare flagitium, beato 
apostolo nionente didicimus; ait enim : Nolite jurare 
ueque per celum, neque per terram, neque aliud quod- 
cunque juramentum. Sit autem verbum vestrum, est est, 
uon non : ut non sub judicio decidatis ( Jac. v). Et illud 
similiter Scripturae divin:ze : Vir multum jurans reple- 
bitur iniquitate, et non discedet de domo illius plaga 
(Eccli. xxii). His namque magnis atque evidentissimis 
documenUs etiam lectio Evangelii, qux est maxima 
plenitudo, similiter attestatur, dicente Domino ad di- 
scipulos : Audistis quia dictum est antiquis : Non per- 
jurabis; reddes autem Domino juramenta tua. Ego autem 
dico vobis, non jurare omnino, neque per calum, quia 
thronus Dei est; neque per terram, quia. scabellum est 
pedum ejus; neque per Hierosolymam, quia civitas est 
magni llegis; neque per σαρκὶ tuum juraveris, quia non 
potes unum capillum album facere aut nigrum. Sit autem 
sermo vester, est est, non non ; quod autem his abundan- 
lius est, a malo est (Math, v). Suíficiat ergo nos pro- 
pria inserenda nionita exemplis docuisse vitanda. 


C 


CaP. xxiv. Ut monachus raro rideot. 


Couveniens etiam h«c credo monachis, ut risu, etsi 
nou assidue, frequenter tamen abstineant. Unde si. 
exemplum legeis [ratrum quisque requiret, hoc solum 
ei sulficiat, quia Dominum nostrum Jesum Christum, 
Evaugelio teste (Joan. xi), flevisse legimus, risisse 
nescimus; tristatum fletibus, risibus non solutum. 
Attamen, ne quispiam dicat nullum nos przter loc 
habere testimonium lectionis , Salomonem dicentem 
audiat : Jtisus dolore miscebitur ; εἰ extrema gaudii 
iudus occupat (Prov. xiv). Et iterum : Melior est ira 
risu, quia per tristitiam vultus corrigitur animus delin- 
«nentis. Cor sapientis, ubi tristitia cst : et corsiultorum, 


APPENDIX AD OPERA S. P. DENEDICTI. 
AÀ ubi. letitia (Ecc'e. vu). Et uterum : Stu'tus im. 1isu 


968 


exaltat vocem suam, vir aulem sapiens vix tacite &ub- 
ridebit (Eccli. xxi). Quicunque ergo ille in congrega- 
tione constitutus , uL a8s0let , aut mente juvenis aut 
atate risibus, joca non fugerit, quid aliud nisi pu- 
blicanum commutat ex monaclio? qui in civitatibus 
ainplius populosis hanc sibi tantum operam deputant, 
vacare jocis, plausibus et cachinnis. Specialiter ta- 
men hoc cunctos moneo, servandum mando atque 
constituo, ut quotiescunque lectio animabus Dei de- 
ditis opportuna iu ecclesia vel in refectorio, aut quo- 
libet in loco publice recitatur, nullus risu aut imo- 
veatur aut moveat. Similiter etiatn eo tempore fabutas 
fugiendas esse coguoscant. Quod si quis non custodie- 
rit presenti denuntiatione commonitus, triduani eum 


B jejunii mulctatio castiget. Quod triduum neminem 


volumus sub uno adimplere jejunio, ne in aliquo dis- 
cretionis careat disciplina : sed tria jejunia vesper- 
tina jubemus quotidie refectione distingui. Hoc etiam 
de reliquis jejuniis , quibus regula culpabiles corri- 
guntur, statuimus observari : ita lamen si in reo 
quolibet monacho abbas superbiam duriti»mque noa 
viderit. 


Cap. xxv. Ut turpiloquium monachus omnino fugiat. 


Turpíloquium amore pudiciti2 sit monacho turpe 
proferre vitando verba luxurie, quz ut mentem exci- 
tant , ita corpus inflammant. Ait enim beatus Αρι- 
stolus : Deponite malitiam, blasphemiam, turpem sermo- 
nem, de ore vestro (Colos. ni). Interrogo ego, fratres, 
quid ille minus facit adultero, cujus communicat 
lingua peccato ἢ Quid luxuriz minus exercuit, qui os 
castum sermonis corruptione fedavit?* Et ut haue 
spurcitiam cunctis etiam catere meius dampation:s 
imponat , statuimus hujus eulp:? reum. communica- 
tionem dominicam, vel osculum fratrum sex anni 
mensibus non habere. 


Cap. xxvi. Ut quotidie usque ad tertiam monachi 
legant. 


Ut usque ad horam diei tertiam in omni tempore 
Jectioni monachus tam senior quam extremus vacara 
procuret, et sic demum in reliqua parte diei deputati 
operis cura succedat, prater egrotos tantum , qui- 


p bus imponi hoc supra propriam vo'untatem , vel po- 


tius virtutem communis infirmitas non permittit. Nam 
et hi quibus fructuum  colligendorum tempore 23b 
abbate fuerit imperatum , nt inatutinis horis operis 
aliquid vel laboris exerceant, hac lege non tenebun- 
tur : neque huic deflnitioni putabuntur exstitisse coa- 
trarii, cum imperata sibi utilitatis causa compleveriut. 
Etenim moris est agricolis ut vix reddito adhuc mane 
arida frumenta, non nisi deciduo madida facta rore, 
succidant , ut letam minus segetem facilius fervori- 
bus insecutoribus eripiant, dum in exordio diei blandi 
aeris temperamenta custodiunt. S:epe enim ex in- 
dustria factum sclo, ut dubia adhuc luce, priusquam, 
ut dicere possumus , orbe solis ardor ebib rit reda- 
ctam io manipulos segetem , ignei 'ubaris flunmas 


909 


S. FERREOLI REGULA AD 30NACIIOS, 


970 


cuim fructibus messura ejus evaserit. lloc ergo etiam A Us vel etiam alterius senioris imponat : ita. ut. nis 


a monachis qui operi insisiunt , ut superius diximus, , 


fuerit observatàr, non erunt pronuntiandi pro com - 
pendio operis regulae transgressorces, 


Cap, xxvi. Ut ante teitiam nullus monachus maad u- 
cet aut. bibal. 


Ut ne quis de monachis, preter infirmos, antequam 
hora diei tertia compleatur , quamvis supervenientis 
cujuslibet proximi vel amici gula: potius exquisita 
occasio fulciatur , manducare vel bibere aut. rogaus 
presumat, aut rogatus, illo duntaxat tempore quo 
jejunia solita remissione solvuntur. Post banc vero 
Loram deliberationem comedendi usque ad sextam, 
si vel anmicu- ejus vel stomachus permittit, extendat. 
Sed in liac refectione unum vel duos fratres socios 
sibi, et querat et facia! , ut, dum videtur, ista cou- 
inunicatione atque humanitate sit publicus, non ap- 
pareat furtive suppusitus. 


Cap. xzvin. Ut monachus quotidie operis aliquid 
[aciat. 


Monachum, absque certis solemnitatibus vel ma- 
nifesta egritudine, diem sine operatione transigen- 
tem a convivio decernimus excludendum, jubente 
beato Apostolo : Qui non laborat non manducct. Secu- 
turas tamen excusationes inutilium pravidemus , et 
propterea modum ponimus otiosis. Dicturus est enim 
unus ex talibus : Ego non possum operari, quia 
amisso robore juventutis sum ad omnia senex inva- 
lidus; alius : Neque ego possum, quia sum infirmitate 
jain fractus ; dicturus est etiam tertius, si potuerit 
inveniri : Non possum etiam ego, quia laborum re 
aseiduitas contrivit, itinerum longitudo quassavit , 
fortitudinem mihi abstulit sollicitudo commissa, vir- 
'ütem meam actio exspoeliavit imposita. Sed his quasi 
contrarius sermo rationis occurrat, revincens eos et 
dicens : Ut quis non valet insistere operi, det promp- 
tius operam lectioni : quicunque »grum non excolit, 
Deum dupliciter colat; et inter reliqua etiam hanc 
quaerat artem, ut paginam pingat digito, qui terram 
non prse:cribit aratro. Nullus ergo, si quominus opera 
faciat, putet c:usam juste excusationis afferre : quia 
qui, ut supra diximus, agriculturam exeicere non 
*2alet, legere, scribere, quod est praecipuum opus, 
piscium etiam providere capturam, rete texere, cal- 
ceamenta fratribus preparare vel reliqua, quae simi- 
lia suut, facere atque implere potest. Qnisquis ergo 
ex his omnibns non elegerit, quo oceupetur opere, 
famem cum improperio sustine: e contentus si. 


UCaP. xxix... Ut monachus parce loqualun 


Ut loquendi temperantiam movachus in omm cullo. 
eutione teneat : propter quod dicit Scriptura : ]a 
multiloquio hon effuyies peccatum ' Prov. x). Et iterum 
jn Evangelio :: Noli mulum loqui, scut. éthnici 
(Matth. vi). Habetur etiam in psalmo : Vir linguosus 
mom dirigetur super terram. ( Psal. cgxxix ). Et ideo 
auisqui« ilie frater, smt pauci sermones tui. Nec ho: 
tautum. sed euam taciturnitatem tibi pr:csentia abba- 


PATROL. LXVI. 


interrogitus ab eo vel jussus silentium irrumpere non 
priesumas, obediens Scripiurz. qua dicit : Priusquam 
altos, ne respondeas ; el in medio seniorum noli te in- 
jicere (Eccli. xxxv). Quod etiam in convivio apertis. 
sime pronuntiamus essé servandum. 


Cap. xix. Ut abbas absque voluntate »ua.— mihil 
operis faciat. 


Ut abbas $i non operetur ut citeri, nemo audeat 
reprehendere : quia lectioni eum inagis vacare con- 
venit, qua quotidie czeteros doceat, qua eominissos 
eruditus reddat, qua cunctos sancta semper admoni- 
tione com.ponat. Studere tamea eum oportet, ut quo- 
ties cedex manibus non tenetur, seeundum vires suas 


B redd«t se in qualibet fratrum operatione cemmunen : 


ut elsi otiosum quicunque dicere non audet, fastidio- 
Stai (aceudo nón murimuret. 


Cae. xxxi. Ut. monachis tunica linea uti non liceat. 


Lt i0nachus quamlibet delicati corporis litrea ad 
suda corporis non utatur : quia incongruum est ut 
carnem, quz semper vitio naturze superbit, mollibus 
foveat indumentis, el ei quasi minus valid: blomdia- 
tut; quie quotidie ia expugnationem anims novus 
quidam prieliator ac fortissimus commovetir. Etenim 
toties reparat vires contra animam bellattüra, qooties 
aliquid velut rebelle mancipium remissionis accepe- 
rit. De boc namque certamine beatus Àpostolus dicit: 
Caro concupiscit adversus. spiritum (Gal. v). Et itc- 


C rum : Video aliam legem in membris meis repugnahten 


legi mentis mee, et captivum me ducentem in leg pec- 
cati, que est in membris meis (tom. vii). Et iterum : 
Datus est mihi stimulus carnis mea, angelus Satane qui 
me colaplizet , propter quod ter Dominum rogavi wt 
discederet a me, et dixit mihi : Sufficit tibi gratia mea : 
nam virtus in. infirmitate perficitur (11 Gor. xi). Et 
j.erum : Si secundum carnem vizeritis, moriemini ; si 
autem spiritu facla carnis morti ficetis, vivetis (Rom. vn). 
Quicunque ergo vitam illam diligit, carnem conterat 
inorituram ; et in tantum eam quotidiano luctamine 
arduis quibusdam vinculis discipline, velut impigee 
semper debellator affieiet, ut adversum animain de 
modica quidem remissione confligat, seeutus Apostoli 
magisterium vel exemplum, ita dicentis : Casiige 
eorpus meum, el in servitutem redigo, ne [orte cum aliis 
predicavero, ipse reprobus efficiar (I Cor. 1x). 


CAP. XXXI Ut vestimenta monachorum odores non 
habeant exquisitos. 


Vestiméntorum fragrautiam vel nimium propter 
(Giationem nitorem 100nachus studeat non habere : 
sed sequens melins Apostolum dicentem * Bonus 
odor sumus Jesu Christi (14 Cor. 1), colorem etiam 
in his album, vel nimis rufum, per quem sspe spe- 
cies corporis ad perniciem suam videntibus commeu- 
datur , vitet ac babere non ambiat : ne et jactantie 


. ΒΌ25 secuin test'monium ferat; et, quod adsit, dum 


corpus vestimentis cito consumendis adornare tein- 
poraliter elaborat, de anima, si qua terna csse 


NA 


y APPENDIX AD OPERA S. BENEDICTI. 


973 


poterant, ornamentis non curet. Etenim ista facien- Α ut faciat illum regni sui participem, quem totun 


tes taliter Scriptura. diviua castigat : In amictu. ve- 
Mimentorum ne glorieris, el in die glorie noli extolli 
( Eccli. x1). De.calceamentis vero reliquorum vos te- 
μόν 6 statuimus consuetudinem monachorum. Sed et 
hoc curandum est, ut pes ita sit. ligamentis tempe- 
ratius vinculatus, ut. non jactanti:e signo multos as- 
trictus habeat, sed sanciius vinculo laxiori follescat : 
ut in omnibus simplicitas sanctitate socia commen- 
det Deo, quem ejus amore possessum, probatuim 
sxeculi viderit contemptorem. 


Cap. xxxtt.. Ut. monachi lecta. singulariter. habeant. 


Ut duo, quamlibet proximi vel amici, propter se- 
cretam orationem, qu:e melius ad Dominum nullo 
teste dirigitur, ut animo et uno lecto non teneantur: 
ut majorem licentiam orandi credat sibi mens com- 
puncta coucessam, duro. neminem vigilie su» awt 

, testem  pertimescat, aut judicem. Vigilando ergo, 
orando atque psallendo curet unusquisque minimam 
noctis somno cedere portionem ; tt non decipiatur 
ab ini.nico, qui est liber a socio : quia omnino non 
potest cubile proprium nisi vigilans vindicare. lni- 
tandum etiam videtur quod proph ta nobis sub qua- 
dain admonitione decantat : Lavabo. per singulas no- 
cies. lecium meum, lacrymis stratum meum  rigabo 
( Psalm. νι). Et iterum : [n noctibus ex'ollite manus 
vestras in sancla, et beuedici:e Domino (Psalm. cxxvin). 
.Et illud : Memor fui in uocie nominis tui, Domine, «t 
custodivi legem tuam ( Psalm. cxvi). Hoc ergo ut de- 
votus quisque vacatione coucessa utilius possit im- 
plere, strati sui, ut supra diximus, erit solus ipse 
possessor, habens secum meliori cominu!atione pro 
dormitorio fratrem Dominum vigilantem. 


Ca». xxxiv. Ct monachus non venetu:;. 


Inter czteras mundi delectationes noverit sibi tno- 
nachus venationem exercere prohibitum, nec liaben- 
dum cum feris periculosum sine utilitate certamen : 
cum scire potius debeat vitia pro bestiis esse ma- 
ctanda. Et ideo non eum consuetudo loci, vicinitas 
opportunitasque silvarum, pervius etiam vel facilis 
ascensus montis, concava vallium, secreta nemorum, 

densa terrarum tam infructuosi laboris opus subire 
sollieitent. Oportet enim ut memor Apostolica sen- 
tenti? damna re igioni non inferat, ita monentis, ut 
unusquisque in qua vocalione vocalus esl, In ea perma- 
neat apud. Deum ( Ephes. 1v). Bonum ergo vit» sux 
cursum cursibus vanis perire judicet, et se damno- 
.sum, caveat; ne postponeus monachum, ferarum et 
ipse captione capiatur, et scecularibus desideriis 
irretitus, venator agresiium bestiarum adversarii flat 
et ipse venatio. Sed soli Deo vacandum congaudeat, 
quem expetit ; illi serviendum jugiter, quem clegit : 
sciens quod taliter precepto evaugelico couvenimur : 
Dominum Deum iuum adorabis, et illi .5li servies 
( "αι. vv). Et alibi : Unam petii a Domixo, banc re- 
 «quiram, vl 3nhabitem in domo Domini omnibus diebus 
tig men (Psalm. xxvi). Studebit ergo, prztermissis 
' einnibus, qualiter ipsi omni servitio p'aceat jugiter : 


suum videt esse cultorem. ÁLtamen nec illud putavi- 
mus oiittendum, ut si forsitan ferz, qus sunt γι» 
lentiores, quzrenti proprio labore victum insidientur 
In fructibus, eas pro dambpis tantum fructuum vindi- 
candis, canum s:evitia opportene deterreat, quas 
potius effugare quam persequ: delectetur; ut noa 
venationis, sed fructuum mag:s amator appareat. 


Cap. xxxv. Ut monachus nec pomu tangere absque 
ordinatiuwe presumat. 


Quicunque monachus cujuslibet generis pomum 
inordinatus lhsrens adbuc arbori suz tantum edaci- 
tatis causa decerpserit, vel si terra collapsum, seu 
reliquorum fructuum, ut assolet, primitias 1usns 
fuerit gulae incontinentia. violare, veluti Ad:e primo 
homini similis, simili quoque castigata edacitate 
jejunio digne panitest ; quasi ad vicem parauisi con- 
vivio putetur indignus. Et nisi prius omnium fra- 
trum remissione consequatur veuiam, venire non 
permittatur ad mensam ; quia justum est, ut cuncto- 
rum indulgentiam postulet, qui omnibus quod erat 
commune subtraxit. Cunctis ergo studendurm est, ut 
omne quod in escam constat hominis deputatum, sí 
alicui ex fratribus accipere vel etiam invenire con- 
Ugeri!, priusquam aut mens:e. iuferat, aut cellario 
wradat, omni fide conservet intactum ; vitang ne co:- 
munem omnibus cibum gustu sibi ipse furetur; et 
cuim t"llus illi comes adliereat, ad perdendam ta- 
men iunocentiam, vel ad exerceudam predam sit illi 
gula pro socie. Quapropter erit co»gregalioni sem- 
per una proprietas, ita ut euneta. omnium, εἰ omuia 
sint cunctorum. 


CaP. xxxvi. Ut abbas manumittere mancipium  mona- 
sterii non presumat. 


Mancipium monasterii liberum facere abbas abe- 
que conseusu omnium nionachorum licentiam non 
habebit, nisi ut tradat cunctis fratribus in prassent 
ejus meriti vel tatis de propria facultate vicarium : 
quia uon pote-t multorum servus unius ad ingenui- 
tatem remissione transire, nec libertus fleri, quem 
omnes unanimiter non absolvunt, cum manifestum 
Sit, illum tot dominos liabere, quot monacbos. 

Car. xxxvit. De eo, qualiter abbas conversari debeat, 

Ut abbatem cunctis quibus preest monachis sue- 


D nuitas quidem, sed mansuetudo, et potius vita com- 


mendet, ita ut magis sanetum illum timeant, quam 
severuu : et plus in eo ietaant quod ineritis est 
primus, quam quod lionore primarius. Habeat enim 
in correetioue modu, et. in familiaritate tempera- 
mentum : eritque in cunctis ita moribus disoensa- 
ius, ut blaudimento vocet, terrore castiget ; faciens 
se ab omnibus, eo quod vitia oderit, plus amari. Tot 
euim ejus conversatio erit quasi positum fundamen- 
tum, ut in eo superzedificetur quisquis imijaiiepe 
illius optat Deo meritis proximare. Nullus ab ipso 
crit potestate, Sed ratione damnandus : nec tamen 


.quispiam illi ita faviliaris, ut cseteris. plus prase- 


1031 ; noue ita offensus, ut ad veniam expleta con 


7. 


S. FERREOLI REGULA AD MoUNACIIOS, 


974 


tritionc non redeat, Convenerit namque i/]; omnes A Domini, similiter primo Pascha, nec nou in festivi- 


tinere, qui timetur ab omnibus, totoque simdio at jme 
industria providere, ne aliquis ex his (uos regendos 
propria eura suscepit, adverso quolibet casu discedat 
ex numero. Et ideo plurimis medicamentis necesse 
est illum monachorum su^venire languoribus, et 
vgritudinibus mentium remediom cur:e spiritalis 
Inferre: hoc est, si superbum viderit, jugi exliorta- 
tione porrigat hurnilitatis potionem ; si iracundum, 
 patientise illi offerat. unguenium; si mendacium sc- 
etapntem, veritatis ministret antidotum, beati in hoc 
ipsum Apostoli monitis excitatus, qui dici! : Autende 
tibi εἰ doctrinm, insta. in. illis : hoc enim faciens, et 
teipsum salvum fcies, et eos qui te audiunt (11 Tim.ww). 
Et iterum ad. Timotheum: Formam habe sanorum 


verborum que a me audisti iu. fide et dilectione ia B minus in Evaugelio discipulis ait : 


Christo Jesu. (11 Tim. 1). Et iterum : Tu vero vigila, 
in omnibus labora, opus fac Evangelisto ; ministerium 
tion. imple (H1 Tim. iw). Similiter et beatus. Petrus 
scribit : Seniores qui in vobis sunt obsccro, consenior 
᾿ et tes:is Christi passionum, et ejus que incipiet revelaii 
glorie socius, pascile qui in vobis est gregem Dei 
(1 Petr. v). Et addidit: Neque quasi dominantes in 
clero, sed [orma estote gregi ; ul cum apparuerit prin- 
ceps pastorum, percipiatis illam floridam et immarces- 
cibilem glorie coronam. Jeremias quoque sanctissi- 
mus in persona Domini ait : Dabo vobis pastores se- 
tundum cor meum, et piscenl. vos scientia ei doctri a 
( Jer. i ). Et iterum : Herc dicit Adenai Dominus od 
pastores. lsrael : Nunquid semetipsos pascunt. pasto- 


tate peculiaris patroni, sancti ac beatissimi vene- 
randi semper martyris Ferreoli, aut certe quidem ad 
quorum nomina sanclorum idem locus consecratus 
fuerit, coquinam cibos congregationi paraturus in- 
troeat ; ibique suscepto junioris ministerio serviendo 
mensis humilitatis formam ministret in ferculis ; 
sanct:e huie abjectioni se libenter inclinaus, qui tna- 
jorem illum producit exteris, dum reddit squalem. 
lantum enim magis in cunctis ejus potestas accipit, 
quantum 84 inferiora ministerii parilitate descendit. 
Lavare vero pedes fratrum, sive etiam peregrinorum, 
divinum imitatus exemp'um, scpius studebit; im- 
plens dominicum mandatum , et tradens monachis 
operibus potius quam verbis exemplum. Nam et Do- 
: Si ego lavi vestros 
pedes Dominus et magister, et νος debetis alt.r alteríis 
lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis , ut quemad- 
modum ego [eci vobis, ita εἰ vos faciatis (Joan. xui). 
Abbatem e'go ista facientem, atque. in hujus! tituli 
observatione cotimuni omnes monachi sequacibus 
acimis imitentur ὁ in tantum, ut temporibus dispo- 
siis vicibusque discretis de ciborum przparatioue 
sollicit: serviant sibi invicem , atque alterutrum sub 
iqualitate ministerii dominentur. 
Car. xxxix. Cast'galio monachorum de muliis ezces- 
sibus. 

Multis hic titulus monitis negligentias monachorum 
castigare suscepit. Nec tam personas exigit damnare, 
quam culpas. Mundos ergo illos et velut defecatos a 


res? Et adjungit : Ob fioc, pastores, audite verbum Do- C, vitiorum omnium reddat inquinamento amor sani 


mini, lec dicit Adonai Do:ninus : Ecce ego ?ose ad 
pastores, οἱ requiram oves meas de manibus corum 
( hsech. xxxiv). Dominus. vero idem in Evangelio 
l'etrum apostolorum principem si "6 amaret interro- 
gans adjungit: Pusce oves meas ( Joan. xxi). Mani- 
festum ergo. cst, frater quisque ille preesse videris 
monachis, uagnum tibi per honorem onus imposi- 
tum; Δ ut. cu:i dignitate sis. primus, desudes om- 
nium pondere sarcinatus. Propter quod recti itine- 
ris curre seimitam, quae ad coelum perducit; et ire os- 
«ende gregi inoffensum callem, et sanctitatis eum 
quoque passibus antecede : atque ita stude, ut non 
erret quicunque te ducem gradibus imitationis inse- 
quitur; ut videaris apostolice inonita sententi:e com- 
plesse, qux habet : Exemplum esto delium in verbo 
i1 conversatione, in charitate, in fide, im castitate 
(J Tim. w ). Εἰ iteruni : Sollicite cura teipsum pro- 
babilem exhibere Deo operarium inconfusibilem, recte 
tractantem verbum veritatis (11 Tim. 1). Hunc itaque 
tibi, abbas, titulum, ut pratermissum te Regula ser- 
nione non dojess, Sicque unum te ex congregatione 
cognoscas, quasi peculiarius annotamus : tmonentes, 
seu coram Deo obsecrantes ut. hzc oninia ferventi 
studio servans, etiam caetera propter exemplum, 
qua rcliquis sunt dicta, custodias. 


Cap. xxxvut.. Quibus temporibus abbas coquina eb- 
| servet, similiter et lavandis pedibus. 


Abbos tribus per ar num vicibus, id est, dic natalis 


tatis, ambitio perfectionis, exspectatio veritatis, pro- 
missio glori: , perenuitas vite , et illa, quam credi- 
mus, habita:jio cum auctore; de qua sic dicit Apo- 
stolus : Rayiemur in nubibus obviam Domino , et sie 
eemper cum Domino erimus (I Thess. ιν). 

Correctíonis igitur sermo ad eos qui inter fratres 
jurgia »eminant hic est : ut .si a via tam perversa 
fides non traxeri', non tantum sententia abbatis, sed 
etiam cunctorum odio feriantur , donec consuetum 
errorem relinquant. De quibus Lucas evangelista Do- 
m:num dixisse commemorat : /mpossibile est. μὲ non 
benian! scandala : ve autem illi , per quem veniunt : 
melius est i[[i , si lapis molaris imponatur circa collum 
ejus, et projiciatur in mare (Luc. xvn). 


:D Ad illos vero qui, post eorreciionem impugnantes 


judicia seniorum, nituntur excusare peccatum, et non 
ad poenitentiam recordaüone delicti, sed ad duritiem 
indignationis nimium migraverint, respieit i»ta sen- 
tentia, ut quandiu a pr:eposita intentione revocentur, 
et tumorem mentis manifesta emendatione deponant, 

secundum arbitrium abbatis arduze omnino subjaceant 
disciplin:e, quia non dizerunt : Peccatum meum ego 


"agnosco (Psalm. tL) : sed dixerunt, quod 1n Isaja pro 
pheta de rebellibus legitur : Nullus eei qui agel parmi- 


tentiam super poevatum SW , dicem . Quid . feci 
(Jer. vin) 

llli nanique qui se prioribus 2ntepomunt , et alio- 
rum loca sou erubescunt vitio elatiomis invadere, 


98 


ALPENDIX AD OPERA S. BENEDICTI. 


976 


ac préeceptis dominicis contradicunt, quibus ila ju- A discordes invenerit, qui usque ad vesperam lites 


beiiur : Quicunque. valuerit inter vos major fieri , ait 
regter minister ὁ et. qui voluerit iuter vos prinus esse, 
eril vester servus ( Malth. xx ), abbatis vel eijam reli - 
quorum jncrepatione confusi, ad locum proprium 
quem reliqueraut revocentur : 4108 aá majorem 
gradum tardius deceruimus promoveri, ne addita 
1 guitate radicata in eis praesumptio convalescat. 
lilud itaque statuimus, ut, ad mensam fratribus 
engregatis, de his qui? apponuntur nemo alterius 
aut przsumat aut rapiat portionem, ne frequentius 
c:teris. manam  p»ropsidi importunus immergat , 
propter illud Apostoli : Alius quidem esurit , alius au- 
, lem ebrius est (1 Cor. xi). Ex iterum : Esca ventri , et 
senter. escis : Deus autem. et hunc. et has. destruat 


trahunt, et ante non excludunt odium, quam sol 
cognoscat occasum ; qui dicenti Apostolo : Sol non 
2ccidat. super ivacundiam. vestram. (Ephes. iw) , per 
iuobedientiam contradicunt , statuimus tandiu absti- 
nentia macerandos, quandiu ad veram se concor- 
diam ultronea satisfactione convertant. Quibus post 
longum scandalum pacificare in occulto non liceat, 
ne aliquid fictum puritas charitatis admittat : sed sit 
eorum reconciliatio publica , quorum fuit discordia 
manifesta. Fratribus ergo cuuctis coram astantibus 
veniam invicem postulent : quia uterque reus dia-. 
turna siniultate notatur, dum aut unus indulgentiam 
petere destitit , aut alter rogari desiderans non dimi- 
sit. Et ideo iste impius, ille remansit impaenitens : 


“1 Cor. vi). Et iterum : Non est regnum. Dei esca εἰ B hic damunandus post iram, iile post culpam. Propter- 


, totus : sed justiti., et pax, el gaudium in Spiritu sancto 
(Rom. xiv: Et iteram : Hujusmodi enim. Christo Do- 
mino nostro non serviunt, sed suo ventri (Rom. 1v). 
Et iterum : Quorum Deus venter est, et gloria in con- 
fusione ipsorum (Phil. uw). Legimus etiam in psalmo, 
quad longe etiam a monachis : Adhuc esca eorum erat 
in ore ipsorum etira Dei ascendit in eis (Psalm. Lxxv.). 
Quicunque ergo hujusmodi transgreditur statutum, 
abbatis judício constabit, quantis jejuniis mensz 
violentia judicetur. | 
De ebrietate vero superfluum puto monachum 
commoneri : cum, vel si parum vini accipiat, a prz- 
posita corporis contritione declinat. Attamen «quia 
latere monachos non poterit quod Apostolus Timo- 


ea offensus iste iram in contemptu Evangelii non 
retineat; sed cito ad illud recurrat exemplum : Di- 
mittite, et dimittetur vobis(Luc. vi). Etillud Apostoli : 
]uduite vos , sicut electi Dei et dilecti, viscera miseri- 
cordie, benignitatem, humilitatem, modestiam, paticn- 
tiam : supportantes. invicem, εἰ donautes. vobismelip- 
sis, si quis adversus aliquem habel. querclam : sicui el 
Dominus donavit vobis, ita et vos (Col. n). lile ver^ 
qui injuriam intulit, hujuscemodi evemp'o velociter 
terreatur : Facit Dominus judicium injuriam patienti- 
bus (Psal. cxrv). Et alibi : Qua. semiuaver:t. home, 
hac et metet (Gal.vi). 

Furti scilicet conscium, si adhuc vocare mona- 
chum possumus, quasi adulterum, secundum (lagelio 


theo scribit, dicens : Vino modico utere propter sto- C; subdi, et magua censeri afflictione jukeinus; dautes 


machum tuum et frequentes (yasinfirmitates (1. Tim. v): 
quantum eis, secundum vires monasterii, per singulos 
dies jussu vel dispensatione abbatis vini offertur, 
accipiant, et amplius penitus non requirant. loc 
ctiam de reliquis stpendiis statuimus observandum. 
Nam ebrietatem illis etiam qui sxculo vacant prohi- 
b'tam Scripture testimoniis approbamus, scribente 
"Apostolo Ephesiis : Nolite , inquit , inebriari vino , in 
quo est luxuria (Ephes. v). Nec non et Propheta : 
Ve qui fortes sunt ad bibendum vinum, et potentes ad 
miscendam siceram (Isai. v). Et iterum : Ve qui con- 
surgunt mane, el sectantur siceram : qui exspectant vespe- 
ram, ut vino astuent. Et ideo monachum si ebrium, 
quod dici nefas est, videri aliquando contigerit, ze- 


illi unam cum fornicante senteitiam, quia eL ipse 
luxuriatus est cum furaretur. Similes enim eos non 
incongrue dicimus, quos in sacra lectione pariter 
positos invenimus. Dicit ergo Dominus per Propbe- 
tam : Non est scientia Dei super terram (Ose. 1v). Et 
paulo post : Furtum et adulterium inundaverunt. Εἰ 
iterum io psalmo : Si videbas furem simul , currebas 
cum eo, εἰ cum adulteris portionem (uam ponebas 
(Psal. xy). Legimus etiam in Evangelio Dominum 
dixisse : Fornicationes, [urta; et nec moratus addi- 
dit : Hec sunt qug coinguinant hominem ( Matth. xv). 
Ex his profecto intelligere possunt liorum scelerum 
servi quia, sicut aequaliter his dominantur vitia, 
aqualiter debetur et poena. 


lans illi plenus ira pracipio, ut triginta diebus a D — Et ue aliquid, dulcissimi in Christo fratres, de bis 


vini potatione suspendatur : quatenus anima infu- 
sione congesta digestione hoc spatio vacuetur. 
jos igitur monachos , quos vel unius diei finis 


qua suprascripta sunt per oblivionem sitis negligen- 
tes, cunctis in unum positis semel ea in trigints 


.diebus relegite, hoc est, iu calendis. 


DE TARNATENS8I MONASTERIO EJUSQUE REGULA 
. VETERUM TESTIMONIA. 


Jes. Simler. descript, Vallesue lib. 1: Sub Octo- 
duro ud sinistram [thodani hi vicu!i sequuntur, J uvia- 
γα, Sersantia, Verosa, mox Tarnnde oppidum. Tarna- 
dip autem Anteuiuum seculi oppidum hoc nominamus: 
veterum plerique Agaunum nominarunt.. Exstcnt hoc 
loco vetustissime inscriptiones, que antiquitati testimo- 
niim perhibént, Hoc loto a Máximino imperatore legio 
Thebea, cujus dux erat Maurüius, propter confess o- 


nem nominia Chrish casa est, Ab eorum martyrio aunis 
circiter 220 cum locus hic apud liurgundos, qui im hia 
regionibus dominabanlur , magna venerationi | esset, 
Sigismundus rex. Burqundiorun, Maximi Genevensis, 


.Theodori Sedunensis et aliurum episcoporiun, oratione 


impulsus, eodem. loco in houorem martyrum cocnobium 
celebre construxit ; oppidulum Tarnade juxia positum 
menibus ampliaiis ceenolio conjunszit : ab 60 tempore 


971 


REGULA TARNATENSIS. 


983 


Tarnade nemen obsolevit, εἰ nunc vulgo ad S. Mauri-*A — Regulam vero Tarnstensem sepissitte citat S. Be- 


lium nuncupatur. 
Marius ep. Averiticen. Chron. ad an. Christi 515 : 


Florentie et Authemio consulibus monasterium Acduno 


ἃ rege Sigismundo constructum est. 


pedicius Anianensis abbas in Concordio regularum; 
et Smaragdus in Comment. ad Regulam S. Benedicti; 
jtem Trithemius lib. de Propr. monachotum, cap. ὅ. 


OBSERVATIO CRITICA IN REGULAM SEQUENTEM. 


Hac praesens Hegula. scripta est. pro monachis in 
wionasterio Tarnatensi. sive Tarnadensi habitantibus , 
eirca cujus sitwm inter eruditos haud mirima est disce- 
ptatio; uam Mabillonius in Annalibus Benedictinis exi- 
stimal hoc monasterium non differrea prioratu Terna- 
nensi aut Tarnayensi, inter Lugdunum et Viennam sito: 
dum ex Simlero citato aliisque magni nominis histori- 
is constet. illud justa. Hhodansm [isse positum. In 
confesso enim ext, Tarnade oppidum sub Octeduro ad 
sinistram lihodani aliquando exstitisse satis celebre, ab 
antiquis Agaunum nominatunt, ob ejusdem nóminis ru- 
pem, in cujus radicibus exstructum erat, Bine monnste- 


gendi Vitam scripsu, mandante S. Marino Lirinemii 
abbate. Nec quidem admirari debemus, quod hoc mo- 
nasterium. gubernatum fuerit ab. initio absque aliqua 
regula scripta, nam hoc primis monastice vite seculls 


.commnwne fuit, quod monachi viva voce et exemplo abba- 


tis el Patris monasterii frbernarentur, quemadmodum 
de Lirinensi in Galliis, Iyensi apud hodiernos Scotos 


' et Lindis[arnensi in Nortltumbriaaperte constat, Interea 


lure Tarnatensis disciplina, saltem quoad perpetuam in 


.€horo psalmodiam , eiiama ud qli& Galiicana canebin 


transiil, presertim postquam S. Apollinarius, Tullensis 
abbas, hujus monasterii cürdm susceperat circa annum 


rium nominatur aliquando Tarnetense, aliquando Au- B 519, prout ea. Fredegario ad. amm ὁ} Guntrammi 


giens^, et smpius Cenobium S. Mauritii appellatur, ob 

lrocinium illius S. martyris cujus sacro nomini et 
lud dicalum erat ; nam in hoc ipso loco S. Mauritius, 
Thebra! legionis dux, cum suis. militibas a Maziniino 
t'aperatore mariyrium passus est, in cujus igitur saeram 
memoriam, ad instantiam quorumdam piorum episco- 
porum, Sigismundus, Burgvndiorum rez, hoc monaste- 
riam erezHt circa atum. 315, prout atfata testimoni 
perhibent. Regula ergo heec. [orsan non nisi 7.) anno 
seculi sexti. literis mandata [s existimat enim Cal- 
metus, Tarnutenses monachos hanc Regulam compilasse, 
eecundum laudabiles consuetudines in monasterio jam 
usitalas, atque ejus auctorem sive compilatorem vizisse 
circa finem saeculi sexti, imo eumdem esse, qui S. Lu- 


discimus. Nec sane magui. refert quod emiuentissimus 
Norisius in sua Pelagiang heresis Histor.a. existimet 

edam hujus Regula cápita cum ipsa S. Augustini 

egula pro virginibus scripla mügnam liabere conmne- 
zlonem. cum illis temporibus tanta exstiterit ubique vite 
monaslice unilas, ut diverse scripue regule in preci- 
puis materiis non di[ferrent, sed solum ab invicem dis- 
crepareni in. aliquibus ritibus ét ceremottiis culfibel 
loco et communitati propriis. Hine, nobiliores scripto- 
res, imo ipse laudatus Norisius, agnoscunt hane Tar- 
natensis monasterii Regulam 25 capitulis constantem 
nunquam pro canonicis regularibus compositam fuisse, 
sed solis monachis adaptatam ; nondum eni tle 
canonici in Ecclesia exorti sunt. 


REGULA MONASTER 


II TARNATENSIS. 


END 


CaPtT βαιμΌν. Si quis fldei ardore succensus, re- C ut jam dictum est, ab eo cujus res faerant, dispen- 


nuntians szculo, monssterium magna dispositione 
elegerit expetendum, novi'ati ejus nor cenfestim li- 
centia tribuatur intrandi; sed primum studiosius in- 
dagetur, utrum voluaiarie, an necessitate aliqua 
coactus advenerit, aut si nulla servitutis conditione 
ebnoxius teneatur. Qued eum ad abbatis notitiam 
preposito nuntiante pervenerit, uni de senioribus 
deputatus tsndiu jubeatur advenientibus: deservire , 
quousque devotio ejus fuerit patientia teste demon- 
strata. Sequilur, ut informetur disciplinis regulari- 
bus, et qux facere debeat, quibusque eum conveniat 


servire cognoscat : deinceps omuis regulae constitutio: 


yelegatur, et ad comprobandam obedientiam ejus, 
dura ei ei aspera prz:cepta mandentur, nihil in pro- 


setur, dummodo in ejus nihil! potestate resideat. 


Nefas est enim ut qui deeipulath bujus szculi inten- 
dit evudere, reservet unde eurs infestatio díabélien 


valeat irretire. Clientem vero, et famulum, aut 


parentem seeum exhibens, si postulet in consortio 
religionis admitti, simili examinatione ptobatum 
fratribus convenit aggtegoari : et qui fuerat ef ante in 
servitute subjectus, frater est in. Domini positus 
servitio computandus : quia apud Déum, ut Apo- 
stelus docet, nulía est acceptio personarum (Col. m). 
ille tamen qui de humili conditione est in germani- 
tatis sequalitate susceptus, non aliquo efationis tw- 
more suüperbiat; sed per humilitatem in eo quz bona 
sunt convaftescant : et non solum ei cui sqmalis 


prieiate de lis qua secum exlibuit habiturus. Sed Ὦ cífectus e«t, sed fraternitati omni, αἱ verus famulus 


si ejus votum tale est, ut qux sua menasterii usibus 
eonferre desideret, oblationem ejus ad integrum 
devotio sincera cemmendet, et super altase statuat ; 
unde reposci aliquid sacrilegium judicatur. Si pe- 
cora cujuslibet generi& ad monasterium commigra- 
turus adduxerit, ab abbate pretium conseqaatur , 
eui de eedem preijo faciendi quod voluefil non 
negetur. (Que δὲ abbas noluerit, comparare , cui 
voluer& vendere perinitiatur; aut, quod melius est, 
preposite vendenda committat : pretium vero ipsum, 


Christi, cum pietate et huniifitate deservíat. (juia 
sicut is, qwi major esse videbotur ín secilo, per 
humilitatis affectum frater. voester et Domino; ita 
ille. sui. memor conditionem $usm, nort altiora pe- 
tendo despiciat, sed testimonio hutnilitatis etaltet, 
ut apud Deum inventat gratiam. Et nisi expletó annb 
nullus mulare habitém permirtatur, Set? si postemis 
fuerit tanta compunetie, et hoc sibl supplieztione 
assidua exigat non negsri, qued oni. lideliter pos. 
centi conceditur, won quasi licituns habestur. Vesti. 


919 


APPENDIX AD OPERA S. BENEDICTI. 


uentis quoque secum delata, qux» primi anni usus A admixtione dulcare, nullus audeat conferre ser- 


won valet expendere, redacta in. pretium cui albas 
preeceperit, tribuantur : quia cum alia meruerit im 
dumenta, priores exuviz in sua non erunt potestate, 
ut exterioris hominis immutatio cum interioris pro» 
fectu plena ratione conveniat. Nihil de his quie per- 
ceperit ei sit licitum commutare, nec pro abjectione 
viliera, nec pro commodo meliora, sed qualiacunque 
fuerint attributa, cum gratiarum actione suo tantum 
usui vindicabit. 

Ca». n. Nuili liceat sequestratam eligere mansio- 
nem, nec armariolum, aut aliquid simile, quod pe- 
euliarius cloudi possit, permittatur quasi proprium 
vindicare. Viam solus, nisi comitatus fratris contu- 
bernio, non assumat. Revertentes ea quz foris agi vi- 


monem. 

Cap. vi. In. vigiliis, dum lectioues cunctis resi- 
dentibus releguntur, vel quando orationi incumbunt, 
intrandi aut. exeundi facultatem sibi nullus aestimet 
fuisse concessam. Qui vero communis necessitatis 
causa compellitur, psallentibus aliis sine cujusquam 
reatus tiniore discedat, continuo ad opus quod agitur 
reversurus. Et qui aliis orantibus vel psallentibus fa- 
bulari presumpserit, non solum f(raternitati, sed 
etiam divinitati reum se esse non dubitet. lllud est 
etiam studendum, ne somnum manus otiosz invi- 
teni ; atque ideo hzc erunt opera in vigiliis facienda, 
quo mentem non occupent, aut gravent operantis 
auditum, sed qua soporis possint repellere torpo- 


derint, referre non audeant, nisi illa tantum quz B rem. Orationi autem et verbo Dei nihil est przpo- 


edificent audientes. Posito seniore vereaiur junior 
in prrsumptionem loquacitatis erumpere : sed, ut 
szepe contingit, si simplicioris natur: fuerit seuior, 
tunc junior qua ei precepta fuerint, exsequatur. f'e- 
stivitate qualibet celebrem monachum, nisi permis- 
sum, non licebit expetere, quia orantem secretius 
palam Dominus , Evangelio adstipulante, est pollici- 
tus se auditurum (Matth. vi). 

Ca». 11. Si quis vero a fratribus in. quocunque 
negotio ad civitatem, aut ad castellum, sive ad vi- 
cum seniore imperante dirigitur, nisi ad illum, quo 
destinatur, non przsumat accedere. Spiritalem se 
fleri patrem sine abbatis imperio nullatenus acquie- 
scat; sed si causa tantz necessitatis exstiterit, aut 


nendum. Dominica vero nocte, pro reverentia resur- 
rectionis dominice, manuum opera conquiescant : 
quod et certis solemnitatibus convenit observari. 
Cap. vii. Meditantibus etiam fratribus nulli liceat 
rebus se aliis implicare; nec liberum jodicet a 
schola, vel ubi meditantur fratres, discedere. Qui 
vero in hac praesumptione proruperit, excommuni- 
cationi, ut dignum est, subjacebit. Cellulam alterius, 
preter abbatem et praepositum, nisi dato signo est 
illicitum introire : quia ipsis tantum conceditur fra- 
trum secreta cogioscere, οἱ qualiter se unusquisque 
agat, occulta inspectione perquirere. Et ubi artifices 
operantur, absque suprascriptis perso»is, nullus 
presumat accedere. Advenientibus quoque  uibil 


cujuscunque fidelis person:e precibus inclinatus in- (; preter humilitatis affectum et debitum famulotum 


terdicta non valet effugere, quod contradicenti cog- 
noscitur impositum, charitatis intuitu est omnimodis 
»dmittendum. 

Ca». 1v. Cum extranea muliere collocutiones absque 
testibus canonum auctoritate legitima prohibentur; 
matrum etiam et g-rmanarum fabulis eos misceri 
»ecretius nullatenus concedatur : ne in ipsa novitate 
milii: constitutos sxculari presumptione subver- 
tant. Et non a majore concessa licentia nullus qua- 
libet parte discedat. Navigium etiam ad ulteriorem 
ripam sine imperio senioris transvehere non pr«su- 
inat; nec capillos barbamque succidat, aut funiculum 
vel quodlibet aliud facere audeat, nisi lioc relaxatio 
seuioris admittat. Vespertinis et nocturnis horis 


junior exhibebit, et curam habere de causa , qua 
venerit, quandoque reversurus sit, non presumat, 
quia hoc segiorum sollicitudo, non junioram prz- 
sumptio, debet inquirere. 

CaP. virt. Increpare junior non audeat seniorem; 
sed si extra regulam aliquid fieri, aut faclum esse 
cognoscit, abbati est aut preposito reservandum : υἱ 
correctione regulari, quod reprehenditur, corrigatur. 
Quacunque ab aliquo absque testibus admittuntur, 
si ad abbatis notitiam pervenerit, secretius emende- 
tur : si omnibus innotuerit, coram omnibus est reus 
admissi criminis arguendus. Qui cogitationum im- 
pugnationes consolationis suz causa secretius confi- 
tetur, non oportet eum despici, nec aliis publicari, 


quibus fratr. $ alii conquiescunt, qui ἃ mansione aut D sei quantum in se est, blanda exhortatione foveri. 


lectulo suo deesse cognoscitur, coriip:entibus se- 
Bioribus castigetur : et in ipsa quiete positus alter 
alteri nou louatur. 

Ca». v. Qui signo dato, ad opus Dei vel ad quz- 
cunque opera tardius venerit, exclusus pro reati 
tanti facinoris confundatur. Pro qualibet etiam culpa 
quamlibet aspera fuerit increpatione correptus, re- 
spondere nefas judicet arguenti, sed humiliando se 
emendationem delicti doceat secuturam : quia Deus 
humilibus daturum se gratiam repromisit (4 Petr. «). 
(Cum eo qui pro admissa culpa ab oraiionis vela 
Fensa consorüo removetur, preter eum qui ejecti 
frauis amaritudinem dociriuz et charitatis pos:it 


Qui aliis secreta ineditatione psallentibus inconve- 
hienter fuerit locutus, regulariter arguatur. In quo- 
cunque ergo opere aut meditabuntur qua sancla 
sunt, aut certe silebunt. Ad mensam loqui specia 
liter, nisi qui interrogatus (uerit, non praesumat. 
Quod vero necessarium victui fuerit, pr:»positum 
decet agnoscere : et quod secundum consuetudinem 
deest, secretius jubeat ministrari. Sedentes ad men- 
sam lectionem qux legitur cum silentio audiant: si 
verc defuerit persona lectoris, ad instar cibi san- 
ciarum Seripturarum meditatio rumiuetur : ne escam 
lantum corpus accipiat, sed et verbo Dei anima par 
catur esuriens. Orationibus vacate horis et tempo- 


551 


REGULA TARNATENSIS. 952 


. ὦ 


ribus institntis, psalmis οἱ hymnis cum Dominus A exemplo, quique eleemosynam monasterio deputa- - 


exoratur, ea plantentur in corde, quse proferuntur 
In voce. Arator stivam tenens Alleluia cantet; sudaus 
messer psalmis se avocet ; et dum palmitem curvum 
tondet vinitor fa'ce, aliquid Davidicum canat. Hasc 
sint vestra carminn ; hzc, ut vulgo aiunt, amatori: 
cantiones : hxc pastorum sibilus; hxc instrunienta 
culturz. De bis, quz hujus szculi homines agunt, 
nibil cur: sit monachis; sed meditaiio cordis eorum 
iu timore Domini sit intenta. 

CaP. 1x. Omni tempore duabus horis in die spiri- 
tuali meditationi vacabunt. /JEstatis vero tempore 
matutinis ex more.completis, et prima dicta, omnes 
opera quie jubentur assumant. Deinde tertia cele- 
braia, ad expedienda quz suscepta fuerant, rever- 
tantur: nec collocutione quarumeunque fabularum 
secularium occupentur; nisi fortasse hoc proferat 
sermo relatoris, quod animam  :xdificet audientis. 
Α ser'a quoque liora usque ad nonam vacent quieti 
vel etiam lectioni. Post horam vero nonsm, aut in 
horto, aut ubi poseit utilitas, usque ad horam ἰυ- 
cernarii omnes in unum solatium commodabunt. 
Hiemis vero tempore, matutinis vel prima trans- 
&ctis, omnibus usque ad tertiam vacare conceditur 
lectioni. Qua consummata, gratanter quod eis injun- 
etum fuerit, implere festinent, ut jam dictum est, 
usque ad horam lucernarii. Hi vero qui deputati esse 
videntur culture, hac observatione constringi pro 
operis assiduitate non possunt: sed ut tempus exe- 
gerit, aut labor eorum opera injuneta monsiraverit , 


tam, vel ea quz a fratribus colliguntur, summa cura 
pro Domini timore conservent. Quia si credi'am sil 
famulorum Dei negligit servare substantiam, sicut! 
ait quidam Patrum, laedit Deum, et disperg ns eum, 
rationem est Domino redditurus. Qu:e vero ipsis fuc 

rint pro Dei amore donata, in oblatiore monaster:i 
adjuncta omni congregationi proficiant, Qui aposto 
licam vitam optamus eligere, cur quasi propria vin- 
dicemus, qux» novimus continuo peritura? 

CaP. xi. llortulanus ita debet constitui, ut et - 
prepositi et cellarii solatio sublevetur. Et quia ole- : 
rum beneficiis cellari:& juvantur expense, oportet 
ut secundum dispensationem cellarii expendantur 
pariter et colantur. Ferramenta queque somnia, et 


B reliqua. utensilia ab utraque pe:sona convenit cu- 


stodiri : ita tamen ut unicuique quod consignatum 
fuerit, cum diligentia et summa stremnuli:ate custo- 
diat ; et nullus de alterius cella quod ad eum nou 
pertinet, sine voluntate ejus in cujus datum est pote- 
state, presumat auferre. Quod qui facere nefanda 
auctoritate presumpserit, quia pro minimis rebus 
scandala generare non metuit, omni congregationi 
reus esse, dum pretermittit Regulam, doceatur. Nec 
quis sibi diei opus eligat faciendum , qu»d tamen 
constare debet in arbitrio senioris, ut quod utile per- 
spexerit judicio suo imperet facienduin. Nuilus mur- 
murando aliquid faciat, ne quorum $equitur exem- 
pum, consequatur exitum. Nu'li liceat ad parentes 
frequentius commeare : illi tamen pirrsonz, qua de 


sic consideratione prepositi gubernentur, binis et C proximorum salute probatur esse sollicita, certis qui- 


ipsi boris lectioni nihilominus vacaturi. Quando mes- 
ses ct vindemiz colliguntur, bis in die, id est hora 
sexta et duodecitna, refectionem accipiaut. Quarta 
vero vel sexia feria ita moderari opera debent, ut, 
si fleri potest, s!atuta jejunia non omittant. Sed 
universa, y rout utilitas aut labor exegerit, iia senio- 
ris judicio disponantur. Nemo tameu extra monaste- 
rium manducet aut. bihat : boc enim Regul:e non 
recipit disciplina, ut vel poma vilia resumantur : 
aquam ipsam ante refectionem legitimam bibere non 
praesumant. 

Ca». x. Quando paues faciunt, vel in omni mini- 
sterio corpora!i, laborem suum mutuo relevabunt ; et 
quamlibet cuicunque operi esse videantur intenti, 
orandi et psallendi tempora nou omittant : ut dum 
escas etigunt. pr:ieparare carnales, spiritaliter verbo 
Dei et bon:ze conscientize meditalione pascantur. De 
quo tamen opere nullum deesse convenit, nisi quem 
retentat infirmitas; aut quem przpositus in alia 
causa przceperit occupari. Ád cellarium vero talis 
ordinetur abbatis judicio, vel consilio seniorum, non 
qui voluntates aliquorum, sed necessitater. omnium 
cum timore Doinini et. [rairum dilectione conside- 
yet : cuj tamen, absente. preposito, Concors ohe- 
dientia prebeatur; et ubi utilitas poposcerit , sola- 
tiuin non nege!ur. 

Car. xt. Provisores monasterii t2les oportet eligi, 
vel ordinari, qui alios zdificare vitae sug probentur 


bus ue temporibus requirendi aditus relaxetur. Quei 
tamen veliementer cavere decipulam saxculi conve- 
nit ; ne dum alios putat posse acquirere, seipsum a 
Domiro faciat alienum. 

Cap. xin. Ad convivium nuptiale nullus accedat : 
ne per lasciviam s:cularium qux sunt szculi reco- 
gnoscat; et, quod absit, ad mundi hujus vitam, etsi 
non corpore, animo révocetur, sicut dixit beatissimus 
Cyprianus : Adulterium dum videtur, et. discitur 
Qui (Ephes. v). joculare aliquid vel risni aptum iu 
conventu fratrum proferre presumpserit, vel qui 
cum junioribus verba otiosa narrare voluerit, aut 
habere amicitias :etatis infirm:e, increpationi, ut 
dignus est, subjacebit. Si quis quxlibet invenerit, 


D inventa non celet, et cognoscenda non occuliet. 


(mod si reperto unius diei 8ratio convincitur reten- 
tasse, furii contagio se maculatum esse cognoscat, 
S. quis eum, qui districiionem monasterii non fe- 
rens, fugam meditari agnoverit, si non statim pro 
diderit, perditionis illius participem se.esse non du- 
bitet; et tandiu est a conventu fratrum sequestran. 
dus, quaudiu ille valeat revócari. Si quis liasc von 
omni virtute studuerit Domino placitura servare, 
et semel ac secundo correptus non emendave. 
rit, reprehensa juxta statis formam convenit. vindi- 
cari. 

CA». xiv. Hac sunt qux in monasterio constitutis 
pro Dei.amore et timore convenit observare. Proptes 


985 


APPENDIX AD OPERA S. BENEDICTI. 


uoa jn unum eslis pro timore Domini coggregati, Α si largier illis fuerit. victus impenses; qui in eon- 


oportet ut in domo Domini unanimes babitetis, el sil 
vobis anima una, et cor unum in timore Domini per- 
;vigilans; nihilque habere vos proprium reputetis, 
[sed sint. vobis cuneta communia, qua vobis abbatis 
imperio dispensentur, non squaliter omnibus, sed 
sicut ratio dispensationis, au! causa inlirmitatis exe- 
gerit; unicuique tamen, secundum quod opus fuerit, 
tribuatur : sicut in. Actibus apostolorum legimus : 
quia erant. illis. omnia communia, e£ distribuebatur 
unicuique, sicut cuique opus erat. (Act. ww). Qui enim 
aliqua habuerint iu sz:culo, quando expetere mona. 
. sterium meruerint, libenter tradant omnibus pro- 
: futura; studentes , ut cum dimiserint facultatem, 
ipsam simul concupiscendi exuant volentatem : et 
cum dimittitur possessio, abjiciatur et passio. Qui 
autem non habuerunt, turpe est yt quzerapt qug 86 
non recolunt reliquisse. Et non ideo estiment se 
felices, quia invenerunt, in monasterio quod foris 
iuveuire non poterant : nee superbiapt, qued so- 
ciantur eis, ad quos asnie accedere pro divitiarum 
ubertate, aut pro natalium splendore nop poterant : 
sed sursum cor habeant, et qua sunt caduca vel 
cursu celeri peritura non quarant. Ubi autem divites 
humiliantur, pauperes non inflentur : ne incipiant 
monasteria utilia plus esse divitibus, quam egeuis. 
Nam et illi qui locupletes videbantur in szeculo, fra- 
tres ad sanctam societatem ex paupertate venientes 
non fastidiose suscipiant : sed talium personarum 
societate el contubernio gratulentur. Nec ob hoc ex- 


versatione δου τὶ sumptuosius tractabantur ; atque 
ob hoc non beatiores zstiment se videri , quos facit 
aut natalium mediocritas, aut consuetudo alia fortio- 
res. Neo feliciores judicent quibus in infirmitate 
prestztur quod sauis pro observantie rigore sub- 
trahitur : et si eis quos parentes deliestius alue- 
runt victus aut. vestimenta largius tribuantur, noa 
o^ hoe aebet commoveri fraternitas , quod fortiori- 
bus corpore pro constitutione regule denegatur, 
quod illis charitatis eonsideratione tribeatur : quia 
debet esse respectus quauta amore religionis con- 
tempseript, cuique se aljectioni divina inspiratione 
submiserint, Nec debet supra memorata przsum- 
ptio paucis impensa ab universitate quasi canonica 


B reputari. 4&quum namque non est, ut in beata ha- 


bitatione, ubi inelinantur divites, pauperes erigan- 
tur. Sane insequalitate constricti, ita sunt tractandi, 
ut vires incommoditate confectas velocius praestatio 
larga corroboret : nec in infirmitate manentibus dis- 
cretionem vietns afferat distantia personarum. Qui 
tamen cum integram fuerint virtutem corporis asse- 
cuti, consuetudinariis habenis abstinentiz teneantur; 
quia decet famu'os Dei boni operis consuetudinem 
nos minuere, sed augere. 

Car. xvit. Noa. sit notabilis habitus vester, nee 
intendatis vestibus placere, sed moribus. Cum sutem 
proceditís, simul incedite. Cum ad optatum locum, 
custodiente Domino, perveneritis, in unum fraterni- 
tas cuncta subsistat. Ja incessu, in statu, in οπιδὶ 


tollantur, si ad juvandas fraternitatis expensss quam- C corporis motu aibil indecens videatur, quod inten- 


cunque facultatum suarum particulam contuleriut; 
et inde postmodum cadant, uude prius ascendere cu- 
piebaut. Quid prodest opes dispergere, et pauper fieri 
pauperibus erogando, si anima misera superbior efj- 
ciatur divitias contemnendo, quam fuerat possidendo? 
Omnes ergo in unanimitate perstantes honorate in 
vobis Deum, cujus templa effici meruistis. Imprim:s 
diligamus Deum tota virtute animi, deinde prox'- 

mum : ista enim nobis sunt pracepta specialiter 
data. Abbati post Deum impendatur houor, et revo- 
rentia reservetur : przeposito, sicut. Dei servos de- 
cet, plena dilectio et concors obedientia cowmgo- 
detur. 


CaP. xv. In oratorio prater orandi et psallendi 


dentis offendat aspectum ; sed illis operam date, 
quas vestra conveniunt sanctitati. 

Ca». xvin. Oeuli vestri, si in quacunque parte 
porrecti , vultum ineurrerint feminarum , animus ta- 
men Deo deditus nulla concupiscenti* macula pol- 
Inatur. Procedentes ergo, quia non prohibemini , nee 
valetis contemplationem effugere feminarum , appe- 
tere tamen et ab ipsis appeti velle crimeg est. Nec 
solo tactu et affectu, scd sspectu quoque Concopi- 
scentia incurritur feminarum : nec statuatis habere 
vos oculos pudicos, si geratis animos impudicos :- 
quia impudicus oculus impudici cordis est numuius. 
Qui autem in femina libidinis eonscia convertit aspe- 
ctum , non restimet latere quod mens peccatis gra- 


cultum penitus nihil agatur , ut nomini huic et opera D) vata concepit. Sed fac certum esse quod lateat, ut à 


jugiter impensa concordent: ut si aliquis proter 
constitutas boras Domino supplicaturus ingreditur, 
votum suum occupatio aliena non tardet. Nolite can- 
are, nisi quod legitis esse cantandum, Carnem ve- 
stram mortificate per abstinentiam, domate jejuniis 
aique vigiliis; animam vero vesiram nitore bonse 
conversationis abluite. 

CaP. xvi. Sl attenuatus abstinentia frater non va- 
luerit jejunia suscepta portare, nisi prandii hora 
completo, aliquid accipere. judicet indecorum, llli 
vero qui incommodo detinentur, et desiguatas horas 
hon possunt. custodire, licite concedaJur ; peroipiaut 
quando possuni. Nec debes aliis melestiam qenese, 


nullo.proi:sus bomine videatur, quid de illo faciet ia- 
spectore, quem secreta non fallunt, quem occulta la- 
tere non possunt ? llle ergo vir saucius Deo timeat 
displicere, cui fidelem famulum se cupit ostendere : 
cogitet, ne. animo suo feminas male placituras insi- 
puet : metuat eum omnbia videre, cui bumanus actus 
nihil valet occulere. illius ergo timor przsens jugiter 
habeatur, de quo scriptum eat: Abominatio est Domino 
defigens oculum (Prov. xvi). Quando ergo simul estia 
in ecclesia, aut in quocunque loco, ubi esse possint 
prisentes et feminz, singuli de omnibus curam ge- 
rentes vestram studiose pudicitiam custodite. Deus 
enim qui babitat iu vobis, adhibita hvjuscegmodi solli, 


935 


CUJUSDAM ΡΑΤΙ 5 REGULA AD MONACHOS. 


906 


citudine, Yos dignabitur custodire. Et si hanc, de qua A nuntur, sine murmuratione serviant fratribus. Cu- 


jor, oculi petulantia in aliquo vestrum quis ad- 
verlerit, statim monete, ut de proximo corrigatur. 
Nee se putet malevolum , quando hoc iudicat ; et 
ideo debet publicari qui ejusmodi est, ne in deterius 
crescat, Si vero admonitus emendare weglexerit , 
abbati est iudicandum, ut ab ipso emendatoriain 
subeat disciplinam. Si autem nce sic emeudwerit, 
quasi ovis morbida a vestra societate projiciaiur, ne 
exemplo suo alios perdat, ita enim de cupiditatis 
vitio ext inquirendum , ut cum boc vitie agno»citur 
quis laborare, castigetur a plurimis, eum dilectione 
proximi et odie vitiorum. 


Ca». xit. Qui vero litteras vel munusenla cujus- 
cunque aceipere presumpserit, si non statim, a 
quo accepit, et quie accepit publicaverit, districilouni 
severissim:ze subjacehit, llla vero qu:e transmissa sunt, 
peregrinis et ignotis depuiabuntur, aut eerte incen- 
dio cremabuntur. Sane si quis suis filiis, vel aliqua 
ed se necessi'udine pertiuentibus aliquid contulerit , 
iu rcm communem redactum , cui necessarium fuerit 
tribuatur. Si vero cui transmissum est, abbas prae- 
ceperit dari, tanquam reliqua fidelium munera cum 
gratiarum actione percipiet. Observandum est etiam 
ne interioris animze sordes contrahat vestis mundz 
nimius appetitus. Quapropter secundum praepositi 
sunt ordinationem lavand;ie. Qux tam simp'ici erunt 
et nativo colore procurande , ne disparilitos vestium 
nutriat arroganii:e vitium : et ita sunt indigentibus 
tribuend.e , ne vitio avariti:e reservats:e, providendis 
singulis detur audacia. Si quis vero his negligenter 
expetenda putaverit, przpositi sit cura, ut inter- 
versor rerum monasterialium corrigatur. Ante om- 
nia procurantes, ut lites nullas habeatis; si autem 
diabolo ins:iyante factx: fuerint , celeri satisfactione 
sanentur ; et iude proferantur remedia , unde facta 
stint vulnera ; nec occidat sol super iracundiam ve- 
stram (Ephes. 1v). Consuetudinem jurandi abjicite. 
Sit sermo vester, est est, non non ; quia, sicut 
Dominus ait : Quod his abundantius est, a malo est 
(Matth. v). 


Car. xx. Femins vestrum non frequentent habi- 
taculum, sed cum pro devotione sua, vel pro amore 
religionis vestrz- expeticrint monasterium, nen. eis 
concedatur interiores monasterii januas introire, sed 
in oratorio, aut in hospitali domo reddatur illis ho- 
nor et gratia : non exspectationis causa, sed pro 
constitutione regulze vel monasterii disciplina. 

Cap. xxt. Infirmitatibus quoque, vel aliqua in:e- 
qualitate laborantibus satis fidelis et strenua debet 
persona przponi; quee et :xgrotis cum pietate ser- 
vist, et monasterialem disciplinam regulariter en- 
stodiat, et qux conveniunt infirmis, rationabiliter 
expendat. 


Car. xxi. Qui cellario vero vel codicibus przpo- 


dices qui extra liora petierint , non accipiant ; et 
qui apud se habuerint amplius. quam. ceustitutumgi 
est, telineie non audeant, Ilic in. nomiue Christ 
agentes, scitis vos proficere, el cum Suavitate et 
quiete in monasterio perdurare. Quando autem ue- 
ecssit28 discipliu: in moribus coercendis dicere vos 
verba dura compellit, etiamsi in ipsis modum exce-- 
sisse vos fort»ssse sentitis disciplin:e ; non a vobis 
exigilur, ut veniam postulelis : ne apud eos quos 
oportet esse subjectos, dum nimium servatur humi- 
1128, regendi frangawir auctoritas. Tamen .peteuda 
venia est ab omuium Domino, qui novit etiam eus 
quos p'us justo forte corripitis, quanta benevolentia 
diligatis. Charitas enim, de qua scriptum est, quia 


B "on querit que sua sunt (1 Cor. xin), etiam hic ii- 


telligitur custodiri : quia dum alienam. nituntur. bu- 
miliare superbiam , quantuin desiderant non. possunt 
humiliari personas. Quia nou carnalis, sed spiriialis 
i ter vos debet esse dilectio ; et ideo de omnium sa- 
lute diligentius cogitate : quia de commissis sibi ani- 
mabus unusquisque redditurus est Domino rationem. 

CaP. xxu. Prieposito specialiter obediatur, multo 
inagis abbati, qui vestrum omnium curam gerit, quia 
qui illos speruit , spernit eum qui dixit : Qui 20s audit, 
me audit , qui vos spernit , me speruit (Luc. x). Ut 
ergo cuncia ista serventur, οἱ si quid servatum uon 
(uerit, non negligenter prxtereatur, sed emendan- 
dum corrigendumque curetur, ad prepositum pre- 
cipue pertinebit ; ut ad abbatem , cujus est apud vos 


(c major auctoritas, referat, quod modum vel vires 


ejus excedit. Ip:e vero qui vobis priest, non se 885» 
limet potestate doniinanie, sed charitate serviente 
felicem ; honore coram vobis praelatus sit, coram 
Deo subditus sit pedibus ve-tris. Circa omnes seip- 
sum bonorum operum przbeat exemplum. Corripiat 
inquietos , cousoletur pusillanimes , suscipiat iufir- 
nids, patiens sit ad omnes : disciplinam libens ba- 
beat, metum imponat. Et: quamvis utrumque sit pe- 
cessarium , tamen plus amari appetat, quam timeri : 
semper cogitans Deo se pro vobis redditurum raiio- 
nem. Unde vos magis ebediendo nou solum vestri, 
sed etiam ipsius miseremini ; qui inter vos quantum 
in loeo superiori , twitum in periculo majori versstur. 

Donet Dominus ut observetis hxc omnia cuim di- 


D lectione tanquam spiritalis pulchritudinis amatores , 


el bono Christi odore de bona conversatione fra- 
grantes: non sicut servi sub lege, sed sicut liberi 
sub gratia constituti. Ut autem vos in hoc libello tan- 
quam in speculo possitis inspicere, ne per oblivionem 
aliquid yiegligatis , semel iu septimana vobis legatur. 
Et ubi vos invenezitis ea qux scripta sunt facientes, 
agire Deo gratias, bonorum omnium lorgitori : ubi 
autem sibi quisque vestrum videat aliquid d.esse, 
doleat de pr:terito, caveat de futuro; orans ut de- 
bitum dimittatur, et in tentationem non inducatur. 


DO E———————————————— AQ À————————Á 
DE CUJUSDAM PATRIS REGULA 


VETERUM TESTIMONIA. 


3. Benedictus Anianz abbas in Concordia flegula- 


rum sxpissime hauc Cujusdam Patri; l''egulam ed 


981 


APPENDIX AD OPERA S. BENEDICTI. 


968 


monachos scriptam laudat , ut et aliam ad virgines: A — Smaragdus quoque monaclius, in commentario ad 


quamvis ipse eas non distlinguat, sed utramque pro- 
miscue Regulam Cujusdam appellet, vel Regulam 
Cujusdam Patris, ut cap. 8, δ 7, et alibi. 


Regulam S. Benedicti, subiude ex hac Cujusdam Pa- 
tris Regula testimonia affert. 


OBSERVATIO CRITICA IN REGULAM SEQUENTEM. 


Sub hoc obscuro titulo duplicem habemus Regulam, 
unam pro viris, alleram pro sacris virginibus, nec ullius 
auctorem scimus ; quamcis unus idemque utramque ἴ 6. 
gulam scripserit. Et qwdem, sub hoc etiam incerto ti- 
(tulo, S. Benedictus Anianus in sua Regularum Concor- 
dia, atque Smaragdus hanc Regulam sepius citare 
solent ; prout hic notavit Holstenius. Asperior autem 
re'iquis hec regula 52 capita complectens, presertim in 
monachos inobedieutes vel murmurantes;. imo perpe- 
iuum jejunium precipiendo, aliaque precep!a durissima 
filis suis imponendo. Hinc sepe laudatus Calmetus 
existimat illam a monachis Scotis olim wsitatam, pre- 
sertiny in monasterio de Benchor, ubi S. Columbanus 
educatus erat; cum S. ille abbas eamdem dv.ni officii 
distributionem monachis suis Luzoviensibus prascribat. 
Et quidem hanc liegulam pro Scotis monachis scriptam 
egnoscimus ; ib dem enim rigida Scotorum disciplina 
continetur, qut omnibus hodierne Scotie et Hibernie 
canobiis communis erat, adeoque non unico specialis. 
Quisquis enim ordinem monasticum im monasterio Cul- 
'0sensi olim usitatum rile atteidat, tunc inveniet longe 
ante S. Comgelli et S. Columbani tempora hanc rigi- 
dam disciplinam apud Scotos monachos viguisse. Sic 
ex vita S. Kentigerni, olim monachi Culroseusis , et 
postea in Scotia episcopi Glasguensis discimus, illum 
nuirivisse 900 monachos solo pane el aqua, nec lactici- 
nia adhibuisse, nisi diebus dominicis et festivis. Deinde 
Angli boreales in Lindisfarnensi cenobio a Scotis mo- 
nachis Christiano dogmate et monastica vita instructi , 
ab esu carnium et vini ac cerevis & potu abstinebant, slo 
lacte aqua mizto contenti , douec Ceolu'[us rex. Nor- 
Ihumbrie, ibidem (actus monachus, suis confratribus 
moderatum vini et cerevisig usum procuravit. Pari mo- 
do discurrendum est de perpetuo jejunio ubique apud 


ipses usitato, prout ex laudato ordine monastico Cul- 
rosensi omnino patet. Adeoque mirum non est, quod 
Ratramnus Corbeiensis monachus, seculo nono contra 
Grecos scribens, perpetuum Scotorum monachorum 
jejunium commemoret ; cum S. Columbanus in sua Re- 
gula, cap. 5, precipiat : Ut cibus sit vilis et vespertinus 
inonachorum.... Ergo quotidie jejunandum est, sicut 
quotidie orandum est. Cum igitur certum sit, in om- 
nibus Scotorum monachorum cenobiis rigidissimam 
vivendi normam olim excultam (uisse ; sic hanc prasen- 
tem Regulam S. Columbe , monachorum Scotorum 
patriarche, ascriberem, qui unus el unicus inter plures 
vite monastice legislatores archimandrita appellari 
potest ; ut pote centum monasteriorum conditor, et cun- 
εἰς discipling monastice per hodiernam Scotiam et 
Hiberniam, si non auctor, saltem reparator. Iste enim 
est archimandrita ille de quo S. Columbanus cap. 7 
Regule ait: Sub uno archimandrita mille abbates 
esse, quibus duodenarius psalmorum numerus quater- 
nis vigiliis nocturnis communis erat. Nec in dubium vo- 
cari potest quin inter tot. Columbina monasteria apud 
horrida montium juga plerumque sita, quzdam in adeo 
sterilibus locis erecta sint, ul vix grana (rumenti pso 
alimento sufficerent, et sie promiscuum lacticiniorum 
usum admilicre debuit Regula, quemadmodum et pre 
potu ordinario lac aqua mizium , prout. cap. 22 conce- 
ditur, et etiamnum hodie in sterilibus hedierne montana 
Scotie regionibus praclicatur. Adeoque teritati prozi- 
mum est, quod hujus. Regula auctor. ezstiterit S. Co- 
lumba, abbas Hyensis cenobii, et monachorum Seoto- 
rum verus patriarcha et archimandrita, dequo ven. Beda 
in sua. Historia ecclesiastica scribit, multaque im ejus 
discipulorumque laudes profert. 


REGULA CUJUSDAM PATRIS. 


IN NOMINE PATRIS, ET FILII, ET SPIRITUS D 


SANCTI. 


J. Caveat lector bonus, ne suo sensui obtemperet 
Scrip uras, sed Scripturis sanctis obtemperet sensum 
sunm, Calix passionis amarus est, sed omnes nforbos 
penitus curat. Calix passlonis amarus es!, sed tamen 
prior bibit medicus, ne bibere dubitet zegrotus. Opor- 
tet namque illum qui alterius vulnera mederi cupit, 
ab cmni languoris morbo alienum sanumque sulisi- 
stere. Nullo »Jio vitio diabolus monachum pei it, 
ac tralit ad morien, quam cum euim negleciis «e- 
nioruin consiliis suo jidicio defensionique conspexe- 
git confidere. 


II. Primum omnium Deus timendus et diligendus 
est ex totis viribus (Luc. x) : et proximus magnopere 
diligendus est, secundum mandatum Domini. 

"11. Deinde virtus obedientiz: expetenda est, et se- 
cundum vires uniuscujusque exerc«nda est : et ad 
primum verbum senioris omnes, qui audierint ex - 
fratribus, assurgere oportet : et qui non surrexerit, 
veniam petat, et paeniteat , quan'um judicaverit se- 
nior ; et impleat quod jussus est, licet durum videa- 
tur. Ohedientia usque ad mortem facienda est, "6- 
cundum exemplum Domini, obed:entis Patri usque 
ad mortem (Phil. n). Et unumquemque oportet fratri 
suo servire, sicut abbati proprio vel patri : sicut 


909 


CUJUSDAM PATHS REGULA AD MONACIIOS, 


οϑῦ 


Apostolus dieit : Servite invicem in timore Chris'i A illo non audiente, vel absente, si non ad laudem et 


(Gal. v). Et iterum : Omnia vestra cum charitate 
fiant (1 Cor. xv). 

IV. Si quis frater inventus fue, ft inobediens ab'ati, 
sive (&conomo, sive alicui ex fratribus, mttendus est 
jn earcerem, et paeniteat quantum judicave:it senior. 
Si autem post examinationem carceris reprobus in- 
venitur, semel et bis, iterum atque iterum, abscin- 
dendus est ab omni fraterniiatis corpore, secundum 
mandatum Domini dicentis : Expedit enim tibi ut 
pereat unum de membris !uis, quam totum corpus tuum 
eat in gehennam ignis (Matth, v) : et quia modicum 
fermentum totam massam corrumpit (1 Cor. v). 

) V. Non omnibus praesente abbate vel ceconomo 
obtemperandum, quia unus non occurrit ad omnes : 


di'e^tionem illius pertineat, bic tanquam blasphema- 
tor judicandus est : et petat a Deo veniam protinus, 
et confiteatur fratri hoc quod de illo locutus est. Si 
autem iterare inventus fuerit, mittendus est. in car- 
cerem, et poeniteat dure, usquequo discat illud quod 
Apostolus dixit : Sermo conditus sit sale (Coloss., 1v). 
Excusatio delicti ante veniam non oportet ab omni- 
bus fratribus; post veniam oportet. 

Xl. In abstinentia ciborum unam regulam obser- 
vari oportet ab omuibus [ratribus, praeter senes, et 
inrinos , sive infantes; et una mensura sit in omni- 
bus : id est, ab hora nona usque ad horam a'teram 
a cibis temperandum est. Nec ante, sive post meu- 
sam, quz communiter ad coenam fratribus apponitur, 


sed .tamen unusquisque fratri seniori obedire con- D aliquid ori indulgendum est, nisi infirmitas, sive 


tendat, sicut Domino. Quidquid facit proximo suo, 
Domino facere non ambigat. 

Vl. Si quis frater murmurans inventus fuerit , hic 
ipse mittendus est in carcerem, et opus ejus abjicia- 
tur. Poenitentiam agat secundum exomen senioris. 
Si permittatur ei, satisfaciet : si autem hoc frequenter 
facit, ejiciendus est de monasterio. 

Vil. Ad primum verbum discussionis senioris, sive 
€conomi, sive alicujus fratris , venia petenda est : 
et tondiu in. terra prostratus donec senior discus- 
&ionem consummaverit. Si autem senior discussio- 
nem iteraverit, et ipse veniam iterare debet. Si quis 
tardior ad veniam inventus fuerit, sive aliqua verba 
religioni contraria, sive pro excusatione delicti sui 


protulerit, mittendus est in carcerem ; et poniteat C 


secundum quod judicaverit senior, usquequo corri- 
gatur. Si autem obstinatus invenitur, separandus est 
ἃ fratribus. 

Vill. Mendacium, et juramentum, sive verbum 
oiliosum per omne corpus fraternitatis damnandum 
est. Si quis ex fratribus, cum quo aliquid liorum in- 
ventum fuerit, mittendus est in carcerem, et. poeni- 
teat usquequo a vitio corrigatur : quia o» quod men- 
titur occidit animam (Sap. 1) : et .Dominus in. Evan- 
gelio juramentum prohibuit, dicens : Ego autem dico 
tobis, non jurare omnino (Matth. v). Et iterum : 
Omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines , 
reddent pro eo rationem in die judicii (Matth. xn). Et 
Apostolus dicit : Omnis sermo malus de ore vestro non 


procedat : sed si quis bonus ad edificationem fidei, ut D 


det gratiam audientibus (Ephes. 1v). Si quis ex fratri- 
bus post examinationem carceris cavere hzc vitia 
non poterit, ejiciendus esta fratribus, et damnan- 
dus est. 

ΙΧ, Si quis iracundus inventus fuerit ex fratribus, 
reus erit in concilio gebennz ignis, nisi poeniteat, 
ut vulnera putrefacta castigatione , scilicet ignis me- 
dicamento, exurenda sunt : et tumidum vulnus spi- 
ritalis ferri sectione utatur : id est, capitalia et mor- 
talia crimina, qua ducunt ad mortem, oportet dure 
curari et emendari, usquequo corrigatur, et sanus 
fuerit , secundum judicium abbatis sive ceconomi. 

X. Si quis ex fratribus dizerit verbum de fratre, 


differentia :etatis sive corporis, aliquid coegerit. Sed . 
neque ad saturitatem edendum est. Caro et vinum, 
sive potus, in quo fit ebrietas, refutanda sunt mo- 
nachis, nec suscipienda, quibus pro Christo crucifixus 
est mundus, et ipsi munuo, Et ferias monacho non 
esse super terram, nisi modicum in adventu fratrum, 
tanquam Christi , lectior fuerit. cibus gratia cliarita- 
tis. Verumtamen abstinentia tegenda est, ne jactan- 
tim vitio decidamus in lapsum : quod pr: omuibus 
vitiis gravissimum est. 

XII. Nihil quzrere debemus ex his qux ad szcu- 
lum pertinent , przeter quotidianum panem nostrum, 
et breve vestimentum, quo indusmur. lc ipsas sine 
sollicitudine a nobis requirautur ; ne inveniamur ali- 
quando de regno Dei non cogitare, et dicatur de 
robis: Hec omnia gentes requirunt (Matth. νι). Ve- 
rotmiamen monachos semper oportet laborare, et 
sie sollicitudine vitam suam transigere : omnis 
quzcunque laboraverint, excepto, ut supra diximus, 
pane exiguo et vestimento , pauperibus distribuant. 
Cura pauperum semper facienda est, et omnia nostra 
cum charitate fiant; et sine chari:ate infructuosa sunt 
apud Deum opera nostra. 

Xil. Arbitrio uniuscujusque senioris relinquendum 
est, unde annuum panem monasterio suo provideat: 
si ex sarculo aut bubus, ut aliquibus mos est, eicut 
nobis; aut artificiis, sive negotíis, sive ex cendu- 
ctione mercedis, sive ex quolibet opere. 

XiV. Non magnopere curandum est quomodo 
unusquisque laboret, sed quomodo unusquisque vi- 
vat. Quomodo res et ratio et situs loci unicuique 
permiserit, sernper laborandum est , et lex Dei, qua 
sive visibilia sive invisibilia continet, observanda est : 
et nihil ex mandatis Dei, sive agnum sive mini- 
mum, pr:etereundum est : Quia qui. Iramagreditur 
unum, factus esi omnium reus (Jac. 11). 

XV. Propositum monachi quod promisimus, ex 
toto corde et ex tota dilectione exercendum est et 
faciendum : quod in tribus abrenuntiationibus con- . 
sistit. Primo omnino omnes facultates nostras re- 
spuere debemus; et onines diviti: mundi aliene esse 
a nobis noscuntur. Deinde iu secundo loco, omnia 
vitia carnis et animx relinquenda sunt el cavenda :. 


921 


APPENDIX AD QPERA S. BENEDICTI. 


σους 


el omnis ira , εἰ indignatio, αἱ clamor , οἱ blasphemia A feriat, monachi ab ille exeant, et ille δχουπμδονΐ- 


auferatur a vobis, cum omni malitia (Ephes. ww). Ter- 
tia igitur abrenuntiatio est, hzc omuia qu3cunque. 
videntur , sive in coelo, sive in terra, sive in mari, 
seu et in omnibus creaturis Dei , nen solum niliil ex 
his assimilgre Dowino debemus, sed omnia etiam 
illa inferiora nostri arbitrari a nobis oportet : qui 
ut pote nos ultra illa ad celorum regna, et ad ipsius 
Domini notitiam extendimus. Et ideo his sanitati sen- 
tientibus, et mox tragmseuutibus non magnopere in- 
tendimus; secundum qud Apoatrolus dicit ; Omnia 
que videntur temporalia sunt : que autein. nun vidcn- 
(ur, ceterna sunt (14 Cor. 1v). 

XVI. Silentium in omnibus sectanuum est, et ta- 
cendi disciplina per oinnia facienda est; maxime 
autem juxta missam et mensam : sed in omnibus 
nihil loquendum est, nisi quod necessitas poposee- 
rit. Si quis prater hane disciplinam eom clamore et 
acerhiore sermone re-ponderit, notetur usquequo 
corrigatur. Si autem hoe vitio curari non poterit, eji- 
ciatur ab unitate fratrum. 

XVII. Nihil pos-idendum tanquam proprium , et 
specialiter inter monachos ; sed sint eis omnia com- 
nrunia. Qui autem dixerit : Meuin est hoe, aut. illud, 
peeeoavit eoram Deo; nisi tamtn per obreptiunem 
sermonis, sed pro hoc ipso tamen. veniam petat a 
Deo, et caveat de reliquo, et ne iterare audeat. Si 
quis ex bec viiio existat insanabilis, expeHeudus est 
ab universis fratribus : quoniam vitium philargyrize 
gravissimum est prz omnibus vitiis, et radix omuium 
malorwm esl philargyria (I Tim. v1). 

XVII. Si quis ex fratribus lugubriori lapsu, i.l est, 
fornicationis, ceciderit, ejiciendus est de congre- 
gatione fratrum, et usque ad diem mortis, sive in 
alia regione, peeniteat. Sorores igitur raro videnda 
sunt , et frequenter loqui ad eas. velle prohibemus ; 
ne eccasionem  iuveniamur dari infirmis. Beneficia 
tamen et munificentiam przsiare illis ex toto corde 
pracipimus : quoniam sunt membra Christi, et ma- 
wres Domini; et per virginem. nos redemit Christus, 
Sed tamen per fidelissimos et probatissimes denaria 
mittenda sunt. illis, ut eviteiur occasio maledicti, 
gratia hominum pessimorum. 

XIX. Non quisquam congregationi fratrum prz- 
esse perimittendus, nisi qui obediendo didicerit ea 


qua aliis praecipi debeant: sed si forsan in Scriptu- Β 


ris sanetis satis suflicienter instructus est, tamen si 
factorum gestis adliheat fidem, id est, ea que de- 
cet, opere compleverit , humilitatem ex charitate, 
patientiam et mansuetudinem ostendendo, et volun- 
tatem senieris implendo, et omnia mandata Domini 
agendo, 

XX. Si quis ez senieribus, sive is qui abbas nun- 
Cepatur, voluptsosus existat, et ebriosus, et dives; 
et qui buic saxeclo conformatur, id est, in curribu; 
et in equis de loco ad locum discurrat, liic nen so- 
lum principatu fratrum indignus est, verum etiam 
homicida animarum judicandus est: et alius mona- 
&terio ejus prieesse constituatur. Sin vero non po- 


cetur. Si vero paeniteat, subdat se sub manibus 58- 
nioris, et servituti se subjiciat, donec prvbaverít is 
qui pr:xest. 

XXI. Monachos in curribus et in equis discurrere, 
preter infirmos, sed debiles et claudos, non permit- 
tiraus. Si autem hoe fecerint, alieni sint ab unitate 
fratrum. 

XXII. Fratribus, quibus habitatio ie sterili terra, 
id est, absque pane, et sunt in inontanis et frectuo- 
Sis, modicum lactis permittimus cum aqua mixtum. 
llabitare antem monaclio une cum feminis, id est, 
cum rnatribus et sororibus, nou permittimus. 

XXII. Quosaodo nos obedire ei oportet, qui nos 
ad opus mandali eolortatur? Bieut infaas obtempe- 


B rat nutrici, sive qua ad ubera swa eum. invitat ; imo 


si quid promptius et celerius, pre ee quod mulium 
pretiosiur vita futura quam pexsens, obedire uaque 
ad mortem opertet. 

XXIV. Quomodo senierem opertet fieri ad fratres? 
Tauquam si nutsix. foveat parvulos suos, diligens et 
confortans eingdlos ; et viam perfectionis eis aperiat ; 
etipse procedat in oinni perfectione, et sanetitate cor - 
dis et corporis; et sine ulla exceptione personarum 
omnes pariteret sincera dilectione, tanquam nate: pro- 
prios, ex toto corde diligat. Si vero viderit aliquem 
illorum mandatum Domini przterire, nonira ergaeum 
movea'ur, sed cummiseratione et compassione; se- 
cundum illum qui dixit: (uis infirmatur et. eyo mon 
infirmor ? Quis scandalisaiur, et ego non uror (Il Cor. 


C x1)? Si vero negligeus in bis αυτ ad usus corporis 


el anime pertinent, sine dubie subjicietur illi sen- 
tenti, quedicit : Jte, maledicti, in ignem eternum, qui 
praeparatus est diabolo et angelis ejus.  Esurivi enim, 
et non dedistis mihi manducare ; sitivi, et ron dedistis 
mili bibere (Mauh. xxv): et ea qoa sequuntur. Et, 
maledictus homo qui (actt opera Dei megligentet 
(Jer. xi i). 

XXV. Si quis ex senioribus et abbatibus irascun- 
dus inventus fuerit, notetur weqee corrigatur. Si 
vero ab hoe vitio. insanabilis fuerit, ab imperio fra- 
trum destruendas est, quoniam sive juste, sive iu- 
juste, irasci non oportet. 

XXVI. Si quis seniori suo detraxerit, noe seniori 
detrahit, sed. Domino, cui opus facit senior. Si vero 
hoc (requemer facia, abseindalur a íraternitate ae 
sellicitudine (raterni corporis. Si vero paeniteat, re- 
mittenda sunt peccata sua. Detrahentem, inquit Pro- 
pheta, secreto prozimo. suo , hunc persequebar 
(Psal. c). 

XXV. Si quis inventus fuerit in aliquo spernere 
seniererm suum, non heminem spernit, sed Deum, 
et reliqua. Si quis hoc faeiat, poeniteat, et reconei- 
lrebitur seniori suo. Et omnia qwscunque senior 
praeeperi, secundum mandatum Domini explenda 
5:54. 

XXVIH. Si quis ex fratribus negligens iuventus 
fuerit erga supellectilem: inouasterii, bie reus sacm 
peculii judicandus. est. Si quis viderit, esque in.die 


95 


REGULA CONSENSORIA MONACIIORUM. 


ud 


adjuvará et eorrigi proeterierit, hic tanquam neglector A — XXX. Tribus conventibus diei, totidemque noctis 


et perversor sacra sebstonti:ze judicandus est. Quo- 
niai oportet unumquemque laborare, et considerau- 
tius agere erga substantiam monasterii, uL ipse esset 
omnium dominus, et omnibus dominetur. Et iterum 
per nimiam humilitatem tanquam alienum se exist. - 
met, et ut nihil prater quotidiana ex ea requirat 
paximatia. 

XXIX. Si quis ad vocem compulsoris, sive invi- 
tautis ad aliud quodcunque, non statim surrexerit, 
hic inobediens reus est. Petat veniam ad Deu, et 
iierare non przssumat. Quoniam oportet unumquem- 
que ad primam vocem inv;tantis assurgere; velut 
carbo ignis ardentis ascendisset super eurn. Si autem 
obedieutia hac non fuerit, quam dicimus, mortua 


est, eL non acceptabilis apud Deum. Qmue autem ἢ 


quod non est ez fide, peccatum est (Rom. xi). Cum 
gaudio semper operandum est : Gaudete in Domino, 
justi, ev semper. decet. collaudatio (Psal. xxxu). Et 
iterum Apostolus dicit : Gaudete in Domino semper: 
iterum dico, gaudete (Phil. ιν). Si autem triste. ali- 
quid oblatum fuerit à nobis in donis Dei, non erit 
acceptabile apud Deum. 


tempore in ecclesia conveniendum : tres psalmi iu 
unoquoque conveniu diei canendi sunt ? duodecim 
veru in nocturnis conventibus cantabuntur, prater 
illam missam qux celebratur oriu solis, Orationes 
vero et duzelectiones, nna de Veteri Testainento, et 
alia de Novo, in singulis noctis conventibus dicendae 
suut. lo his vero conventibus, id est, sabbati et 
dom:nicz, usque ad gslloruimm cantus, snissa cele- 
branda es.: et quomodo vires uniuscujusque suffcrie 
potueriot, excubia peragenda» sunt. 


XXXI. ls vero qui ad primum psalmum in die non 
occurrit, in conventum fratrum non recipietur; sed 
postea iu publico veniam petat. Si veru frequeuter 
lioc faciat, coufutabi'ur usque dum corrigatur. Iu 
nociis tempore osque ad secundum psalmum dilatio 
przbetur. 


XXXI. In diebus vero dosumeis eucbarisua sem- 
per accipienda e-t ad remedium peccatorum : sed 
cum puro corde et omni sanctitate cordis et corporis 
oportet nos accedere ai corpus et sanguinem Domini 
nostri Jesu Christi. Awen. 


ISENEEMEEEM-MERc--- EMEN UM ——————————ÁA———————————Á— NND 


OBSERVATIO CRITICA IN HEGULAM SEQUENTEM. 


—— α 


Hujus Regulo auctor. est incertus, quamvis sacre 
eniiquitalis mangones illam hactenus pro prima S. Au- 
quatini llegula venditaverint, ejusque S. doctoris anii- 


quis operum editionibus inLerpolare ausi (uerint. Hodie 


enim omnes eruditi consentiunt , S. Augustinum nullam 
aliam Regulam scripsisse, nisi wnam ad Virgines, quam 
Holstenius in hujus codicis tertia parte adducit, de qua 
igitur suo loco plura dicemus. Interea brevis est hac 
Regula, nevem articulos. selummodo continens, gene- 


ralia quedam precepta circa slatum monast.cum (Τα. 
dens, haud aliunde dicta Consensoria monachorum, 
nisi quia communi omnium in illo monasterio prasen- 
tium consensu promulgata fuerit ; prout ez exordio 
colligimus. Antiquitatem autem ejusdem satis denotat, 
quod auctor. citare soleat S. Scripturam juxta anti- 
quam Vulgaiam, non vero secundum S. Hieronymi 
versionem. 


REGULA CONSENSORIA MONACHORUM. 


yum 


I. Communi delinitione decrevimus apud nos, quod 
nanquam posunodum ab ullo poterit infringi. 

lesidentibus nobis in monasterio in nomine Do- 
wini nostri Jesu Christi omnibus placuit, secundum 
apostolicam traditionem, unum sentire et commu- 
niter possidere ; sicut scriptum est : Ünum sentientes 
in Domino (Act. n). Et nemo quidquam proprium 
viudicet : sed sicut scriptum est in Actibus aposto- 
lorum : Habentes omnia communia, et nemo quidquam 
suum esie dicebat (Ibid.), quod et nobis scriptum est. 
In Domino ergo jure observationis et legis nos te- 
neamus, et in eo usque in finem permaneamus : quo- 
niapy scriptum est : Qui permanserit usque in finem, 
hic salvus erit. (Math. x). 

H. Si quis autem venire desiderat ad congregatio- 
nem fratrum, qui in unum esce videntur, non igno- 
rans Evangelii dictum, quo dixit : Vendat omnia sua, 
eroget egenis et pauperibus (Matth. xix). Et iterum : 
Abneget semetipsum sibi, et tollat crucem suam, et se- 
quatur Christum (Luc. 1x). Et netractet in corde suo 


de victu, aut vestimento, et exteris, qua» necessaria 
sunt corpori, ipso Domino in Evangelio prx:emonente 
et dicente : Nolite cogitare dicentes : (Quid edetis, aut 
quid vestiemini? hec enim gentes cogitant, Scit. enim 
Pater vester, quia horum omnium indigetis. Quaerite 
regnum Dei el justitiam ejus, et heec omnia apponentur 
vobis (Math. vi). 

Ill. Verumtamen antequam statuat esse in mona- 
sterio, probet propositum fratram atque exemplum, 
et ipse probetur in omni conversatione ab illo qui 
prior e»t, et exteris consentientibus : propter illud 
quod Propheta docet et admonet, dicens : Amicum 
noli cito comprobare. 

IN. Sed si contigerit ot aliquis ex qualibet causa 
necessitatis a monasterio fuerit abstractes, ne vel 
mente concipiat secum aliquid ferre de his omnibos 
que in monisterio fuerint; sive etiam qus&. Secum 
aliquando attulerat ; sive ea qux eum fratribus 
acquislerif, quia scriptum est : Vir mutabilis in lin 
gua incidel in mala (Prov. xvn). Et iterum, et nullum 


τὺ 


APPENDIX AD OPERA S. BENEDICTI. 


595 


δ ὁ de fratribus secum provocet : ne magis de- A modo poterunt separari, quos divina eharitas socia- 


sruetor quai  zdilicator rmnonasterii judicetur ; 
propter iliud quod scriptum est: Q»i non est mecum, 
contra me esi : et qui niecum non congregat, dispergit 
(Matth. xii). Εν quicunque provocatus ab aliquo de 
inonasterio voluerit abscedere, aut redarguat provo- 
cantem, aut indicet abbati , cui utique de his quz iu 
commune decrevimus nihil est subtrahendum , quia 
scriptum est: Pacifici sint. tibi multi; sed unus ez 
mille sit tibi consiliarius (Eccli. vi) 

V. lugiier. hiec. quie scripta sunt eum summa di- 
ligcniia observanda sunt ab. abbate usque ad omnes 
[;ares. Aut si quis ab aliquo doctrinam audierit, 
praterquam in monasterio consecutus est ab eo cui 
se credidit, lianc aut nonsuscipiat, aut eam non sub- 


trahat doctori, quia seriptum est: Omne quod mani- B 


(estatur lux est (Ephes. v). Si euim bona fuerint, col- 
laudanda sumi ; si vero prava, reprobanda. 

VI. De lis autem. frairibus qui in unitate consi- 
$tuut, Sj quis subito adversus alterum. altercatus 
[uerit semel, sed. secundum Evangelium, ei liceat 
ezorare. Si autem noluerit se emendare, ille eni in- 
juri« irrogata est, cum post primam vel secundam 
correptionem uon revocaverit. contuin2cem, deunn- 
tiet et illud abbati : ne per taciturnitatem et ille et 
Irater suus periclitentur ; sicut Propheta ait : Qui 

: ecculiat inimicitiam instruit dolum (Prov. xxvi). 

VII. Si vero, ut fieri solet, incursio repentina su- 
perveuerit aut hosulitas, nt. impossibile sit fratribus 
in unum fugam petere, propter insectationermn ini- 
micorum, ei posimodum Deo favente evaserint, et 
potuerint pervenire ubi abbatem esse cognoverint, 
velut iilii ad patrem festinare debebunt. Nec ullo 


vit: quia cautum est : Perfecta dilectio foras miütit 
&morem (] Joan. ww). 


VIII. Si quis autem, quod superius diximus, causa 
necessitatis detineat id quod a monasterio secum 
portaverit, necesse babebit ubi abbas suus est illud 
perferre, quia non poterit proprie retinere quod per 
pactum ad omnes pertine!, et Deo utique est conse- 
eratum. Sed si cogitaverit de his aliquid retinere, 
coniradictor Apostoli esse videtur, qui ait: Nemini 
quidquam debeatis , nisi μὲ invicem vos. diligatis 
(Bom, xii). 


IX. Omnia ergo qu: in iato libro continentur, 
omues [ratres observent atque subscribant, quis 
unum in Domino esse desiderant. Verum propter 
illos ista sunt cauta, qui in omnibus stabiles esse 
noscuntur. 


LECTORI. 


Consensorig monachorum, quam sacre. antiquitatis 
mangones hactenus pro Regula S. Augustini vendita- 
runt, aliud veteris Regule fragmentum subjungo, qucd 
itidem sub Augustiniuno nomine delitescit, a quo dociis- 
simi gravissimique viri jure merito id jampridem abju- 
dicaruut. Nam Augustinum nonnisi unam regulam , 
eamque virginibus scripsisse c:rtum cst, quam nos in[ra 
suo loco exhibemus. Tertiam vero illam, de Vita eremi- 
tica ad sororem, longius ab Augustini &vo styloqueabesse 
res ipsa indicat, et nos ἰδ. Aelredi Hievallensis in An- 


C glia abbatis esse certo scimus, qui circa annum Christi 


1150 vixit. Fors faveat , ut hujus quoque fragmenti 
auctor vel etas certioriDus indiciis innotescat. 


—Ó—O€——MMMHÓHÉo————"—————MPá 


OBSERVATIO CRITICA IN REGULAM SEQUENTEM. 


Qua de superiori regula diaimus, et huic applicori 
possunt ; quia auctor incertus est , et male hec regula 
S. Augustino, lanquam secunda ejus, attribuitur. Quin- 
que tautum articulos continet, quorum primus circa o[- 

᾿ ficii divini dispositionem plerumque versatur, ubi auctor 
 pesperas a. lucernario disiinguit, ad quod officium ordi- 
uat unum psalmum et unum responsorium , tres anli- 
phonas et tres lectiones , quam officii divini distribu- 


in suis Observationibus criticis, hanc regulam scriptam 
fuisse pro aliquibus monasteriis Gallia vel Hisoinia 
ad mare Mediterraneum sitis. [Interum hic notar velim, 
hoc tempus dictum lucernarium , nostrarum vespera- 
rum tempori convenire , nec per illud intelligi comple- 
torium a S. Benedicto inventum, quasi totius divini o[- 
fi. ii complementum ; et ideo illo peracto in monasteriis 
Benediciinis nullus audebat. loqui vel publice legere ; 


tonem videlur ex S. Caesarii et S. Aureliasi Begulis ]) cum tamen juxta Regulam monachi post lucernarium 


desumpsisse. Unde existimat reverendissimus Calmetus 


in unum conveniebant, et publicas lectiones audiebant. 


ALIA REGULA INCERTI AUCTORIS. 


I. Ante omnia, fratres charissimi , diligatur Deus 
(Deut. vij; deinde proximus (Matth. — xxi) : quia ista 
precepta principaliter nobis sunt. data. Qualiter au- 
. Ve1a oporteat nos orare vel psallere, describiuus : 
M est, iu matutinis dicantur psalmi in, Lxu, vl et 
Laxsvin, cum debitis antipbonis, versibus et respon- 
, Soriis. Ad primam et tertiam dicantur sui psalmi , 
antiphonz dus, lectioncs dus. Simili modo ad sex- 
tmn et nona: dicantur sui psalmi, cum debitis re- 


sponsoriis et antiphonis. Hoc idem in vesperis ct cnm- 
pletorio servetur. Ad lucernarium autem psalmus 
unus, responsorium unum, antiplionze tres, lectiones 


. tres. Et tempore opportuno post lucernarium , om- 


nibus sedentibu:, leganiur lectiones. Nocturnze autem 
orationes ineuse Novembri , Decembri , Januario e* 
Februario, antiphon» duodecim, psalmi sez, lectio 


, mes tres ; Martio, Aprili, Septembri, Octobri , apti- 


phonz decem, psalini quinqne, lectiones tres ; Mais. 


0991 


ANTIQUUS 0800 ROMANUS AD USUM MONASTERIORUM. 


958 


jinio, Julio et Augusto, antiphon: octo, psalmi qua- A fratres vendere, sollicite caveant ne quid faciani con- 


wor, lectiones du. 

]l. Operentur a mane usque ad sextam, et a sexta 
usque ad nonam vacent lectioni; et ad nonam z7ed- 
dent codices. Et posiquam refecerint , sive in horto, 
ubicunque necesse fuerit, faciant opus usque ad ho- 
ram lucernarii. Nemo sibi aliquid vindicet proprium, 
sive in vestimento, sive in quacuuque re : apostolica 
enim vita optamus vivere (Act. it et iw). Nemo cum 
murmure aliquid faciat, ut non simili judicio mur- 
muratorum pereat. Fideliter obediant : patrem suum 
post Deum lionorent; pr:zposito suo deferant , sicut 
decet sanctos. Sedentes ad mensam taceant, audien- 
tes lectionem ; δὶ autem aliquid opus fuerit, preposi- 
ius eorum sollicitus sit. Sabbato et dominica , sicut 
consuetudo est, qui volunt, vinum accipiant. 

lll. Si opus fuerit ad aliquam necessitatem mitti , 
duo eant. Nemo extra monasterium sine precepto 
inanducet neque bihat, non enim hoc ad disciplinam 
periinet monasterii. Si opera monasterii mittantur 


'ra prxceptum ; scientes, quoniam exacerbant Domi- 
num in sanctis suis, Si aliquid emant ad necessitatem 
monasterii, sollicite et fiJeliter , ut servi Dei, agant. 


IV. Otiosumnn. verbum aj:ud illos non sit. Mane ad 
opera sua sedeant; post orationem tertize eant ad opera 
$u2 ; non Stantes fabulas contexant, nisi forte aliquid 
sit pro utilitate auitnze : sedentes ad opera , taceant, 
nisi forte necessitas operum exegerit ut loquatur quis. 


V. Si quis autem non omni virtute, adjuvante mi- 
sericordia Dei, haec conatus fuerit implere, sed con- 
tuniaci animo de-pexerit : semel atque iterum com- 
monilus , 8i non emendaverit, sciat se subjacere di- 
seiplinzs monasterii, sicut. oportet. Si auiem talis 


p fuerit atas ipsins, etiam vapulabit, Haze in nomine 


Christi fideliter et pie observantes, et vos proficietis, 
et nobis non parva l:etitia erit de vestra salute. {15:6 
Sunt qux» ut observetis precipimus in monasteri : 
constituti. 


quu—————— ÁÉÁÉE EN NEÓNE 


ADMONITIO IN SEQUENTEM ORDINEM ROMANUM. 


Veteri Calendario Romano εἰ Liturgie Gallicane 
ez positioni (a) subjicere libet antiquum Ordinem Roma- 
xum, ad usum monasteriorum ab. annis. circiter mille 
accommodatum, cujus antiquitatem probat non solum 
codicis Morbacensis, a quo illum accepimus, character 
annos minimum 9&0 repraesentans, sed etíam varii ritus 
qui in ea prascribuntur, qui jam dudum et in Romana 
Ecclesia et in Galliarum monasteriis, quibus usui fuisse 


videtur, obsoleti sunt. Imprimis est. illud quod festum GC 


de conceptione B. Virginis, qua incarnatum Dei Ver- 
bum annuniiante angelo in utero suscepit, hebdomada 
ante natale Domini celebrari prascribit : quem ritum 
commendat concilium Toletanum x, anno 636 celebra- 
tum, lanquam per diversas jam mundi portes observa- 
tum, servantque hactenus. Ecclesie Mediolanensis et 
Toletana. Nec minus antiquitatem spirat ordo sacrorum 
librorum in nocturnis vigiliis legendorum, quo prophe- 
(as post Epiphaniam, non epistolas Apostoli, legendos 
de-ernit, id quod. alio in codice Morbacensi annorum 
minimum mille prescriptum reperimus, Eamdem anii- 


quilatem repraesentare existimamus ritum post conumu- 
nionem annuntiandi a diacono ventura festa, qui nullibi 
nobis aliquando prascriptus occurrit. 


Porro cum plura notatu digna hoc in ordine videan- 
tur, illud presertim singulari consideratione ponderan- 
dum est, quod orationes post oblationem dicenda secreie 
nullo alio audiente recitande prascribuntur, qui locus 
sufficere debet ad re(utandos nonnullos novitatum ama- 
tores, qui contra universalis Ecclesie F'omane consue- 
tudinem, propria auctoritate integram missam. secretas 
orationes canonemque ipsum eodem vocis sono, hoc est 
alte pronuntiant. Nam quod respondent variis aniiquis- 
que auctoribus secrelas et canonem sub silentio recitari 
prascribentibus, quod, inquam, aiunt, silentium, apud 
illos cantui tantum, non αἰῶ voci opponi, omnino falsi 
convincitur, ul nullis sit amplius effugiendi locus, cum 
SECRETE NULLO ALIO AUDIENTE ante annos mille im 
Ecclesia Romana aliisque ipsius ordinem sequentibus 
hec dicerentur. 


(a) Quz scilicet opuscula An'iquo Ordini quem hic excudimus przmissa sunt in Thesauro Marteniano ex 
quo illum expressimis. In illo autem Ordine orthographiam et svntaxim manuscripti servare debuimus. Epir. 


ANTIQUUS ORDO ROMANUS 


AD USUM MONASTERIORUM , 


AB ANNIS CIRCITER MILLS ACCOMMODATUS EX MS. CODICE MORBACENSI. 


ΙΝ NOMINE DEI SUMMI INCIPIT BREVIARIUM EGCLESIASTICEI ORDINIS, 


Qualiter τη canobiis fideliter Domino servientes, tam juxta auctoritatem catholica atque 
apostolice Romane Ecclesie, quam et juxta dispositionem Regule S. Benedicti missarun 


993 


APPENDIX AD OPERA S. BENEDICTI. 


1Γ00 


solemniis, τοὶ nalali sanctorum, sive o[ficiis divinis antt citculi die ποοίμσιιο, auziliante 
Domino, debeant celebrare, sicut in sancta ac Bomana Ecclesia sapientibus ac cenerabilibus 


Patribus traditum fuit. 


Primitus enim in Adventum Domini eum omni of- A decore vel ordiue sacerdotum ad missas ingredieptur. 


ficio divino a kalendis Decembris incipiunt celebrare, 
et in ipsa nocte inibiantur legi ad. vigilias Esaiam 
prophetam usque in Natale: Domini, semper a capite 
rependendum ipsuin leguntur. Deinde una. ebdoma- 
da aute Natale Domini de * conceptione S. Marize 
incipiunt cauere. In ipsa vero. eblonuida. quarta et 
sexta feria seu et sabbate stationes publicas faciunt, 
el omues jejunium faciant, et missarum solemuiis 
cum omni officio divino de ipso ordine pe.'inentein 
celebratur. In ipso vero sabbato sacerdotes οἱ ceteri 
mini-tri Eeclesiz, si necesse fuerit, ordinantur. Si 
sutem et vigilie venerint natalis. Domini sabbato 
precedente hebdomada, emnem celeorationem νοὶ 
ordinationem quam diximus usque in sabbatum con- 
s5uuitnantur. Iu ipsa autem ordinatione sacerdotum 
priter quatuor tempora anni, nullatenus ordinatur. 
Id est primum ver, quod est ebdomadaprima men- 
sis primi Martii : ita tamen si ip-a ebdomada infra 
Quadragesima contigerit. Deinde requiritur aliud 
tempus zstatis, quo ! venit mense 4 Junii, quod se- 
quitur ebdomada prima post Pentecostem. Sequitur 
tertium. tempus. autumni, quod est mensis scptimi 
Sepiembrii, quod agitur tertis ebdomadaipsius men- 
sis. Inde sequitur quartum tempus auni hiems. quod 
est mensis decimi , December sicut. supra diximus. 
Hoc est ebdomada prima aute Natale Doinini ordine 
quo diximus quarta et sexta feria scu sabbato cele- 
brantur. 

Gesta b S. Eugenie vel cjus commeinoratioueimn 
pridie Nat4lis Doumini tantum ad vigiliis celebrautur. 
Matutinis vero de supradicto die pridie Natalis Do- 
mini ejus inissa. hora teria cantatur et eclebratur. 
lpsa vero die nisi forte domin;ca contigerit. 0:unes 
publicum jejunium faciant, et lira nona. vigilia Na- 
talis Domini inissas celebrant, et alleluia minime ea- 
nuntur. Omui vero tempore quanilo jejenium faciunt, 
et liora nona missas celebrant, nec Gloria in excelsis 
Deo nec alleluia canuntur. In ipsa vero vigilia N ralis 
Doioiui in caenobiis mouacliorum nocte supervenien- 
te paululum requiescunt; deinde surgentes tempo- 
rius, celebrant sicut decet vigilia Domini. Id est ex- 
p'elis novem psalmis cum antifonis seu novem lectio- 
n5 de homeliis S. Augustini vel papi. Leonis aut 
5.Gregorii cum responsoriis, et finiunt vigilia, deinde 
secuntuf maintia:e cum autefonts. £xpleiis tero fna- 
trinis, pEreparantur se qualiter mássis eelebrare 


debeant; et * ut gallus can averit: mox cum Ομ 


^ [lic locus de activa coaceptione B. Virginis qua 
Verbum divinum in n ero operante. Spiritu. sancto 
concepit, iutelligehdus ost. 

b S. Eugenie uemoriant it idus S»ptembris olim 
recotehant Cassinznaes ionaebi ups cu.n S9. Proihi 
et Hyacinthi. 

* lic non o*scure igdieat primam ia Natali Domini 
missam in primo galli eantu. cirea mediam noctem 
celebrataui [uisse, quod. prz:escriptum in pluribus iis- 
que antiquis Sacramentorum libris reperimus, ac 


C 


Expleta vero missarum solemnia, commun'cent om- 
nes, et in ipsa nocte ad missas seinper Gloria in. ez- 
celsis Deo, alleluia pariter canunt. Deinde mox luce 
super veniente, procedunt ad ἃ aliam ecclesiam, et 
similiter celebrantur aliam missam sicut οἱ prius. 
Similiter iterum competente hora diei procedant ad 
eccles'am, et celebrant missas sacrie Nativitatis Do- 
miui. Unam postquam gailus caniaverit, aliam inane 
prima, tertiam in die, sicut mos est, iu honore sancte 
Trinitatis celebrantur, sicut S. Gregorius in humilis 
suis loquitur dicens : Quia missarum solemnia ter 
hodie celebraluri sumus; ita et nos oporlet ut similiter 
sancig Nativitatis Domini diem in Trinitatis. nume o 
missarum solemnia celebremus. 

Modus autem vel ordo in agendis missarum solem- 
Diis tam ipsius diei, quam et omuium principalium 
festivitatum talis esse videtur. Cum autem hora ap- 
propinquaverit, ut missas introeant, ingrediuntue 
sacerdotes et levite in sacrarium, iuduent se ve-ti- 
bus, cum quibus missas ee'ebrare viden:ur. Ord-- 
nantur per ordines, sicut mos est, ipsas obla- 
tiones reverenter ad sedem suam, et iterum lavet 
manus. ltem in monasterio ubi non ingred'uutur [ἐπ 
minae, postquam primitus sacerdes lav.ret manus, 
ingrediuntur sacerdotes cum levitis in sacrarium, ct 
accipient oblationes, et procedant de sacrario, et 
off-tentur super altare, caneutibus iuterin fratribus 
effe-turia. Deinde vero accedens sacerdos anie altare, 
el accipiens proprias eblationes clevztis ocu is et 
manibus cum ipsis ad caelum orat ad Dominum, et 
peuet cas super aliare. Similiter offerat et. vinum. 
Diaconi vero vadant retro sacerdotum, et ordinatur 
super ordinem. Subdiaconi autem ambulant retra 
altaris, et statuuntur per ordinem. Sacerdotes autem 
stent in ordine suo ante altare. Tunc vero saverdos 
dextra l:evaque aliis sacerdotibus po:tuiat pro se ora- 
re; et inclinans vultum ad terram, dicat orationem 
et * secrete nullo alio audiente, nisi tantum ut vene- 
rit ad lioc verbum Per omnia. secula. seculorum, et 
dicant omnes Amen. Statum dicat Dominus vobiscum. 
Deinde dicit. Sursum «eorda. Deinde Gratias agemns 
Domino Deo nostro, et ingrediatur in pra fationem , 
ita ut ab omnibus pene audiatur. Deinde cum venerit 
ut dicat Adorent Dominationes, ownes sacerdotes v«l 


D feviíz incliuent vultum ad terram. Cum autem per- 


venerit ut dicst Suppisci confessione dicentes Sanctus. 
inclinent iterum diacoui , clerus, cum omni popula. 


demonstravimus in libro de Antiqua ecclesi» disci- 
plina in divinis celebrandis officiis, pag. 88. 

* qtine eolliges tres in Natali Domiui missas non in 
una, sed in diversis ecclesiis celebratas fuisse, quod 
alies ἃ nobis probatum est. 

* llic locus egrezie confirmat ea qu: in libro 1 de 
Antiquis Eccle-i:s Ritibus cap. 4, art. 8, n. 6, dis- 
mus ve secretis é&Ccapone misse sab. ár uitio prenuu- 
tiandis, 


1001 


AD USLM MONASTERIORUM. 


1002 


Proclamantibus vero cum magna reverentia οἱ tre- 4 nium publicum faciant, et hora nona missa celebren« 


more Sanctus, incipit sacerdos canonem dissimili 
voce leniter. Ipsi vero presbyteri, diaconi, subdiacon: 
semper permanent inclinati usque in eo loco ubi di- 
cant, Nobis quoque peccatoribus, et mox ut veniret ad 
hoc verbum propitio ac sereno vultum respicere digne- 
ris, inc'inato capite sacerdos ante altare suppliciter 
deprecans usque dum dicit, ut quotquot ex hac altaris 
participatione. Cum autem surrexerint subdiaconi, 
unus ex ipsis venit, et accipit patenam ab acolytho, 
et revertetur ia ordine quo steterat, et tenens eam 
ante pectus snum usque dum dixerit Omnis honor et 
gloria. Sacerdos vero cum venerit ut dicat per ipsum 
et cum ipso elevat ob!ationes proprias de altare, et 
mittit in ore calicis, tenente ipso calice a diacono, 


tur, et medio noctis tempore ingredientur ad vigi- 
lias, psalmos quoque vel lectiones vel responsoria 
de ipso die canentes tantum de muneribus Magorum 
et baptismo. De nuptiis vero qua fact: sunt in Cha- 
nan Galilz, octabas Theophaniz celebrantur. Omne: 
ebdopiada usque in octabas Theophanim canuntur. 
Missa vero Theophanie ordine quo diximus natsle 
Domini secuntur. Postea quidem, die secundo, mense 
Februo, quod est jv nonas ipsius mensis, celebran- 
tur cum magno decore vel accensis multis luminibus 
purificationem B. Marie, quando obtulit Dominum 
Jesum Christum in templo, et accepit eum B. Simeon 
in ulnis suis, et benedixit Deum. 

Post nativitatem vero Domini usque quindecim 


sublevans eum modice usque dum dixerit Per omnia B diebus an!e initium Quadragesimo lsaiam atque Je- 


sacula seculorum, amen. Sacerdotes vero et diaconi 
usque in istum locum semper manent inclinati, prze- 
ter tantum diaconus qui ipsum calicem sublevatur. 
Subdiaconus autem qui patenam tenet, tradat. eam 
ad ipso verbo diacono, ubi dicit omnis honor et glo- 
ria; et ille tenet eam vsque dum finiatur oratio do- 
minica, et porriget eam sacerdoti. Sacerdos vero post 
orationem dominicam oratione subsecuta , accipiens 
oblationes et ponat eas in patenam, et frangat modi- 
cum de ipsa oblatione, et mittat in calicem ter fa- 
ciendo crucem, et dicat Pax Domini sit semper vobis- 
cum, et faciat populus pacem. Deinde vero sacerdotes 
confrangaut ipsas oblatioges super altare, si necesse 
fuerit. Diaconi vero juxta altari, tenente subdiacono 
ante ipsis patenam, et * confrangant ipsas oblationes, 
canentibus interim fratribus Agnus Dei. Deinde com- 
municent sacerdotes et levita in ordine suo. Postea 
quidem accipiens diaconus calicem in dextera parte 
altaris, elevans eum in manibus suis, pronuncians 
natalitia sanctorum in ipsa hebdomada venieitia, ita 
dicendo : 1/la feria veniente, natale est S. Marie, aut 
con[essoris, vel alius sancti cujus evenerit, secundum 
martyrologium. Bt respondent omnes Deo gratias. 
lost liec canentibus interim antifona ad communio- 
nem, communicantibus iis omnibus, dat orationem 
sacerdos, et dicat diaconus Jte, missa est. Respon- 
dentibus omnlbus Deo gratias, et completum est: 
l'ost heec revertetur sacerdos ad sacrarium cum mi- 
nistris ecclesizv, vel omni ornatu , sicut prius exierit, 
et exuànt se vestibus cum quibus jam míssarum so- 
Jemnia celebraverunt, et consummata sunt omnia. 
Post nativitatem vero Domini usque in octabas , 
preter sanctorum festivitatibus, omne ofiicium divi- 
num tam in die quam in nocle de ipsa die natalis 
l'omiüi est canendum. Octabas. Domini in omni of- 
ficio divino nocte et die, ordine quoiu natali Domini 
in omnibus observatur. Deinde usque in Thieophaaia, 
przter domin'cis diebus vel nataliciis sanctorum, de 
cotidianis diebus canetur. Pridie Theopbaniz 5 jeju- 


ἃ Hinc colliges non minores oblatas pro populi 
communione οἴ consecPatas fuisse, sed niaximas ; 
quas diaconi in plures pariiculas confringebant. 

^ jejunium olim in. vigilia Eplpfianiz a fidelibus 


PaTraor. LXVI. 


rem am et Ezechiel et Daniel, seu et xm prophetas 
minores cuim expositionibus eorum legantur. Epi:.to- 
Iz vero Pauli apostoli om:.i tempore in posterioribus 
lectionibus in die dominica ad vigilias legantur. 
Tractatus vero S. flieronymi, Ambrosii, vel ceterorum 
Patrum, ut ordo poscit, legantur. [ἢ tempori veris, 
hoc est quindecim diebus ante initium Quadrayesi- 
ma, quinque libri Moysi, cum Hiesu Nave et Judi- 
cum atque Rut usque quindecim dies ante Pascha. 
lude vero librum Isaie prophete et Lamentationes 
Hieremim , Osee et Zacharie unde ad passionem 
Christi convenit. In diebus autem Pascha epistolas 
apostolorum et Actus atque Apocalypsis usque Pen- 
tecostem. À Pentecoste vero libri Reguin et Para- 


C lippominon, deinde Salomonis libri, Job, Tubise, 


Judith,E£stlier atque Macbabeeorurn usque calendas De- 
cembris. 

]n vigiliis omnium apostolorum et ceterorum san- 
ctorum pluralium omnes jejunium faciunt. Et hora 
nona natale eorum pr:xvenientes absque Gloria ín 
excelsis Deo et alleluia missarum solemnia celebran- 
tur, et ipsa nocte ad vigilias passiones eorum vel 
gesta leguntur. Quod si in Dominica natalitia vene- 
rint tam in adventu Domini quam et omni tempore, 
psalini cum eorum passionibus, vel gestis cum res- 
ponsoriis vel antefonis de istis pertinentibus canun- 
tur. Si autem gesta eorum minof fuit, quod 7x lectio- 
nibus su'ficere non possit, in tribus tantum po:teribus 
lectionibus leguntur, et octahze eorum cum respon- 
soriis vel antefonis suí$, missarum solemniis , sicut 
et in die primo festivitates eorum ita celebrantur. 
Qod si in eorum octavas natale sanctorum venerit, 
praecedente die octava$ eorum celebrantur per au- 
ctoritatem sancte Regul». Omni tempore diebus 
dominicis legitur lectio S. Evangelii secundum tem- 
pus quo fuerit, et sequitur hymnum Te Deum lauda- 
mus, et versum cum Kyrie eleisun et finiuntur Vigi- 
liz. Matutinis vero laudibus diebus dominicis, prater 
Quadragesiu:e cum Alleluia sunt canendi, Una autein 


observatum fuisse singulari libello demonstrayit olim 
Johannes Des Lions, decanus ecclesix Silvanectensis 
adversus prophanas quoruudam superstitiones , 4:}} 
lianc diem potatianibus insuinunt. 


32 


10.3 


ANTIQUUS ORDO ROMANUS AD USUM MONASTERIORUR. 


1064 


ebdjoma'a ante natale Domini ex conceptione B. Ma- A in capitulare vel in sacramentario commemorat cum 


rix incipiunt celebrare. 

ffoc autem quod super scribi debuimus septuage- 
simo die sante Pascha: tamen dominica ingrediente 
Septuagesima apud eos celebrant. Hoc enim faciunt 
pro reverentia tantz festivitatis, vel pro eruditionem 
populi, et per numerum dierum cognoscant adpro- 
pinquare diem sanctum Paschz, et praparet se unus- 
quisque secundum devotionem et virtutem suam, 
qualiter ad ipsum sanctam diem cum tremore et re- 
verentia, contrito corpore et mundo corde perve- 
niunt, et non solum septuagesima, sed et sexagesi- 
ma, quinquagesima, quadragesima, tricesima, vice- 
sima, decima et octaba semper per ipsum ordinem 
celebrantur, ut quantum plus cognoverint adpropiu- 


responsis suis, et legatur passio Domini secundum 
Johannem, et dicantur illas orationes a presbytero, 
quas in Sacramentario commemorat. Post uuamquam- 
que orationem admonentur omnes a diacono. Dicat 
Flectamus genua : ita prosternent se omnes in terra 
cum lacrymis vel contritionem cordis. Oratione fa- 
cta, iterum admonentur a diacono ut surgant, et dicat 
diaconus, Levate. Expletas autem 1psas orationibus, 
dicat presbyter, Oremus. Et dicat orationem, Pra- 
ceptis salutaribus moniti, cum orat'one dominica, οἱ 
sequitur oratio, Libera nos, qu&sumus, Domine. Et 
accipit diaconus corpus et sanguinem Domini, quod 
ante die cena Domini remansit et consecratum 
fuit, et ponet super altare, et communicant omnes 


quare diem sanctum Paschze redemptionis nostre, B corpus et sauguiunem Domini, cum silentio nihil ca- 


ianto amplius ab omni inquinamento carnis vel im 
wunditia se abstineant, ut digni sint communicare 
corpus et sanguinem Dormini. Monachi vero εἰ Ro- 
mani devoti vel boni Christiani a quinquagesima , 
rustici autem et reliquum vulgus a quadragesima. 
Primum autem jejunium 1v et vi feria. post Quin- 
quagesima, id est una ebdomada ante Quadragesima 
υρυὰ eos 'publice agetur. lude vero prima ebdo- 
iads in. Quadragesima iterum iv et vi feria seu et 
sabbato stationes publieas faciant, et jejunium cum 
xi jeetionibus in ipso sabbato cousumantur. Et si 
fuerit ipsud sabbatum de Martio mense, ordinationem 
sacerdotum faciant. Si autem in alia ebdomaia vel 
tertia quando poniilex judicaverit, iterum 1v et vi 


reutes. Et in ipsa nocte lumen in ecclesia non ac- 
cenditur, sed absconditur, ut non ab omnibus videa- 
tur, usque in sabbato. His expletis ingrediuntur ad 
vesperas, el ipsa nocte omnes devoti monachi vel 
viri venerabilis et religiosi abstinentes se ab omne 
delicia corporale, ut przeter tantum panem et aquam 
cum aceto mixium non sumentes cibum. Cui autein 
Dominus * virtutem dederit pertranseunt sine cibo, 
usque in vigilia Paschae in sabbato sancto, hora nona 
diei ingrediuntur ad vigilias. 

Primitus enim induunt sacerdotes una cum dia- 
conibus vestibux cum quibus vigilias celebrantur, et 
procedunt de sacrario levite tantum cum subdisco- 
nibus duo et duo juxta se adhzrentes, sine luminibus 


beria seu et sabbato cum xii lectionibus sicut prius (* accensis, canentibus interim fratribus lstapia. Ut 


ordinare videntur, et ordinantur qui ordinandi 
sunt. 

À Quinquagesima vero incipiente usque quinto 
decimo die ante Pascha jam diximus a. vigilias Epta- 
ticum leguntur et responsoria iude canuntur. Quod 
si inde responsoria minus babuerint, quadragesiina- 
lis responsoria canentur. In matutinis vero laudibus 
Dominicis a Quadragesima incipient, id est. Miscrere 
mei Deus. lnde sequatur psalmus centesimus xvil, 
cum antefonis tam de Prophetis quum de Evangelio 
canentur. Et a xv die ante Pascha lectiones vel re- 
sponsoria et antefong cum versibus de jassione 
Domini incipiant celebrare. Quinta vero feria ante 
Pascha, id est eaa Domini ad missas antefona ad 


autem ad altare venerint stantes in ordinis suis, ille 
qui cereum benedici debet, stans in medio postulans 
eos pro se orare, et faciens erucem super cereum, 
et accipiens a subdiacono lumen quod in parasceve 
absconsum fuerit, et accenso cereo dicit, Dominus 
vobiscum. Respondent omnes, Et cum Spiritu tuo. 
Deinde dicit, Oremus, et dicit orationem primam. 
Deinde dieit, Dominus vobiscum. Respoudent omnes, 
Et cum Spiritu tuo. Iterum dicit, Sursum corda. Res. 
pondent Habemus ad Dominum. lterum dicit, Gratias 
agamus Domino Deo nostro. Respondent, Dignucm ei 
justum est, Vel omnia. sicut in sacram.ntorum coin- 
memor.t. Benedicto autem cereo, reverteutur ia 
sacrario. Deinde procedent sacerdotes de sacrario 


introitum non canuntur, apustolum et Evangelium p) cum diaconibus juxta ordines suos cum accensis ce- 


non legatur, nec responsorium cantatur, nec salutat 
presbyter, id est Dominus vobiscum ; nec pacem f.- 
ciant usque in sabbato sancto. Sed cui sileutio ad 
missas ingredientur. Et in ipsa nocte in vigilia pa- 
rasceven, id est v1 feria non canuntur, Gloria, nec 
hyrie eleison, nec signum pulsaverit, usque, in sab- 
hato sancto ad vigilias. In parasceven autem , quod 
est vi feria passio Domini, l'ora. nona colliguntur 
. ownes is ecclesiam, et legantur dux lectiones, quas 


* [luie voto favet concilium Quini-sextum ean. 89. 
Dies salwiferee passionis in jejunio, et oratione, et cor- 
dis compunctione perügentes. fideles, usque ad mediam 
wiugui sabbati noctem jejunare oportet. E& Regula Ma- 


reis de ipso lumiue cum turabulis thimiamatum. 116- 
rum canuntur lztania. Ipsa autem expleta, stantibus 
vero et dat sacerdos orationer retro altare, sicut mos 
est. Et sedentibus sacerdotibus in ordinis suis, et 
ingredientur ad legendum. Post unamquamque le- 
ctionem dat sacerdos orationem, sicut i Sacramen- 
torém commemoratur. Expleti« vero lectionibus , 
cum eanticis eorum et beueZ2ic:ionibus , revertentur 
onmes ministri ecelesi:* in sacrarium cum accensis 


gistri, cap. 58 decernit, ut qui prater infantes infir- 
10s Οἱ senes, die Parasceves cibi aliquid gustare 
voluerit, benedictione qua cibis impenditur pri- 
vetur. 


1005 


INDEX IN REGULAM S. P. BENEDICTI 


1006 


cereis , expectantes horam qua ad missas ingredi A Sabbato Pentecosten omnes jejunium faciunt, et om- 


debeant. Cum autem stella in ccelo apparuerit, statin 
iterum incipiunt tertio lztania, et procedunt de sa- 
crario sicul ante fecerunt cum cereis accensis vel 
turabulis. Expleta autem lzetania, incipiat abbas aut 
presbyter qui missas celebretur, Gloria in excelsis Deo, 
Hoc finito, legatur lectio Apostoli et cantetur, alleluia, 
Dominus regnavit. Tractum qualem volueris, et lega- 
tur lectio Evangelii, aut episcopus, aut presbyter 
legatur. Ad communionem cantetur, Agnus Dei, et 
complebuntur omnia missarum solemnia ordine sicut 
reliquis diebus Dominicis. Et in ipsis vr! diebus Pa- 
sch:xe, et in omni officio divino, ita agatur sicut ct 
diem sanctum Pascbze przeter tantum psalmum de 
unamquemque die psalluntur semper cum alleluia et 
usque quinquagesimo die a Pascha, quod est Pente- 
cotem, tam psalmi quam responsoria cum versibus 
et antefonis omnes cum alleluia, sunt canendi. Ascen- 
sione vero Domini, cum omni officio divino de ipsa 
die pertinente sicut reliquis diebus dominicis cele- 
brantur. Responsorium vero vel antefonz, usque in 
Sabbato Pentecosten de ascensione Domini, canuntur. 


ne officio divino tam et lectiones quam et baptismum 
ordine quod diximus in sabbato sancto celebrantur. 
Tanto hora septima incipiente ingrediuntur ad vigi- 
lias vel missarum solemniis, ut hora nona diei explets 
omne consumentur. Diem sanctum Pentecosten, sicut 
et diem sanctum Pasche celebrantur. Ipsa vero ebio- 
mata post Pentecosten a 1v et vi feria seu sabbato 
jejunium faciunt, et missarum solemnia cum omni 
officio, sicut et in Sacramenterum commemorat, ce- 
lebrantur. Octavas autem Peutecostes sicut et domi- 
nica preeidente ita celebrentur. Post hos vero dies 
anni circulus quas adventum Domini preter natalitia 
sanctorum, vel quod commemoravimus, tam psalmi 
quam responsoria, vel antifonz et. matutinis et ve- 


B spertinis laudibus de cotidianis diebus canuntur. 


Agenda vero mortuorum ad vigilias, psalmi quoque 
et lectiones cum responsoriis vel antefonis in matu- 
tinis laudibus sine alleluia, de ipsis est canendum. 
Ad missas eorum Gloria in excelsis Deo nec alleluia 
cantatur, et consummata sunt omn:a. 


—————————— ————M———————— M ÓÓEPÓ 


INDEX 
IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


, Α 

Abbatis nomine quis intelligendus, 63. 

Abbatis nomen simplici mouacho datum, 63. [tem pres- 
byteris, ibid. 

Abbas non tam propter bonos quam propter malos insti- 
tutus, 377. 

Abbas a congregatione et de congregatione eligendus, 
854 et seq., 853. 

Abbatis eligendi singularis ritas ex Regula Magistri, 854. 
]n abbatis electione natalium aut antiquitatis nou habenda 
tatio, non tamen omnino posthabenda, 837 

Abbates debent esse sacerdotes, 858. 

Abbas doctus esse debet, 221, 8356, 841. 

Abbati necessaria discrelio, 816. 

Abbas prudens sit in correptione, 812. Misericors, 8. 
]n se austerus in alios sit benignus, 73. Fragilitatem suam 
attendat, 845. 

Abbatis Quanta debeat esse sollicitudo erga delinquen- 
tes, 571, 580. 

Abbas de subditorum culpis puniendus, 65, 66. 

Abbas fratribus sit verus pater, 65. Ut se gerat erga fra- 
(res occultas sibi cogitationes revelantes, 221 el seq. 

Abbas duplicem curam debet subditis, 67. 

Abbas.curam non curationem debet subditis, ibid. 

Abbas temporal;a subditis debet procurare, 66. 

Abbas plus prosit quam preesit, 840. Studest plus amari 
qnam timeri, 544. Oderit vitia, diligat fratres, 812. 

Abbas majoris nomen factis impleat, 65. 

Abbas verbis et exemplis preelucere debet, 68, 69, 71. 

bbas prz omnibus Regulam observet, 97. 178, 817 
bhas cum fratribus dormire debet : ejus lectus in me« 


dio dormitorii, 548, 549. In refectorio cum hospitibus re-. 


ficiat, 135. 

Abbas a coquinsie officio an eximendus, 444. Certis diebus 
illam olim exercebat, ibid. 

Abbas quare officii divini tempus significare jubestur, 


Abbas infirmos visitet, 468. Eorum curam suscipist , et 
qualem, 460. 

Abbatis potestas in tribus sits, 64. Imperare supra, igfra, 
3u0t contra Regulam non potest, 148, 149. 

Ábbss an possit universam congregationem a carnis ab- 
slinenLia dispensare, 533. 

Abbss in deliberatione espitulari qnomodo se gerat, 95. 
Fratrum sententias cum seniorihus libret, ibid. Oranis.cum 
voluatate abbatis agens, 659 


ΑὈ 31:5 orato pro fratribus in Quadragosima 'e*onanti- 
bus, 

Abbas s.t irreprehensibilis, 71. Vitia abbati fogienda, 
51}. In abbate reprehenditur nimis temporalium cura, 85. 
Ea tamen negligere debet, ibid. Nec super decanos omnem 
monasterii curam rejicere, 542. 

Abhas non sit litigiosus, 88. Ad placita sscularia non 
veniat sine consensu episcopi, i id 

Abbas vitiosus deponendus ab episcopo, 09. 815. Maxime 
proprietarius, 421. 

Abbas inducens feminas in monasterium deponendus, 
154, 155, 159. Excomuunicandus, 154, 15). Recludendus 
in alio monasterio tribus mensibus in paae et aqua, 151. 

Abbas non tam numero, quam viriute frairum gau- 
deat, δέ. 

Abbas rationem reddet pro animabus sibi creditis, 89, 90. 

Abtati timendum futurum judicium, θέ. 

Abbates S. B. consolatur de periculo re;ziminis, 60. 

Abbatem spernens Deum spernit, 68. Sine abbatibus 
Regularibus monasteria tempore Hildemari, 42. 

Abbotisse nomen díaconissz: datum, 291. 

Abbatisse juvencule nou institueudse, 557. 

Abdicatio triplex, 427. 

Abuegare semetipsum quid sit, 118. , 

Abnegatio proyri.e voluntatis R« gulse Besedictinse seo- 

8 


s, 8. 

Abstinentia ἃ carn:bus per totam vitam in penam [ὑγιὲς 
eationis, 111. Et simoltatum, 107. 

Abstinentiam violaates ut paniendi, 531. 

Acceptio personarum vitanda, 73. Quid sit, ibid. Ia q.i 
bus babeat loeum, 74. E 

Accipere aliquid sine abbatis iussione vetitum, 425. 

Actus sxculi monachis fuglendi, 127. Quare, 127, 128. 

Ada ardi (S.) stteptio ad opus Dei, 350. Singulos monas 
chos suos singulis bebdomadis privatim consolatur, 229. 

Ad^lescentía, 508. 

Adulkteri varia genera, 110. - 

Aditicia veterum monachorum simplieis, 225. Superha 
improb :ntur, ibid. 

A&yroti et debiles quid differant, 476. 

AFEtatum varia divsiones, . 

A£tas et Intellectus quid differant, 598. 

Aflectus rerum radicitus amputandus, 492. 

Affectus alicujus rei, ejusdem privatione puniendos, (36 

Afflictio multiplex, 137. 


4007 


African:e Ecelesise duodecim psalinos ad. nocturnos re- 
citant, 276. 

Agenda quid , 292. 

Alcuinus iectionarium primus componit, 272. Perraro 
jacryums 1n orat one fuudit, 1.0. 

Alleluia vox σα, 509. Quam antiqua οἱ c»lebrata, 
998. Quid siguilicct, ibid. Vox est Hebraica, et cur iu Ec- 
clesia reienma, ibid. Quo temjore dicenda, 397, 298 cf seq. 
Ad onmes antiphouas e responsoria a naiali ad Epiplia- 
niam cantata, 301. *ed contra Regula.n, i^id. In Septua- 
gesima quasdo dej onere coeperint mouachi, 308. Eam 
ret.neut Cis:ercieuces, Bursfeldenses, Anibrosiauni et alii, 
bid. In Quadragesima nullibi cantatu^, 299. Et quare, 300. 
lempore Pascba!i ubique, 299. Nunquam nisi in Pashca 
rantari volebat V gi.antius, 298. Owni tempore. praeter 
jejunii et Quadragesima d es cantant. Ecclesie Hispanis, 
299. Ad aniiplouas et versus quomodo addi debeat, ibid. 

Altaria discooperienda pro admissis feminis in mouaste- 
riis, 155. 

Altarium visitatio post nocturnos, 253. Laudes inte: et 
l'rimawm, 255. 

Awmbrosianum quid , 276. S, Ambrosius dominicis diebus 
media noc e surgebat, 278. 

Amen vox optant s, et asserentis, 282. Ad evangelium 
pocturnoru:n recte jussit Γι sp uderi S. Bened., ibid. 

Aen ad singulas petitiones orationis dominicze iu Missa, 


Amicitia peculiaris improbatur, 74, 75. Pestis est in pre- 
laus, 74. Io monachis punenda, ibid. 

Amor Dei iu nos commendatur, 11. 

Amoris Dei excellen'ia, utilitas, nezessitas, 106. 

Amoris Dei variz rationes, 107. 

Amare Deum honin counsturale, 106. 

Ab ama.;do Dvo nullus excusari potest, ibi. 

Amoris Dei nulla dantur przcepta, ibid. 

Aworis diviui modus, 108. 

Auure Deu.n ex toto corde, tota anima, t0!a virtute 
quid sit, ibid. Ubi amor es', ibi von labo., sed S:por est, 
οὔ, 314. 

Amor Dei qu d in no:iiiis et mouzcliis operetur, 57. ler 
aimnorem Dei amor gisuitir proximi, 105. 

Anachoret:e qui siut, 42. Unde dicti, ibid. 

Ana:h: reis et eremit:e qui. differant, 4. 

Auachor. te. nullo Joco consistunt, 45. Rerum super- 
naruui coutemplaii i deputati, 42. Eorum priacipes Pau- 
Has οἵ Antonius, ἐν ἃ. Umbra: Elias et Joaunes Baptista, 
ibid. 

Anachoresis noa statim assumenda, 41. 

Anscloret: iu monasterio prius probandi, 41, 45, 46. 
QUanto tempore, 45... — 

Anaclhoresi quales apti, 46. Vide Eremita. 

Analogiuu quid ? 270, 211. 

Analozia tria iw mouaserio S, Galli, 2971. 

Au boni et mali angeli siat hom uibus deputati, 209. 

Augeli loiniutibus quando depateutur, . Quomodo 
opera uostra Deo uuntare dicantur, i5id. 

Auglorum sacerdotum ignurautia ante Dunstanum, 614. 

Angus a via, 175. 

Auiuarnimn regimen res difficilis, 85. 

Au-tiarum cura quanto cum tremore liabenda, 90. 

Auimal.a ad jocum inonachis vetita, 191. 

Animalia sexus feminini ni monasteriis monacliorum non 
alenda, 155. 

AÀunona quid ? 441. 

Αι quatuor tempestates quando incipiant, 214. 

Antiphona quit ? 266. 

Auiripli/n3 et resoo..sorium quid differant, 967. 

Antiphouas priui composuerunt Greci, easque ab eis 
accepit Arabrosius, 267. Laudes privatis diebus sup» una 
aniiphoua cautant Cistercienses, 291. 

Autipbous singulis versibus psilmorum in rocturnis S. 
Martiuí Vigiliis interpositse, 258. Cum autiphona psallere 
quid sit, 314. 

Autuquis deferendum, 851. 

Apostolorum collegium prima monachorum cougrega- 
tio, 313. 

Aqua benedicia in ecclesi: ingressu, 255. 

Aqua benedicta post coui, letoriuu) asperguntur inlirmi, 


Arcam cum clave hibere nulli liceat, 431. 

Augeutuui aurumve quid esset ignorabaut. plures ex S. 
Pachomii discipulis, 431. 

Armariolum habere monach:s ilficitum, 4306. 

Artes diversze sini in monasterio, 8680. Sed non exer- 
cena sine jussu ab^atis, 753. 

Artifices alter alterius ofliciuas non intrent, 733. Elati ab 
srte evellendi et eorum opera separanda, 751. 

Athanasii (S.) Suinbolun, 319. 

AU cilio ad opus Dei, 5329. Et in oratioar, 115. 


INDEX IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


1008 


Auferenti tunicam pallium dimittendum, 918. 

Auris cor.tis, 5. Aures audiendi quid ? 14. Aures Dei, 18. 

Aurum et argcutum quic esset iguorabant plurimi ex 
Pachomii d.scipulis, 421. 

Austeritates vit:e religiose mitigat gratie interna de- 
]ectatig, 31. Amor Dei, ibid. Novissimorutm recordatio, 
ibid. Con uetudo, 32. Re;rul» discretio. ihid. 

AvaritUa et prodigalitas ex aequo vitandz, 409. PPrxcipue 
in cellerario, ibid. 

Aves liabere monachis vetitum, 191. 


B 


Baculum deferebant intirmi carnes come Jentes, 476. 

Balnea sanis tardius concedenda, 474. Privata bis aut ter 
in anno olim mouachis permissa, ivid. Infirmis privata uon 
publica sunt offerenda 473. 

Balnea exira moruasterium petentes moniales habitu 
regulari private, perinitteptes excominuuicationi subdau 
tur, 474. 

BHeatitudinis sterne premium, 328. 

DBenedicumus Domino, 290. 

Beuedictiu pro maledi:ctione reddeuda, 153. 

ü Benedictio lectoris, 488. Servitorum, 457. Iter agen- 
um. 

Benedictio ante lectiones nocturnorum quid et quomodo 
danda, 267. 

Reuedictio post evangelium ad nocturnos danda quid, 
345. Ab Hebdomadario dicta, 984. 

Benedic.io vestium novitiorum profitenLium, 702. 

Beuediectio ab autiquis transeuntibus petenda et quo- 
mo:lo, 850. 

Benedictio pro Coll-cta, 285, 931. 

Benedictiones pro hymuo triuui puerorum, 288. 

Beredictus (S.) arctissime vitz:e magister, 6. Pii Patris et 
Maygistr. tituluin r« spuft, 5. 

Benedictus Anianensis lacrymarum dono przditus, 146. 
Ejus religio in parvis rebus, 554. 409. Tujuriam sibi facien- 
tibus munera destinat, 151. Librum de bac sententia : di- 
verie ἃ malo et fac bonum facere cogitat, 17. De cantico 
Benedictus, 289. 

Bernardi (S.) religio in sumen his in infirmitate solatiis, 
405. Humilis de se opinio, 24. ''remor de futuro judicio, 
133. Couver-um quemdam mira saucti.ati» viruim morti 
proximum dure increpat, 311. 

Biberes, 452. 

Bona nostra Dei doua, 11, 25, 157, 226. Eorum gloria 
Deo referenda, 21. 

Bona aliena magis quam nostra coüsideranda, 22). Dum 
tempus habemus bene operaudum, 29, Suo Lou: specie 
nonnumqua « latet malum, 307. 

Boni» mali semper iuserti, 83. 85. 

Bonos et m:los quomodo respiciat Deus, 33S. 

Bracile, 725. 

Breve quid, 419. 

Brolius plures de hemina vina Beuedictiaa senteuti^s 
refert, nulli adhzret, unde et immerito uotatur a Galiice 
dissertature, 555. 

Butyrum edere an Benedictinis permissum, 551. 


C 


Cedens fratrem in majori xtate ut puniendus, 887. 

Calend: Novembris Regul c. 8. Ut intelligends, 219. 

Caligz, 704. Caligze ferraue seu. clavate, 703. 

Camaluuterses psalteriu:n quotidie recitaut, tribus heb- 
domsads diebus jejunant iu yane et aqua, silentium invio- 
labiliter servant, 525. Eorum colloquia, 185. 

Camerarii olicium, 410. P. cunias servabat, 417. 

Campanarum ustis apud monachos, 608. 

Candel.e (lure; in dormitorio accendend:e, 552. Et cur, 
991. In aliis etiam locis, 552. A quo accendendse, ibid. Qua 
hora, 555. Acceudere nejlizentes ut puniendi, ibid. Quan- 
diu ardere debeaut, ibid. l'ossunt omuibus decumbentibus 
exstingni, 551. 

Cauonmci Regulares et seculares omnes uno iu loco dor- 
miebant, 3í8, 549. 

Cauonicis post uoclurnos dormire prohibitum sab poena 
excomtnunieatiouis, 2 72. 

Cantica ad nocturuos dicenda abbas instituat, 279. 

Cautica ad Laudes canit Ecclesia Rowaus, 290, 992. 
Psaluni pro cauticis ad nocturnos, 280. 

Cauticuin et l'salnius quid differant, ibid. 

Cantoris officium esi lectiones. terminare, 255. Lectoris 
officium iu refectorio quado obire debear, £8. 

Cautus iu primitiva Ecclesia qualis, 2:9. 

Cantum post vigilias no.-turnas discebant majeres nostri, 
219, 250, 253. Idque in capitulo, 250, 252. 

Cantus gurati et musici improbati, 596. Quis ordo cun- 
tandi iu clioro, 600. 

Capitale, 722. 


1609 


Carjtis decalvatio in pa nam culpe, 573. Ad Capitulum 
fratres quomodo. vocati, 95. Ibi quaenam fratribus propo- 
urndà3, 92. Quomodo abbas se gerat, 95. Qua r.tione dent 
(r3tres consilium, 95, 96. Inde quinam excludendi, 92, 93. 

Cappa quid, 699. 

Caputium tunicze assutum, 701. 

Carcer pro excommunicatis, 571, 572. In penam forni- 
cationis, 111. Loquentis cum femina sine socio, 164. Men- 
dacii, 130. Muripurii, 155. Simultatis, 167. Proptrietatis, 
4952, 454. Verhi otiosi, 192. Incorrigibilitatis, 989. 

Carnis abstinentia io Septuagesima, 300. 

Carnes frustat:m incisse a S. B. prohibitze, 539. 

Carnes infirmis, quando et quomodo concedends, 475. 
Et quare, ibid. Eis uncias octo per diem concedunt Cassi- 
neuses, 476. 

Carnes comedentes baculum deferebant et caput capello 
coeperiebant, ibid. Nec celebrabant nec communicabaut, 
465. Statutum Je comedendis ab iufiruio carnibus permis- 
$.vum est, non preceptivum, 476. 

Carnis abstiuentia tam ab infirmis quam a sanis apud 
plures monachos, 477. το quando Carthusianos obligare 
cupit, 177. Quid seutnendum de his qui abstinentiam vio- 
la t, 531. Launis objiciunt Greci quod eorum tionachi 
caruibus vescerentur, 531. Abbas 3n [ossit dispensare a 
€aruis abstinentia omnes monachos, 959. 

Carnes infantibus et senibus an sint indulgendz», 482. 
Hospitibus non ministrandze, 672, 681. Abstinentia a carni- 
bus per totam vitam in poenam fornicationis, 111. 

Carnes sanctis diebus aliquando concedit S. Isidorus, 510. 

Carues non edebant monaclii ad episcopatum evecti, S31. 

Carnes in eremo Camaldulensi vermibus scateut, 478. 

Cartbusienses a carnibus etiam inlirmi abstinent, ad id 
quaudo obligati, 477. Contra facientes ut puniendi, 477. 

Cartliusiensiutn cibi quales, 911. Olim panem album non 
coquebant, 519. Mediciuis raro exceplis cauterio et san- 
guinis ininutione utuntur, 461. Singulis annis res suas 
priori minutatim osteudunt, 453. Diebus domini is collo- 
quium bhabeut, 185. Dorm s non recipiunt nisi duodecim 
monachorum, 51. Lites improbant, 87. Eorui ecclesia fe- 
minis inaccessze, 1€3. 

'aseus Benedictiuis an permissus, 531. 

Casei et ovorum abstineutia in Quinquagesima, 657. 

Castitas virtus angelica, 190. Deo siuniles elicit, ibid. 

CastitaLis votum in professione Benedic: ina iucludi, 761. 

Castitas qua ratione servanda, 151 eL sed. 

Castitas im castris servata, 151. 

Cassiani collatio xvir censura affecta, 150. 

Castigandum corpus cum discretione, 119. 

(5 ra a castitate dicta, 151. 

Casula vestis nionastica, 608. 

Casuum reservatio ia confess.one, 605. 

Causari quid, 90. . 

Cell:e varie acceptiones, 935. 

Cell; monachi sepulcrum, 127. 

Cella optiinus doctor monacho, 171. 

Cellularum distiuctio, 341. 

Cellulis distinctis usi sunt eliam ex antiquis monachis 
aliqui, 550. 

Celle singulares destructze, 549. Eas reszdilicant recen- 
tiores, 550, 

Celle singulares senibus et Infirmis concess, 548. 

Cella novitiorum a conventu separata, 746. 

Cella inlirmorum separata, 471. Qualis esse debeat, 472. 

Cellas apertas reiinquebant S. Gerasimi discipuli, 421. 

Cellz: novae 8611 mouasteriola sine licentia episcopi non 
constroeudg, 51. 

Cellerarii varia nomina, 400. 

Celleravii dotes, 402. Cujus :xtatis esse deheat, 203. Cu- 
jus scientize, 402. A quibus, quaudo, et quomodo iustituen- 
dus, kl. Ex monachis non ex la:cis eligendus, 400. Plures 
iu aunos suo in officio po:es! coptinuari, 401, 118. Post 
quacuor annos deponendus, 40). Animaui suam custediat, 
45. Divinis tntersit ollicis, 406. Quotidie conmun:cet, 
ibid. Prxcipuain gerat infirmorum eurain, ibid. lofantium 
hospi. um. et pauperum, 401. Hospitibus in re:ectorio mi- 
ius;tet, ibid. A coquina exeusetur, 416 E us ollicia «γιὰ 
coquin:e aut. refectorii. servitia, ibid. Vitia ab eo vitanda, 
402. Certatn sedem habeat ubi semper inveniatur, 415. 
Fjus cur:e quie commissa, 405, 404. Comimissorum ratio- 
nein red iat singulis mensibus, ibid. Culpas in oflicio com- 
missas publice confiteatur. cum legitur in capiiulo Regulze 
vaput 31, De Cellera: io mouasterti, 410. Ejus solatia, 412. 
Pus licis uti potest ad negotia extra meuasterium exse- 
queuda, 4c1. 

Charitzs quid sit, 129. 

!haritas omnibus sit equalis, 78. 

Charitatem ia delinquente confirmare quid, 379. 

Co. r tatis pedibus ad Deum curritur, 11. 

Clare in turri ula serva:g, 417. Arcu lapideo contectz, 


INDEX IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


1019 


ibid. Sacrorum vasorum custodi comniss, ibid. 
71 lillperici regis Opuscula, hymni et misse improbata, 
910. 

Cibi monachorum quales esse debeant, 512. Quid de fis 
praescribiant antiqua Regulz, 510. Quid sentiant. S, 
tres, 509. Yeterum monacliorum quales fuere, 508. 

Ciborum condimenta qu:enam ess« debeant, 515. 

Cibi cultiores in Sanctorum festis, 122. 

Ciborum mensura omnibus :xequalis, 514. Sed pueris mi- 
nor, 522. Eadem omui tempore, 505. Eadem abbati quie 
monachis, ibid. Eadem setvitoribus quz aliis, 506. Pro- 

ter majorem laborem augeri potest, et quis ma or ille la- 
or, 521. De ciborum mensura in Quadragesima nibil deli- 
nivit S. Benedictus, 504. 

Ciborum reliqui:e pauperihus dand:», 122. Suhirahentes 
ut puniendi, :bid. Aute tertiam cibum sumere Dritaunis 
erat relizio, 559. 

Cilicium, 703. 

Cingulum et funis quid differant, 3555. u 

Circatores quando instituendi, 649. Eorum officium, ibid. 

Cistercienses valles humidas ad habitandum eligebaut 
ut s:jius iulirmi mortem prz oculis semper haberent, 
469. Eorum silentium, 181. Colloqui», 185. Cibi quales, 
$1. Piscibus aliquando utebantur, 507. Quomodo transi» 
gereut intervallum post nocturnos, 255. Eorum monasteria 
duodecim saltein habeant monachos, 50. 

Clamor qui^ sit, 210. 

Clamor superbiz sigoum, 210. 

Clainor flagello puniendus, 210, 211. 

Claves ofliciorum. desuper altari accipiunt Obedientiarii 
et ad zonam deferunt, 419. 

Clericatus amissio in poenam. fornicationis, 111. In. ρὰ"- 
nam furti, 112 

Clerici orationem Dominicam quotidie dicere debent, 
232, 24. 

Clerici tribus modis horas canonicas incipiunt, 519. 

Clericis in judiciuin vocatis jurare probibitum, 122. 

Ulcricus ebriosus ut puniendus, 153. 

Clericis perfectiores monachi, 516. 

Clerici lieri possunt mogachi, 798. 

Clericorum aut religiosorum ministerio uti in refectorio 
noi licet, 410. 

Clericá pro Moncchi, 257. 

Coli via difficilis, 21. 

Coelorum regnum promerentur bona opera, 27. 

Co'na veterum monachorum quam modica et quibus in- 
dulta, $62. 

Cwena cum unico pulmento crudo, 501. Cum fructibus 
aut pane tantum, 502. Cum unico pulmento. coeto, 905, 
Cenam per totum aunum non faciunt Fuidenses, 562. Ca- 
uam an concesserit :xstate S. B: nedictus, ibid. 

Cana Domini Pasclia appellatur, 275. n Coena Domini 
nocturni vigilie iu tenebris absolveud:, 253. 

Coenobitarum origo, 41. 

Conolitze primi inter monachos tribus modis, ibid, 

Cornobitica vita eremiticze praeferenda, 5:6 εἰ seq. 1n οὐρα 
nobio omnia erem. et solitudiuis exercitia possunt. adiim- 
pleri, 59. 

Caenobitarum et eremitarum puguie, 47. 

Cenobitze citius a peccato resurguut quam erenit, 58. 

Caenobitis copiosior in celo mereces, 59. 

Cenobitze non licebat eremuin. petere üisi de cuusensu 
abbatis et [rotrum, 48. 

Coenobia castra, 47. In ccenob:o difficilius cadit mona- 
chus, 51. 

Co:nobia et monssteria quid differznt, 41. 

Cogitatio hominis Deo cou:.Leri quomodo cicater, £0f, 

Cogitationes prav:e abbati revelaud.r, 140, Z19. Idque 
medisnte praeposito, 221. 

Cogitationes revelat e perpe'uo siieutio tegende, 222. 

Collect: in Grie psalmoruui, 359. 

Collationes pi:e, 179. . 

Collatio ante comi letorium. an post ecnam sine inter- 
vallo facieuda, 570. Iu ea quid legeudum εἰ quangit, 571, 
$572. Lectio aliquando exponebatur, ibid. Ei intersunt in- 
lirnii, sed capitulum non ingrediuntur, 471. 

Co:latio de Scripturis in intervallo post no turnos, 252 

Colloquia mouaclh. an recreationes dici possint, 1857. 
Korum hora apud Benetictinos varia, 185, (81. Lccus, 156. 
Modus, ibid., 157. Lectio imuo colloquii, 186. 

Colloquii tempore necessaria petenua, 187. 

Colloquium secundum apud Cluniauceuses tcllit Petrus 
Venerabilis, 184 

Colloquium majoribns nostris nuilum fnit in Octavi 
Paschie, Natalis Domini, et Pentecostes, iu Hogationibus 
et festis xu lectionum, 85. 

Colloquium diebus festis apud Carthusiauos, ibid 

Co'or vestium qualis, 707 ei seq. 

Coler vestium apud Benedictinos albus, 709 et seg. ἘΠῚ 


4011 


alios ple:ósque, 710. De vestium colore non causandum, 


Color niger penitentie symbo'um, 709. Cassinensium in 
retinenda veste nigra pertinacitas, 768. 

Comedere extra monasterium antiquis illicitum, 665. 
Contra facientes excommunicandi, t 

Communia in monasterio omuia, 429. 

Communio in Regula quid, 821. 

Communio frequens ad castitatem conservandam, 152. 

Communio quotidiana, 494. Tribus in hebdomada die- 
bos, ibid. Diebus festis, 453 et seq. Dominica et sabbato, 
454. Semel in mense, 455, 4:6. Greci in Oriente,semel in 
anno communicant, 454. 

Communio ad altare majus, 455. Erecto corpore, 430. 
Communicstis panis et vinum oblatum, 494. 

Communionis eucharistic:e causa concessum a sancto 
Benedicto mixtum, 495 et seq. Post communionem non 
stati;n sumendus cibus, 497. [ilusionem nocturnain passi a 
communione abstinent, 357, 

Competentes ποῦ. 412. 

Complere aliquid duobus modis dicitur, 513. Orationes 
ad compleudum, ibid. 

Coripletorii varia nomina, 516. 

Comypletorio omues debent interesse, 572. Idque obser- 
vabant iu(irmi, 575. 

Completorium cum tribus ps:x)mis cur dicatur, 316. 

Completorii psalmi in directum et quare, 517. 

Compunctio quid, 332. 

Coupunctionis causs quatuor, ibid. 

Concionibus audieudis aui faciendis nbn exeant de mo- 
nasterio monachi, 872. Publice coucionari non debet mo- 
nachus ab episcopo non jussus, 258. 

Concupiscentia in bunau et malam partem, 113. 

Confabulaiiones pi:e, 179. 

Confessio peccatorum cum lacrymis et gemitu, 116. 

Conlessio humilis cogitationum in autiquis Regulis come 
mendata, 219. 

Coufes-ionis de cogitationibus ad abbatem faciend: con- 
Jitioues, 230. 

Coufessio triplex in die, 219. An de confessione sacra- 
ΤΩ loquatur S. Benedictus in quinto burmil tatis gradu, 


Confessio sacramentalis in. Regula S. Benedicti, 601. 
Quam frequens apud mouachos, 455, 456, 601. Quo loco, 
603. Quo corporis situ, 604. Cui facienda, 603. Casuum re- 
servatio in confessione, ibid. 

Confessiones decaniz su:e audiant decani, 512. 

Confessiones parentum extra claustrum noo excipiant 
monachi, 115. Secretum in conlessione violans ut puuien- 
dus, 606. ' 

Conlirinare quid, 456. 

Cougius Farnesionus autiqnis Romanorum unciis ex 
sequo uoa respondet, 556. 

Cougregatio quid sit, 515. Qu: major, quzve minor, 514. 
Congregatio dicitur ubi tres sunt monachi, ibi4. In minori 
ad certas lioras sine antiphona infedirectum psallenduim, 
$[4, 515. Apostolorum ccllezium prima monachorum con- 
gregatio, 515. 

Cousiiium non consensum fratrum in capitulo abbas re- 
quirere ex liegula tenetur, sed ex jure debet, 94. 

Consilium iu capitulo quouiodo dent fratres, 93, 96. 

Cuni consilio omnia facienda, 101. 

Consi ium fratri ut potest dare monachus, 181. 

Consueludo quantum possit, 52. Asperitates Reguli 
mitigat. 52, 55, 56. 

Con:emnens obedire et Regulam servare ut. punien- 
dus, 558. Deus quomodo couteunni dicatur, 205. 

Coutentio quid sit, 165, 8δυ. 

Conteutio fugienda, 99. 

Contentios: ut puniendi, 165. 

Contumax qui sit, 557. 

Coutumax et iuobediens qui differant, 558. 

Couveuire pro interpellare, 39 . 

Couventus pro officio, 5306. 

Conversionem dilTerre periculosum, 29, 50. 

Conversione morum quid promittatur, 759. 

Conversi Barbati, 475. 

Conversi a capitulari deliberatione exelusi, 93. 

Convivia secularium monacho vitanda, 583. Lauts imo- 
Bachís probibita, 506. 

Couvlvia in ecclesia prohibita, 667. 

Goquinze officium liebdematim exercere commune apud 
monachos, 44U et seq. Solis junioribus committebant non- 
oulli, 441. Uni duntaxat /Egyptii monachi, 441. InGrwi 
et gravi cura occupati a coquina excusandi, 441. A coquin; 
otficio abbas an eximendus, 443. Certis diebus illam oli 
exercebat, ibid. 

Coquina: servitiuin quo affectu exbibendum et excipien- 
dun, £15. 


INDEX IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


1012 


Coquiuz vasa a cellerario accipienda el quando, 419. 

Coquinz hebdumadarii tria observent, 444. Psalinouia in 
coquina, 415. 

Coquin:e heb 'omadarii etservitores distincti, 145. Oratio 
pro coquin: hebdemadariis qualis, a quibus, et quando fa- 
cienda, 451 et seq. 

Coquirns ing:essus laicis prohibitus, 439. 

Coquina biospitum et ejus winistri, 687, 799 ef seq. 

Coqui Alexandrini monasterii juges lacryms, 448. 

Cordís munditia ad orandum necessaria, 144, 145. Ne- 
cessaria ad orandum in cordis puritate, 539. 

Cordis dilatatio justiti& delectauo, δύ. 

Coruis indura'i descriptio, 14. 

Coronz abrasio ia penam culps, 573. 

Correctionem qui negat, crudelis est, 80, 8). 

Correctio quomodo facienda, 79, 812. 

Correctio facienda suo tempore, 79. 

Correctio uon facienda animo irato et perturhate, 7.) 80. 

Correctio severitate et mansuetudine temperanda, 80. 

Correc io siue personarum acceptioue faciendo, 78. 

Correptio non a q:ovis facienda, 883. Publice pe: cantes 
Phblice corrigeudi. Cluniaceusiumn ea de re praxis, 885, 


Crapula quid, 52?. 
Crucs signurm in tentationibus adhibendum, 222. 
Crucis signo ora claudu.t sacerdotes lectum petentes, 


Crux collocanda ubi debet construi monasterium, maxi- 
me ubi altare, 869. Monachoruin est crucem ferre, 37. 

Cuculla quid, 697. 

Cuculla casula dicta, 698. Cappa, ibid. Melote, 698, 69). 
À melote dist.ncta, 699. 

Cuculla major et parva, 700. 

Cuculla et trocus quid differaut, 700, 702. 

Cuculla simplicitaiis symbolum, 697, 65. 

Cucullze figura crucis purpures assuia, 699. 

Cuculla ad Sacram cominuuionem percipienJam, 698. 

Culpa sub ectorum vitam deprimit pralatorum, 479. De 
culpis subditorum abbates puniendi, 65, 65. Ad abU. L-m 
pertinet dijudicare de gravitate culparum, 3603. Gravi.res 
qua censeri deneant, 567. Qua leves, 303. Istae non. ne- 

ligendee, ibid. Benedicti Auianensis religio iu (un.endis 

evivribus culp:s, 564. 

Cu!telli quaudo sumendi, 255. 

Culteili monachorum nocte de latere deponendi, 555. 

Currendum iu via vite, nou. ambulauduus, 115, 25, 21. 
Cursum bunc tria promoveut, et quatuor retardaut, 21. 

Cu: ritur ad Deum pedibus charítaus, 11. 

Custodia sui quam necessaria, 139. 

Custodes ferrameuturum eL substantie monasterii qua- 
les esse debeaut, 415. 

Cyathi mensura qualis, 544. 


D 


Daemones religiosis infestiores, 553. P.sesert m δὶ opus 
Dei, 262. 

Dauielis prophetia integra ad uuicam lec:ionem reci- 
tata, 250. . 

Dare aliquid sine licentia abbatis monacho nen li:et 
ellam pauj,eribus, 432. 

De particuia interdum negativa est, 306. 

Debiles et aegroti quid diderant, 476. 

Decauus, de uomine Decaui, 553. 

Decanorum uomen prioribus a:tributum, 358, 339. Et 
novitiorum magistris, 258. 

Decaui qui corjpora delunctorum sepelieba: t, 538. 

Decani uomen apud Cluniaceuses inauditum, ibid. Illud 
apud Cassinenses abrogavit Coclesuinus quintus, ibid. 

Decani apud canomcos, ibid. 

Decaii iu castris decem militibus prazpositi ; in claustris 
decem monachis, ibit. Supra quindecun  Lossuut cousti- 
tui, $10. ltem supra quiuque mornacliis, 529. 

Decani de monasterio eligendi, ibid. Quales, 350, 340. 
À quo, 339. 

Decaui per ordinem non eligendi, 515. 

Decanorum urdiuatio per virgae traditionem, $40. 

Decan ad vitam uon institueudi, nec tamen facile amo- 
vendi, 339. 
wn plures in annos in suo officio possunt continuari, 

9, 8. 

Decanorum dotes quales, 512. 

Decaui siut docti, 545. Monasterium per decanos ordi- 
nanduin, 855. 

Decanorum munia, 510 et seq. 

Decani junioritus 11 dormitorio permixti, 542. 

Decani nocte vigilant in dortuitorio, 351. 

Decani villarum provisores suh magoo priore, 338. 

Decani in etiibus abbati subjecti, 540. 


4013 


Decani iotorrigibiles post (rinam correptionem depo- 
geudi, 543. 

Decarorum officium apnd monachos an diu viguerit, 338. 

l'ecine monasteriorum pauperibus'daue, 12i. 

Dedicatz? recens ecclesi: ingressus feminis per novem 
dies permissus, 155. 

Deleudere et tueri quid differant, 882. 

Defendens alium iu monasterio ut puniendus, 885. 

Defersio multiplex, ibid. 

Defenden: alium acrius puniendus, 883. 

Delicati monachi perstringuntur, 512, 

Delicis corporales, 119. Quare non ampleetendss, ibid. 
lis uti qu o oporteat, 120. 

Delinquentium in quibuslibet rebus satisfactio, $98 et 
seq. 
Desidia inobedientize, 8. 
Desiuia ad opus Dei uotatur, 329. 
Detra:tio quid, 136. . 
Detractio vulpibus comparata, 135. ltem locustis, 1356. 
Viperz, ibid. Lances qua Christi latus perforatum, ibid. 
Spinarum aculei-, ibid. 

Detractor est homicida, 110. 

Detractio tres occidit, 156. A detractoribus quam sol- 
licite cavendum. 137. . 

Detractio ut punienda, 156. Qua ratione malum de alio 
dici sine detractione potest, 137. 

Devotio in B. Mariam Virginem ad castitatis tutelam, 152. 

Deus bonorum operum auctor, 25. 

Deo gratias vox apud monachos et christianos olim usi- 
tata, 805. Versum Deus in adjutorium ad. initium cursus 
Divini instituit S. Benedictus, 261. Quam apte preemitti- 
tur operi Dei, 262. Ad laudes su dicendum, 237. 

Deo totus homo consecrandus, 97. 

Dei prsseptia, 206. Quam efficax, 146. 

Deus quomodo ubique przsens, 529. 

Deus bonos et malos quomodo respiciat, 328. 

Dei aures et oculi, 18, 528. . 

Deus quouiodo tristari dicatur, 11. Quomodo irasci, 12. 

Dei potientis, 26. Ad pornitentiam uos adducit, ibid. 

Deus discernit liomines opere nun genere, 8. 

Diaboli etymen, 22. Non potest uocere, nl-i volenti, 23. 

Disconus et subdiaconus 3d missum communicant, 455. 

Diaconus post susceptutn ordiaem rediens ad uxorem ut 
puniendus, 111. 

Diacouisst nomen abba!iss;e datum, 221. 

Dies boni, dies mali, 17. 

Dige:tus quis, 248, 349. 

Dignitates fugit humitis monachus, ambit superbus, 227. 

Dilatatio cordis, justitis delectatio, δύ. 

Diligeudi amplius meliores in operibus bonis, 73, 76. 

Dilectlonis suavitas, 35, 56 

Discebant memoriter Scripturas veteres monachi, 269. 

Discipliua regularts quid sit, 99. 

Disciplinz variz acceptiones, 72, 791. 

Diseip'ina pro flagello, 100. 

Disciplinarum usus apud Camaldulenses, 525. 

Disciplina in pa-nam 1endacii, 150. Scurrilitatis, 191. 
Silentii violati, 188. Simultatutn, 168. 

Discipuli perfecti quinam, 180. 

Discipulotum tria munia, 6. 

Discretio in corporis maceratione, 119. .. 

Discretjio mater virtutum, 846. Abbati necessaria, ibid. 

Dispensaiio qus legitima, 98. 

Divionen;ium. monachorum mira charitas in pauperes, 

[ 


Docentis tria munia, 6. 

Doctores orthodoxt et nominatissimi qui, 272. 

Do!us, quid, 17, 2}. 

Dolus ubi est, charitas non est, 128. 

Dominice diei prserogativse, 277. 

Dominica die pietati vacaudum, 650. 

Domiuica die temporibus surgendutu ad vigilias sed hoc 
tantum zestate, 258, 277. 

Dominicis diebus nocturns vigili 3d usque auroram 
products, 257. . 

Dominicis diebus an. dormiendum post nocturnos, 256 
et seq. 
Dominicus loricatus novem psáalteria se scopis cedendo 
recitat, 321. m 

Domini et servi secundum Diogenem quid differant, 76. 
De versu Dowine, labia mea aperies, nocturnis cur pra- 
missus, 263. Cur ter repetitus, ibid. 

Domni appellatio quibus competat, 839. 

Dopatio solemuis quid, 775. Donatio super altare de- 
lata, 770. 

Donatiste psulmos humano ingenio elaboratos couci- 
nunt, 3233, 

Dormire una hora monacho satis esse censet S. Árse- 
nus, 359. Veteres monachi omnes uno dor miebayi in loco 


INDEX IN REGULAM 5. P. BENEDICTI. 


1014 


et quare, 547, 318. ltem ca:zonici regulares , ibid., 319. 
Veteres monachi dormicbant aut humi, aut in. stratis juu- 
cels, aut in ciliciis, 3437. Vestiti dormiant menachi, et qui* 
bus induti vestibus, 3*4, 355. Et quare, 556. Sine pedu- 
libus dormiebant uliramoutani monachi, 704. Juulores 
senibus permixti dormiant, 356. Abbss cum fratribus 
dormire debet in dormitorio, 5318, 3549. 
. Dormire post vigilias antiquis monachis insolitum, 252. 
Et quare, 254. 

Dormientes post nocturnos a celebratione missarum pri- 
vati, 252. Excommunicati, ibid. 

Dormire post nocturnos diebus dominicis an licitum, 
256 el seq. 

Dormire post nocturnos infirmis permissum , 252. 

Dormire post nocturnos ab aliquibus permissum, 25. 

Dormiendi post nocturnos usus apud Benedictinos quam 
antiquos, tbid. 

Dormire post 1: uJes aliquando permissum, 256. Sed pras- 
sertim minutis, 355. 

Dormitori: utensilia furto accipiens ut puniendus, 118. 

Dormitorii candelas coquine hebdomadarii accendunt , 

Dormitorium nocte obseratum, 616. 

Dormitoria Gemmeticeusis monasterii, 351. 

Dormitorium monachorum hospitum juxia oratorium, 


Dura, contraria, et injuriz quid differant, 215. 
Duci corde, 82. 


Dux in via vitaàa habendus aliquis, 174. 


E 


Ebrietas ut punienda , 548. 

Ecclesi: supellectilis quom vilis esse debeot, 2:8. 

Ecclesi; vasa sacra in gratiam pauperum veudtita, (95, 
124. In Ecclesia summum silentinm, 195, 191, 667. 

Ecclesia extra tempus oflicii clausa , 668. 

Ecclesie feminarum viris ipaccessz exceptis presbyte- 
ris pro missarum celebratione, 156, 157. 

cclesia monachorum femin « inacces«e , ibi. et seq. 
Convivia in ecclesia prohibita, t7. 

Ecclesia pro. uionasterio, 412. V. Orstorium. Ob reve 
rentiam S. Edmundi Poutiniacensis ecclesia feminis Anglis 
aperta, 161. 

Egredi e monasterio quinque ex causis quis potest, 581. 

E!atio de bonis operibus fugienda, 23, 24. 

Elationis quatuor species, 166. 

Elatorum opera ab aliorum operibus separanda, 756. 

Elatio et superbia quid d.ff:raut, 403. 

Electio quid , 400. 

Eleemosynz largz? monacborum /Egyptiorum , 120. Be- 
nedictinorum, 122, 125. 

Eleemosyuz ad oria monssterii non dandze, 125. Eas 
distribuere ad quos spectat, 194. 

Eleemosynarum varia genera, 125. 

Eloquía sancta, 179. 

Emendatio peccatorum, 147. 

Emendatio vera qu:ze, 359. 

Emere et veudere monachis S. Martini non licehat, £34. 
In Epiphania Domini tertia noctis hora surger.dui, 509. 

Episcopi quomodo salutandi, 677. 

Episcopos et feminas :equaliter vitabant veteres moena- 
chi , 164, 225. 

Episcopi psalterium scire tenebantur, 270. Ignora: tes 
non ordinandi, ibid. 

Episcopus missas in monasterio monachorum celebrare 
prohibetur, (δὲ, 157. 

Episcopis etiam in judicium vocatis jurare prohibitum, 
129. Ab episcopo deponendi abbates vitiosi, 69. 

Episcopi monachi facti, 794. 

Episcopi ex monachis cai nes non edebant, 551. 

Epistol:e. Vide Liiterz. 

Ereinitz et anachorete quid differant, 45. 

Eremitarum ordo bipartitus, ibid. 

Eremitic:e vitse praeférenda coenobitica, 56, 57, 58, 80, 60. 
Ab eremo ad cenobium transituni laudt et suadet. 3, ἢ. 
Climacus, ibid. 

Eremiticam vitam ambit superbus monachus, 953. 

Eremita perfectionem difliciliu« assequitur , 59. Faeilius 
cadit, 57. 'Tardius resurgit, 58. Multi acquisitos in eeenobio 
virtutes perdiderunt in eremo, ibid. 

KEremitze superbiz? obnoxii, 59. 

Eremiticam itàm non prohibuit S. Benedictus, 47. Sed 
non erat licita nisi de conseusu abbatis et fratrum, 48, Al;- 
cubí cum sola albatis permissione, ibid. 

Eremitse certis diebus ad monasterium veniebant, (4. 

Eremitarum et ecerobitaru:i pugnis, 47. . 

Eremitze in Monte-Serrato et Vosago, ibid. Vide Àna- 
choretz. 

Eucharistia remedium contra c.rpis tentationes, 153. 


4015 


Eulogis variz acceptiones, 632. 

Evangelium ad nocturnos quare legendum, 281. Α quo, 
οἱ quomodo eantandum, ibid. Àn possit a feminis legi, ibid. 
Cum honore et treinore audiendum est, ibid. Et quidem a 
stantibus et quare , 282. 

" Evocatio quid , 304. 
Exercatione aliquando puniti delinquentes monachi, 
ἃ Ψε 

Excitandi fratres cum ecclesias campana, 316. Quse sa- 
tisfactio tardius ai nocturnos excitantium , 486. 

Excommunicari est Lradi satanas, 569. 

Fxcommuni-«atio quibus de causis ipurenda, 557. 

Excommunicatio pro dejractione , 156. l'ro somno post 
nocturnos, 252. Pro verbo turpi, 111. Pro violato silentio, 
188. Pro projrietate, 426. 

Excominunicatio proprietariorum ἃ priore et ab omni- 
bus sacerdotibus, 455. 

Excommunicatio abbatis feminas iu monasterium intro- 
ducentis, 154. 

stxeommuuicatio trium mensium ib penam mendacii, 


Excommunicationis formula, 560. 

Excommunicatio qu» a S. Benedicto przscripta, ibid. 

Excommunicatio pro gravioribus culpis de qua Regula 
8. B. an sit censura ecclesiastica, 308. De satisfactione 
excommunicoatorum, 537. 

Excommunicatus sacrum ordinem r cipere aut exercere 
non debet, 370. 

Excommnuicati pro gravioribus culpis ab omni fratrum 
consorlio et colloquio separati, 371. Incarcerati- erant, 371. 
Opus aliquod in carcere exercentes, 372. Pane et 3qua re- 
freti, 516. Vasa quibus utitur. excommunicatus fzangenda 
aut pauperibus erogan(a, 593. 

Excommunicatze moniales cursum in alia ecclesia canta- 
bant, 595. 

Excoinmunicatio pro leviorihus culpis qualis sit, 3614. 

Excominunicati pro levioribus culpis nec missam cele- 
brabant, nec ad eam offe"ebant, 5*4. Communicantes cum 
excommunicatis excommunican:i, 574. Communicare cunt 
excommunicstis quando lic: t, 576. Communicare cum ex- 
communicatis quinque modis aliquis potest, 575. Pro ex- 
communicato defuncto missa uon debet offerri, 569. Ora- 
4io pro excommunicato, 589. . 

Excomminicatus cum consilio fratrum absolvendus. Et 
quo ritu, 58S. 

Excommunicati pro levi culpa quomodo satisfacerent, 
ἽΠ5 et seq. Quomodo absol endi , 595. 'Teod'sius junior a 
monach » excommunicatus , 570. Exem; lis et vortis abbas 
prilucere debet, 68, 69, 7]. Yerl.a movent, exempla com- 
pellunt, 70. 

Exemplo pravo ad peccatum alios impellens homicida 

, Exemptiones monasteriorum ab episcopi jurisdiclione 

improbat.r, sed a SS. Patribus propugnat:e, 859 et seq. 
,Expulsio e monssterio apud. veteres monachos commu- 

nis. 581. Quomodo fieret , ibid. 

᾿ Expulsio e monasterio ad tempus, ibid. Crimina pro qui- 

bus ejiciendus monachus , 587. 

Expulsio in paenzm clamoris, 941. Fornicationis. 111. 
Furii, 112. Murmurationis, 155. Proprietatis , 433. Violati 
silentii, 183. Verbi otio i, 192. Simultatis, 167. Coutuma- 
cie, 831. Loquens cum fenina sine soci» expellendus, 
161. Gradus ad expulsionem, 282. Expulsi sub cura ορί- 
sqnni mauebant, 581. 

Exiensio manuum in eratione, 116, 963. 

Extremitas quid, 391. 


r 
saacllis ac promptus quid. differaut, 279. Falsi fra'ces, 


, Falsi licus tribus personis obnosius, 115. QuomoJo pu- 
tiendus, 1: id. 
Fetnius hospitio non recipiendi, 671 ef seq. Eis tamea 
extrà claus'ra monasterii potesi obsequium exhiberi, 672. 
Feminss 3d colloquium uon admittebant veteres mona- 
chi, 164. Nisi forte priesente sotio, ibid. FLab illis remoti, 
ibid. Solus cam femina l-quens ut puniendus , ibid. 
,Femin's in monasteriis ( isterciensium adinissis altar'a 
di-cooperienda, otliciüm in. ecclesia nou. ca tandum , 155. 
Fvminini sexus ani ialía in monasteriis monaeliorum non 
eleuda, ibid. Iu aionasterio S. Faron s iuclus: leminz, 45. 
Vide Mulier. 20 
lemoralium usus qi3lis apud monachos, 719. 
l'er $& cid et unde dicte, 991, 
Feriales psalmi ad. nocturnos in. festis an dicendi , 296. 
fF'ermentui in bonam et in malam partem, 64. 
Ferramenta nona terii quid, 414. 
Ferrzmentorum custodes quales esse debeant, £15. 
F'eru:a terieedus qui tarde vensit ad cllicizm, "sl. 


INDEX IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


1016 


Festa sanctorum cur celebrentur , 295. 
Festivitates et solemnitates quid differant, ibid. 
Festivitates preecipus qux per totum mundum celebran- 
tur, ibid. In festivitatibus sanctorum vigiliz ut celebrands, 
296. In festivitatibus au psalmi feriales ad nocturnos di- 
cendi , ibid. 
Festa de sanctis trium lectionum nulla prescribit Re- 
gula, 297. e" 
Festa trium lectionum tota sstate non haben Cistercien- 
ses, 275. [n SS. Festis cibi cultiores, 122. 
Festis diebus an debeat augeri pulmentariorum nume- 
rus, 503. In precipuis festis augebant nostri majores, 531. 
Fides sine operibus mortua, 19, 20. 
Fidem s:zeculo servare quid, 19. Domestici fidei qui, 671. 
Filii sanctorum qui eorum imitantur exeinpla, 4. 
Fiuire e! complere aliquid duobus modis dicitur, 515. 
Flagellatio clamoris peeia, 910. Mendacii, 150. Projrie- 
tatis. 453. Fornica'ionis, 111. Furti, 112. 
. Flagellandus qui solus eum femina loquitur, 164. Infin- 
tes quo riui flagellaundi, 527. 
Focus communis in hieme 3 quo accenden'lus, 470. Tria 
de foco observanda, ibid. Silentium in foco communi, 134, 
5. 
,Eontis Avellani eremi ἃ duo qno:idie psalleria recitir!, 
525, 


Foras exire de claustro sine abbatis benedictione, quam 
sigo crucis dabat, illicitum, 879. 

Foras vagari monachi: non expedit etiam pro visita::dis 
parentibus, aut pauperibus zzro:is, pro audiendis facien- 
disve corciouibus, pro peregrinationibus, imo pro procu- 
randis rebus monasterii, 871 et seq. 

Foras pro:liens monachus cadaver putridum extra sep:l- 
crum, 127. 

Fornicationis diversa genera , 110. 

Fornicatio qua ratione punita, 111. 

Frangentes aliqu d ut puniti, 5€9. 

Frocis et cuculla qui:! differant, 700, 702. 

Fructuun refectio state ad uonam, hieme ad vespe- 
ram, 515. 

Fugitivi e:iam olim requisiti, 596, 597. Revertentes quo 
ritu et sub quibus paeuis reeipiendi , 599 et seg. Seporati a 
conventu manebant, 294. Habiti monastico privati, ibid. 
Qui tamen eis postea. concessus est, ibid. Oinni olli iu per 
trienuium privati, 595. Ultimo loco coliocandi, 558. lo t 
tertiam furam revertentibus potest aditus deuegari, 395. 
Aut receptis debet babitus auferri , 596. 

Fugitivi de cella aliqua quomodo recipiendi, 582. Res a 
fugitivis acquisitaa ad monasterium pertinent, 9... 

"Tuldeusis basilica feminis inacces:a, 162, 105. (ὦ S. 
Liobs» aperta, 162. Fulnine icta prop'er adissas iie. 1inu- 
lieres, 105. S. Bonifacii corpore ditata, ibid. 

Fuuis et cingulum quid differant, 5:3. 

Furii varia genera, 115. 

Furtun ut punituni, 112. 


G 


Galli ᾿Ξ ) monachorum modestia ad opus Dei, 25^. [n- 
cluss apud S. Gallum, 435. 

Gau!ridus abbas S. Albani capsam pretiosam 5. martyris 
in gratiain pauperum discooper t, 121. 

Gaufridus Vindocinensis fornicatorem monachum ut | u- 
mit, 111. 

Gehenna expavescenda, !33. 

Generale et pitantia quid, 411, 511. 

Genesis liber infia unam bebdoniadam lectus ad noctur- 
na; *igilias, 239. 

Genutlexio ad orationes operis Dei, 356, 6^1. 

Gladios monachis ferre prohibitum, 356. Versus Gloria 
Patri ἃ quo institutus, 265. Modus illum exprinieudi va- 
'ius, 261. Ejus appendix a quo addita, tbid. Nounulla de 
illius usu, 965. 

Gloria Pa'ri in fine psalmorum diei an institoerit S. hie- 
ronvinus, 265. 

Gloria Patri quibus in resnonsoriis debet dici, 271. Ad 
Glor:a Patri surgendum et incliuandum, 279. 

(G!oria in excelsis Deo ad Lauues, 290. Transire per 
gradus quid sit, 99. 

Grxci semel iu anno communicant, 154. 

Granatarius sub cellerario, 412. 

GranJimoutenses iufirmi et sani abstinent a carnibus, 
471. 

Graudimontenses monachi cedunt loco potius quar 111}- 

are, 87. 
d (ra ndimonteuses quibus diehus communicent, 435. 

Graphium quid, quis illius usus, 723 

Gratiarum quatu Ὁ genera, 2f. 

Cratiarum actio post refectionem in ecclesia, $81. 

Gi0via et impossibilia quid differsnt, ὅϑυ. 

Gregorius (S.) Scriptu as ad nocturnos legi in Ecclesia 


43 


Woman insti:uit, 275. Libros s.:03 iu Jub ad nocturnos legt 
inpro:.at, 372. 

Grex inquietus quis, 66, 67. 

Gregis inobedieu.is puena, 68. 

G..illelmus abbas Divionets's sacram suppellectilem in 
ται pauperum veudit, 125. 

Guil elinus episcopus Bituricensis carues etiam infirmus 
nunquam comedit, 477. 

Gula quinq" modis nos tentat, 134. 

G yrovagi variis nominibus appellati, ὅδ. 

b yrovsorum instabilitas, 5$. Cur ternis aut quaternis 
tantum diebus in monasteriis hospitantur, 54, 55. A mona- 
steriis suut rejiciendi, 56. Eorum miserriua conversatio, 
o0. Suit deteriores Sarabaitis, ibid. Eorum artes diversz, 
99. 0} sunt addicti, 94, 55. 


H 


Hahitus monasticus proprietario auferendus, 1523. Fugi - 
livo revertenti, 594. 

Haretizi bospitio non recipiendi, 671. 

Hebdomadarii coquin: et servitores distiucti, 443. 

Hemiua vas parvissimum, 546. 

Hetrnina diversa pro regionum varietate, 536. Benedi- 
etina qualis, 5355 et seg. Secundum Menardum, 536. Se- 
cun ium Dissertatorem Gallicum et Nicolaum Bravuni, ibid. 
Secundum M»billonium, ibid. Romana in tota ltalia an 
recepta fuerit tempore S. B., 542. Dissertatoris Gailici 
auctoritates et rati^Des non probaut heminani Romana 
ad S. Benedictum pers-verasse, 539. 

Hemiua tres capiebat ca ices, 557, 538, 545, δὲ ὁ, Apud 
Cassineuses in duas mensuras divisa erat, 545. Quam ab 
eis recepit Carolus Magnus, 557. Error Dissertstoris de 
mulsti ne. hemin:e pr. monachos factze, 542. Brolil de 
leuina sententia ἃ Disser.atore Gallico u.n satis. intel- 
lecta, $35. 

Heinina cervisize duplex ubi vinum deest, 545. 

Hetnina quibus ex causis possit augeri, 547. 

 Meurici imperatoris.coronam in gratiam pauperum fran- 
git S. Oriílo, 121. 

Hirsaugiensis monasterii celle circa claustrum, 351. 

Homicidiuum iultiplex, 110 

Homicidium quali peenitentia expiandum, ibid. 

Homo cur erecto corpore creatus, 158. 

Homo pretium regni coelorum, 21. "Totus homo Deo 
consecrandus, ibid. 

Honestas morum quid ? 893. 

Honestiores animi qui, 81. 

Honor quid sit, 114. Ex quadruplici motiso exhiberi 

oteat, ibid. Virtuti vribuendus, 77. Cougruus unicuique 
oj exbibendus, 672. 
onorandi omnes hoines, 113. 

Monores onerant, 513. 

Honorius papa Sc;ipturas ad. nocturnos legi instituisse 
creditur, 275. 

Hors inzquales in Ecclesia per duodecim szcula, 217. 

Horas in:equales observant Cisterciences usque ad an- 
num 1129, 217. 

M noctis octava in Regula S. B. ut intelligenda, 216, 


218. 

Hora ducdecima seu media nocte surgebaut majores 
uostri ad vig:l;as dominicas, 278. 

Hors» competentes et incompetentes quid, 182, 412, 650. 

Horarum canonicatum ucmerus varius apud monachos, 
501 et seq. 

Horas canonicas tribus modis incipiunt clerici, 319. 
Quznam mysteria horis canonicis colantur, 05. Horsrum 
canonicarum ijustitutio improbata, 304. ralio pro hora 
canonica, 313. . 

Hortulanus sub cellerario, 412. 

Hospitalitas commendatur, 670. Quibus exhibenda, ibid. 
el sen. Christus in bospite susceptus, 673. 

Hospitibus qualis exhibenda liumanitas, 651. 

Hospiti occurrendum a priore vel a fratribus, 674. 

Hospites quomodo salutandi, 678, 600. Osculum pacis 
ho-pitibus offerenduu et quare, 076. 

ospites statim ad orationem ducendi et quomodo, 675. 
Prior cum hospitibus sedeat, 678. Vel docti monachi, 679. 
Lectio oram liospite legenda, quando, ubi, et quomodo, 
ib:d. el seq. Huic tota intererat congregatio si bospes es- 
"d ignotus, 680. Jejunium propter liospitem fraugeudum, 
M35. 

llospitibus manus et pedes tam abbss quam cuncta 
congregatio lavet, et quomodo illud sit intelligendum, 681. 

Hospitibus an carnes ministrandz, 681 et seq. 

Hospitibus etiam Priauciyibus coumunes monachorum 
ci exhibirj, €892. 

Hos, ites cum abbate in. refectorio fratrum. excipiendi, 
125 ei se]. Eque ministret eellerarius, 407. 

Hosp tíbus δ} p.rmissione non loquendum, 689 et se4. 


INDEX IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


1018 


Hospites seu peregrini monachi quandiu cupiunt reti- 
neni , sed sd communeu monasterii regulam reuucendt , 
800. Paucis post eorum adventum diebus, 54. 

Hospites die ac nocte divinis intereraut officiis, 678. 

Hospitum coquina, 637. Ejus ministri, 638. 
ospita monachorum , divitum, et pauperum distineta, 
ibid. 

Hospitum dormitorium, 801. 
dospitum monachorum dormitorium juxta oratorium, 


Hospites et peregrini quid differan:, 725. 

Hugo princeps abbas S. Martini Turouensis, 160. 

Hugo (S.) frawis sui interfectoremi μα monastico iu- 
duit, 150. 

Humiliatio coram arguente se, £90. 

Huwilitas quid sit, 200. 

Humtilitatem in quo constituant SS. Patres, 237, 228. 

Humilitas magnum aliquid, 202. 

Humilitatis culmen quid, ibid. 

Humilitas cordis, 251, 252. 

Humilitas regiam pr:ef«-rt dignitatem, 209. 

Humilitati inclinat se divina niajestas, ibid. 

Humilita.e ad sumta crescimus, 205. 

Humilitas ex daunonii:us angelos facit, 362. 

Humilitas via ad charitatem, 213. 

Humilitate castitas servatur, 152. 

Humilitas etiam corpore exhibenda, 241. 

Humilitstis probatio cogitationum revelatio, 919. 

Humilitatem fucatam noluit S. 18... 251. 

Humilitatis gradis a Cassiano inutuatus est S. B., 205. 

Caput ex Regula S. B. de Humilitate quanto habitum 
in preiio, 200. 

Hymni Ambrosiani dicti, 2:6. 

Hyinuos ab Ambrosianis accipiunt Cistereiences, Ibid. — 

Hymnos, etc., S. D. mutari uon permisit, sed tantum 
psalmos, 522. 

Hymni ad minores horas mutati, 520. 

Hymnus angelicus ad Laudes, 290. 


I 


Ignorantia regularis disciplinze rui.ia, 614. 
ilecebra unde dicta, 55. 
Iliusionem nocturnain passi a communione abstinent, 


[mbecilles qui, 415. 

Immensitas Dei impugnata, 527. 

Imperare contra, supra, aut infra Regulam abbas non 
potest, 146, 149. 

Iinprobus quis, 82. 3561. 

Incliratio ad Gloria Patri qu:lis esse debeat, 279. 

Iuciusi infra et extra monasterium, 45. Feuiiuu in moe 
nasteriis virorum incluses, ibi4. 

Inclusi et inclusse sub regimine ahbatis vivebant, 44. 
IJnclusarum clausulata- benedicens obserabat episcopus, 


ibid . 

Isidorus (S.) reclusionem prohibet, 60. 

Incorrigibiles acrius puniendi, 582. lucarcerandi, 383. 
Tardem ejiciendi, 582. 

[ncrepationes sors monachorum, 214. 

Increpatus ab alio etiam juniore geaua flectat nihil dí- 
cens, 890. 

Increpantur viri pii et sancti sine mendacio, 214. Sub 
increpationis velo virtutes monachorum teguutur, iid. 


. Beruaruus (S.) Conversum inir:e sauctitatis virum mort 


proximum dure iacrepat, ibid. Qui plus indigent humf- 
lientur, 456, Tauto quis plus elongatur a Deo, quo plus 
indiget, ibid. | 

Indisciplinati triplicis generis, 80. 

]ndurati cordis descriptio, 14. 

Infan'um nomine qui iotelligendi in Regula S. Bene- 
dicti, 480 
Tnfantum et senum qualis cibus, 481. Jejunium solvant, 
ibid. 

lufantum in clioro delinquentium satisfactio, 597. 

Iutautes quo ritu Dogellandi, 9971. Vide Pueri. 

Inferui descriptio, 28. 

luferni meditatio excitat ad boni prosecutionem, ibid. 

]ntirmitatis utilitas, 461. 

Intirmitatis ratio consideranda est in distributione ne- 
cessariorum, 455. 

[ntirmis ut Christo serviendum, 460. 

[ntirmi patienter portandi, 465. De infirmorum curs quid 
priescribant antiqu:e monachorum regule, 459. Hane 68: 
ram super omues commendat S. Benedictus, 460. 

Inlirmorum qualem euramn abbas suscipere debeat, 466. 

lutirmi quataor ex causis visitaudi, 126. 

Inlirinos visitare cujus sit, 125, 464. 

1n intirmorum visitatione qui 1 observandum, 19. 

Inlirmni spirituaite? visitiri quomodo poss nt, 11€. 


1019 


Iafirmorum leges antique, 469. Infirmi missam audie- 
bant quoudie, ibid. Ecclesi sacramentis premunieban- 
tur, 460. Carnibus vescentes nec celebrabant nec com- 
municabant, ibid. Sed peccata sua contitebantur, 471. 
Canonicas borss suis temporibus recitabant, 469. Servien- 
tium sibi manibus sustentati t3m die quam nocte ad officium 
regulare veniebant, 468. In lecto minime decumbentes 
τῆς regulare iu oratorio iufirmitorii boris solitis simul 
reeitabant, ibid. Alioquin coram decumbeutibus recita- 
batur, 467. Post nocturnos dormire permitebantur, 252. 
Aqua lastrali post completoriutn dspergebantur, ATi. Pias 
lectiones ab »liis auscultabant, ibid. Etiam lectionem Re- 

ule et eollationum (cris capitulum, ibid. Eis quantum 

eretur ad mensam, 485. Disciplinam ibi eamdem quam 
conventus in refectorio servabant, 409. Silentium ut ce- 
teri servabant, 470. Sed de necessitatibus suis infirmario 
vel aliis loqui poterant , ibid. Obediebant intirmario, 461. 
Obhedientias suas non curabant, 471. Delinqueutes corri- 
gebantur, 461, 468. 

Infirmorum querele de rebus quatuor, 461. In lecto 
]anguentibus, nulla lex iu cibo aut in verbo, 471. Lis nihil 
deuegetur, 406, 479. 

Intirmis carnes concedendz, 475. Ab his tamen absti- 
nere licite possunt, 477. Carnes edentes baculum et capel- 
lum olim gerebant, 476. kis uncias carnis octo per djem 
concedunt Cassinenses, ibid. 

[nfirmi oblata remedia recusantes cogendi sunt, 462. 
Noxia petentes non audiendi, 464. Nimis pretiosa aut iu- 
solita remedia non quzrant, 462, 465. A parentibus non 
petant reinedia, 465. 

Infirmi pro levi infirmitate non qusrant solatis, 464. 

Intirmis qualis opera aut ars injungenda, 651. 

Intirmi et gravi cura occupati a coquina excusandi, 441. 

Infirmis celle singulares concessas, 548. Et quales, 472. 

Intirmorum cella qualis olim iu monasterio S. Galli, iid. 

]nfirmi a cella infirmorum non recedebant, i^id. 

[ntirinorum oratorium in quo jacentes missam audire 
valeant, 468. 

Intirmitorii locus ubi Fratres defunguntur, 195. Silen- 
tium in iufi mitorio, 195, 194. 

Infiermorum curam pracipuam gerat cellerarius, 406. 

lutirmis serviant monachi non laici aut canonici, 465. 

Intirmis servitor deputaudus, quem elegerint, ibid. 

Inlirinis serviebant vicibus sanctimoniales, ibid. 

Inflrmis servientium merces copiosa, 465. 

[ntiermi servientes sibi nou cont iitent, 467. 

Intirmi sanitati restituti ut redirent in conventum, 478. 
Quibus intirmis vinnm fuerit concessum, 551. 

Inlirmi in monachos an recipiendi, 740, 741. 

lufirmitates sive corporum sive morum patienter tole- 
Tandse, 8335. 

Ingenuus quis, 76. 

lujectiones manuum prohibitze, 191. 

Inimicus noster quis dicendus, 151 

Inimici quam nobis utiles, 132. 

Inimico quid debeamus, 131, 152. 

Inimici cur diligendi, ibid. Oratio pro inimicis, 166. 

Inimicitias exercentes ut puniendi, 167. 

Iniquit«s pro cogitatione prava, 207. 

Ini:ia vi:e religios:e difficilia, 33, 35, 36. 

lujuria duple*, 151. 

Injuri: patienier tolerandze, ibid. 

in uri: cum amore ainplectende, 215. 

lujuriis probatos tantum 3d sapientie studium admi!- 
tunt Athenienses, 151. Dura, coutrari, et Injurie. quid 
differant, 215. 

ln his tota abit vita monastica, 214. 

Inobedienti: desidia, ὅδ. 

Inobediens ut puniendus, 358, $59. 

Juobedientis gregis poena, 68. 

Inquietudo duplex, 67, 

Iuquietus grex quis, 06, 67. 

lustrumentorum cusiodes apud antiquos iustituti, 415. 
Caput de instrumentis bonorum operum Regul: totins 
eompendium, 104. Quanto spud veteres fueril in pretio, ibid. 
Perperam tributum Clementi, 105. Ditficultas de titulo 
bujus capitis solvitur, ibid. 

uleriores animie cogitationes albati revelands, 919. 
Hujus revelationis conditiones ex parte coutitentis, 220. 
In ea ut se gerat abbas, 221, 222 

Interrogatio quadruplex, 238, 

Intervallum post nocturnas vigilias ut trarsigendum, 219. 
Et ubi, 255. Quantum esset sstate, 260. In intervsllo inter 
Laudes et Primam quid agendum, 254 et seq. 

[m erule lienedictinis uon permisez, 703. 

Invidia vitara, 456. 

Invitatoril psalini varia nomina, S65. 

Invitatorium quomodo di. enduim, 266. [n partibus Galli- 
eavis utate dicebatur siue cantus modulatione, (id. 


INDEX IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


4030 


Ira Dei, 12. 

lra et iracundia quid differaat, 128. 

Ira ut puntenda, ibid. . 

Iratus et irritatus quid differant, 12. Item iratus et com- 
motus, 890. 

Isai:e proohetia infra sex privatas noctes ad vigilias lecta, 


[tinera Christi, 20. 

[ter agentes librum seu breviarium secum deferre de- 
bent, 664. 

[ter agentes quomodo suum recitarent officium, 661. 

Iter agentes eodem die ad monasterium reversuri foras 
ΠΟΙ, comedant, 665. Contra facientes excommunicandi , 
tbid. 

Itíneri solum sine socio fratre se committere monachis 
illicitum, 876. Et nisi petita fratrum benedictione, ibid. 
Aut saltem abbatis si tempus urgeat, 877. 

lter agentium facienda commemoratio ad omnes horas 
operis Dei, ibid. ΝΕ 

lter agentes ad monasterium revertantur de die, ibid. 
Frawrum orationem petant, et foris visa vel audita silentio 
tegant, 873. Omniutmnque rationem abbati reddant, íbid. 


J 


Jejunium 3mandum, 120. 

Jejunium conservandz castitati inservit, 151. 

Jejunium perfectum in pane et aqua, 905. 

Jjeyinii dies przecipul quinam, 883. 

Jejuuium regulare apud Benedictinos quo die incipere 
debea!, $64. 

Jejunium quadragesimale in Septuagesima incoptum, 


Jejunium in pane et aqua in Quadragesima, 505, 656, 657. 

jejunium iv et vi feris, 559. Apud monaclhios inviolabile 
et quare, 560. Quandiu perseveraverit, 561. A Benedicti- 
nis sestate relaxatur, sed a Graecis hactenus servatur, ibid. 

jejunium feria γι etiam tempore Paschali, 559. 

jejunii relaxatio tempore Paschali, ibid. Diebus Domi- 
nicis, 565. Et in precipuis festis, 566. Propter hospitem, 
655. Pro senibus et inlantibus, 481. 

Jejunium omnibus i.ponendum pro fratre tentato, 231. 

Jejunium in pane et aqua tribus in hebdomada diebus 
Camaldulenses observant, 323. u 

jejunium in pane et aqua in poenam ebrietilis, 1535. 
Violaue abstinentie, 551, 552, Proprietatis, 454. Violati 
silentii; 188. Prasertim in locis vetitis, 191. In penam 
detractionis, 156. Mcndaeii, 150. Loquenti cum femina sine 

,1064. Pro admissis feminis iutra monasterii claustra, 

155, 156. [In ponam fornicationis, 111. Item forti , 112. 
Homicidii, 110. simultatum, 167. 

Jejunium triduanum in poensm scurrilitatis 101. Ad 
mensam loquen!ibus, 191. 

jejunium imponendum iis quI scripturas memoria non 
mandant, 269. 

Jesus Christus vita cor Jis, 17. 

Juci imp robantur tnaxime in monachis, 141. Honesti non 
vetiti, 192. 

Jonas monachus S. Pachomii post aunos in monasterio 
de puinta quiuque transactos. infirmoruta locui iguorat, 


Judicia justiti& Dei quae, 305. 

Judiciuu extremum psvendum, 65, 158. Illud abbati 
(requenter incutit S. Benedictus, 65. 

Jugum Christi quam suave, 51. 

Jurore monachis prohibitum, 129. Euam in judicium 
vocatis, ibid. Item episcojis, presbyteris, et clerícis, ibid. 
Laicis monssteriorum defensoribus, ibid. 

Juramentum monachorum cfede mihi, vel certe, 150. 
Quare non jurandum, 129. 

juramentum ut puniret 5. Augustinus, ibid. 

Justitia quid, 22. An justus illisa veritate maximis pec- 
catoribus inferiorem se possit predicare, 238 et seq. 


K 
Kyrie eleison quomodo dicendum, 271. 


L 


Labor manuum improbatos, 618. Ab hereticis damna- 
tus, 652. Wiclefus non laborantes Benedictinos apositatas 
facit, ibid. Qua ratione labere manuum viventes veri mo- 
nachi dicantur, 617. 

Labor quando incipere debeat et quandiu durare, 612, 
619 el seq. Quibus potissimum laboribus vacarent veteres 
monachi, 025 et seq. Presertim Benedictini, 635 et seg. 

bor manuum ad opus Dei, 258. Àn teneantur monachi 
8.) l3borem manuum, 612. An ab eo possint dispensari et 
studiis applicari, 637. 

Laborem manuum nou esse essentialem statui moma- 

stico, 625, 


1021 


Laborem manuum plures non exercuerunt, 639. Quare 
veteres monachi «tudiis laborem praztulisse videantur, 631. 
Labora»nites monachos non laborantibus absolute non 
pref*rt S. Augzstiuus, 652. Ex apostolis Paulus et Bar- 
abus, soli post advettum Spiritus saucti. laborabunt mani - 
us, 615. 

Labor intirmis qualis injungendus, 651. Ciborum men- 
sura propter tnajorem laborem augeri potest, et quis major 
iHe labor, 521. Ubi amor non est labor, 244 

Lac Benedictinis an permissuin, $50. 

Lacrywarum wilitas, 146. 

L:ena quid, 721. 

Laici cluustri ministeria azere prohibentur, 458. Eis in- 
gredi coquinam moracliorum illicitam sub perna gravissima 
in permittentes, 159: Item et retectorium cum pr:epara- 
tur, ibid. lino ipsum monasteriua nisi babitu mionastico 
indutis, ibid., 410. 

lamps i« dormitorio eur accendenda, $53. A quo sc- 
ceudenda, ibid. Qua hora, 555. Accendere neyligentes ut 
puniendi, ibid. Quandiu ardere debeat, tbid. Potest omni- 
bus decuinbentibus exstingul, 351. 

Lawmpas oratorii noctu iu dormitorium deferenda si pau- 
pertas exigat, ibid. 

Lampades septem ín dormitorio accendebant olim Cas- 
sineuses, 552. Quinque Parisienses S. Germani, prster 
2lias quatuor aliis iu locis, ibid. Quatuor Croylandenseg 
cuin tribus aliis in claustro et unam in capitulo, ibid. 

l.aupades ecclesse exstinctas accendat sacrista ante 
prinim nocturnorum 5 guum, 916. Sine laternis novitii 
et juniores monachi uocte non incedant, 352. 

Lzudes incipiente luce dicend:e, 357. E: quare, 200. 

Laudes «state nocturnis conjuncta, 255. Privatis diebus 
ut »gend:, 290 et seq. 

Laudes pro tribus ultimis ps.lterii psalmis, 288. Deus 
ore et corde laudandus, 3505. 

Laudes not supt appetend:e, 119. 

Lectiones sancte libenter audiendze, 142. 

Lectioues sanct» quales, ibid. 

Lectio omissa propter laborem, 617. 

Lectiones unde desutmi debeant ad bocturnos, 271. An 
necessario debeant esse ex Scripturis, 2:5. Scripturas non 

legebat Ecclesia Romana ante S. Gregoriutn, 273. 

' A Lectiones ad noc!urnpos ex libris bibliothecz dicte, 984. 
Apud veteres monachos quam prolixze, 258, 259. Pridie a 
cantore terminabantur, 285. Vel ad nutum abbatis finie- 
bautur, 281. Idque quo ritu, 255. 

Lectiones ad nocturnos terminat Carolus Magnus, ibid. 

Lectiones de Passiouibus Martyrum, 275. Auctorum no- 
iniua, quorum bonilie legebantur in nocturnis, ente Pauli 
diacoui tempus non legebantur, 273. 

Lectiones ad nocturnos ali;uando breviate, aliquando 
protracte, 384. Duodecima in nocturnis producenda si 
nondum lux advenerit, 258. Singul:e a singulis dicende, 
210. Unicam ad nocturuos estais cur prescripserit S, Be- 
nedictu-, 273. 

Lectiones tres ad nocturuos tempore Paschali, ibid. 

lectioni: 8. tres ad neeturnos in feriis n, iv, vi. quidam 
monasteria legunt, ?»bid. 

Lectio brevis ad 3 nocturnos ἃ quo debeat legi, ibid. 

Leciiones breves memoriter divend, 275, 516. Ad le- 
ctiones nocturnorum candelam quis provideat, 270. 

Levtio ad latides qualis, 389. 

Lectiones publice recitandze in intervallo post nocturnos 
previdendze, 230. 

Lectio ad refectionem fratrum, 485. Scrvitorum, íbid. 
Intirmorum, ibid. lter agentium, 486. Ad mixtum, ibid. 

Lectio mens: pr:zevidenda ubi et quando, ibid. 

Lectio coram hospite legenda qualis, quando, ubi et 
quomo:o, 679 el seq. 

Leciio initio colloquii, 186. 

Lectionaria quando in Ecclesia haberi ceeperint, et quis 
ea componere caeperit. 273. 

Lector meusz Don inica ingrediatur ad legendum petita 
prius benedictio e, 487. ΕΔ qualis esse d: heat, 485. 

Lectoribus arrogantis vitium familiare, 487. 

Lectori nihil detur nisi quod Regula jubet, 494. lisdem 
quibus ; lii cibis reficit, 198. 

Leciisternia quid sint, 5435. 

Lectus monschorum debet esse durus, 547. 

Lectorum singularitas apud monachos et sacerdotes, 54. 

Lecti singuli duabus sanctimorialibus concessi, ibid. 

Lectus abbatis in medio dormitorii, 318, 549. 

Lectorum straienta qua, 416, 722, 

Lectorum fenum singulis annis renovsndum octo diebus 
ante natale S. Petri, 416, 721. 

lectorum scrotatio, 722. Perfecti monachi non semper 
ui Jecto dormiunt, 545. 

l.eguiniua quid, 514. Qui] nasceutia leguminum, 314. 

Legumina aliquando coucessa ad mixtum, 133. 


INDEX IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


1022 


Lenitas in loquendo, 940. 

Leofricus abbas S. Albani vasa sacra in gratiam paupe. 
rum expebd.t, 125. 

Librorum scrip'io lauda! s, 626. 

Librorum eustos Armariusedictas, 447. Is erat saerarti 
custos, vel pracentor, ibid. Vel (erramentorum item 
custos, 418. 

Librorum distributio in Quadragesima. 618. 

Libri gentilium a monachis raries legendi, 163. 

Libri pro fratrum necessi:ate in conventu legendi, 431. 

Libertas vera quz, 76, 78. 

Libra panis Benedictina ab aliis diversa, et quale e'us 
pondus, $15. Quid sentiendum sit de diversis ἢ τι panis 
ponderibus, 517. 

Libra propensa quid, 520. 

Lilree tertia. pars ad coenam reservanda quomodo intel- 
li enda, ibid. 

Liceutia media inter obedientiam et inobedientiam, 89. 

Licentia extorta non licentia est seu violentia, 312. 

Lineis uti monachis illi:itum, 703. 

Lingua quot peccatis obnoxia, 178. 

Lingua sumuopere custodienda, ibid. Vir linguosus 
quis, 239. 

Litanis supplicatio quid. 2714. 

Lites probibent Regulie monasticze, 87. 

l.ites improbant S. Beruardus et Petrus Blesensis, 86. 

Lites procurans pro justitia n.onaclius uon ainus acce- 
ptus Deo, quam ille qui orat in choro, N8. 

Lites suscipere monachís au licet, 86 et seq. 

Lites per externos procurands, 88. 

Lites per arbitros terminandz, tbid. 

Litters sine licentia abbatis ne: mittendz nec reei- 
piendz, 691. 

Literas sine permissione 2ccípientes aut mittentes ut 
pu^ieudi, 695. 

Litteras a parentibus missas non resigna!ss igui tradit 
pius quidam monachus, 692. 

Littere commeuda.itite uuplicis generis, earum formu- 


Ie, 806. 

Litteras omnes in monasterio discant, 969, 270. 

Literaturm defecius impedimentum vit: monasticss, 
140. Y. Suudium. 

Locuiio per signa, 181, 492. 

Loqui aliquando expedit, 182. 

Loquendi nullum tempus assignat S. Benedictus, 180, 
181. *ed in abbatis illud arbitrio reli.quit, ibid., 185. 

Loquendo observanda, 2410. Multum loqui non amare, 
141. Duo ad loqueudum loca deputata, €67. 

Loquen es in locis vetitis ut punieudi, 194. Ttem in ec- 
eclesia, 6607. 

Loqui ad mensam quibus licitum, 491. Homo sit tardus 
ad loquendum, 211. Ante interrogationem non loquen- 
dum, 257. 

Loqui. Vide Colloquium. 

Lotio pedut hospitum, 681 et eg. Vide Mandatum. 

Ludi monachis prohibiti, 191. 

Lumen vitze, 15. 

Lumen Deiticum, 15. Qua ratione liieme cum luce flant. 
omnia, 568. 

Luxuria carnis luxuria c.rdis, 19. 


Magnifical ad vesperas cur dicatur, 516. 

Maqnificat ad laudes, 289. 

Majores quinam censeantur, 935. 

Major iu wonasterio quis, 171. 

Mali bonis semper inserti, 82, 85. 

Malum et pravum quid differant, 141. Virtus et malitia 
disterminant servos et [iberos, 73. 

Mandatum sabbati qua hora, quo loco et ritu faciendum, 
448. In feriam v aliquando translatum, 449. 

Mandatum hospitum quonam tempore faciendum, 686. 

Mandatum trium pauperum quotidie, 655 el seq. 

Mauuum extensio in oratione, 116, 268. 

Mapyula quid, 721. 

Martini (S.) discipuli non laborabant manibus, 629. Vi« 
gllii& noctur. c in festo S. Martini ad aurorzm usque pro» 
duct, 258. 

Martyrum passiones 3d nocturnas «vigilias leetse, 3575. 

Matrimonium vitze monasticze impedimentum, 739. 

Matt? quiu, 720. 

Matutiut à matutà id est aurora dicti, 257. 

Mulutini pro laudibus, item pro uocturnis, 987. 

Maurus (S.) laborem manuum sus'ulit, 629. 

Medicinis au debeant. vti mouachi, 465, 464. Eos prae 
servativa& non decent, 465. 

Medie:uis nullis utebautur. sanctimoniales in. Egypto, 

í 


M: dicus spiritalis sopi* us quis, 379, 582. 


1925 


Meditatio pro lectione, 251. fro studio, 219, 251. Pro 
psabiuorum decantatione, 219. Pro contemplatione, ibid. 

Meditatio inferni ad boni prosecutionem excitat, 28. 

Meliore3 in operibus bonis awplius diligendi, 75, 76. 

Melotes quid, 699. 

Mendacium quid sit, 150. Ut punitum, ibid. 

Mentiri nunquam licet, ibid. 

Mens: tarde advenientes ut puniendi, 582 οἰ seq. 

Meridisnus somnus zstate tantum permissus, 614. A 

uibusdam etiam liieme, 615. In Rami: palmarum inco»ptus 
aliquando etiam ex toto dimissus, ibid. Jejunii diebus qua 
bora capiendus, ibid. Et quo situ corporis, 616. 

Messis tempore operam suam elocaut monachi, 120. 

Milites in monachos recipere veiitum, 739. 

Milites triennio probaudi ante professionem monasti- 
cam, 155. 

Milites duplicis generis in claustris, 10. 

Milliarium quid, 218. 

Minima neglecta graviora fiunt, 97, 98. 

Minima noll^ corrigere bla:phemia in Spiritum san- 
eium, 98. Cum minimis peccatis, nisi per Christum delean- 
tue, impossibile est salvari, ibid. 

Miuisteria monasterii per monaclios exercenda, 438 et 
seq., 625. 

Minus pro non, 98. 

Minutis dormire post laud s permissum, 255. 

Miracula in monasteriis fieri egre ferebant veteres mo- 
nachi, F66 et seg. Non desper.ndjum de Dei misericor- 
dia. 167. 

Miss: varix acceptiones, 307. 

Miss: vox in Regula cap. 17. Quo sensu a S. Benedicto 
usurpata, 508 εἰ *eq. 

Missas in ecclesiis monachorum celebrare prolibetur 
episcopis, 151, 157. ) 

Missa in Quadrages ma non celebrata in feriis, 619. 

Missa pro excommunicato mortuo dici non debet, 569. 
Ad misssm mutanda potius corda quam vestimenta, 554. 

Missas tenere quid, 796. 

Mixtuim quid sit, 493. 

Mixtum an de statuta annona aut prieter, 451. 

Mixtum er concessum an propter communionem Eu- 
charisticam, 495 el zeq. 

oMixtom an coucessum non communicanti nec jejunanti, 


Mixtum ut sumendum, 493. 

Mixtum servitorum quaudo sumendum, 490. 

Mixtum an sumendum diebus ecclesiastici jejunii, 495. 

Mixtum diebus festis cur post tnissas sumendun, 455. 

Mixtum monachorum et conversorum apud Cistercienses 
deinctum, 452. Legumina aliquando concessa ad mixtum, 


id. 

Modestia, 212. 

Modulatio quid, 279, 520. 

Monachi etymon, 39. ! 

Mouacliorum diversa genera, ibid., 40. 

Monachi simplices abbatis romiue appellati, 65. 

Monachii clerici appellati, 257.: 

Monachi clericis perlectiores, $16. 

Monachi sanctitatis perfectionem vovent, 21. 

Monachorum prima sollicitudo querere Deum, 90. 
( Moschorum est Deum scire, amare, rrevereri, sapere, 
rui, 21. 

Monachi studio rerum c:rlestium venditi, 196. 

Monachus S. Benedicti qui plus obedit Regulae quam 

Monacho carnali nibil exsecrabilius, 206. 

Monachorum est pati, 57. . 
q onachus oculos in terra continuo flgere debet, 243, 

ὅ. 
Monschi parentibus sint mortui, 114. Forum curam uon 
suscipiant, tbid., 115. Eis nou est cognatio in terris, 155. 

Monachi parentibus quid debeant, 117. 

Monachi parentes suos non visitent, 114, 115. " 
τον quam periculosa parentum conversatio, ibid., 

6, 117. 

Monachorum exempla parentum conversationem et con- 
spectom fugientium, 116. 

Monachog decet silentium, 189. 

Monachus praedicare publiee non debet ab episcopo non 
jussus, 258. | 

Monachus extra claustrum sub specie pietatis vagari non 
debet, 168. 

Monachi claustro non exeant ad excipiendas parentum 
cunfessiones, 115. 

Monachus foras exiens cadaver putridum extra sepul- 
erum, 127. 

Monachi in parochiis divinis mysteriis non participa- 
bant, 815. 

Monacb:s profeae's non. licere ad srculum revciti, 759. 


INDEX IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


1024 
Monachus ut nudum vestiat, 125. Et mortuos sepeliat, 


Monacho quse spernenda, 226. 
. Monachus dignitates refugere debet, 295. 
.. Monachus episcopos et mulieres omnino fugere debet, 


Monachi antiqui feminas ad colioquium non admitte- 
bant, 164. Nisi forte przsente socio, ibid. Et ab illis re- 
moti, ibid. 

Monachi commatres sibi facere prohibentur, 154. 

Monachis gladios ferre prohibitum, 556. 

Monachi antiqui Scripturas discebant memoriter, 969. 

Monachus solus non habitet, 5]. 

Monachi ex noto monasterio non recipiendi et cur, 806 
et seq. 

Monachi peregrini ante firmandam stabilitatem quandiu 
probandi, 803. Et posiea altiori gradu donandi, 8035. 

Monachus loci sui consuetudivibus sit contentus, 253. 

Monachi sui non sunt, 427. Duodecim saliem monachi 
sint in monasteriis, 50. 

Monachi iu deserto duodecim sufficiunt, non in civi- 
tate e. 

Monachorum 'duodeciin numerum excedere nolebat 
Guigo Carthusiensis, ibid. Apostolorum collegium prima 
monachorum congregatio, 213. 

Monachorum inira charitas in pauperes, 120 et seq. 

Monachis dzemones infesti per iusomnia, δέ. 

Monachi et jumenti comparatio, 237. 

Monschi ovibus comparati, 216. 

Mouachi inviti facti, 40. 

Monasterium donus Dei, 415. Domini ovile, 53. La- 
queus. 217. Officina Fullonica, 168. Arcz» Noe coinpara- 
tur, 16. 

Monasterium corpus mysticum, 7. 

Mouasteria et cemobia quid differant, 41. In fundandis 
consiruendisve monasteriis quid observandurm, 866. 

Monasteria non coustruenda nisi de licentia episcopi, 


. Monasteria debent esse remota a principum curia, a lo- 
cis devo ionis seu peregrinationis et 3b urbibus, 866 
et seq. ' 

Monasterii loca regu'aria quo situ constituenda, 870. 

Monasterium ubi construendum, debet prius crux collo- 
cari maxime ubi altare, 869 et seq. 

Monasterinm uua die sedificatum, 43. 

Monasteria debent esse sullicienti reditu dotata, sed noa 
divitiis abundare, $63. 

Minora monasteria unprobantur, 50. 

Miuora monasteria de co«silio fundatorum et cayituli 
general s unienda, 50. Venieutes ad monasterium non sta- 
tím introducendi, 861. 

Monasterii aditus feminis denegatus, 151. 

Monasteria virginum viris inaccessa, 155 et seq. Eti^m 
episcopis, medicis, et feminis szcularibus, 157. E mo- 
nasterio egredi quinque ex causis quis polest, 387. 
ΣῊΝ ad aliud monasterium quibus ex causis quis pos- 
sit, 799. 

Monasterii res ut vasa sacra conspiciendz sunt, 108, 
409. Negligenter tractantes puuiendi, 420. Per externos 
sunt procurandize, 872. 

Monastic:e vive initia difficilia, 52, 55, 56. 

Monastica professio angelice puritati sanilis, 21. 

Mora periculo-a, 15. 

Moralium libros in Job ad nocturnos legi improbat S. 
Gresorius, 372. 

Mortis meditatio utilis, 159. 

Morus nieditatio sapientiz studium, ibid. 

Mots festina peccatoribus welier, quam diuturna in pec- 
catis vita, 62. Sic vivendum, quasi hodie moriendum esset, 
159. Intirmitorii locus ubi fratres moriuntur, 1 5. 

Moriificatio carnis servanda casutoti iaservit, 151. 

Mortilicatio ad orandum necessaria, 145. 

Mortificationis perfectio in duobus consistit, 119. 

Mortuos ut sepelire debeat monachus, 1256. 

Mortuum resuscitat qui peccatorem convertit, ibid. 
isdulierum conversatio monachis et clericis periculosa, 

et seq. 

M olierum fuga castitas conservanda, ibid. 

Mulieribus denegatus monasteriorum aditus, 151 ei sca. 

Mulieres in monasteria inducens abbasdepouendus, 151, 
135, 156. Excomuiunicandus, 151, 156. 

Mulieres inducens in monasteria virorum abbas tribus 
mensibus recludendus in alio monasterio in pane et aqua, 


Mulierum monasteria viris inaccessa, 159, 156, 157. 
Etiam clericis, episcopis , medicis et feminis s:ecularibns, 
1 . 


Multiloquium quid, 188. In oratione vitandum, 5551. 
Mu 1litia cordis ad oragdum uecessaria, 141, 115. 


1025 


Munditiz sab^ati, 47. 

Munera non recipienda si :e ahbatis permissu, maxime 
3 pareutitts, 691. Directa monachis distribueada ad nu- 
tuin abbatis, 435. . 

Murinuratio quanta sollicitudine vitanda, 155, 457. 

Murunuratio vitium monach s familiare, 155. 

Murmuranutium poenz vari? in Scripturis, 176. Apud 
mouaclios, 176. 

Murtnuratio ut puntenda, 155. 

Murimnur iis. excommunicandus, 358. E monasterio eji- 
cie dus, 176. Ejus opus abjiciendutn, 155, 176, 177 

Musica apud monachos improbata, 526. 

Mussitatio quid, 489. 

Muülatione aliquando Pont delinquentes monschi,5174. 

Mutuo accipere aliquid sine abbatis licentia vetitum, 423. 

Mvsteria quz nam horis canonicis colantur, 3503. 

Mvstica explicatio ordinis a S. Benedicto ad Laudes 
inst tuti, 288. 


N 

Natalium defectus vitaá. monasticie impedimentum, 740, 
7M. In Natali Domini tertia noctis hora surgendum, 3508. 

Necessaria a Patre monasterii speranda, 428. In neces- 
sariis ad parentes non recurrendum, ibid. 

N: cessaria singulis prout indigent distribuenda, 4355. 

Necessaria petenda colloquii tempore, 187. Quo ritu, 
109. Ea petendo et distribuendo quzenam observanda, 405. 
Soliicitudo in dandis necessariis, 428. 

Necessarla fratribus negantl quid mereatur, 412. 

Necessariarum domum quomodo ingredi debent moua- 
chi, 260. Lucerna in domo necessariarum, 352. 

Negligentia torpor somnus, 13. Nihil ut parvum negli- 
gendum , et que fuerit es de re veterum mou:chorum 
mens, 4:9, 

Negligentia in rebus monasterii ut punienda, 420. 

Negligentium locus ad opus Del quis, 579. 

Neg cdorum sscularium abdicatio ad orandum necessa- 
r13, . 

Nicolaus de Fractura immerito a Dissertatore Ga'lico 
notatus, 915. 

Niger color po»nitertiz symbolum, 709. Vestis aposto- 
lorum post Christi mortem nigra, ibid. Benedictini quaudo 
dicti monachi nigri, 708. 

Nimius quis, 845. 

Nobilis in monasterio servo non praeferendus, T6. 

Nobilitas amittitur propter monachatum, ibid. 

Noctis tempus ad orandum commodum, 145. 

gs cts medium late sumptum in Regula S. Benedicti, 
9. 
Nomine puro aliquem vocare quid, 837. 

Nona :estate quando dicenda, 617. 

Nonnus quid, 828. 

Novissimorum meditatio mitigat claustri asperitates, 51. 
Tuend: costitati inservit, 152. 

Novitiorum admi tendorum impedlmenta, 738 ef seq. 

Simylieitas et prudentia in novitio suscipiendo requi- 
site, 713. 

Novítii quanto tempore probandi antequam admittantur 
ad novitiatum, et qualis esset illa probatio, 745. 

Novitii in cella hospitum quanto tempore remanerent, 
et quid ibi facerent, 743. 

Novitii probationem osgebant in veste sxculari, 777. Sed 
postea alius usu. invaluit, 778. 

Novitorum probationis annus quando inciperet, 754. 
Probatio plurium annorum, ibid. ei seq. Probatio aunus, 
19l. Aliquando contracta, ibid. et 753. Valida eo casu fuit 
prof: ssio, 753. Pretium pro monachorum receptione non 
recipiendum, 115. 
κη7) itius ante professionem suis se possessionibus exuat, 


Novitiorum facokates recusabant veteres monachi, 7173. 
Novitiorum habitus qua'is, 707, 778. Quo ritu ad illum 
admittendi, ibid. 

. Noviliis lezeuda Regula et exponenda, 750. Tria in no- 
vitiorum magistro, 148. An s'ngulis novitiis singuli przeli- 
ciendi magistri, 747. 

Novitii nocte sine laterna et comite magistro non ince- 


. debant, 554. 


rz 


£C 


Notus erec'a cervice incedens non negligitur innota- 
us, . 

Novitii in omni patientía probandi, 751. In obedientia et 
opprobri's exercendi, 749. 

Novitii a capitulari deliberatione exclusi, 92, 

Novitii intra annum probstiovis ab Ordine Grandimon- 
tensi exeun:es amplius nou recipiendi, 393. 

Novitii adversus tentationes prsemuniendi, 32. 

Novitiorun primos virtutum flores son sustinent daemo- 
nes, 96. Qux novitios tentationes. pulseast. ex parte reli- 
PER IA Ex parte diaboti, ibid., 54. Ex parte sseculi, 

td. , οὗ. 


INDEX IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


1026 


Novitiorum cella a conventu sepárá(a, 746. 

Novitius pro juniore professo, 219. 

Nuditas pedum apud monachos, 707. 

Nudum ut vestiet monachus, 125. 

Numerus major ut minor congregationis observantise re» 
gulari obest, 8. Non tam numero quam virtoute fratrum 
abbas gaudeat , ibid. 


0 


O littera tristitis, 300. 

Obedientia, 760. 

Obedienti:z? scopus Regule S. Benedicti, 89. 

Obediendum superiori, 148. Etiam malo, 119. Tanquam 
Deo, 175. 

Obedientiz labor, 8, 28. Arma, et victoris, 10. Der 
obedientiam reditur ad Deum, 7, . - 

Obedientia quomodo primus humilitatis gradus, 1708. 

Obedientiz gradus perfectus, 213. 

Obedientiz perfecte couditiones, 174, 175. 

Obedientia monachorum qualis, 217. 

Obediendum in omnibus, 2132. sine discussione, 173. 
Sine tepore, 175. Sine mora, 171, 172, 174. Cum hila- 
ritate , s Inobediens reputatur qui cum mora obe- 
dit, 171. 

Obedientiz:: prompt: tres stimuli, ibid. 

Obedientia invicem exhibenda. E888. 

Ordo in obedientia servandus, ibid. . 

Obedientia extorta monachos non «xcvsat, 89. Novitii 
in obedientia exercendi, 749. 

Obedientie monastice terminus qui et vitz, 12, 212, 
913. Inobediens ut pun:endus, 358, 559. 

Obedire abbati quando monachi non tenentur, 148. 

Obedientiarii singulis annis renovati, 401, 418, 420. In 
oratorio instituti, et quo ritu, 418, 419. Claves obedientia 
802 de super altari accipiunt, 418. Rationem officiorum 
singulis trimestribus reddunt, 405. 

Übedientiarum singularum singularia statuta, 419. De 
aliorum obedientiis nibil curet simplex monachus, 253. lili 
officinam alterius intrare illicitum, 753. . 

Obedientias exteriores qui quzerunt ἃ proposito mona- 
chi declinant, 89. 

Oblationes Deo factze in palla altaris involutz, 788. 

Obstinatus quis, 849. » 

Oculi Dei quid, 18, 208, 533. 

,Qculos in terram continuo figere debet monachus, 243, 
215. . 
Oculos inculpabiliter levare quando possumus, ibid. 

Odilo(S.) coronam imperatoris in gratiam pauperum fran- 

it, 124. 

5 Odium est diabolus, 165. 

Ollicium. Vide Obedientia. 

Ufficium divinum tribus modis incipiunt clerici, 519. 

Officium a S. B. institutam constanter retinendum, 221, 

Officium S. Benedicti a nvonachis decernit 
concil. Aquisgranense, 397, 

Otlicium a S. Benedicto institutum mutare noluerunt 
summi pontifices, ibid. Quibus et. quot signis ad officium 
vocarentur monachi, 608. 

Offici horam significare cnjus esset, 606. Ad officlum 
qua:ta velocitate currendum, 576. ΝΕ 

Officio nibil preponendum, 5;8. Tarde venientium ad 
officium poenitentia apud monachos, 511, 579, 530, 581. 
Apud canonicos, 583. Et cardinales, ibtd. Sine scapulari 
aut tunica divina non explenda officia, 702. 

Orationes ad officium commuues apud veteres mons» 
chos, 511. Ad officium ysalaii memor tr cantendi, 269. 
Standum ad divinum officium, 968. Gallicani a 'ternis psal- 
mis senieut, ibid. Attentfo ad. officiuv, 329. Ad officium 
quam infesti monachis demones, 262. Tempore officii ser- 
vandum silentium 1n toto monasterio, 578. Tribus modis 
aliquis delinquere potest in officio, 596. Et tunc qualis ejus 
satisfactio, 595 etse. Exire ab offic'o antiquis monachis 
vetitum, 536. Hospites die ac nocte divinis intererant offi- 
ciis, 67 . 

Ofticium boris constitutis etiam in via recitandum, 663. 
Et quomodo, 661. . 

d ary divinum in ipso laboris loco quo ri.u celebrah- 
um, 660 et seq. 

Üfficium regulare coram infirmis recitatum, 467. Cessatie 
ab officio pro admissis feminis in monasterio, 153. - 

Opprobrium accipere adversus proximum quid, 22. Ne- 
vitii solliciti sint »d opprobria, 7149. . 

Opus Dei quid, 528. Vide Officium. 

Opera docuriu: conjungenda, 6. 

Operandum bene duin vacat, 29. 

Operibus bonis ad calum properandum, 27. 

Opus murmurantis abjiciendutn, 153. 

Orauo quid sit, 114. Ejus efficacia, tbid. N, 


1027 INDEX IN REGULAM 


Dispositiones remotz? et proximae , 144, 145, 116. Sit hi- 
milis et dev..ta, 551. Frequens, 146. Submissa voce, 068. 
Sine multiloquio, $51. Sed brevis, 3353. 

Oratio pura quis, ibid. Necessaria ad orandum in puri- 
tate cordis, 552. 

Uratiouís reverentia qualis esse debeat, 350. 

Oratio exteusis manibus, 146 

Oratio mentalis, 336. 

Quid sit in conventu brevisre orationem, 355 el seq. 

Urandum unicuique privatim pro sua cuique devotione, 
$51. Au Orationem S. Benedictus excitat, 1U. 

Oratio pro iuimicis, 166. 

Üra:io abbatis et congregationis pro fratre tentato, 221. 

Oratio pro excommunicato, 580. 

Oratio pro coquinze Hebdomadariis facieada diebus Do- 
minicis qualis, a quibus, et quando, 451. 

Oratio ad altaria inter diviui officii signa, 9354. 

Oratio trina ante noeturnos, et primam εἰ post com; le- 
torium, 338. 

Oratio iu (ine officii, 534. 

Orationes ad opus Dei admisit S. Benedictus, 511, 513. 

Orationes salas iuterposite, 259, 531, 3355, 355. 1.- 
les an admiserit S. Benedictus, 512. 

Oratio pro hora canonica, 313. 

Oratio Dorninica ad missam, 293. Apud Graecos ab omui 
populo dicitur, 295. 

Oratio Dominica alta voce dicenda in laudibus et vespe- 
ris, et quare, 295, 291. 

(rationem Dominicam ad horas omnes alta voce cantat 
ecclesia Lateranensis, 293. ) 

Oratio Dominica a clericts quotidie dicenda, 202, 391. 

Oraionem Domiuicam ignorare nulli licet Chris.iaao, 


Orationem Dominicam pulsantes docendi, 269. 

.. Orationis Dominiee excellentia, 292. €ur ita brevis, 
ibid. Omnes, quie possunt fleri, petitiones continet, ibid. 

Orationis Dominice quinta petitio frau luleater a quibus- 
dam oni-sa, 295. Circa orationem Domin:cam P'elagiauo- 
rum error, 294. 

Oratorium extra tempus off:cii elausum, 668. 

Urstorium in agris pro pas oribus ovium, 661. 

Üretorium supra portam monasterii, 675. lu oratorio 
nihil ni:i oratio, 666. 

Ordinatio decanorum [cr virg: traditionem, 542. 

d Ur ipu sacris noo initia a capitulari tractauone ex- 

usi, 93. 

O:d.nem conversionis omnes teneant, 825. Abbates in- 
ler 86 quem ordinem tenere debeant, 827. Tria in ordini- 
bus distribu.-ndis observsuda, 825. 

Organa Pippino regi ab imperatore missa, 527. 

Organa ss»culo dec.mo in ecclesia Wioteniensi et Rame- 
siensi, 526. 

Organs in Gallis monaster.is tardius visa, 526. 

Organorum usus apud inonachos improbatus, 526 

Ürthodoxi doctores qui, 273. 

Diculum pacis hospiti offerendum, quare, et quomodo, 


OsWarius debet esse senex state el moribus, 855. 
Ostisrii olim praecipui ia monasteriis iustituebantur, 858. 
Osti:rii nulli apud Cluuiacenses, 860. 
Osiiarii solatium, 861. 
Ostiarii munia, $63. Pulsanti quid respondeat os:ia- 
gius, 853. 
Ostium unicum in monasterio, 839. Feues!ra ad ostium 
mouss erii, ὃ ν]. ) 
Ustia tempore lectionis et officii obserata, ibid. 
. Ostia in quibusdaui monasteriis seuiper clauss, 800. 
. Otiositss anima iuimic., ejus remedia, 611. 
' QOtiosum verbum quid, 192. Ut puniendum, ibid. 
, Otium nego:iosum vacare Deo, 8. 
Oves in agris custodiebant monachi, 625. 
Ovilia Domini monasteria, 52. 
Ova Beuedictinis ap permissa, 530. 
Ovorum et casei abstinentia in Quinquagesima, 657. 


P 
Pachomius (S.) oratorium porticibus et columnis ornatum 
destruit, 234. 
Palla altaris quid, 185. 


Panis monacliorum qualis esse debeat, 519. 

Panem album uon co.uebant olim Cartbusienses, ib:d. 

Pauis tria genera apu.1 Cistercienses, ibid. 

Pauis libra Beaedictina ab aliis diversa, et quale ejus 
pondus, $15. Quid de diversis ponderibus libr:ze panis sit 
sen'ienduin, 517. Cistercienses a coquendis pan.bus absti- 
pebant diebus Domi .icie, 691. 

lanis vinique custos cellerarii adjutor, 419. 

P'anis ex vioum communicatis oblatum, 491. 

Pauis ho-deaceus in poenam mendacii, 150. 


S. P. BENEDICTI. 1c23 


Panis οἱ aqua cibus excommunicatorum, 375. Εἰ fugiti- 
vorum, 595. 

Parentibus mortui sint monachi, 111. Nec eorom curain 
suscipiant, 114, 113. Quia pareutum conversatio periculosa 
monachis, ibid., 116, 111. Ideo nec eos visitent, 114, 115. 
Etisum zgrotos, 871. Nec eorum coufessiones extra clau- 
strum excipiant, 115. 

Parentum occasione perierant multi monachi, 116, 117. 

Parentum conspectum fugientium monachorum exem. 


pla, 116. 

Parentibus quid debeant monachi, 117. Munera a pa- 
rentibus non recipienda, 694. 

Parentum studio infirmi mosachi non commendandi, 11 4 
Nec ipsi iufirini ab eis petant solatia, 465. 

Parentum blanditize religionis ingressum retardare non 
debeut, ὅδ. Ex parte parentum quales novitiorum tenta- 
tiones, δὲ. 

Parvum nihil negligendum, 409. 

Pascha quo die celebrandum, 945. 

Paschata appellantur Christi solemnitates, 915. 

Pascha pro tempore Paschali, 298. 

P'astor malus homicida, 70. 

Pastorum terrenorum exem,lum imitamdum prelatis 
propositur, 66. 

Pater monasterii quis sit, 438. 

Patris pii titulum respuit S. Benedieius, 5. 

Pati propter regnum colorum, 37. 

Patientia Dei, 26. Ad poenitentiam nos adducit, ibid. 

Pauli epistola ad Romauos infra duas noctes ad viziliss 
leela, 953, 

Paulus apostolus qnomodo de preedicatione sua nihil sibi 
attribuit, 35. 

Psulus diaconus jussu Caroli Magni lect'onaris duo com- 
ponit primus, 272. 

Pauperes ut divites in monasteriis admittendi, 781. Erga 
pauperes quam propensus s. Benedictus, 120. 

Pauperum susceptio in monasteriis, 687. Ia tiam 
P»uperum erecta xenodochia in monasteriis, 125. Vasa 
sacra vendita, ibid., 121. 

Pauperibus daue monasteriorum decim», 121. Pars 
quinta redituum monasterii, ibid., 132. Item tertia pars, 
ibid. 
Pauperibus dat? ciborum reliquis, ibid. Eas subtraben- 
tes ut puniendi, ibid. 

Pauperibus distribuende vestes vetuste, 716. Tribus 
pauperibus pedes quotidie lavandi, eisque eleemosyna 
tribuenda, et seq. 
qa operibus eleemosynas distribuere ad quos spectat, 


Psuperibus aliquid dare simplici monacho vetitum, 4232. 
Pauperibus ad portam monasterii non eroganda elee- 
mosyna, 125. 
Pauperibus procurandis non exeant monachi, 871. 
Philihertus (3.) naves onustas alimonia pauperibus trans- 
mittit, 121. 
Pauperes suis laboribus alunt monachi, 120. 
Paupertas prima monachorum perfectio, 426. 
Paupertatis amor in antiquis monaclis, 774 et seq. 
gratpertaus votum in professione Benedictina incluJi, 


Pax inquirends, 18. 

P'eccatoribus melior est. mors festina quam diu in pec- 
C t0 vivere, 68. 

Peccatorem qui convertit mortaum resuscitat, 125. Àn 
illasa verita:e pe-catoribus etfam maximis justus se prz-- 
dicare queat ijuferiorem, 228 et seq. 

l'eccatum et vitium qnid differunt, 205. 
εἰ eecatorum recordatuo utilis, 140. Modo nou sit nimia, 

l'eccatorum confessio cum lacrymis et gemitu, 146. 

l'eecata. oinnia non esse &qualia, nec squaliter pu- 
nienda, 362. 

Peccata nova committere non debel monachus, 146. 
Maxiwwa cur monachis prohibita, 109. 

Pecunias monasterii servabat vestisrii custos, 127. 

Pedules quid, 701. Sine iis dormiebant Ultramoptani 
monachi, ibtd. 

Pellicia, 700. 

Perdentes aliquid ut puniti, 599. 

Peregrini et liospites quid differant, 725. 

Peregrinationes niorachis illicite, 872. 

Perfectionem sanctitatis vovent monachi, 21. Ad perfe- 
ctionem semper currendum, neBquam standum, ibid. 

Perfecti discipuli quinam, 140. 

Pericula aodique in hac vita, 159, 110. 

le motare aliquid sine licentia abbatis non licel mor 8 - 
clio . 

Persecutiones pro justitia sustinend:e, 182. 

Perseverantia uecessitas, 57. 


1029 


Pedum nuditas, 705. 
Petendo et distribuendo necessaria quid observandum, 


». 
Petri abbatis Cavensis mira charitas in pauperes, 125. 
Petrus prior Obazinensis depositus et in cellam detru- 

sus, eo quod aliquos solidos ex simplicitate occultasset, 453. 

In festo S. Petri apud Cluniacenses vigiliae tota durant 

nocte, 200. 

Pigritia expellenda, 154. 

Piüguedinls usus apud monachos quare concessus, 930. 

Piscibus usi sunt aliquando primi Cistercienses, 507. 

Pistrinum quid, 598, 864. An reperiri debeat in moBa- 
sterio, 865. 

Pitantia et genersle quid, 444, 511. — 

Poculum herbis hortinis mixtum ad tertiam, $59. 

Ponitenti» omne tempus aptum, 13. 

Pontiniacensis abbas ut pupitus pro admissa in monaste- 

rio regiua Francis, 156. 

Pontiniacensis ecclesia feminis Anglis aperta, 164. 
Potio iriplex in Pascha addita, 522. De potu post nonam 

sestate, 505. Item in Quadragesima post vesperas, 964. 
Praeceptum pro consilio, 70. 

Precepta Dei late sumpta, 190. 
Praedicare publice non debet monachus ab episcopo non 

jussus, 238. Vide Concionsri. De praepositi nomine, 849. 
Preeyositus quare institutus, ibid. " 
» 'ng-eli ;de consensu.aut saliem de consilio 

frstrum, 854. 


Prapositi instituendi forma, 855. 

Praepositus ab episcopo ordinatus, 855. Quatuor in ordi- 
natioue Praepositi, 854. 

Prepositus qualis esse debeat, 852. 

Prepositi munia, 850. 

Pripositus abbati in omnibus obediat, 856. 

Praepositus plures in annos in suo officio potest conti- 
nugri, 401, 418. Quibus ex causis possit deponi, 857. [n- 
corrigibilis post quartam correptionem deponendus, $45. 

Prisentia Dei, 206. Quam efljcax, 110. 

Pravum et malum quid differant, 141. 

l'resbyteri abbates appellati, 63. 

Presbyteris ip judicium vocatis jurare prohibitum, 139. 
Vide Sacerdos. . 

Prima laudibus sine intervallo medio conjuncta, 235. 

Prima cur incipiat a principio psalterii, 519. Ad primam 
eur psalmum caviu non quotidie diei S. Benedictus Insti- 
luerit, 320. 

Primus pro solus, 110. 

Prior in Regula s. B. quid significet, 189, 192. 

Prior pro abbate, 437, $18. 

Prior de lectione quomodo aliquid in refectorio dicere 
potest, 492, 

Priores decani appellati, 538, 559. 

Prioratus sex saliem habeant monachos, 50. Duodecim, 
wid. In priorstu unus solus monachus non maneat, 51. 

Processio diebus festis in albis, 707. 

Proclamationes in capitulo, 601. 

Procurstoribus rerum mouasteni optimum monitum, 91. 

Prodigalitas cum avaritia ex z:quo vitanda, 409. 

Professio monastica angelicz puritati similis, 91. Est 
»lter baptismus, 766, 767. A:tas ad professionem requi- 
sita, 769 el seq. . 

Professionis monastice ritus diversi, 765 e seq. In pro- 
fessione promissio et petitio distiuctse, 762. Promi:ssionis 
varize formula, 756 el seq. Item petitionis, 765. 

Professio 1n. oratorio et cur, 762. Iu tolessione velau- 
dum novitii caput pert tres aut septet dies, 766, 767, 769. 

Professionis scedula in sacrario conservata cum reli- 
quiis, 788. Regulam non profitentur Benedictini, 761. 

Professionis Benedictinorum convenientia, ibid. 

Proficiendum semper aut deficienduin, 203. 

P'rojicere post se Christi sermones auid, 72. 

Promptus et facilis quid differant, 259. 

Proprietas quare amputanda, 427. 

Proprietatis abdicalio omniuo annexa monastics pro- 
fessionl, 495. 

Proprietàtem ab ore, a corde, ab opere amputavit S. Be- 
nedictus, 431. di iue κ᾿ Hegule 

roprietatem damnant ant monachorum Ke , 
421. Summi pontitices, 426. Et concilia, 427. 

Proprietstis frequens perscrutatio, 426. 

Proyrietas ut pubienda secundum sntiquas monachorum 
Regulas, 450. Decreta summcrum pontificum, 431. Con- 
einorum, 452. Kt recentiorum ord.num constitutiones , 
ibid. 
Proprietarii expellendi de monasterio, 496, 45). Ex- 
commonicandi, 426, 430, 451. 455. 

Proprietas supra quatuor denarios ut punienda, 450, 735. 
]tem supra duodecim denarios, 435. Ultra tres solidos, 
δία. Snpra viginti solidos, 430. ᾿ 


INDEX IN REGULAM S* P. BENEDICTI. 


1032 


Proprietarius ecclesiastica careat sepultura, 451, 452. 

P'roprielarius abbas deponendus. 421. 

Proprietatis abnegatio in Peutecoste, 426. Carthusiensee 
singulis annis res suas priori minutatim ostenduat, 6535. 

Proprietatem monacho permittere papa non potest, 4Z7. 

Proprium vitium quid sit, 386. 

Proximus noster quis, 108. 

Proximus noster omnis homo, 21. Omnis christianus, 
ipsi etiam angeli, 108. 

Proximo faciendum quod sibi quis fieri cupit, 117. 

Proximi dileciio insigne discipulatus Chrisii, 109, Qua- 
lis esse debeat, ibid. Qus ejus necessitas, ibid 

Psallere in conspectu angelorum quid, 529. 

Psallere sapienter, quid, 523. 

Psallere cum antiphona et in directum quid, 514. 

Psallendi disciplina exterior qualis, 325, 520. 

Psalmodia jugis, 504. 

Psalmodiz prolixitas improbata, 521. 

Psalmodia Cluniaceusium prolixa a Petro Damiani lau- 
data, 324. 

Psalmodia in coquina, 445. 

Psalmorum numerus, 322. 

Psalmus centesimus quinquagesimis primus, ibid. 
Uranus quinguagesimus quare cum alleluia cautandus 

laudes, 251. 

, Psalmus sexagesimus sextus ad laudes cur dictus, ibid. 

Psalmus. Venite exsultemus initio misse Coustantaopoli 
celebratus , 265. 

Psalmum cxviu cur ad primam quotidie dici S. Benedi- 
ctus non instituerit , 530. 

Psalmi privati damnati, ibtd. .. 

Psalmi et ode Salomonis iuter apocrypha, ibid. 

Ps.lmi ab hereticis compositi, tbid. 

Psalmus et canticum quid differant, 280 

Psalmi pro canticis ad nocturnos, ibid. 

Psalmos firmare, 250. 

Psalmorum divisio, 590. 

Psalmi feriales iu testis Sanctorum ad noeturnos an di- 
cendi, 296. 

Psalmos feriales in nocturnis tantum vigiliis, non ad lio- 
ras mulaut Cistercienses, 297. 

Psalmorum duodenarius numerus ad nocturnos spud 
monaclios, et Africanas Occidentalesque Ecclesias, 276. 

Psalmi duodecim cur dicti ad vigilias nocturnas, 320. 

Psalmos tres ad horas cur institaerit S. B., 507. 

Psalmos quinque 3d vesperas cur psallant clerici, qua- 
tuor vero monachi, 515, 510. 

Psalmorum distributionem a S. Benedicto institutam an 
mutare expediat, 521. Solam Psalmorum distributionem 
non bymnorum, ete. S. Benedictus mutare permisit, 322. 

Psa ad nocturnas vigilias assignatos quidam temere 
commutant, 321. 

Psalmi in nocturnis dicti in tenebris, 270. 

Psalmi Completorii in directum et quare, 517. 

Psalmi memoriter cantandi, 269 

Psalterium discebant memoriter veteres monachi, 969. 

Psalterium scire tenebamur episcopi, 270. 

Psalterii ignari summi poatifices, ibid. 

Psalterium omni die recitatum a pluribus, imo ab inte- 
gris congregationibus , 525. 

Psalterium in Parasceve, 324. 

4 Psalterium ante nociurnos , 252. 

Psalteria novem scopis se ezssdendo recitat Dominicus 
Loricatus , 524. 

Psalterium cur incipiatur ad primam, 519. 

Psalterio Gallicano usus est S. Benedictus, 335. 

Psalteriunm a S. Roberto Cistercium delatum, 336. 

] psalterium glossatum Benedicti Ciuniaceusis monaeht, 
ω . 

l'salleria septem. iu monasterio Centulensi, 2:0. De 
Psalmo tertio, 365. 

Publice peccantes publice puniendi, 591 , 594. 

Pueri in monasteriis qua setate oblati, 782. A quibus, 
T83. Quo ritu, 784, 786. 

Puerorum oblatio coram testibus, 792. 
bat e ante oblationem per annum in mornaslerio pro- 

ti, 701. ' 

Puerorum oblaiionis formule, 785. 

Petitio pueri oblati quid, 784. Oblatio in manu pueri in- 
volvenda quid, 785. 

Pueri oblati exhseredati, 787. 

Pueri solemuiter oblati ad sseculum redire nequibant, 


Pueri inter fratres quem ordinem tenerent , 853. 
Pueris minor ciborum mensura, 5223. 
Pueri delinquentes jejuniis et verberibus puniendi, 508, 


Pueri usque ad annos quindecim flsgellandi 857. 
Puerorum receptio improbata, 791 "s but 


105! 


Pueritia, 393. 

Pulmeutum quid, 506. 

Puliuenta ad diem quot a S. Benedicto concessa, 500. 
Quot »b aliis, 506. 

l'ulmentum tertium crudum, 515. An ex utroque pul- 
mento gustare sit licirvum, 5135. 

Pulineuta plura festis diebus an debeant apponi, $25, 
504. Tria miuistrant Cassinenses per hebdomadam, fest.s 
diebus quatuur , 505. 

Pulsantes quanto tempore et quomodo probandi, 7 £5. 
Vide Novitius. 

Pultis pro pane, 507. 

Pupillos babentes vidus et s:eculum relinquentes quo- 
modo eorum educatioui proviuerent , 792. 


Q 


Quadragesim:e tempus poenitentis addictum, 652. Quando 
inciperet, 299, 655. In Quadragesima aliorum temporum 
negligentie reparand:e, 695. AliquiJ addendum ad solitum 
peusum de licentia abbatis, 655. Quomodo petenda illa li- 
centia, 658. Monachorum victus in. Quadragesima qualis, 
637. De ciborum mensura in Quadragesima nihil definivit 
8. Benedictus, $01. 

Quadragesimz jejunium ia pane et aqua, 505, 656, 657. 
Laici a viuo abstinebant in Quadragesiuia, 656.:Grzecorum 
abstinentia in Quadragesima qualis, ibid. Silentiun iu 
Quadragesima majus, 653. Solitudo a niounachis et episco- 
pis in Quadragesima Irequentata, 654. Missa in feriis Qua- 
dragesims non celebrata, 619. Vita monachi Quadragesi- 
malis esse debet, 653. 

Quadrupes animal intra murum abbotie S. Joannis Lau- 
duneusis intrare non potest vivum, 832. 

Quzrere Deum prima monachorum sol'icitudo, 90. Vere 

eum quzrere quid, 748. 

Quies mentis, 6T. 


R 


Ratio reddenda ab officialibus singulis trimestribus, 405. 
Ratioualis et superbumeralis allegorica expositio, 69. 
Reclusorum Regula, 44. 

Re. lusionem prohibet S. Isidorus, 60. 

jReclusiouem prapropere appetens ejicitur, 14. Vide In- 
elusi. 

Reconciliatio ante solis occasum, 166, 167. 

Recreatio monacbi- digna quz, 180. 

l'ecreationes díci possunt monachorum colloquia, 187. 
Vide Col o.juium. 

Kedituam tnonssterii quinta pars data pauperibus, 121, 
1392, Idem tertia pars, ibid. 

Aes monasterii tanquam vasa sacra conspiciend:e sunt, 
408, 402 

Res mon sterii negligenter tractans ut puniendus, 420. 

Refectio ante sextam antiquis monachis ignota, 558. 

Refectio ad nonam apud Romanos, 

Wefectio vespertina ín Quadragesiuia , 567. 

Refectío fructuum :estate ad nonam, lieme ad vesperam, 
505. Qui gratiarum actioni post refectionem non intersunt 
quomodo puniendi, 584. Ante communem refectionem nihil 
pregusia dum, $81. Summa Renedicli Aaianensis in hac 
re religio , 585. 

Refectorarius, 444. 

le'ectorii utensilia furto accipiens ut puniendus. 112. 

Ritus servieudi in refectorio, 415, 444. Prior delectioue 
quomodo aliquid i» refectori : dicere potest, 492. 

Reges et regius quomodo salutandi , 677. 

Regina Francis admissa in monasterio Pontiniacensi con- 
tra ordinem, 156. 

Regulz post professiosem sunt precepta , 5. 

Regula S, B. via salutis, 52. Sancta cur dicta, 857. 
Schola, 30. 

Kegulz S. B. scopus, 8. Discretio, 52. Omnibus propor- 
tionata, tbid. 

onerata S. Benedicti quomodo nihil continest asperum, 
$ 


ftegulam omnes sequantur, 97. 

Regula in minimis observanda, ibid. imperare supra, 
jufra, aut contra Regulam abbas non potest, 148, 419. Su- 
pra Regulam aliquid facientibus quid observandum , 239. 

Regula stricte observantes nullius rei indigent, 90. 
Negligentes omnium patiuntur penuriam, ibid. 

Hegula publice frequenter legenda et exponenda, 875 
el seq. Prxsertim novitiis, 750. 

Regulam non profitentur. Benedictiui, 761. Communis 
motiasterii legula quomodo intelligatur, 252. 

Religionis ingressum petentes ut suscipiendi, 269. 

Weligionis ingressum parentum blaudituzretardare noA 
dehent, δῦ. 

lelgonis austerltas terret novitios, 55. 

l cla: os s in'estiores sunt daemones, ibid. 


INDEX IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


1052 


Renuitze, 40. . 

Reomensis ecclesia femin's in2ccessa, 160. Viris etiam 
sseculoribus ad sacra inysteria, 159. 

Keprehensio triplex, 801. 

lesponsorium quid et uude dictum, 271. 

Hespousorium et antiphona quid differant, 267.* 

Respousorium cum Gloria Patri qux dicenda, 2:1. 

Responsoriumin laudibus an cum Glori4 diceudurn, 289, 

Respo..soria ia nocturnis quomodo possiut breviani, 235. 

Responsorium quartum cujusque »octurni post Gl.ria 
repetendum, 279. 

esponsurm quid, 661, 

Risus excessus iinprobatur, 141. 

R:sus impudici'is$ et amentie signum, 259. 

lusus quatuor hominum genera dedecet, 142. 

lusus tuonachis prohibitus, ibid. 

Ridentes in inonasteriis olim observati , ibid. 

usus triduano jejunio multatus, 259. 

Risus qualis decet monaclios, 141. 

Robertus (S. ) abbas Casse Dei a iniraculis cessare roza- 
tur, 867.) 

Komana Ecclesia Scripturas in. nocturnis non legit ante 
S. Greg. 272, 275. 

Romanum odicium a Benedictinis non recipieaduin, 532. 


S 


Sabbati mundi:ix , 417. 

Sabbau mandatum in feriam v Ii przecipuis vixiliis et 
fe-tis translatum, 419. Quo tempore, quo loco, quo ritu fa- 
ciendum , 448. 

Sacerdotis nomine qui intelligendi, 795. 

Sacerdotis nomen d acoais attributum, 818, 

Sacerdotes sxculares laici dicti, 777. 

Sacerdotes szculares silentium nocturnum observant, 
crucis guo lectum petendo, quasi clavi os suum claudeu- 
tes, 262. 

Sacerdotes olim aliquando deerant in parochiis, 816. 

Sacerdotes in monssteriíis dillicilius adm'ttendi, 794. M^»- 
nachis sacerdos extraneus non ordinandus, 81 í. Monachi 
erainati sacerdotes vel pro monasterio vel pro parochis, 


Sacerdotes monachi ad monasterii titulum ordinati alio 
transire non poterant, 814. Antiquus ordo promovendi 
monachos ad sacerdotium, 817. Ordinandi a fratribus eli- 
gendi, *15. Nec nisi ad petitionem abbatis initiandi, 814. 
Qnam paucí monachi ol.m essent sacerdotes, et quumodg 
illorum creverit numerus , 815 et seq. 

Sacerdotio quis dignus censendus, 817. 
* Sacerdotes alliori gradu donandi, 190. 

Sacerdotes monachi professionis ordinem retinebant, 
Sacerdotes δου raro sacrificabant, 796. 

Sacerdotibus nihil relaxandum , 795. 
Sacerdotes temporalium curam nimiam habere non de- 
bent, 85. 

Sacerdoti fugienda superbia, 819. 

Sacerdos regularum infractor ut rebellis judicandus, 820. 
δ nos emendaverit, episcopus in testimonium adduceu- 

us, 821. 

Sacerdos carne lapsus ut puniendus, 111. 

Sacerdotum Anglorum ante Dunstanum ignorantia, θέ, 

Sacerdotalis tonsurze allegorica expositio, 85. 

Sacra vasa in gratiam pauperum veudita, 125, 121. 

Sacrista aute primum nocturnorum signum exstinctas 
lampades accen1at, 246. 

Siculi vita nox , 29. 

Saculo servare fidem quil, 49. 

S:x*culi actus inonachis fugiendi, 127. Et quare, 127, 198. 

Szcularium convivia monacho vitanda , 685. 

Sagum quid, 731. 

Salomonis odz:e et psalmi apocryphi , 522. 

Salutatio liospitis duplex vel triplex, 678. 

Sanctimoniales triennio probatze ante professionem, 7555. 
Incorrigibiles non ejecte e monasterio, sed incarcerate, 


Sarabaitz? teterrimum monachorum genus, (8. Unde 
dicti, 49. Quales, ibid. Ab Anania et Saphira ori;inem du- 
cunt, ibid. De ccenobitis et anaclioretis aliquid prticipant, 
90. Per tonsuram Deo mentiuntur, 49. Nulla s: nt Regula 
approbati, ibid. Eorum nores, 52. Habitatio, ibi./. Bini aut 
terni habitant, 50... 

Satan: tradi quid, 562, 573. 

Scal: Jacob uiystica explicatio, 902 et seq. 

Scan lalorum spins quid, 295. 

Scapulare quid. 101. 

Scopulare dictum cuculla, 703. 

N-loli* vari: aeceptioues, 50. 

Seieutiie necessitas ad. Scripture. iutelligentism. 646 
εἰ 5cq. 


4055 


Scientia bene ordinata liumilitatem generat, 684. Vide 
Studium. 

Scriptura cur dicatur Testamentüm, 73. 

Scriptura simpliciter prolata non seiuper intelligitur 52- 
cra, ἢ ἢ, 

Scriptura sacra Scala Jaceb designate, 201. Varios sortitur 
sensus, 179. jus studium post nocturnos, 251. Memorie 
est mandanda, ibid. Exemplo veterum monachorum, 202. 
An θύοι Seripturas aliquid debeat legi in diviuis ofliciis, 

4. 

Seriptaros in nocturnis ante S. Gregorium non legit Ec- 
clesia Homana, 2:2, 275. . 

Scurrilitas quid, 190. Improbatur , ibid. Damnaturque 
Sub pocuis gravis-inis, 191. 

Sene tus morbus, 479. 

Senuim nomine qui inte'liqendi in Regzu!a S. B , 450. 

Senes Regularis observanti:e sunt tenaciores, 2553. 

Senes et infantes quomodo przveniant horas canonicas, 
485. Jejunium solvant, 481. Eorum qualis cibus, ibid. 

Senibus singularis habitatio concedeuda, 518, 485. 

Seniores pro Decanis, 351. 2. 

Seniores monasterii quales, 100. Eoru:n numerus, ibi /. 
Consilia fratrum cum eis expendenda, 93. 

Seiiorum reverentia, 1606. 

Senior spiritualis quis sit, 140. 

Sepelire niortuos vt possit monachus, 136. 

Septenarius numerus sacratus, 501. 

Se; ulcerum in monasteriis semper apertum, 159. 

Sepultura feminis in virorum, viris in muiieru:mn mo- 
nasterio nan danda, 153. 

Seras clandestinas habere probibitum, 453. 

Sermo responsionis bonus, 410. 

Sertuones Christi [ost se projicere quid, 723. 

Serviendu:n D :o de sais bonis, 11. Omni tempore, 12. 

Serv tus Dei et honiinis ut dillerant, ibid. 

Servi et domini secundum Diogenem quid differant, 7.). 

Servo ron priferendus. in mouasteris es! nobilis, ili:d. 

Servi invitis dominis in monachos non adui:teudi, 758. 

Servire ali.8 quain fruetuosum, ὁ ΕἸ. 

Serviant sibi fratres hebdomadatiin, 4}. Quo zffecti, 
ἀξ". Quo ritu, 145, 114. 

Servitores a eoquinz hebdomadariis distinzti, 443. 

Rervitoribus eadem ciborum meusura qu: aliis, 5035. 

Severitas nimia et niuia remissio ex zquo vitanda, 
maxime tamen severitas, 815. Il:ec valde uoxia, 812. 

Sext officium diebus festis nou statim post missatu càn- 

tum, 435. Locutio per signa, 181, 432. 

Silentii necessitatem nitura homiuem docet, 214. 

Silentiuin monachos decet, 189. 

Silentium. Z:vptioum monachorum continuum, [5]. 
Joannis Silentiarii annorum triginta septem, ibid. heo 
abbatis trig uti quinque annorum, ibéJ. Cujusdam Vivginis 
viginti uiu pie annorum, ibl. — 

Silentium D. Marix Virginis, ibid. 

Silentium Cluniacensium , Cisterciensium , monialium 
Font. s- Ebraldi, ibid , 182. 

Silentium in Rezula S. Benedicti duplex, 459. l'erpe- 
tuum non instituit S. B., 193. 

sileutium summum post completorium, 5735. Quando in- 
cipiat et desinat eius obligatio, ibid. Extra. morasteriuin 
observatum, 574. Quibus de causis ab eo possit dispensari, 
ibid. llud violantes ut puniendi, 5/15. 

, Silentium incridianum quale et quomcdo transigendum, 


Sil:rtium. quibus in locis servandum, 192 cl seq. Lo- 
quentes in locis veiitis ut puniendi, 191. 

Silentium summum in oratorio, (07. 

Silentiom iu om^ibus claustri olieinis dum regularis 
hora cantur, 471, 55:9. 

Sileitium suinmun ad mensam apud monachos, cleri- 
€o3 et gen iles reli;iose observatum, 490. lilu1 violautes 
ut puniendi, 491. 

Silentium ia. refectorio extra refectionis temj:us, et ad 
refectionem extra re ectorium, ibid., 402. 

Silen ium ut eieeri servabint. inarun, 470. Etiam ad 
mens.m, 46). 

Silentium in quadragesima majus, 653. 

Silentium in prnam sceurrilitatis, 19]. 

Silentium triduanum pro verbo otioso, 193. 

Silentii infractores ut puniendi, 188. 

Silere et stu.lere silentio quid differant, 185. 

Siugularitas cur vitanda, 2329. Est vaum g'uriie sinum, 
851. Α d.emonio suggeritur, ibid. Perturb3t con;reza:io- 
nem, ibid. 

Singulares non dicendi Regul» tenaciores, 35}. 

Singularitas non est Regul: aliquil addeze, t^i 4. 

sobrius quis, 402. 

Sola ligtiea, 705. 

Bol:tia cellerarii, 112 


JarRBOL. LXVI. 


INDEX IN REGULAM S. P. DEXEDICTI. 


b25 


solatia singulis secundum congzeezationis modam, ὁ ἐδ. 

Solemuitates et festivitat- s quid dillerant, 205), 

Solemnitates Christi Pas hata appekautur, 275 

Solitudini quales apti, 16. 

Solitudine castitas eouservatur, 155. 

Secessus in sulitudiuein ii Quadrages:ma, 651, 655. 

&olitudo "I horneiensis την nasterii, 162. 

Sollicitudo prima monaehorum Deur qu:rrere, 90. 

Somnoleutia quid sit, 151. Ejus causae phis cie et morae 
les et remedia, ibd. 

Somnus hora surgen.li ut exeutienans, 377. l'er somnia 
damones uonaclhios iufestan!, 34. (δυοῖν adversus diaEo!i 
insidias per somnum, δέ ἐν, Vide Doraunre. 

Speraenmnia niodacio qu:e, 326. 

Spes veuias, grati e, et glorie, 157. 

SP seandzl rum quid, 235. 

Spinulus (3.) míracu:a fazere in virlute obedientisze pro- 
hibctur, 860. 

Svirituum quatuor genera, 742. 

Spstanmea in facie pro dilecti piena, 573. 

Slabil; as ia congregatione, 168. 

Stabilitate qui 1 promitiatuz, 758 et seg. 

Stabintatem in. alio. inozas!erio ürmnare poterant mcna 
chi peregrini, 801. 

Standum ad o'Tivcium divinum, 9683. 

Stephan. s 4S.) Graudiinonieasis a imiraculis cessare ju- 
betur, 877. 

Stuilia SS. Patrum alia pr:x:ter Seripturam sacra:n, 678, 

Suidiis an possint vacare monachi : rationes pro ucgatie 
va, 031, Pro afliriua:iva, 628 el ecq. 

Studia omui tempore floruisse apud monachos, 653. et 
δ’ 4. 1n antiquis mouacliorum Tvegulis prascripta, 630. Ece 
clesiasticis et civili us legibus, 640. Suniaorum loai i- 
cum et conci'iorum dceeret.s, 642. 

Studia apad. Cist^?reienses temiroze 5. Ternardt, 641. 
Monachorum peregrinatioues siudiorum causa, 63J. 

Studia instiuit S. Benedictus, 651. 

-Sundia iu reformondis monasteriis instituta, 610. 

Studio corpus affligi, 643. Devotionem foveri, Gbi. Hue 
militatem generari, i^id. Otium plus tuzari quam labore 
(45. Ei noa 1 ene scribi ruinam di-ciplinm. 60. Ei uilul 
obest ex«mplu:n Christi et. aposiolurutu, GÁS, Quibus stu 
diis vacarent pritii Deuedietiui, 635 et seq. 

δι sanct monial um, 610. 

Sedis quare laboren pra tulisse visi sint veteres mona 
chi, 651. 

Substantia monas'e:zíi quid, 414. 

Superbia quid s.t, 153. Und»? dicta, 901. 

SuperLit et elatio quid dilferant, 4u3. 

Superbe plura genera, 901. 

Supe: bie δίνη clamor, 2:0. 

Superbus gratia destituitur, 135. IJumilia:ur, 900. 

Superbos permittit Deus in tur;.e aliquod peccatum in- 
cid: re, 201. 

Superbus ipse sibi demon est, 155. 

Superbi fumo comparati, 200. 

Superbus monachus primus ia convertibus residet, 938, 
Ambit dij nitstes, 325. Ereiniticam vitai desiderat, 35. 

Superbe silentes, 178. 

Superíluutm qni-1, 435. 

Supertlua resecanda, 415, 423. 

Supertluum poss; iere monachis abominatio est. οἱ infa- 
mium, 435. 

Superiore: a subditis non corrigendi, 99. 

Superioris imperia discutiens de ligno scientise loni et 
mali co:neler» dicitur, 175. 

Supplicatio litanix quid, 271. 

Surzendi liora adveniente ut. excutiendus somnus, 357, 
Qua liora monaciis surgeudum zd vigilias, 446 et seq. 

Surgendum tcmporius 3d nocturnas. diei dominicze vigi- 
lias et quanto teaiporius, 277, 375. receptum. Regul de 
surgeudo temporius ad. vigilias domiuicas solum respieit 
esstatis tempus, 358. 

Im dicere aliquid sub gravissimis prenis prohibitum, 
31. 
sxmbolum S. Athanasii, 515. 

Svnpiecta quid, 378. Synpsecta quinquagenarius ia ordi - 

ne, 3:9. E;us oflicium, ibiJ. 


T 


Tabernaculum quid, £1. 
d2bake quid, To: le 1 Dei, 608. De hym 
'a»ulà ligaea signifleata hora operis Dei .De ne 
Te decrt lass, 9835. ᾿ 
Te Deum laudamus a quo compositus, 250. Quam anti- 
quus ejus usus, ibid. In dominicis Adventus et Quadra;res 
simi a Benedictinis cantatur, ibid. Et iu quibusdam cuu 
nicorum ecclesiis, ibid. A Wom»uis in natali tantum Pon- 
licum, toid. 
98 


1055 


Temperius pro temporius, 276. 

Temporalinm nim:a cura fn abbate reprehendinr, ea 
lamen negligere non debet, 85. Set sulidiiis procurare, 
66. Dum tempus hapemus operemur bonum, 23. 

Tenebr.e mortis, 15. 

"rentatienibus obuoxii monacbi, 9. 

Tenta'io es novitioruni ex parte religionis, 55. Ex parte 
diaboli, 55, 54. Ex parte seculi, 34, 35. 

Ten:ationi orienti resistendum, et 5d Christum recur- 
reudum, 25. 

Teyida obedientia reprohatur, 175. 

Terras et possession s monachis liabere licitum, przefe- 
rendi 'amen qui eas respuspt, 77 ὁ et seq. 

Te-tinentam cur dicatur Scriptura, 72. 

(l'estameutum Novum) disceb:ut mcomoriter veteres mo- 
pachi, 361), 

Te-«tis falsus fri*:us j.ersonis obnoxius, 113. 

"n lieoduzus ['acizcm i discipul.s natrem vilere recusat, 

b. 

Theodesius Junicr excommu:ieatus ἃ monacho, 510. 

Timor 'rijl-x, 904, zi5. 

Timor Dei pror rie tialis est, 905. Gratiam promeretur, 
Fetinel, et recupcrat, 175. 

"'imor Der quomodo primus humiliatis gradus, 901. 

Tousuri sacerdotalis allegori: a expositio, 83. 

Transire ad aliud mzuasteriuin quibus ex causis quis 
possit, 7:52. 

Trausitas a lIaxiori ad striclius monasterium proban 'us, 
808. A stricto 3d strictius non facile persuadendus, 809. 
Ad relaxatum damnandus, 811. 

Tribulatio ex triplici causa, 127. 

Tribulation s omne genu» in hoc mundo electis, 217. 

Tristsr! Deus quomodo dicatur, 11. 

Tuba signiccata hora operis Dei, 603. 

Tuniea quid, ex qua materia, caputium illi assutum, 701. 

Tunicam aufer-n.i paljum dimittendum, 918. 

Turbulentus quis, 405, 811 

Turpe verbu fornicatio, 110. Sex mensium excommu- 
nicatione plectitur, 111. 

J ypus quid, 411. 


U 


Unio fraternitatis commendatur, 7. 

Unum in Cliristo quomodo 0:nes sumus, 77. 

Ursmarus (8.) ecclesiam separatam. pro populo iu Lau- 
bie: si eanqobio construit, 103. 

L tilis frater quis, 207. 

v 

Vagari extra. claustrum sub specie [ietatis non debet 
Tonsclius, 168. 

Vasa sacra in gratiam pauperum vendita, 125, 124. 

, Vel pro et, 42. Opera vendita per domvesiicos laicus, po- 
tius quam per pionachos, 754. Et viliori pretio quam a sie- 
eularibus, 755. 

Vendere et emere monachis S. Martini non licebat, 194. 

Y eriam negans petenti ut puuiendus, 891. 

Verbis et exemplis pralücere. debet abbas, 68, 69, 71. 
Tria in verbis utilibus observanda, 190. 

Y erum otiosum quid, et ut paniendum, 192. 

Verbum turpe fornicatio, 140. Sex men ium excommu- 
nica: joue plectitur, 111. 

Versus quid, 267. Quomodo dicendus, ibid. 

Vesperas cum quatuor psalmis cur cantent n:onacli, 
Clerici cum quiuque, 515, 510. 

Vestes veterum monachorum quales, 700. 

Vestes fratribus qux» concedends, 416. 

Vestes prier proescrirtas a Regula conccssm, 718. 

Vestes nocturnales, 717. 

Vestes iter agentium meliores, 710. 

V estium meussra qualis, 715. 

Vewes pretiose et. viles pari modo vi:ands, 712. De 
vestium grosstudine non. causandum, ibid. 

Vestiumn colo qualis, 70; et seq. 

^ estium distributio quo teinpore facienda, 715. À quo, 


Yestes selss:e ut resarciendz», 410. 

Vestes vetustie pauperibus distribuenda, 716. 

Vestium lotio in antiquis Itegulis praescripta, οἱ quo ritu 
fleret, 717. 

Ves.es monachorum ex sxeulo allate diu in monaste- 


INDER& IN REGULAM S. P. BENEDICTI. 


1036 


rio conservata, 180. Monachi ἃ sscolaribus veste distin- 
cti, 707. 

Vestium custos camerarius dictus. Ejus officium, 410. 
Pecunias m^uasterii servabat, 417. 

Vest:re nuduu ut qneat monachus, 123. 

Via angusta, 173. 

Via caeli difficilis, 91. - 

Victoriauus (S.) eremitas et solitarios ad co»nobium re- 
vocat, 57. 

Vigilize nocturuz cum psalmis duodecim, et qusre, 520. 
Apud veteres monachos quam prolixe, 259. Ad auroram 
usque diebus dominicis product:e, 257. In festo S. Pvtri 
apud Cluniacenses tota durant nocte, 260. la cana Domini 
jn teriebris liniendize, 258. 

Vilitas quid, 222, Ipsa vilitate et extremitate jndi;znutm 
se ji.dlicet monachus, 226. Monachi S. Vincentii de Vultur- 
uo ad Farfeuse monasterium veniunt. liebdonmadas suas in 
coquine officio exacturi, 415. 

Virilieta corporalis quid, 561. 

Viuolentus, 153. 

Vini abstinentia apud gentiles, 550. 

Vini abstinentiam suis permittit S. B., 516. 

Veterum statuta de vini abstinentia, 549. 

Vini abstinentia in. Quadragesima, 656. 

Viuum oinnibas subtractim pro fratre tentato, 221. 

Vinum etia: infi mis negatum, 527. 

V iuum quibus intimis concessum, 554.—— 

Vinum monachorum non esse quis dixer t, 515. Excu- 
$s3!io abstinentis a vino petia ab exemplo Timothei re 
fellitur, θυ. 

Vinum a; ostatare facit sapientes, 551. 

Vino. captus ut puniendus, 133. 

Visum Οἱ panis communicatis offeruntur, 491. 

Vini pauisque custos cellerarii adjutor, 412. 

Virginitas virlus rara, 150. 

Virius et na itia disterminant servos et liberos, 18 

V aitatio infirrsorum. Vide Infirml. 

Vit:c lumen, 15. 

Vita cordium Jesus Cbristus, 1T. 

Vita vera vita be.ta, ibid. 

Vita aeterna concupiscenda, 128. 

Vitam beatam onmes cupiunt, 17. 

Vita monastica wilitia et tentatiouibus obnoxia, 9. 

Vita seculi nox, 99. 

Vitium et eccatum quid differunt, 205. 

Vitia citius exstirpanda, 81. 

ὩΣ sua ex diversis motivis predicare solent homines 
o- 

235. 

Vitium proprium quid, 35:6. 

Vocatio divina qid, 205. 

Vocationis religiose beneficium commendatur, 16. 

Vocationis modus trijlex, ibid. 

Volatilía a carnibus distincta, 527. 

Volatilia carnis stiniulos magis irritant quam quadrupe- 
dum carnes, 524. . 

Volatiliut esus in monachis a Patribus improbatus, 535. 

Vulatilia sauis au concesserit S. Benedictus, 418, 523. 
An inlirmis, 528. MM 

Volatilia monachis in concilio Aquisgranensi vetita prae- 
terquam in Pasclia et in Natali Doniini, 9536. 

Volatilium esus iu quibusdam monasteriis, 325. 

Volatilia cemedere possunt in itinere constituti si pri&- 
cer aut episcopus jubeant, 533. n - 

'oluntas propria, 173. Quid quam exitialis, 147. 

Voluntatis abue;:3tio, 209, 540. . 

Voluntatis abnegatio Regul; Benedictinze scopus, 8. 

Voluntatis abdicationem praesertim ἃ fratribus exige- 
bat Wala, 427. . 

Voluntatis abnegandze exemplum in. Christo, 210. 

Voluntas habet pa:nam, 211. . 

Vota tria. professionis monastice, 174. Summus ponti- 
fex non potest dispensare a votis religiosis, 761. 

Vo: divina, 15. Augienda, 14. ΝΕ . 

Vistants (5.) deflet destructionem simplicis roajorum 
suorum oratorii, 221. 


X 
Xenodochia in monasteriis n gratiam psuperum, 125. 


Zclus in bonam et in malam partem, 822. 
Zveli boni exercitla, ibid. el seq. 
Zvlotypus quis, 845. 

£on3, 192, 1006. 


1037 ORDO RERUM QUA IN Ποὺ TOMO CONTINENTUR. 14038 


pu uL En 


ORDO RERUM 
QUAE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


JOANNES PAPA II. 


Notitia ex libro Pontifleali. 9 
EPISTOLE. 11 
Epistola Athalarici rrgis ad Joannem. — Confirmatio 
seratusconsulti adversus Simoniacos editi. [bid. 


Episto'a Cassiodori ad Joannem. — Cum a rege pre- 
fectus przetorii constitutus essel, pro bono regimine preces 
puntiticis 3d Deum implorat. 13 

Epíst.la Justiniani imperatoris ad Joannem. 14 

Epii0LtA Joannis ad. Justinianum, — Laudat. catbolici 
imperatoris egregiam pietatem, debitumque ipsius rcli- 
gictiis, quo sedem apostolicam prosequebatur. Rogat Au- 
Eustum, ut quos ἃ recto fidei catholice itinere aberrare 
Svire!, omni stu-lio revocaret. 17 

Erisrora Joanris ad senatores. — Fidem de Christi divi- 
nitate et incarnatione confirmat : Áceemetas monachos vi- 
landes esse monet. 20 

Emsroena Joasnis ad. episcopos Galliae. — Contamelio- 
sum, Galli ej iscopum, epi-copatu privatum in monaste- 
run redezit ad. po'nitentiam : Ecelesiom ejus Cesario 
Arelatensi comtnendat. 21 
[ Ep;srora Joannis ad. presbyteros et diaconos Contume- 
5]. 

EvisrotaA Joannis ad Ca'sarium Arelatensem. $25 

Epistola A[ricanorum episcoporum ad Joannem. — Pon- 
tificem de dubiis quibusdam consulunt. Iti 

ErsrotA Joanunis ad Valerium episcopum. — Docet 
Uliristum, secundum deitatis naturam, Patri aequalem, se- 
Cunlum vero humanam naturam, minorem esse. 21 

CANONES Joauui ascripti. 


AGAPETUS PAPA I. 


Notitia ex libro Pontificali. $1 
Epistolu Justiniani ad Agapclum. — More majorum suo- 
rum aj.ud. pontificem Romanum recens electum liJei suae 
professionem edit. Ibid. 
EPISTOL/E AGAPETI. . S3 
AcapETI EpisrOLA ΡΆΙΜᾺ (a4. Justinianum). — Justiniani 
fidei libellum confirmat. 91 
EptsrotLA olim 1V (ad eumdem).—Jostiniano grat.ss 
agit, qued siti de electione in pontificem fuerit gratula- 
tus ; illum ad catholicam fidem tuendam hortatur ; lapsos 
episcopos cum honoribus recipi non posse respondet. 28 
Primum exemplar precum J ustiniani ad Agapetum. 41 
Secunda fidei confessio a Justiniano Agapelo obia:a. 43 
ErisTota ol:m 1I. (ad episcopos Africanos). — Graiwulatur 
quod ab liereticorum man:bus evaserint, et ad ea de qui- 
bus Joannem cousuluerant respondet. 45 
Episrora. olim lI (ad Reparatum). — Agapetus gra- 
tias agit, quod sibi de electione fuerit gratulatus, simul 
3igmficans se. cjus consultationibus respondisse, idemn- 
que per legatos prestt:urum. Interea hortatur ut quz 
pro fide catholica ser psit, divulgari curet. 45 
EpisroLa olim V1 (ad. Ceesarium). — Quod przdia juris 
Eeclesi:e nullo titulo alienari debeant. [bid. 
Episrora. olim VII (ad eumdem). — De Contumelioso 
cum ad sedem apostolicam appellasset. 4 


Interpretatio Epistolae synodalis. 48 
Libellus monachorum A qapeto oblatus. 50 
Libellus episcoporum Orientalium. 67 


EpisroLA olim V (ad Anthimum). Ostend t Agapeltus in 
Christo duas perfect:s esse natu:3$. 11 


SYLVERIUS PAPA. 


Notitia ex libro l'ontificali. 19 
SY LVERII EIISTOLF. 3 
Eprisrora prixa (ad Vigilium pseudop:pim). — Vizilio 
ambitionem sedis apostolicze. et simunize crimen exprobrat 
Sylverius, eumque anatliematizat. id. 
Epistola Amatoris Auqustodunensis ad Sylverium. — Ad 
levandam inopiam exsilit, mittit pontiticl munuseula. — 86 
Erisyota ἢ} (ad Amaterem). — Amatoris charitatem lau- 
dat Syverius : que contra se acta. sunt exponit. De falsis 


tes.ibus coutra episcopum non suscipiendis. Ibid. 
S. LAURENTIUS NOVANIENSIS. 
Notitia Margarini de 13 Bigne, 87 
&. LAURENTII HOMILLE. 
HowiLia enn. — De ponitentia. Ibid. 
Hour. 1I. — De eleemosyna, 105 
LIBER de muliere Chanongea, 110 


S. P. BENEDICTUS. 


VITA S. Benedicti. 195 
Prea[atio in Regulam S. Benedicti. 2vg 
S. BENEDICTI REGULA COMMENTATA. 213 
Prologus. Ibid. 
Caec rnc. —De generibus vcl vita monaclioruimn. 24 
Car. 1I. — Qualis debeat esse abbas. 265 


Car. III. — De adbibendis ad consilium fratribus, — 987 
Ca». IV.— Quse sint insirumenta bonorum operüonm. 3s 


C4». V. — De obedientia, 8519 
Car. VI. — De taciturnitate. 305 
Car. VII. — De hun ilitate. Si 

Ca». VIII. — De officiis divinis In noctibus. 4u9 


Car. IX. — Quauti psalini dicendi siut. nocturnis m 


CAP. X. —— Qualiter sstatis tempore agatur nocturna 
aus. 

Car. XI.— Qualiter dominicis diebus vigilis agantur. 455 
Car. XII. — Quomodo matutiuorum solemhitas agator 
Car. XIIT. — Privatis diebus qualiter matutini gantur. 


M XIV. — Ia natalitiis sanctorum qualiter agantur 
vigili. 
Car. XV. — Alleluia quibus temporibus dicatnr. ἐδ| 
Car. XVI.— Qu:.l ter divina opera per diem agantur. 455 
Car, XVII. — Quot psalmi per easdem horas caneudi 
sunt. 


Car. XIX. — De disciplina psallendi. 
Car. XX. — De reverentia orationis. 
C4». XXI. — De decanis monasterii. A83 
Ca». XXIT. — Quomodo dormiunt monachi. 489 
Cap. XXIII. — De excommunicatione eulparum. — 501 
C4r. XXIV, — Qualis debeat esse modus excommunica- 


». XXV. — De gravioribus culpis. . ΒΟ 
Car. XXVI. — De iis qui sine jussione abbatis jungunt 
se excommunieatis. 915 
Cap. XXVII.— Qualiter debeat abbas sollicitus esse circa 
excommunicatos. 515 
Ca». XXVIII.— De iis qul ssptus correpti se non emen- 
daverint. 519 
Car. XXIX. — Si debeant iterum recipi fratres exeuntes 
de mon:sterio. 533 
Cir. XXX. — De pueris miuori etate, qualiter corripian- 
tur. 
Car. XXXI. — De cellerario monasterii qualis sit. bid. 
Cap. XXXII. — De ferraments vel rebus monasterii. $15 
Car. XXXIII. — Si quid debeant monachi proprium un 


bere. 
(Ap. XXXIV. — Si omnes cqualiter debeant necesssria 
accipere. bna 


Cap. XXXV. — Do septimanariis coquins. 968 
Car. XXXVI. — De infirmis fratribus. 58 
Cap, XXXVII. — De seuibus vel infantibus. bo5 
Cip, XXXVILI. — De bebdomadario lectore. 600 
Cap. XXXIX. — De mensura ciborum. 613 
CAP. XL. — De mensura putus. 641 


Car. XLI. — Quibus horis oporteat reficere fratres. 655 


Cap. XLII. — Ut post complet; rium nemo loquatur. 089 


Car. XLIII. — De iis qui ad opus Del vel ad mensam 
tarde occurrunt, 015 
Car. XLIV. — De iis qui excommunicautur , quomodo 
satisfaciaut. 685 
Car, XLV. — De iis qui falluntur in oratorio. 691 
C4». XLVI. — Pe iis qui in aliis quibuslibet rebus de« 
linquunt.' 093 
Car. XLVII. — De significanda hora operis Dei, 689 
Cap. XLVIII. — De opere manuum quotidiano. 7u5 
Car. XLIX. — De Quadragesima: observatione. — 739 
Ca». L. — De fratribus qui longe ab oratorio ,laborant, 
aut in via sunt. T4$ 
Ca». LI. — De fratribus qui non satis lunge profici Ὡς 
tur. i 


Cap. LIT. — De oratorio monasterii. 741 

Cap. LIII. — De hospitit:us suscipiendis. 19 - 

Car. LIV.— Si dcbeat monachus litteras vel aliquid sus- 
cipere. T87 

Cap. LV. — De vestiario et calceaiio fratrum, 711 

( A». LV. — De nieusa abbatis. 195 


459 
Cap, XVIII. — Quo ordine ipsi psalmi diccndi sunt. ir 


“-Ὄ 


1079 ORDO RERUM QU.E IN HOC TOMO CONTINENTUR. 4049 


Ca». LVIT. — De artificibus monasteril.- R0t 
Car. 1011}. — De disciplioa suscipiendorum nS 


Ci». LIX. — De filiis nobilium vel pauperum, qui offe- 
funtur. 851 
(ap. LX. — De sacerdoübus qui forle voluerint in mo- 
vesterio δα bitare. δὲ" 
Car. LXI. — De monachis peregriuis, qualiter susc 


piaotur 
Cap. Lxit. — De sacerdotibus monasterii. 861 
Gap. LIIII. — De ordine congregationis. 869 
Ca». LXIV. — De ordinando abbat». 810 
Cap. LXV. — De pre monasterii. 891 
Cap. LXVI. — De ostíariis monasterii. 899 
Car. LXVII. — Do fratribus in viam directis. 013 


Cap. LXVIII. — Si fratri possibilia iujungaatur, 917 
Cap. LXIX. — Ut in monasterio Don preesumat alter al- 
«erum defendere. 919 
Ca». LXX. — Ut non presumat monachus alium endere: 
Ca». LXXI. — Ut obedientes sint sibi invicem, 923 
Ca». . — De zelo bono quem debent habere mo 


Ca». LXXIIT. — De eo quod noa omnis observatio jnsu- 


ti: in liac sit regula constituta. &^ 925 
s. BENEDICTI OPUSCULA. - 9535 
Sermo habitus in discessu Mauri et sociorum. Jd. 
SERIPT sd S. Maurum missa. - 954 

IPTA SUPPOSITA. 955 
Eyistola ad S. Rhemigium Rhemensem. Ibid. 
Sermo iu mortem S, Placidi. 056 


Observatio ctitica tn su6sequens opusculum. . 957 
ORDO ;:MONASTICUS. — Qualiter fratribus in mona- 


sterio religiose ac studiose couversari ac Domino militare 


oportet. ]bid. 
MON UMENTA QU/EDAM S. BENEDICTINI OPERIRUS 
ANNECTEND 9í1 
Alberici Sero in S. Scholasticam. Ibi d. 
S3. Pauli et Stephani abba'um Regu:a ad monachos. 912 
Ferrcoli episcopi Regula ad tnonaclos. 934 
Regula Tarpatensis monasterii. 9711 
Regula cujusdam Patris. $87 
Regula cousensoria monachorum. 993 


Alia Hegula incerti auctoris. 904 
Antiquus ordo Romanus ad usum monasteriorum. 901 


FINIS TOMI SEXAGESIMI SEXTI. 


-—— — — 90 - ----. —— — — A —— M € 


l'arisiis. — Ex Tvpis J. -P. MIGN*. ἫΝ 


/ THIS VOLUME 
DOES NOT CIRCULATE 
OUTSIDE THE LIBRAZY 


H 
n 
' 


3 2044 054 758 701